چگونه آزمایشگاه همکار غذا و دارو انتخاب کنیم؟
انتخاب آزمایشگاه همکار غذا و دارو یکی از تصمیم های مهم برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی، ملزومات پزشکی، محصولات سلامت محور و شرکت های وارد کننده است. نتیجه آزمون های آزمایشگاهی می تواند در تصمیم گیری های مربوط به کنترل کیفیت، ارزیابی ایمنی محصول، تکمیل پرونده فنی و اخذ یا تمدید مجوزهای قانونی نقش داشته باشد. به همین دلیل، انتخاب آزمایشگاه نباید صرفا بر اساس قیمت پایین تر یا زمان پاسخ دهی کوتاه تر انجام شود.
یک آزمایشگاه مناسب باید از نظر مجوزهای قانونی، دامنه فعالیت، صلاحیت فنی، اعتبار روش های آزمون، تجهیزات، نیروی انسانی و قابلیت ارائه گزارش معتبر بررسی شود. همچنین لازم است مشخص باشد که آزمایشگاه برای انجام آزمون مورد نظر، مجوز و صلاحیت مرتبط را دارد؛ زیرا داشتن عنوان آزمایشگاه همکار به تنهایی به معنای صلاحیت انجام تمام آزمون ها نیست.
اهمیت انتخاب صحیح آزمایشگاه همکار غذا و دارو
آزمایشگاه های همکار در ارزیابی کیفیت و ایمنی محصولات نقش مهمی دارند. انتخاب آزمایشگاهی که روش آزمون آن با الزامات محصول و درخواست مرجع نظارتی مطابقت نداشته باشد، ممکن است باعث تکرار آزمون، افزایش هزینه، تاخیر در تکمیل پرونده و حتی عدم پذیرش نتایج شود.
برای مثال، در مورد یک وسیله پزشکی که با بافت بدن تماس دارد، انجام آزمون سمیت سلولی به تنهایی لزوما برای اثبات ایمنی زیستی کافی نیست. نوع تماس، مدت تماس، ماهیت مواد سازنده، فرایند تولید، مواد باقی مانده و شرایط استفاده از محصول باید در ارزیابی زیستی در نظر گرفته شوند.
بنابراین، آزمایشگاه باید بتواند علاوه بر اجرای آزمون، درباره انتخاب روش مناسب، آماده سازی نمونه و الزامات فنی مربوط به محصول نیز راهنمایی مستند ارائه کند.
مهم ترین معیارهای انتخاب آزمایشگاه همکار غذا و دارو
بررسی مجوز رسمی و وضعیت همکاری با سازمان غذا و دارو
اولین مرحله، بررسی وضعیت قانونی آزمایشگاه است. باید مشخص شود که آزمایشگاه دارای مجوز معتبر از مرجع ذی صلاح است و در صورت نیاز، در فهرست آزمایشگاه های همکار یا مورد تایید سازمان غذا و دارو قرار دارد.
نکته مهم این است که عنوان آزمایشگاه همکار نباید به عنوان مجوز عمومی برای انجام همه آزمون ها تلقی شود. دامنه فعالیت آزمایشگاه باید با نوع محصول و آزمون درخواستی مطابقت داشته باشد.
بهتر است پیش از ارسال نمونه، موارد زیر بررسی شوند:
-
اعتبار و تاریخ مجوز آزمایشگاه
-
مرجع صادر کننده مجوز
-
گروه محصولات و آزمون های مجاز
-
دامنه فعالیت تایید شده
-
محدودیت های احتمالی در انجام آزمون های خاص
بررسی اعتبار و دامنه گواهینامه ISO/IEC 17025
یکی از مهم ترین معیارهای فنی برای ارزیابی صلاحیت آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون، استاندارد ISO/IEC 17025 است.
این استاندارد الزامات عمومی مربوط به صلاحیت، بی طرفی و عملکرد پایدار آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون را مشخص می کند. هدف آن اطمینان از این است که نتایج آزمایشگاه از نظر فنی قابل اعتماد و از نظر کیفیت قابل ردیابی باشند.
