آزمونهای خونسازگاری
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون ها
زمینه و هدف: آزمونهای خونسازگاری (Hemocompatibility Tests) از مهمترین ارزیابیهای زیستسازگاری تجهیزات پزشکی بر اساس استاندارد ISO 10993-4: Biological Evaluation of Medical Devices – Part 4: Selection of Tests for Interactions with Blood محسوب میشوند. این آزمونها برای بررسی اثرات متقابل تجهیزات پزشکی با خون طراحی شدهاند و نقش مهمی در تضمین ایمنی محصولاتی دارند که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم با خون در تماس هستند. تجهیزاتی مانند کاتترها، استنتهای عروقی، دریچههای قلبی، فیلترهای دیالیز، مدارهای گردش خون خارجبدنی، گرافتهای عروقی و ایمپلنتهای قلبی-عروقی باید از نظر خونسازگاری مورد ارزیابی قرار گیرند. هدف اصلی این آزمونها تعیین توانایی ماده در جلوگیری از همولیز، فعالسازی غیرطبیعی پلاکتها، ایجاد ترومبوز، فعالسازی سیستم انعقادی و تحریک سیستم کمپلمان است تا خطرات بالقوه برای بیمار به حداقل برسد.
روش انجام: مطابق ISO 10993-4، انتخاب آزمونهای خونسازگاری بر اساس نوع تماس وسیله پزشکی با خون، مدت زمان تماس و کاربرد بالینی آن انجام میشود. ارزیابی خونسازگاری معمولاً مجموعهای از آزمونهای آزمایشگاهی و در برخی موارد مطالعات حیوانی را شامل میشود.
مهمترین آزمونهای مورد استفاده عبارتاند از:
- آزمون همولیز (Hemolysis Test) برای ارزیابی تخریب گلبولهای قرمز.
- آزمون ترومبوز (Thrombogenicity Test) برای بررسی تشکیل لخته خون روی سطح ماده.
- آزمون انعقاد خون (Coagulation Assays) شامل بررسی زمانهای انعقادی مانند PT و aPTT.
- آزمون فعالسازی پلاکتها (Platelet Activation Test).
- آزمون شمارش پلاکتها و چسبندگی پلاکتی.
- آزمون فعالسازی سیستم کمپلمان (Complement Activation).
- ارزیابی پاسخهای التهابی مرتبط با تماس خون و ماده.
در این مطالعات، نمونه یا عصاره وسیله پزشکی در تماس مستقیم با خون انسان یا حیوان قرار میگیرد. پس از مدت زمان مشخص، پارامترهای هماتولوژیک، بیوشیمیایی و میکروسکوپی اندازهگیری میشوند. در برخی موارد از مدلهای دینامیک جریان خون استفاده میشود تا شرایط واقعی گردش خون شبیهسازی گردد.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج تست خون سازگاری نشاندهنده میزان سازگاری سطح یا ماده با اجزای خون هستند. مواد خونسازگار معمولاً موجب حداقل تخریب سلولی، حداقل چسبندگی پلاکتی و عدم فعالسازی قابل توجه سیستم انعقادی میشوند. در مقابل، مواد ناسازگار میتوانند سبب همولیز، تجمع پلاکتی، تشکیل ترومبوز، فعالسازی کمپلمان و بروز واکنشهای التهابی شوند.
بر اساس یافتهها، مواد از نظر عملکرد خونسازگاری در گروههای زیر طبقهبندی میشوند:
- خونسازگار (Compatible)
- دارای اثرات خفیف بر خون
- دارای اثرات متوسط بر خون
- دارای اثرات شدید و غیرقابل قبول
همچنین در آزمون همولیز، درصد تخریب گلبولهای قرمز یکی از شاخصهای اصلی طبقهبندی محسوب میشود و نتایج حاصل با کنترلهای مثبت و منفی مقایسه میگردد.
