آزمون خون سازگاری – ترومبوز 

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون خون‌ سازگاری (Hemocompatibility) با تمرکز بر ارزیابی ترومبوز، یکی از مهم‌ترین آزمون‌های زیست‌سازگاری برای تجهیزات پزشکی و مواد در تماس مستقیم یا غیرمستقیم با خون محسوب می‌شود. تشکیل لخته و فعال‌سازی مسیرهای انعقادی در اثر تماس خون با سطح یک وسیله پزشکی می‌تواند منجر به عوارضی نظیر انسداد عروقی، اختلال عملکرد دستگاه و بروز حوادث ترومبوآمبولیک گردد. استاندارد ISO 10993-4 با ارائه چارچوبی برای ارزیابی برهم‌کنش تجهیزات پزشکی با خون، آزمون ترومبوز را به‌عنوان یکی از شاخص‌های اصلی خون‌سازگاری معرفی کرده است. هدف از این آزمون تعیین پتانسیل ترومبوژنیک ماده یا وسیله پزشکی و مقایسه آن با مواد مرجع شناخته‌شده از نظر سازگاری خونی است.

روش انجام: مطابق الزامات ISO 10993-4، آزمون ترومبوز بر پایه ارزیابی تشکیل لخته خون پس از تماس نمونه با خون تازه انسان یا حیوان انجام می‌شود. در این روش، نمونه آزمون تحت شرایط کنترل‌شده زمانی و دمایی در معرض خون قرار می‌گیرد. پس از پایان دوره تماس، میزان تشکیل ترومبوس از طریق اندازه‌گیری وزن لخته، ارزیابی بصری، سنجش رسوب پلاکت‌ها، بررسی فیبرین تشکیل‌شده یا استفاده از روش‌های میکروسکوپی و تصویربرداری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در برخی مطالعات از مدل‌های استاتیک یا دینامیک شبیه‌سازی جریان خون برای افزایش دقت نتایج استفاده می‌شود. هم‌زمان نمونه‌های شاهد مثبت و منفی نیز جهت اعتبارسنجی آزمون مورد بررسی قرار می‌گیرند.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست خون‌ سازگاری ترومبوز نشان‌دهنده میزان تمایل سطح ماده به القای تشکیل لخته خون است. موادی که کمترین میزان رسوب پلاکت، تشکیل فیبرین و تجمع سلول‌های خونی را نشان دهند، دارای خون‌سازگاری مطلوب‌تری هستند. بر اساس شدت پاسخ مشاهده‌شده، مواد معمولاً در گروه‌های غیرترومبوژنیک، کم‌ترومبوژنیک، با ترومبوژنیسیته متوسط و شدید طبقه‌بندی می‌شوند. افزایش قابل‌توجه تشکیل لخته در مقایسه با شاهد منفی بیانگر فعال‌سازی سیستم انعقاد و عدم سازگاری مناسب با خون است. همچنین نتایج این آزمون می‌تواند در کنار ارزیابی‌های مکمل نظیر فعال‌سازی پلاکتی، زمان‌های انعقادی و فعال‌سازی کمپلمان برای دستیابی به قضاوت جامع‌تر مورد استفاده قرار گیرد.

نتیجه‌گیری: تست خون‌ سازگاری ترومبوز یکی از ارکان اساسی ارزیابی خون‌سازگاری تجهیزات پزشکی در استاندارد ISO 10993-4 است و اطلاعات ارزشمندی درباره احتمال تشکیل لخته در تماس با خون فراهم می‌کند. نتایج این آزمون نقش مهمی در انتخاب مواد اولیه، بهینه‌سازی طراحی تجهیزات پزشکی و تضمین ایمنی بیماران دارد. استفاده از روش‌های استاندارد، نمونه‌های کنترل مناسب و شرایط آزمون شبیه به کاربرد بالینی، قابلیت اطمینان نتایج را افزایش داده و امکان ارزیابی دقیق خطرات ترومبوتیک تجهیزات پزشکی را فراهم می‌سازد.

واژگان کلیدی: خون‌سازگاری، ترومبوز، ISO 10993-4، تشکیل لخته خون، سیستم انعقاد، زیست‌سازگاری تجهیزات پزشکی، فعال‌سازی پلاکت‌ها، هموکامپتیبیلیتی.