داشتن گواهینامه ISO/IEC 17025 به تنهایی کافی نیست. باید دامنه کاربرد گواهینامه نیز بررسی شود؛ زیرا ممکن است آزمایشگاه برای برخی آزمون ها تایید شده باشد، اما آزمون مورد نیاز شما در دامنه اعتبار آن قرار نداشته باشد.
در بررسی این استاندارد، توجه به موارد زیر اهمیت دارد:
-
صلاحیت و آموزش کارکنان
-
اعتبارسنجی یا صحه گذاری روش های آزمون
-
کالیبراسیون و نگهداری تجهیزات
-
ردیابی پذیری اندازه گیری ها
-
کنترل کیفیت نتایج
-
مدیریت نمونه ها و سوابق
-
رسیدگی به عدم انطباق ها و شکایات
-
تضمین اعتبار نتایج آزمون
بررسی تجربه آزمایشگاه در آزمون محصول مورد نظر
تجربه آزمایشگاه در زمینه محصول مورد نظر اهمیت زیادی دارد. برای مثال، آزمون یک پانسمان جاذب، سرنگ، کاتتر، ایمپلنت یا چسب جراحی ممکن است به روش های آماده سازی نمونه و آزمون های متفاوتی نیاز داشته باشد.
آزمایشگاهی که تجربه انجام آزمون های مرتبط با محصول را دارد، بهتر می تواند مشکلات احتمالی در آماده سازی نمونه، انتخاب روش استخراج، تداخل مواد و تفسیر نتایج را شناسایی کند.
از آزمایشگاه بخواهید مشخص کند که آزمون مورد نظر را با چه روش و استانداردی انجام می دهد و آیا سابقه فنی مرتبط با همان گروه محصول دارد یا خیر.
استانداردهایی که در ارزیابی آزمایشگاه باید بررسی شوند
نکته مهم این است که همه آزمایشگاه های همکار غذا و دارو بر اساس یک استاندارد واحد فعالیت نمی کنند. استاندارد مورد استفاده به نوع محصول، ماهیت آزمون و الزامات مرجع نظارتی بستگی دارد. استانداردهای زیر از مهم ترین مراجع مرتبط با آزمایشگاه های آزمون هستند.
استاندارد ISO/IEC 17025؛ صلاحیت آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون
این استاندارد مهم ترین مرجع عمومی برای ارزیابی صلاحیت فنی و عملکرد آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون است.
نسخه معتبر منتشر شده در حال حاضر ISO/IEC 17025:2017 است که در سال ۲۰۲۳ توسط ISO بازبینی و تایید شده و همچنان نسخه جاری محسوب می شود. نسخه قبلی یعنی ISO/IEC 17025:2005 جایگزین شده است.
هنگام بررسی گواهینامه این استاندارد، فقط به وجود گواهینامه اکتفا نکنید؛ دامنه اعتبار آن را نیز بررسی کنید. برای مثال، اگر آزمایشگاه در زمینه آزمون های شیمیایی اعتبار دارد، این موضوع به تنهایی صلاحیت آن برای انجام آزمون سمیت سلولی یا ژنوتوکسیسیته را اثبات نمی کند.
استاندارد ISO 10993؛ ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی
برای تولیدکنندگان تجهیزات و ملزومات پزشکی، مجموعه استانداردهای ISO 10993 از مراجع اصلی ارزیابی زیستی محسوب می شود.
این مجموعه بسته به نوع تماس محصول با بدن، مدت تماس و خطرات زیستی شناسایی شده، روش های مختلف ارزیابی را مشخص می کند. برخی از بخش های مهم آن عبارت اند از:
-
ISO 10993-1: اصول ارزیابی زیستی و مدیریت ریسک زیستی تجهیزات پزشکی
-
ISO 10993-3: ارزیابی ژنوتوکسیسیته، سرطان زایی و سمیت تولید مثلی و تکاملی در محدوده کاربرد استاندارد
-
ISO 10993-4: ارزیابی برهمکنش تجهیزات پزشکی با خون
-
ISO 10993-5: آزمون سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی
-
ISO 10993-6: ارزیابی اثرات موضعی پس از کاشت
-
ISO 10993-7: تعیین باقی مانده های اتیلن اکساید و محصولات مرتبط
-
ISO 10993-10: آزمون های حساسیت زایی
-
ISO 10993-11: ارزیابی سمیت سیستمیک
-
ISO 10993-12: آماده سازی نمونه و مواد مرجع
-
ISO 10993-17: ارزیابی خطر سم شناسی ترکیبات
-
ISO 10993-18: مشخصه یابی شیمیایی مواد تشکیل دهنده تجهیزات پزشکی
-
ISO 10993-23: آزمون تحریک زایی
توجه داشته باشید که همه این آزمون ها برای هر محصول الزامی نیستند. انتخاب آزمون باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی و الزامات مرجع نظارتی انجام شود.
