آزمون سمیت تحت حاد – استنشاقی
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون
زمینه و هدف: آزمون سمیت تحتحاد استنشاقی (Subacute Inhalation Toxicity Test) یکی از مطالعات اساسی در ارزیابی ایمنی مواد شیمیایی، داروهای استنشاقی، نانوذرات، بخارات، گازها، آئروسلها و تجهیزات پزشکی مرتبط با سیستم تنفسی است. دستورالعمل OECD 412 با عنوان «مطالعه سمیت استنشاقی با دوز تکراری 28 روزه» و استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «ارزیابی سمیت سیستمیک» چارچوب استانداردی را برای بررسی اثرات ناشی از مواجهه مکرر تنفسی فراهم میکنند. هدف از این آزمون، شناسایی اثرات تجمعی ناشی از استنشاق مکرر ماده آزمون، تعیین اندامهای هدف سمیت، ارزیابی پاسخهای موضعی و سیستمیک و تعیین سطوح ایمن مواجهه است. این مطالعه بهعنوان مرحلهای مهم میان آزمونهای سمیت حاد و مطالعات تحتمزمن شناخته شده و نقش مهمی در ارزیابی ریسک انسانی و توسعه محصولات ایمنتر ایفا میکند.
روش انجام: مطابق دستورالعمل OECD 412، حیوانات آزمایشگاهی سالم، معمولاً رتهای نر و ماده بالغ، به گروه کنترل و حداقل سه گروه دریافتکننده غلظتهای مختلف ماده آزمون تقسیم میشوند. حیوانات در محفظههای اختصاصی مواجهه استنشاقی قرار گرفته و به مدت 6 ساعت در روز، 5 روز در هفته و طی دورهای 28 روزه در معرض ماده قرار میگیرند. مواجهه میتواند بهصورت تمامبدن (Whole-body Exposure) یا از طریق بینی (Nose-only Exposure) انجام شود. در طول مطالعه، غلظت ماده در هوا، اندازه ذرات آئروسل، دما، رطوبت و سایر شرایط محیطی بهطور مستمر کنترل و ثبت میشوند.
در مطالعات مرتبط با تجهیزات پزشکی مطابق ISO 10993-11، ممکن است مواد قابل استخراج، فرآوردههای تخریبشده یا ذرات آزادشده از محصول از طریق مسیر استنشاقی مورد ارزیابی قرار گیرند. در طول دوره آزمون، حیوانات از نظر وضعیت عمومی، رفتار، علائم تنفسی، فعالیت حرکتی، وزن بدن، مصرف غذا و آب و سایر علائم بالینی تحت پایش قرار میگیرند. علائم تنفسی نظیر تنگی نفس، افزایش یا کاهش تعداد تنفس، خسخس سینه، تحریک مخاط بینی و تغییرات عملکرد ریوی بهدقت ثبت میشوند.
در پایان مطالعه، آزمایشهای هماتولوژی و بیوشیمی سرم جهت بررسی عملکرد کبد، کلیهها و سایر اندامهای حیاتی انجام میشود. سپس حیوانات کالبدگشایی شده و اندامهای اصلی شامل بینی، حنجره، نای، ریهها، کبد، کلیهها، قلب، طحال و مغز مورد ارزیابی ماکروسکوپی قرار میگیرند. همچنین مطالعات هیستوپاتولوژیک برای بررسی تغییرات میکروسکوپی در دستگاه تنفسی و سایر اندامهای هدف انجام میشود.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج تست سمیت تحت حاد استنشاقی بر اساس مقایسه گروههای دریافتکننده ماده با گروه کنترل تفسیر میشود. تغییرات وزن بدن، اختلالات عملکرد تنفسی، تغییرات هماتولوژیک و بیوشیمیایی، آسیبهای بافتی دستگاه تنفسی و سایر اندامها از مهمترین شاخصهای سمیت محسوب میشوند. یافتههای هیستوپاتولوژیک میتوانند شامل التهاب، هیپرپلازی اپیتلیوم تنفسی، آسیب آلوئولی، تجمع سلولهای التهابی یا سایر ضایعات وابسته به دوز باشند. بر اساس دادههای حاصل، مقادیر NOAEL و LOAEL تعیین شده و اندامهای هدف سمیت شناسایی میشوند. برخلاف آزمونهای حاد، تمرکز این مطالعه بر ارزیابی اثرات تجمعی و تدریجی ناشی از مواجهه مکرر است.
نتیجهگیری: آزمون سمیت تحتحاد استنشاقی بر اساس OECD 412 و ISO 10993-11 یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی ایمنی مواد قابل استنشاق و تجهیزات پزشکی مرتبط با سیستم تنفسی است. این مطالعه امکان شناسایی اثرات تجمعی، تعیین اندامهای هدف، ارزیابی خطرات ناشی از مواجهه مکرر و تعیین حدود ایمن تماس را فراهم میکند. نتایج حاصل در ارزیابی ریسک، تعیین سطوح مجاز مواجهه، توسعه محصولات ایمنتر و اخذ تأییدیههای رگولاتوری نقش اساسی دارند. اجرای صحیح آزمون مطابق استانداردهای بینالمللی موجب افزایش اعتبار دادهها و ارتقای ایمنی مصرفکنندگان، بیماران و کارکنان در معرض مواد استنشاقی خواهد شد.