نتیجهگیری: آزمونهای خونسازگاری بر اساس ISO 10993-4 بخش اساسی ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی در تماس با خون هستند. این آزمونها امکان شناسایی خطرات بالقوه مرتبط با همولیز، ترومبوز، فعالسازی پلاکتها و اختلالات انعقادی را فراهم میکنند. اجرای صحیح این مطالعات نقش مهمی در توسعه تجهیزات پزشکی ایمن، کاهش عوارض قلبی-عروقی و بهبود نتایج درمانی بیماران دارد. استفاده از رویکرد مبتنی بر ریسک و انتخاب آزمونهای مناسب بر اساس نوع کاربرد وسیله پزشکی، موجب ارزیابی دقیقتر و تصمیمگیری مطمئنتر در فرآیند اخذ مجوزهای قانونی و تضمین کیفیت محصولات پزشکی میشود.
واژگان کلیدی: ISO 10993-4، خونسازگاری، Hemocompatibility، همولیز، Hemolysis Test، ترومبوز، Thrombogenicity، فعالسازی پلاکتها، انعقاد خون، سیستم کمپلمان، تجهیزات پزشکی قلبی-عروقی، زیستسازگاری، ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی، Biocompatibility، Blood Compatibility.
تصویر خلاصه آزمون ها
⚠️ الزامات قانونی
انجام این آزمونها برای تمامی تجهیزات پزشکی که با خون تماس مستقیم یا غیرمستقیم دارند الزامی است. از جمله کاتترهای عروقی، استنتها، دریچههای قلبی، پمپهای خون، اکسیژناتورها، لولههای انتقال خون، سوزنها، فیلترهای خونی و ظروف نگهداری خون. بدون ارائه گزارش معتبر خونسازگاری، پروانه ساخت و کد آی آر سی از سوی سازمان غذا و دارو صادر نمیشود.
تست های خونسازگاری
آزمون همولیز (Hemolysis)
آزمون همولیز میزان تخریب گلبولهای قرمز و آزادسازی هموگلوبین در اثر تماس ماده یا دستگاه با خون را اندازهگیری میکند. کاربرد آن برای تمام تجهیزات با تماس خونی مستقیم مانند کاتتر، استنت، دریچه قلبی، پمپ خون، اکسیژناتور، لوله انتقال خون و سرنگ میباشد. روش مرجع شامل روش مستقیم استاتیک بر اساس ASTM F756 و ISO 10993-4 است. نتیجه قابل قبول: شاخص همولیز کمتر از ۲ درصد (غیرهمولیتیک). زمان انجام: ۵ تا ۷ روز کاری.
آزمون ترومبوز (Thrombosis)
آزمون ترومبوز تمایل ماده به ایجاد لخته خون روی سطح یا درون دستگاه را بررسی میکند. کاربرد آن برای تجهیزات با تماس خونی طولانی مدت (بیشتر از ۲۴ ساعت) مانند استنتهای عروقی، دریچههای قلبی، کانولهای طولانی مدت و پمپهای قابل کاشت میباشد. روش مرجع شامل ISO 10993-4، مشاهده ماکروسکوپی و میکروسکوپی با میکروسکوپ الکترونی روبشی و مدل چاندلر برای شرایط جریان است. نتیجه قابل قبول: عدم وجود لخته ماکروسکوپی و عدم گرفتگی مسیر جریان. زمان انجام: ۱۰ تا ۱۴ روز کاری.
آزمون انعقاد خون (Coagulation)
آزمون انعقاد خون تاثیر ماده بر آبشار انعقادی خون و زمان لخته شدن را ارزیابی میکند. کاربرد آن برای تمام تجهیزات با تماس خونی مستقیم (کوتاه مدت و بلند مدت) مانند کاتتر، استنت، دریچه قلبی، سوزن، لوله انتقال خون و فیلتر خونی میباشد. روش مرجع شامل ISO 10993-4 و اندازهگیری PT، aPTT، TT، فیبرینوژن و فاکتور ضد Xa است. نتیجه قابل قبول: تغییر کمتر از ۲۵ درصد نسبت به کنترل منفی در PT، aPTT و TT. زمان انجام: ۵ تا ۷ روز کاری.