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

خلاصه تست-ترومبوز

⚠️ الزامات قانونی

انجام این آزمون برای تمامی تجهیزات پزشکی با تماس خونی طولانی مدت و تجهیزات قلبی-عروقی الزامی است. از جمله استنت‌های عروقی، دریچه‌های قلبی مصنوعی، کانول‌های طولانی مدت، پمپ‌های قابل کاشت، اکسیژناتورها و سیستم‌های کمک بطنی. بدون ارائه گزارش معتبر ترومبوز، پروانه ساخت و کد IRC برای این دسته از تجهیزات صادر نمی‌شود. برای تجهیزات با تماس خونی کمتر از 24 ساعت، انجام این آزمون معمولاً الزامی نیست مگر اینکه طراحی یا ماده خاص مستعد ایجاد ترومبوز باشد.

تست ترومبوز (Thrombosis)

ارزیابی قابلیت ایجاد لخته خون روی سطح تجهیزات پزشکی در اثر تماس با خون از طریق اندازه‌گیری کاهش شمارش پلاکت و لکوسیت، تعیین درجه ترومبوژنیسیته مواد، غربالگری اولیه مواد برای تماس خونی طولانی مدت، پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی محصول در بدن انسان، تعیین قابل قبول یا مردود بودن محصول برای کاربرد بالینی مورد نظر، و ارائه مستندات معتبر برای اخذ تاییدیه سازمان غذا و دارو، پروانه ساخت و کد IRC

ISO 10993-4: این استاندارد مرجع اصلی برای انتخاب و انجام آزمون‌های خون‌سازگاری می‌باشد. در این استاندارد، ترومبوز به عنوان یکی از پنج دسته اصلی آزمون‌های تعامل با خون تعریف شده و روش‌های ارزیابی آن در شرایط آزمایشگاهی و درون تنی تشریح گردیده است.

ASTM F2888: این استاندارد روش اندازه‌گیری ترومبوز به روش کاهش شمارش پلاکت و لکوسیت را تعریف می‌کند. در این روش، تشکیل ترومبوز روی سطح ماده با اندازه‌گیری کاهش تعداد پلاکت‌ها و لکوسیت‌ها در خونی که با ماده تماس داشته است ارزیابی می‌شود.

ISO 17025: الزامات صلاحیت آزمایشگاه‌های همکار معتمد را مشخص می‌کند.

آزمون خون‌ سازگاری  ترومبوز الزامی است:

  • استنت‌های عروقی، دریچه‌های قلبی مصنوعی
  • کانول‌های طولانی مدت، پمپ‌های قابل کاشت
  • سیستم‌های کمک بطنی، اکسیژناتورها
  • گرافت‌های عروقی، وین‌کاو فیلترها
  • دستگاه‌های بسته شدن دهانه بین دهلیزی
  • مواد اولیه پلیمری، فلزی و سرامیکی مصرفی در ساخت این تجهیزات

آزمون خون‌ سازگاری  ترومبوز الزامی نیست:

  • تجهیزات بدون تماس با خون
  • سوزن‌ها، کاتترهای ورید محیطی، لوله‌های انتقال خون کوتاه مدت
  • مواد غیرترومبوژنیک شناخته شده با مستندات قبلی معتبر

ترومبوز: فرآیند تشکیل لخته خون روی سطح ماده یا درون دستگاه در اثر تماس با خون

ترومبوز ماده: توانایی یک ماده در ایجاد لخته خون روی سطح خود

کاهش شمارش پلاکت: کاهش تعداد پلاکت‌ها در خونی که با ماده تماس داشته است که نشانه گیر افتادن پلاکت‌ها در لخته می‌باشد

کاهش شمارش لکوسیت: کاهش تعداد گلبول‌های سفید در خونی که با ماده تماس داشته است که نشانه گیر افتادن لکوسیت‌ها در فرآیند التهابی و ترومبوز می‌باشد

ترومبوز ماکروسکوپی: لخته‌هایی که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده می‌باشند