نکته به روز رسانی استاندارد: نسخه ششم ISO 10993-1 در نوامبر ۲۰۲۵ با عنوان ISO 10993-1:2025 منتشر شده و نسخه ۲۰۱۸ در چرخه استاندارد ISO به عنوان نسخه قبلی و جایگزین شده ثبت شده است. با این حال، تولیدکننده باید علاوه بر آخرین نسخه منتشر شده، نسخه مورد پذیرش مرجع نظارتی مربوط به پرونده خود را نیز بررسی کند.
استانداردهای OECD؛ آزمون های سم شناسی و ژنوتوکسیسیته
در آزمایشگاه هایی که آزمون های سم شناسی مواد شیمیایی، مواد اولیه و ترکیبات مختلف را انجام می دهند، دستورالعمل های OECD Test Guidelines می توانند مرجع روش انجام آزمون باشند.
این دستورالعمل ها روش های استانداردی برای ارزیابی خطرات سم شناسی و اثرات زیستی مواد ارائه می کنند. برای نمونه:
-
OECD TG 420، 423 و 425 برای روش های ارزیابی سمیت حاد خوراکی
-
OECD TG 471 برای آزمون جهش زایی باکتریایی یا Ames
-
OECD TG 487 برای آزمون میکرونوکلئوس در شرایط in vitro
-
OECD TG 489 برای آزمون Comet در شرایط in vivo
انتخاب دستورالعمل باید متناسب با هدف مطالعه، نوع ماده و الزامات نظارتی باشد. همچنین باید بررسی شود که آزمایشگاه روش مورد نظر را با چه شرایطی اجرا می کند و آیا الزامات کیفیت و مستندسازی مربوط به آن رعایت می شوند.
اصول GLP؛ عملکرد صحیح آزمایشگاه در مطالعات غیر بالینی
اصول Good Laboratory Practice یا GLP به نظام کیفیتی مربوط می شوند که سازماندهی، برنامه ریزی، اجرا، پایش، ثبت، گزارش و نگهداری سوابق مطالعات غیر بالینی را پوشش می دهد.
در مطالعات سم شناسی که قرار است نتایج آنها برای ارزیابی ایمنی مواد به مراجع نظارتی ارائه شود، رعایت اصول GLP می تواند اهمیت ویژه ای داشته باشد.
تفاوت مهم: استاندارد ISO/IEC 17025 و اصول GLP یکسان نیستند و جایگزین مستقیم یکدیگر محسوب نمی شوند. ISO/IEC 17025 بر صلاحیت آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون تمرکز دارد؛ در حالی که GLP بر کیفیت و قابلیت بازسازی مطالعات غیر بالینی تمرکز می کند. بنابراین باید متناسب با نوع مطالعه و الزامات مرجع پذیرنده، وضعیت هر کدام بررسی شود.
سایر استانداردهای مرتبط با آزمون محصولات پزشکی
بسته به نوع محصول و آزمون مورد درخواست، استانداردهای دیگری نیز ممکن است اهمیت داشته باشند؛ از جمله:
-
ISO 11737: تعیین بار میکروبی و آزمون استریلیتی در ارتباط با فرایند استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی
-
ISO 11135: اعتبارسنجی و کنترل فرایند استریلیزاسیون با اتیلن اکساید
-
ISO 11137: استریلیزاسیون با استفاده از پرتودهی
-
ISO 14971: مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی
-
ASTM F756: ارزیابی همولیتیک بودن مواد و تجهیزات پزشکی
-
استانداردهای فارماکوپه ای: در آزمون هایی مانند اندوتوکسین باکتریایی، استریلیتی و سایر آزمون های مرتبط، بر اساس کاربرد و الزام مرجع نظارتی
این استانداردها همگی معیار عمومی اعتباربخشی آزمایشگاه نیستند؛ بلکه هر کدام الزامات فنی یک حوزه یا روش مشخص را پوشش می دهند.