آزمون پلاکت (Platelet Activation/Adhesion)
آزمون پلاکت فعال شدن، چسبندگی و کاهش تعداد پلاکتها را در اثر تماس با ماده ارزیابی میکند. کاربرد آن برای تجهیزات با تماس خونی طولانی مدت (بیشتر از ۲۴ ساعت) و تجهیزات با خطر ترومبوز بالا مانند استنتهای عروقی، دریچههای قلبی، پمپهای خون و اکسیژناتورها میباشد. روش مرجع شامل ASTM F2888 و ISO 10993-4 و اندازهگیری فاکتورهای BTG، PF4، TxB2 و CD62P با روش الایزا و فلوسایتومتری است. نتیجه قابل قبول: عدم افزایش قابل توجه فاکتورهای فعال کننده پلاکت نسبت به کنترل منفی. زمان انجام: ۷ تا ۱۰ روز کاری.
آزمون فعال سازی کمپلمان (Complement Activation)
آزمون فعال سازی کمپلمان فعال شدن سیستم ایمنی ذاتی (کمپلمان) در اثر تماس با ماده را بررسی میکند. کاربرد آن برای تجهیزات با تماس خونی گسترده و حساس مانند اکسیژناتورها، دیالیزورها، پمپهای قلب و ریه، تجهیزات تصفیه خون و بیومواد با سطح بالا میباشد. روش مرجع شامل ASTM F1984 و ISO 10993-4 و اندازهگیری فاکتورهای SC5b-9، C3a و Bb به روش الایزا است. نتیجه قابل قبول: عدم افزایش قابل توجه فاکتورهای کمپلمان نسبت به کنترل منفی (افزایش کمتر از ۳ برابر). زمان انجام: ۷ تا ۱۰ روز کاری.
راهنمای انتخاب آزمون خونسازگاری بر اساس نوع تماس با خون
تماس غیرمستقیم
مانند ظروف نگهداری خون، کیسه خون، لولههای جمعآوری خون بدون تماس مستقیم با جریان بدن
آزمون الزامی: همولیز
تماس مستقیم کوتاه مدت
کمتر از ۲۴ ساعت، مانند کاتتر عروقی کوتاه مدت، سوزن، لوله انتقال خون
آزمونهای الزامی: همولیز + انعقاد
تماس مستقیم طولانی مدت
بیشتر از ۲۴ ساعت، مانند استنت عروقی، کاتتر مرکزی طولانی مدت، کانول، پمپ خون موقت
آزمونهای الزامی: همولیز + انعقاد + ترومبوز + پلاکت
ایمپلنت عروقی و دریچه قلبی
دائمی یا طولانی مدت در تماس مستقیم با جریان خون
آزمونهای الزامی: همولیز + انعقاد + ترومبوز + پلاکت + کمپلمان
نکته: اگر محصول شما در چند دسته قرار میگیرد (مثلاً کاتتری که گاهی کوتاه مدت و گاهی طولانی مدت استفاده میشود)، بیشترین سطح الزامات را انتخاب کنید. انتخاب نادرست = رد گزارش + تکرار آزمون + اتلاف زمان و هزینه.
برای تعیین دقیق آزمونهای مورد نیاز محصول خود، با واحد پشتیبانی فنی و حقوقی ما مشورت کنید.
کدام آزمون را برای محصول خود انتخاب کنیم؟
| نوع تماس با خون | آزمونهای الزامی |
|---|---|
| تماس غیرمستقیم | همولیز |
| تماس مستقیم کوتاه مدت | همولیز + انعقاد |
| تماس مستقیم طولانی مدت | همولیز + انعقاد + ترومبوز + پلاکت |
| ایمپلنت عروقی و دریچه قلبی | همولیز + انعقاد + ترومبوز + پلاکت + کمپلمان |
⚠️ تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
⚠️ پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
⚠️ جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
⚠️ گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.