ترومبوز میکروسکوپی: لخته‌هایی که تنها با میکروسکوپ قابل مشاهده می‌باشند

  • استاندارد مرجع: ISO 10993-4 و ASTM F2888
  • روش آزمون: کاهش شمارش پلاکت و لکوسیت در شرایط استاتیک یا دینامیک
  • زمان تماس نمونه با خون: 60 تا 120 دقیقه در دمای 37 درجه سانتی‌گراد بسته به روش
  • حجم خون مورد نیاز: 5 تا 10 میلی‌لیتر خون تازه انسانی با ماده ضد انعقاد هپارین یا سیترات سدیم
  • روش اندازه‌گیری: شمارش سلولی با دستگاه شمارش خودکار یا فلوسایتومتر
  • کنترل مثبت: لوله شیشه‌ای یا ماده مرجع ترومبوژنیک
  • کنترل منفی: لوله پلیمری با سطح غیرفعال مانند پلی اتیلن یا پلی پروپیلن
  • نحوه گزارش‌دهی: گزارش نهایی فقط به زبان انگلیسی شامل شمارش اولیه و نهایی پلاکت و لکوسیت، درصد کاهش، درجه ترومبوژنیسیته و تفسیر بالینی
  • زمان انجام: 10 تا 14 روز کاری
  • شرایط ایمنی خون: خون اهداکننده باید از نظر هپاتیت B و HIV منفی باشد و نمونه‌ها در سطح ایمنی زیستی 2 مدیریت شوند

نمونه مورد آزمون: در لوله یا ظرف مناسب قرار داده می‌شود

خون تازه: با ماده ضد انعقاد مناسب جمع‌آوری می‌شود

افزودن خون به نمونه: خون به نمونه اضافه شده و لوله به آرامی مخلوط می‌شود

انکوباسیون: لوله در انکوباتور با دمای 37 درجه سانتی‌گراد به مدت 60 تا 120 دقیقه قرار می‌گیرد

انتقال و شمارش: پس از انکوباسیون، نمونه خون به لوله میکروسانتریفیوژ منتقل شده و شمارش پلاکت و لکوسیت با دستگاه شمارش خودکار یا فلوسایتومتر اندازه‌گیری می‌شود

محاسبه درصد کاهش: درصد کاهش پلاکت و لکوسیت نسبت به خون کنترل محاسبه می‌شود

تفسیر کاهش: کاهش قابل توجه نشانه تشکیل ترومبوز و گیر افتادن سلول‌ها در لخته روی سطح ماده است

روش پیشرفته: سطح ماده با میکروسکوپ الکترونی روبشی برای مشاهده مستقیم لخته و پلاکت‌های چسبیده بررسی می‌شود

تجهیزات اصلی: شمارشگر خودکار سلول‌های خونی، فلوسایتومتر، سانتریفیوژ آزمایشگاهی، انکوباتور با دمای 37 درجه سانتی‌گراد، هود لامینار کلاس 2، میکروسکوپ الکترونی روبشی، شیکر آهسته، لوله آزمایش شیشه‌ای و پلیمری، فریزر، پی‌هاش متر

مواد مصرفی: خون تازه انسانی با هپارین یا سیترات سدیم، کنترل مثبت لوله شیشه‌ای، کنترل منفی لوله پلیمری، محلول نرمال سالین، بافر فسفات، کیت رنگ‌آمیزی فلوسایتومتری، لوله‌های فالکون، نک‌های استریل و دستکش بدون پودر، الکل، کیف زباله بیولوژیک

روش استاتیک طبق ASTM F2888: نمونه جامد به ابعاد 1 در 1 سانتی‌متر مربع یا قطر 1 سانتی‌متر و ضخامت 2 تا 4 میلی‌متر برش داده می‌شود و برای هر نمونه حداقل 3 تکرار در نظر گرفته می‌شود. سپس سطح نمونه با الکل 70 درصد ضدعفونی شده و با آب مقطر استریل یا PBS شستشو داده می‌شود. نمونه در زیر هود لامینار خشک می‌گردد. برای تجهیزات لوله‌ای یا کاتتری، قطعاتی به طول 2 تا 5 سانتی‌متر آماده می‌شود. نمونه کنترل مثبت و کنترل منفی نیز به همین ترتیب آماده می‌گردند