کیفیت گزارش آزمایشگاهی را بررسی کنید
یکی از مهم ترین خروجی های آزمایشگاه، گزارش نهایی آزمون است. گزارش باید به گونه ای تنظیم شود که روش انجام آزمون، شرایط آزمایش و نتایج به صورت شفاف و قابل پیگیری مشخص باشند.
در زمان انتخاب آزمایشگاه، درباره موارد زیر سوال کنید:
-
آیا نام و مشخصات کامل نمونه در گزارش درج می شود؟
-
آیا استاندارد و روش آزمون به صورت دقیق مشخص می شوند؟
-
آیا شرایط آماده سازی و استخراج نمونه ثبت می شوند؟
-
آیا نتایج خام، محاسبات و معیارهای ارزیابی در سوابق آزمایشگاه نگهداری می شوند؟
-
آیا انحراف از روش استاندارد یا محدودیت های آزمون گزارش می شود؟
-
آیا گزارش دارای تایید و امضای افراد مسئول است؟
-
آیا در صورت نیاز، امکان ارائه مستندات فنی و پاسخ گویی به سوالات مرجع نظارتی وجود دارد؟
گزارشی که صرفا نتیجه نهایی را بدون مشخص کردن روش و شرایط آزمون ارائه می کند، ممکن است برای بررسی فنی یا رگولاتوری کافی نباشد.
تجهیزات و امکانات فنی آزمایشگاه را بررسی کنید
تجهیزات آزمایشگاهی باید متناسب با آزمون های مورد نظر باشند و وضعیت نگهداری، کالیبراسیون و کنترل عملکرد آنها مشخص باشد.
برای مثال، در آزمون های زیست سازگاری، وجود تجهیزات کشت سلولی، انکوباتور CO₂، هود بیولوژیک، میکروسکوپ و تجهیزات اندازه گیری جذب نوری اهمیت دارد.
در آزمون های شیمیایی و مشخصه یابی مواد نیز ممکن است تجهیزات پیشرفته ای مانند HPLC، GC-MS، LC-MS و ICP-MS مورد نیاز باشند.
البته صرف داشتن دستگاه پیشرفته به معنای صلاحیت آزمایشگاه نیست. اعتبار روش، مهارت اپراتور، کنترل کیفیت، نگهداری تجهیزات و توانایی تفسیر نتایج نیز باید بررسی شوند.
زمان انجام آزمون و هزینه خدمات را مقایسه کنید
هزینه و زمان انجام آزمون از معیارهای مهم انتخاب آزمایشگاه هستند؛ اما نباید تنها معیار تصمیم گیری باشند.
پیش از ثبت درخواست، درباره موارد زیر اطلاعات دقیق دریافت کنید:
-
هزینه هر آزمون و هزینه های جانبی
-
زمان تقریبی آماده سازی نمونه و انجام آزمون
-
زمان صدور گزارش نهایی
-
تعداد نمونه مورد نیاز
-
شرایط پذیرش و ارسال نمونه
-
هزینه تکرار آزمون در صورت بروز مشکل فنی
-
امکان انجام مجموعه ای از آزمون ها در یک برنامه هماهنگ
قیمت پایین تر همیشه به معنای انتخاب اقتصادی تر نیست. اگر روش آزمون مناسب نباشد یا گزارش نهایی مورد پذیرش مرجع نظارتی قرار نگیرد، هزینه و زمان بیشتری برای تکرار فرایند صرف خواهد شد.
امکان مشاوره تخصصی پیش از انجام آزمون
یک آزمایشگاه حرفه ای باید پیش از دریافت نمونه، اطلاعات اولیه محصول را بررسی کند و درباره آزمون های مناسب راهنمایی فنی ارائه دهد.
برای مثال، تولیدکننده یک پانسمان پزشکی باید بتواند اطلاعاتی درباره ترکیبات محصول، نوع تماس با بدن، مدت تماس، وضعیت استریلیتی و کاربرد مورد نظر ارائه کند. بر اساس این اطلاعات می توان مسیر ارزیابی زیستی و آزمون های مورد نیاز را مشخص کرد.