واژگان کلیدی: سمیت تحتحاد استنشاقی، OECD 412، ISO 10993-11، Subacute Inhalation Toxicity، مطالعه 28 روزه، NOAEL، LOAEL، سمیت سیستمیک، دستگاه تنفسی، ارزیابی ریسک، هیستوپاتولوژی، زیستسازگاری.
آزمون های مشابه
- تست های سمیت تحت حاد
- سمیت تحت حاد – خوراکی
- سمیت تحت حاد – جلدی
- سمیت تحت حاد – تزریقی
تصویر خلاصه آزمون
⚠️ الزامات قانونی
این آزمون برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی، کد IRC، تاییدیه سازمان غذا و دارو و ورود به بازار ایران و بازارهای بینالمللی ضروری است. هرگونه وسیله پزشکی که از راه استنشاق با بدن تماس دارد مانند ونتیلاتور، ماسک تنفسی، لوله تراشه، نبولایزر و همچنین محصولات آرایشی و بهداشتی استنشاقی شامل اسپری، عطر، آئروسل و داروهای استنشاقی نیاز به ارائه این آزمون دارند.
تست های سمیت تحت حاد – استنشاقی
این آزمون بر اساس دستورالعمل OECD 412و استاندارد ISO 10993-11 به 2 شکل زیر قابل انجام میباشد:
روش OECD 412
OECD TG 412 دستورالعمل مرجع برای ارزیابی سمیت تحت حاد استنشاقی (28 روزه) در مواد شیمیایی، محصولات آرایشی و دارویی میباشد. در این استاندارد، حیوانات به مدت 6 ساعت در روز و به مدت 28 روز (معمولاً 5 روز در هفته) در معرض ماده آزمون قرار میگیرند. این آزمون در آزمایشگاه سنجش ساناژن تحت نظارت ISO 17025 انجام میشود و نتایج آن برای اخذ تاییدیه از سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) قابل استناد بوده و گزارش نهایی فقط به زبان انگلیسی صادر میگردد.
روش ISO 10993-11
ISO 10993-11 استاندارد اصلی و الزامی برای ارزیابی سمیت سیستمیک با مواجهه مکرر به روش استنشاقی در تجهیزات پزشکی میباشد. در این استاندارد، مدت مواجهه روزانه متناسب با کاربرد بالینی محصول تعیین میشود و کل دوره آزمون بین 14 تا 28 روز متغیر است. این آزمون زیر نظر ISO 17025 و با رعایت اصول GLP انجام شده و گزارش نهایی آن فقط به زبان انگلیسی برای اخذ پروانه ساخت و کد IRC از سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) قابل ارائه میباشد.
کدام روش را انتخاب کنیم؟
انتخاب بین ISO 10993-11 و OECD TG 412 برای آزمون سمیت تحت حاد استنشاقی کاملاً به نوع محصول شما بستگی دارد:
اگر محصول شما تجهیزات پزشکی است ➜ ISO 10993-11
مثال: ونتیلاتور، ماسک تنفسی، لوله تراشه، دستگاه بیهوشی، نبولایزر، دستگاه اکسیژن ساز، تجهیزات CPAP
دلیل: سازمان غذا و داروی ایران و مراجع بینالمللی مانند FDA آمریکا، برای تجهیزات پزشکی صرفاً استاندارد ISO 10993-11 را میپذیرند
توجه ویژه: اگر تجهیزات پزشکی شما دارای مسیر گاز راه تنفسی است، استاندارد ISO 18562 بخشهای 1 تا 4 جایگزین ISO 10993-11 میشود و آزمونهای متفاوتی شامل سنجش ذرات، ترکیبات آلی فرار و میعانات گازی را الزامی میکند
اگر محصول شما مواد شیمیایی، آرایشی یا دارویی است ➜ OECD TG 412
مثال: اسپریهای تنفسی، مواد شیمیایی صنعتی فرار، عطرها، رنگهای اسپری، داروهای استنشاقی، آئروسلهای آرایشی
دلیل: این استاندارد به طور خاص برای مواد شیمیایی و آرایشی تدوین شده و در ایران برای اخذ تاییدیه محصولات استنشاقی الزامی است
جدول مقایسه سریع دو روش
| ویژگی | ISO 10993-11 | OECD TG 412 |
|---|---|---|
| حوزه کاربرد | تجهیزات پزشکی | مواد شیمیایی، آرایشی، دارویی |
| مدت مواجهه روزانه | متناسب با کاربرد بالینی محصول | 6 ساعت |
| مدت کل آزمون | 14 تا 28 روز | 28 روز (ثابت) |
| دفعات مواجهه | معمولاً 7 روز در هفته | معمولاً 5 روز در هفته (7 روز مجاز است) |
| تعداد حیوانات | حداقل 10 عدد (5 نر، 5 ماده) | حداقل 10 عدد (5 نر، 5 ماده) |
| مرجع قانونی در ایران | IFDA – الزامی برای پروانه ساخت تجهیزات پزشکی | IFDA – الزامی برای محصولات آرایشی و بهداشتی |
| GLP | الزامی است | الزامی است |
| ISO 17025 | الزامی است | الزامی است |
⚠️ تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
⚠️ پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
⚠️ جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
⚠️ گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.