  • جمع‌آوری خون: خون تازه انسانی از اهداکننده سالم با تست منفی هپاتیت B و HIV در لوله حاوی ماده ضد انعقاد هپارین جمع‌آوری می‌شود
  • شمارش پایه: شمارش اولیه پلاکت و لکوسیت در خون قبل از تماس با نمونه انجام می‌شود
  • تعداد تکرار: برای هر نمونه شامل کنترل مثبت، کنترل منفی و نمونه آزمون، 3 لوله در نظر گرفته می‌شود
  • قرارگیری نمونه: در هر لوله، نمونه آماده شده قرار داده می‌شود
  • افزودن خون: به هر لوله 2 تا 5 میلی‌لیتر خون تازه اضافه می‌شود
  • مخلوط کردن: لوله‌ها به آرامی وارونه می‌شوند تا نمونه با خون تماس کامل پیدا کند
  • انکوباسیون: لوله‌ها در انکوباتور 37 درجه سانتی‌گراد به مدت 60 تا 120 دقیقه قرار می‌گیرند
  • روش دینامیک: در روش دینامیک، خون به آرامی با شیکر مخلوط می‌شود تا شرایط جریان خون شبیه‌سازی گردد
  • انتقال خون: پس از انکوباسیون، خون از هر لوله به لوله میکروسانتریفیوژ منتقل می‌شود
  • شمارش نهایی: شمارش نهایی پلاکت و لکوسیت با دستگاه هماتولوژی آنالایزر یا فلوسایتومتر انجام می‌شود
  • محاسبه کاهش: درصد کاهش برای هر نمونه نسبت به خون پایه محاسبه می‌گردد
  • تایید نهایی: در صورت نیاز به تایید، سطح نمونه با میکروسکوپ الکترونی روبشی برای مشاهده مستقیم ترومبوز بررسی می‌شود

درصد کاهش پلاکت/لکوسیت درجه ترومبوژنیسیته
کمتر از 10 غیرترومبوژنیک
10 تا 30 ترومبوژنیک خفیف
بیشتر از 30 ترومبوژنیک شدید

شرایط اعتبار آزمایش:

  • کنترل مثبت لوله شیشه‌ای باید کاهش پلاکت بیشتر از 30 درصد نشان دهد
  • کنترل منفی لوله پلیمری غیرفعال باید کاهش پلاکت کمتر از 10 درصد نشان دهد
  • در صورت عدم تحقق این شرایط، آزمایش باید تکرار شود

مشاهدات میکروسکوپ الکترونی:

  • درجه 0: سطح بدون لخته و پلاکت
  • درجه 1: چند پلاکت چسبیده پراکنده
  • درجه 2: لایه نازک پلاکت با گسترش شبه‌غشا
  • درجه 3: لایه ضخیم پلاکت با لخته فیبرین

غربالگری اولیه ترومبوز:

این آزمون برای غربالگری اولیه مواد از نظر قابلیت ایجاد لخته خون استفاده می‌شود

مواد با درجه غیرترومبوژنیک برای تماس خونی طولانی مدت قابل قبول هستند

مواد با درجه ترومبوژنیک خفیف ممکن است با پوشش دهی سطح قابل اصلاح باشند

مواد با درجه ترومبوژنیک شدید برای تماس خونی در تجهیزات قلبی-عروقی مردود محسوب می‌شوند مگر اینکه هدف دستگاه ایجاد ترومبوز باشد

برای محصولاتی که در غربالگری اولیه رد می‌شوند، نیازی به ادامه سایر آزمون‌های خون‌سازگاری نیست

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:

مواد با درجه غیرترومبوژنیک پیش‌بینی می‌شود در بدن خطر ترومبوز بالینی قابل توجهی ایجاد نکنند

مواد با درجه ترومبوژنیک خفیف در جریان خون بالا ممکن است ترومبوز سطحی ناچیز ایجاد کنند اما در جریان خون کند احتمال ترومبوز و آمبولی بیشتر است

مواد با درجه ترومبوژنیک شدید پیش‌بینی می‌شود باعث ترومبوز حاد، انسداد جریان خون و آمبولی ریوی یا مغزی در بدن شوند

این پیش‌بینی نیاز به تایید با آزمایش درون تنی مطابق ISO 10993-4 دارد

مواد ترومبوژنیک می‌توانند باعث فعال شدن پلاکت و آزادسازی فاکتورهای التهابی شوند که پاسخ التهابی سیستمیک را تشدید می‌کند

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:

سازمان غذا و داروی ایران انجام آزمون ترومبوز را برای کلیه تجهیزات با تماس خونی طولانی مدت و تجهیزات قلبی-عروقی الزامی می‌داند

برای ایمپلنت‌های عروقی، ترومبوز جزء الزامات اصلی است

آزمایش طبق ASTM F2888 به عنوان روش غربالگری آزمایشگاهی اولیه پذیرفته شده است

برای محصولات با خطر ترومبوز بالا، آزمایش درون تنی مطابق ISO 10993-4 نیز الزامی است

حداکثر کاهش قابل قبول پلاکت برای تجهیزات ایمپلنت عروقی معمولاً کمتر از 10 درصد تعیین می‌شود

گزارش باید توسط آزمایشگاه همکار معتمد دارای ISO 17025 صادر شده باشد

تفاوت با آزمون انعقاد: آزمون انعقاد تغییرات در فاکتورهای انعقادی پلاسما را می‌سنجد اما آزمون ترومبوز تشکیل فیزیکی لخته و مصرف سلول‌های خونی را ارزیابی می‌کند

تفاوت با آزمون فعال سازی پلاکت: آزمون فعال سازی پلاکت چسبندگی پلاکت‌ها را از طریق اندازه‌گیری فاکتورهای آزاد شده ارزیابی می‌کند اما آزمون ترومبوز نتیجه نهایی تشکیل لخته را با اندازه‌گیری کاهش تعداد پلاکت‌ها می‌سنجد

تفاوت با آزمون همولیز: آزمون همولیز تخریب گلبول‌های قرمز را بررسی می‌کند اما ترومبوز مربوط به پلاکت‌ها و تشکیل لخته است

تفاوت روش ASTM F2888 با روش‌های قدیمی: روش ASTM F2888 کمی و استاندارد است و شمارش هر دو پلاکت و لکوسیت را اندازه می‌گیرد در حالی که روش‌های قدیمی عمدتاً مشاهده کیفی بودند

مزیت روش ASTM F2888: استفاده از خون انسان، سرعت بالا و دقت عددی در مقایسه با روش‌های درون تنی زمان‌بر

گزارش نهایی فقط به زبان انگلیسی شامل موارد زیر است:

  • نام و مشخصات محصول، ماده و درخواست‌دهنده
  • تاریخ انجام آزمون و شماره شناسایی یکتای گزارش
  • مرجع استاندارد ISO 10993-4 و ASTM F2888
  • شرح روش آزمون ترومبوز به روش کاهش شمارش پلاکت و لکوسیت در حالت استاتیک یا دینامیک
  • مشخصات خون استفاده شده شامل گونه انسان، ماده ضد انعقاد، تاریخ خونگیری، شرایط نگهداری، تایید منفی بودن HBV و HIV
  • شمارش اولیه پلاکت و لکوسیت خون پایه قبل از تماس
  • شمارش نهایی پلاکت و لکوسیت برای هر نمونه شامل کنترل مثبت، کنترل منفی و نمونه آزمون
  • درصد کاهش پلاکت و لکوسیت برای هر نمونه
  • درجه ترومبوژنیسیته شامل غیرترومبوژنیک، ترومبوژنیک خفیف، ترومبوژنیک شدید
  • نتایج SEM در صورت انجام به همراه تصاویر میکروسکوپی
  • تفسیر بالینی شامل قابل قبول یا مردود برای نوع تماس خونی مورد نظر
  • امضا و مهر رسمی آزمایشگاه سنجش ساناژن

آیا برای تمام تجهیزات پزشکی که با خون تماس دارند، تست خون‌ سازگاری ترومبوز الزامی است؟

خیر. بر اساس ISO 10993-4، آزمون ترومبوز برای تجهیزات با تماس خونی طولانی مدت و تجهیزات قلبی-عروقی الزامی است. برای تماس خونی کوتاه مدت، این آزمون معمولاً ضروری نیست مگر اینکه ماده خاص مستعد ایجاد ترومبوز باشد.

اگر محصول من ترومبوژنیک خفیف باشد، آیا مردود محسوب می‌شود؟

لزوماً خیر. درجه ترومبوژنیک خفیف ممکن است با بهینه‌سازی سطح قابل اصلاح باشد. همچنین برای کاربردهایی که ضد انعقاد همزمان مصرف می‌شود، ممکن است قابل قبول باشد. تصمیم نهایی با ارزیابی ریسک بالینی و تایید سازمان غذا و دارو است.

تفاوت بین روش ASTM F2888 و روش‌های درون تنی  در تست خون‌ سازگاری ترومبوز چیست؟

روش ASTM F2888 یک روش آزمایشگاهی سریع با خون انسان است. روش درون تنی بر اساس ISO 10993-4 در مدل حیوانی انجام می‌شود و تشکیل لخته در عروق زنده را ارزیابی می‌کند. برای محصولات پرخطر، روش درون تنی الزامی است.

آیا می‌توانم از داده‌های ترومبوز یک ماده مشابه برای محصول خود استفاده کنم؟

خیر. سازمان غذا و دارو فقط گزارش اختصاصی همان محصول را می‌پذیرد. حتی زبری سطح و آب دوستی می‌توانند ترومبوژنیسیته را تغییر دهند. استفاده از داده‌های مشابه منجر به رد پرونده می‌شود.

آیا نمونه‌های خونی برای تست خون‌ سازگاری ترومبوز باید شرایط خاصی داشته باشند؟

بله. خون اهداکننده باید از نظر هپاتیت B و HIV منفی باشد. خون باید در شرایط استریل در لوله‌های حاوی ماده ضد انعقاد مناسب جمع‌آوری شود. نمونه‌ها باید حداکثر 24 ساعت پس از خونگیری به آزمایشگاه برسند.

گزارش تست خون‌ سازگاری ترومبوز چند سال اعتبار دارد؟

برای محصولاتی که فرمولاسیون، فرآیند تولید، روش استریل و سطح آنها تغییر نمی‌کند، گزارش تا 5 سال اعتبار دارد. برای محصولات کاشتنی طولانی مدت، بازه اعتبار 3 سال تعیین می‌شود.

آیا برای محصول خارجی با تاییدیه CE یا FDA باز هم نیاز به تست خون‌ سازگاری ترومبوز دارم؟

بستگی دارد. اگر تاییدیه CE یا FDA دارید و گزارش شما توسط آزمایشگاه معتبر بین‌المللی صادر شده باشد، ممکن است پذیرفته شود. اما در بسیاری موارد، تایید مجدد در ایران الزامی است.

هزینه و زمان آزمون ترومبوز چقدر است؟

آزمون به روش ASTM F2888 حدود 10 تا 14 روز کاری زمان می‌برد. در صورت نیاز به SEM، زمان حدود 15 تا 18 روز کاری خواهد بود. برای آزمون درون تنی، زمان معمولاً 4 تا 6 هفته است. برای استعلام دقیق هزینه با واحد پشتیبانی فنی تماس بگیرید.

آیا برای اخذ کد IRC استنت عروقی حتماً به آزمون ترومبوز نیاز دارم؟

بله. بدون ارائه گزارش معتبر ترومبوز، کد IRC برای استنت عروقی صادر نمی‌شود. برای ایمپلنت‌های عروقی، حتی آزمایش درون تنی نیز الزامی است.

آیا آزمایشگاه سنجش ساناژن مجاز به انجام تست خون‌ سازگاری ترومبوز است؟

بله. آزمایشگاه سنجش ساناژن دارای تاییدیه WHO، ISO 17025 و مجوز رسمی از سازمان غذا و داروی ایران می‌باشد. روش ASTM F2888 در محدوده تایید صلاحیت ما قرار دارد. گزارش‌های ما قابلیت ارائه به مراجع بین‌المللی را دارد.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تست خونسازگاری-ترومبوز