در تجهیزات پزشکی، انتخاب آزمون صرفا بر اساس نام محصول یا درخواست یک آزمون خاص کافی نیست. ارزیابی باید با توجه به کاربرد نهایی، ویژگی های مواد، فرایند ساخت و مدیریت ریسک انجام شود.
اشتباهات رایج در انتخاب آزمایشگاه همکار غذا و دارو
برخی از اشتباهات رایج تولیدکنندگان هنگام انتخاب آزمایشگاه عبارت اند از:
-
انتخاب آزمایشگاه صرفا بر اساس پایین ترین قیمت
-
بررسی نکردن اعتبار مجوز و دامنه فعالیت آزمایشگاه
-
فرض اینکه گواهینامه ISO/IEC 17025 تمام آزمون های آزمایشگاه را پوشش می دهد
-
انتخاب آزمون بدون بررسی الزامات محصول و مرجع نظارتی
-
بی توجهی به روش آماده سازی و استخراج نمونه
-
بررسی نکردن استاندارد و نسخه مورد استفاده در آزمون
-
نداشتن توافق روشن درباره زمان تحویل گزارش
-
اعتماد به گزارش هایی که روش آزمون و اطلاعات فنی کافی ندارند
چرا انتخاب آزمایشگاه تخصصی در حوزه تجهیزات پزشکی اهمیت دارد؟
تجهیزات پزشکی از نظر جنس مواد، نوع تماس با بدن و کاربرد بالینی تنوع زیادی دارند. به همین دلیل، آزمایشگاهی که در زمینه زیست سازگاری و سم شناسی تجهیزات پزشکی فعالیت تخصصی دارد، می تواند در انتخاب روش آزمون و بررسی نتایج نقش موثری داشته باشد.
برای نمونه، ارزیابی زیستی یک چسب جراحی با ارزیابی یک سرنگ، پانسمان، کاتتر یا وسیله کاشتنی یکسان نیست. هر محصول باید بر اساس ویژگی های اختصاصی خود بررسی شود.
در سنجش ساناژن، خدمات آزمایشگاهی در حوزه ارزیابی زیستی، سمیت و آزمون های مرتبط با تجهیزات پزشکی ارائه می شود. از جمله زمینه های تخصصی این حوزه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
آزمون سمیت سلولی با روش های MTT و NRU
-
آزمون سمیت سلولی به روش تماس مستقیم
-
آزمون های ژنوتوکسیسیته
-
آزمون همولیز
-
آزمون های حساسیت زایی و تحریک زایی
-
آزمون های مرتبط با ارزیابی سم شناسی مواد
انتخاب آزمون و روش مناسب باید با توجه به مشخصات محصول، استاندارد مربوطه و الزامات مرجع نظارتی انجام شود.
جمع بندی: برای انتخاب آزمایشگاه همکار غذا و دارو به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب آزمایشگاه مناسب باید بر اساس مجموعه ای از معیارهای قانونی، فنی و علمی انجام شود. اعتبار مجوز، دامنه صلاحیت، انطباق روش آزمون با استانداردهای معتبر، تجهیزات، تجربه تخصصی، کیفیت گزارش و امکان مشاوره فنی از مهم ترین عوامل هستند.
برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی، مهم ترین نکته این است که آزمایشگاه انتخاب شده علاوه بر داشتن مجوز معتبر، در آزمون مورد نیاز محصول نیز صلاحیت و تجربه کافی داشته باشد.
همچنین باید توجه داشت که آخرین نسخه منتشر شده استاندارد لزوما در همه مراجع نظارتی به صورت خودکار پذیرفته نشده است؛ بنابراین پیش از شروع آزمون، آخرین نسخه استاندارد و نسخه مورد پذیرش مرجع نظارتی مربوطه باید بررسی شوند.
برای دریافت مشاوره و انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول خود، می توانید با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید تا بر اساس نوع محصول، کاربرد، مواد تشکیل دهنده و الزامات استانداردی، مسیر مناسب ارزیابی و آزمون مشخص شود.
منابع استانداردی و رسمی:
-
فهرست استانداردهای مورد شناسایی FDA
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید