آزمون سمیت حاد – تزریقی

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون سمیت حاد تزریقی (Acute Systemic Toxicity by Injection) یکی از مهم‌ترین ارزیابی‌های ایمنی زیستی در مطالعات پیش‌بالینی تجهیزات پزشکی، مواد زیستی، فرآورده‌های دارویی و عصاره‌های استخراج‌شده از تجهیزات پزشکی است. استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «آزمون‌های سمیت سیستمیک» چارچوب جامعی برای بررسی اثرات نامطلوب سیستمیک ناشی از مواجهه با مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی ارائه می‌دهد. هدف از آزمون سمیت حاد تزریقی، شناسایی اثرات سمی ایجادشده پس از یک بار تزریق ماده آزمون، ارزیابی پاسخ‌های حاد سیستمیک، تعیین شدت سمیت و بررسی ایمنی محصول پیش از کاربرد بالینی است. این آزمون به‌ویژه برای تجهیزاتی که در تماس مستقیم یا غیرمستقیم با بافت‌ها، مایعات بدن یا جریان خون قرار می‌گیرند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

روش انجام: مطابق الزامات ISO 10993-11، ابتدا عصاره یا استخراج (Extract) نمونه آزمون با استفاده از حلال‌های مناسب نظیر سرم فیزیولوژی، روغن گیاهی یا سایر محیط‌های استخراج استاندارد تهیه می‌شود. سپس عصاره حاصل به حیوانات آزمایشگاهی سالم، معمولاً موش یا رت، از طریق یکی از مسیرهای تزریق شامل داخل وریدی، داخل صفاقی، زیرجلدی یا سایر مسیرهای مرتبط با کاربرد بالینی محصول تزریق می‌شود. انتخاب مسیر تزریق به نوع وسیله پزشکی و شرایط مواجهه مورد انتظار بستگی دارد. پس از تزریق، حیوانات در فواصل زمانی مشخص و به‌طور مستمر طی 24 تا 72 ساعت اولیه و سپس تا چند روز بعد تحت پایش قرار می‌گیرند. شاخص‌های مورد ارزیابی شامل مرگ‌ومیر، تغییرات رفتاری، وضعیت عمومی، فعالیت حرکتی، واکنش به محرک‌ها، وضعیت تنفس، مصرف آب و غذا، تغییرات وزن بدن و سایر علائم بالینی سمیت است. در پایان مطالعه، حیوانات مورد کالبدگشایی قرار گرفته و اندام‌های اصلی نظیر کبد، کلیه‌ها، قلب، ریه‌ها و طحال از نظر وجود تغییرات ماکروسکوپی بررسی می‌شوند.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی بر اساس وجود یا عدم وجود علائم سمیت سیستمیک و شدت پاسخ‌های مشاهده‌شده تفسیر می‌شود. در صورتی که حیوانات هیچ‌گونه مرگ، کاهش وزن قابل‌توجه یا علائم بالینی غیرطبیعی نشان ندهند، نمونه از نظر سمیت حاد سیستمیک قابل قبول تلقی می‌شود. در مقابل، مشاهده علائمی مانند بی‌حالی، کاهش فعالیت، لرزش، تشنج، اختلالات تنفسی، کاهش شدید وزن بدن یا مرگ حیوانات بیانگر وجود اثرات سمی بالقوه است. در استاندارد ISO 10993-11 برخلاف بسیاری از آزمون‌های سم‌شناسی کلاسیک، تمرکز اصلی بر ارزیابی کیفی و مقایسه پاسخ حیوانات دریافت‌کننده عصاره آزمون با گروه شاهد است و هدف لزوماً تعیین مقدار LD50 نیست. نتایج به‌صورت غیرسمی، دارای سمیت خفیف، متوسط یا شدید تفسیر شده و در ارزیابی زیست‌سازگاری کلی محصول مورد استفاده قرار می‌گیرند.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت حاد تزریقی بر اساس ISO 10993-11 یکی از ارکان اصلی ارزیابی ایمنی سیستمیک تجهیزات پزشکی و مواد زیستی محسوب می‌شود. این آزمون امکان شناسایی سریع اثرات نامطلوب ناشی از مواد قابل استخراج را فراهم کرده و نقش مهمی در تضمین ایمنی بیماران ایفا می‌کند. نتایج حاصل در کنار سایر آزمون‌های زیست‌سازگاری، مبنای تصمیم‌گیری برای تأیید ایمنی محصولات پزشکی و اخذ مجوزهای رگولاتوری قرار می‌گیرد. اجرای صحیح آزمون مطابق الزامات استاندارد موجب افزایش قابلیت اطمینان نتایج و کاهش خطرات بالقوه ناشی از کاربرد بالینی محصول خواهد شد.

واژگان کلیدی: سمیت حاد تزریقی، ISO 10993-11، سمیت سیستمیک حاد، زیست‌سازگاری، عصاره تجهیزات پزشکی، تزریق داخل وریدی، تزریق داخل صفاقی، ارزیابی ایمنی، مطالعات پیش‌بالینی، تجهیزات پزشکی.

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی

⚠️ الزامات قانونی

انجام آزمون سمیت حاد روش تزریقی برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی قابل تزریق ، کد IRC محصولات تزریقی ، تاییدیه سازمان غذا و داروی ایران ، مجوز ورود به بازار (بازاریابی) برای سرنگ‌ها ، کاتترهای عروقی ، ست‌های انفوزیون ، ایمپلنت‌های تزریقی ، راه‌های وریدی مرکزی و محصولات بیولوژیک تزریقی ضروری است. این آزمون پیش‌نیاز اصلی ارزیابی ایمنی مواد در تماس با خون و بافت داخلی از مسیر تزریق مستقیم می‌باشد.

تست سمیت حاد – تزریقی

 ارزیابی اثرات سمی سیستمیک ناشی از یک دوز واحد ماده (یا دوزهای متعدد طی ۲۴ ساعت) است که از طریق مسیرهای تزریقی (داخل وریدی، داخل صفاقی، داخل عضلانی یا زیرجلدی) به حیوان آزمایشگاهی تجویز می‌شود. این آزمون مشخص می‌کند که آیا ماده با دور زدن سدهای دفاعی بدن (اسید معده، آنزیم‌های گوارشی، متابولیسم کبدی) می‌تواند باعث مرگ، تشنج، کاهش وزن شدید، آسیب به اندام‌های داخلی یا سایر علائم سمیت حاد شود. نتیجه نهایی تعیین ایمنی محصولات تزریقی (مانند سرنگ، کاتتر، ایمپلنت، داروهای تزریقی) برای اخذ تأییدیه سازمان غذا و دارو و پروانه ساخت می‌باشد.

استاندارد ISO 10993-11: این استاندارد مرجع اصلی برای ارزیابی سمیت سیستمیک حاد ناشی از مواد و تجهیزات پزشکی قابل تزریق می‌باشد. در این استاندارد، همه مسیرهای تزریقی (داخل وریدی، داخل صفاقی، داخل عضلانی، زیرجلدی) تعریف و تشریح شده است. 

مواد و تجهیزات نیازمند تست سمیت حاد تزریقی:

  • تجهیزات پزشکی قابل تزریق مانند سرنگ، سوزن، کاتترهای عروقی، راه‌های وریدی مرکزی، پورت‌های قابل کاشت
  • محصولات تزریقی دارویی مانند ویال‌ها، آمپول‌ها، محلول‌های انفوزیون، ست‌های تزریق
  • مواد اولیه پلیمری، فلزی و سرامیکی که در ساخت تجهیزات تزریقی استفاده می‌شوند
  • ایمپلنت‌های قابل تزریق مانند فیلرها، ژل‌های تزریقی، اسکروهای ارتوپدی قابل تزریق، میخ‌های داخل استخوانی
  • محصولات بیولوژیک تزریقی مانند واکسن‌ها، آنتی‌بادی‌های منوکلونال، فاکتورهای انعقادی، سلول‌های بنیادی تزریقی
  • مکمل‌های تزریقی و محلول‌های دیالیز شامل دیالیز صفاقی و همودیالیز
  • تجهیزات پزشکی با تماس مستقیم با خون مانند ست‌های بای‌پاس قلب، کانولاهای اکسیژناتور، کاتترهای آنژیوگرافی

مواد و تجهیزات غیرنیازمند تست سمیت حاد تزریقی:

  • تجهیزاتی که هرگز با خون یا بافت داخلی تماس مستقیم ندارند مانند قطعات خارجی غیرتماسی (محفظه خارجی دستگاه‌های پزشکی، قاب مانیتورها)
  • موادی که قبلاً سمیت حاد تزریقی مشخص و مستند دارند و فرمولاسیون آنها تغییر نکرده است (با تأیید قبلی سازمان غذا و دارو)
  • محصولاتی که صرفاً برای مصرف خوراکی یا موضعی پوستی طراحی شده‌اند و تزریق آنها در دستورالعمل مصرف وجود ندارد
  • تجهیزاتی که فقط تماس سطحی با پوست سالم دارند مانند چسب زخم، بانداژ سطحی، گاز استریل
  • ابزارآلات جراحی که قبل از استفاده استریل می‌شوند و تماس موقت و کم‌خطر دارند مانند فورسپس و قیچی (اما بسته به نوع تماس ممکن است نیاز باشد)

سمیت حاد تزریقی: عوارض سوء ناشی از یک دوز واحد ماده یا دوزهای متعدد طی ۲۴ ساعت که از طریق تزریق (داخل وریدی، داخل صفاقی، داخل عضلانی یا زیرجلدی) به حیوان تجویز می‌شود. این عوارض می‌توانند سیستمیک (کل بدن) یا موضعی (محل تزریق) باشند.

مسیر داخل وریدی (IV): تزریق مستقیم ماده به جریان خون، معمولاً از ورید دمی در جوندگان یا ورید حاشیه‌ای گوش در خرگوش. سریع‌ترین جذب (کمتر از ۱ دقیقه) و بیشترین سمیت حاد به دلیل دور زدن تمام سدهای دفاعی بدن.

مسیر داخل صفاقی (IP): تزریق به حفره صفاقی (محفظه حاوی روده‌ها و احشاء). جذب از طریق عروق خونی صفاق در ۱۰ تا ۲۰ دقیقه. روش جایگزین مناسب برای زمانی که تزریق وریدی دشوار است یا حجم تزریق زیاد است.

مسیر داخل عضلانی (IM): تزریق به عضله (معمولاً عضله ران عقبی در جوندگان یا عضله گلوتئال در خرگوش). جذب در ۳۰ تا ۶۰ دقیقه. علاوه بر سمیت سیستمیک، نکروز و التهاب موضعی عضله نیز باید ارزیابی شود.

مسیر زیرجلدی (SC): تزریق به بافت زیر پوست (معمولاً پشت گردن یا پهلو در جوندگان). کندترین جذب در میان روش‌های تزریقی (۱ تا ۴ ساعت) با ایجاد اثر دپو (ذخیره) طولانی‌مدت در بافت چربی.

عصاره (Extract): محلولی که از تماس ماده یا تجهیزات پزشکی با حلال مناسب (آب مقطر استریل، سرم فیزیولوژی، روغن گیاهی) در شرایط دمایی و زمانی مشخص (معمولاً ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد به مدت ۷۲ ساعت) تهیه می‌شود و برای تزریق به حیوانات استفاده می‌گردد.

کنترل منفی: گروهی از حیوانات که به جای ماده آزمون، فقط حلال (vehicle) خالص (مثلاً سرم فیزیولوژی یا روغن ذرت) را دریافت می‌کنند. برای تشخیص اثرات ناشی از خود حلال به کار می‌رود.

استاندارد مرجع: ISO 10993-11

مسیرهای تزریقی قابل آزمون: داخل وریدی، داخل صفاقی، داخل عضلانی، زیرجلدی (انتخاب مسیر بر اساس کاربرد بالینی واقعی محصول)

حیوان آزمایشگاهی (گونه ترجیحی): موش سوری نژاد آلبینو (ماده، غیرباردار، ۸ تا ۱۲ هفته، وزن ۱۸ تا ۲۲ گرم)

گونه‌های جایگزین مجاز (با توجیه): موش صحرایی نژاد اسپراگ داولی (وزن ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم)، خرگوش (برای دستگاه‌های بزرگ یا حجم تزریق زیاد)

حجم تزریق مجاز (حداکثر بر کیلوگرم وزن بدن):

  • داخل وریدی: ۵۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم (برای موش ۲۰ گرمی معادل ۰/۱ میلی‌لیتر)
  • داخل صفاقی: ۵۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم
  • داخل عضلانی: ۲ میلی‌لیتر بر کیلوگرم (حداکثر ۰/۱ میلی‌لیتر در هر سایت تزریق)
  • زیرجلدی: ۵۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم

دوره مشاهده: حداقل ۷۲ ساعت (معمولاً ۱۴ روز برای اطمینان از تشخیص علائم تاخیری)

تعداد حیوانات در هر گروه: حداقل ۵ عدد برای گروه آزمون و ۵ عدد برای گروه کنترل منفی

گزارش نهایی: فقط انگلیسی، قابل ارائه به سازمان غذا و داروی ایران، CFDA، WHO و نهادهای اروپایی

زمان صدور گزارش: حداکثر ۲۱ روز کاری پس از دریافت نمونه (شامل زمان عصاره‌گیری، تزریق، ۱۴ روز مشاهده و تهیه گزارش)

مقدار نمونه مورد نیاز:

  • مواد جامد (پلیمر، فلز، سرامیک): حداقل ۱۰ گرم یا ۳۰ سانتی‌متر مربع سطح تماس
  • مواد مایع (محصول تزریقی آماده): حداقل ۳۰ میلی‌لیتر

شرایط نگهداری حیوانات قبل و حین آزمون: دمای ۲۲ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد، رطوبت ۵۰ تا ۶۰ درصد، چرخه ۱۲ ساعت روشن و ۱۲ ساعت تاریک، دسترسی آزاد به آب و خوراک استاندارد (به جز دوره ناشتایی قبل از تزریق)

در آزمون سمیت حاد تزریقی، ماده آزمون به صورت یک دوز واحد از طریق مسیرهای داخل وریدی، داخل صفاقی، داخل عضلانی یا زیرجلدی تزریق می‌شود. به دلیل جذب سریع و مستقیم، احتمال سمیت بسیار بیشتر از روش خوراکی است (LD50 تزریقی ۱۰ تا ۱۰۰ برابر کمتر). حیوانات به مدت حداقل ۷۲ ساعت (تا ۱۴ روز) از نظر علائم سمیت، کاهش وزن، تشنج و مرگ مشاهده می‌شوند. در کالبدگشایی، محل تزریق از نظر نکروز و التهاب و اندام‌های اصلی بررسی می‌شوند. معیار پذیرش: عدم وجود واکنش قابل توجه نسبت به کنترل. معیار رد: مرگ ۲ یا بیشتر از ۵ حیوان، علائم آشکار در ۲ حیوان، یا کاهش وزن بیش از ۱۰ درصد در ۳ حیوان. در صورت ۱ تلفات، آزمون با ۱۰ حیوان تکرار می‌شود.

تجهیزات اصلی: قفس متابولیک استاندارد، سیستم تهویه با دما و رطوبت کنترل شده، سرنگ و سوزن استریل در سایزهای مختلف، ترازوی دیجیتال و تحلیلی، دستگاه بیهوشی، ست کالبدگشایی، هود لامینار کلاس ۲، حمام آب (۳۷-۳۸ درجه)، یخچال و فریزر، فیلترهای ۰/۲۲ و ۰/۴۵ میکرومتر، pH متر، اسمومتر، سانتریفیوژ، هود شیمیایی، دوربین

مواد مصرفی: آب مقطر فاقد پیروژن (WFI)، سرم فیزیولوژی ۰/۹ درصد، گلوکز ۵ درصد، حلال‌های تزریقی (روغن ذرت، روغن زیتون، PEG400)، مواد بیهوشی (کتامین+زایلازین)، فرمالین بافر ۱۰ درصد، خوراک استاندارد جوندگان، بستر استریل، بتادین یا الکل ۷۰ درصد، پماد آنتی‌بیوتیک، دستکش استریل، لوله سانتریفیوژ ۱۵ و ۵۰ میلی‌لیتری، سرم خون، لام و لامل، نرمال سالین استریل

برای نمونه مایع تزریقی (محصول آماده مانند ویال، آمپول، محلول انفوزیون)، نمونه بدون رقیق‌سازی یا با رقیق‌سازی در سرم فیزیولوژی درجه تزریقی استفاده شده و در صورت نیاز به رقت، چندین رقت مختلف (مانند رقت‌های پایین، متوسط و بالا) تهیه و به گروه‌های جداگانه تزریق می‌گردد. برای نمونه جامد یا پلیمری (تجهیزات پزشکی قابل تزریق مانند کاتتر، سرنگ، ایمپلنت)، ماده به قطعات ریز خرد یا برش داده شده و عصاره‌گیری بر اساس استاندارد ISO 10993-12 انجام می‌شود. برای نمونه روغنی یا چرب (محصولات تزریقی بر پایه روغن مانند ویتامین‌های محلول در چربی)، ماده در روغن ذرت استریل درجه تزریقی یا روغن زیتون استریل با نسبت استاندارد حل یا سوسپانسه می‌شود؛ در صورت نیاز به رقیق‌سازی، تنها از همان روغن خالص استفاده می‌گردد و هرگز از حلال‌های آبی برای رقیق‌سازی روغن استفاده نمی‌شود زیرا باعث ایجاد امولسیون نامناسب و تغییر در فارماکوکینتیک می‌گردد.

گروه‌بندی حیوانات: موش سوری ماده (۸-۱۲ هفته، وزن ۱۸-۲۲ گرم) پس از ۵-۷ روز سازگاری در شرایط استاندارد (دمای ۲۲-۲۴ درجه، رطوبت ۵۰-۶۰٪، چرخه ۱۲ ساعت نور/تاریکی) به صورت تصادفی در سه گروه قرار می‌گیرند:

  • گروه آزمون: دریافت کننده ماده آزمون

  • گروه کنترل منفی: دریافت کننده حلال خالص

  • گروه کنترل شم: فقط پروسیجر تزریق (بدون ماده)

ناشتایی: برای مسیرهای IP، IM و SC به مدت ۱۲-۱۸ ساعت و برای مسیر IV به مدت ۲-۴ ساعت قبل از تزریق (آب آزاد).

مسیرهای تزریق (انتخاب بر اساس کاربرد بالینی): شامل داخل وریدی (IV)، داخل صفاقی (IP)، داخل عضلانی (IM) و زیرجلدی (SC) است.

مشاهدات بالینی: زمان‌های ثبت: ۰، ۱، ۲، ۴، ۶، ۲۴ ساعت و سپس روزانه تا روز ۱۴. پارامترها شامل وضعیت خز و پوست، چشم‌ها و مخاط، تنفس (تاکی پنه/دیس پنه)، گردش خون (سیانوز/رنگ‌پریدگی)، ترشحات (سالواسیون/لاکریماسیون)، اسهال/یبوست، احتباس ادرار، لرزش، تشنج، آتاکسی، فلج، بی‌حالی، کاهش خودآرایی، مرگ است.

وزن‌گیری: روزهای ۱، ۳، ۵، ۷، ۱۰ و ۱۴. کاهش وزن بیش از ۲۰٪ نسبت به روز صفر = سمیت شدید (آسان‌کشی زودهنگام).

مشاهدات :

  • محل تزریق: بررسی قرمزی، تورم، نکروز، آبسه، فیبروز، چسبندگی. در مسیر IM، عضله تزریق شده از نظر نکروز فیبرها و خونریزی ارزیابی می‌شود. عکس‌برداری.

  • حفره‌ها: بررسی مایع آزاد (آسیت/هیدروتوراکس)، چسبندگی، ضایعات.

  • اندام‌ها: وزن و بازرسی ماکروسکوپی کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال، معده، روده، غدد فوق کلیوی، غدد لنفاوی منطقه‌ای.

  • هیستوپاتولوژی: در صورت مشاهده ضایعه، نمونه بافتی در فرمالین بافر ۱۰٪ فیکس شده و با رنگ‌آمیزی H&E بررسی می‌شود.

معیار پذیرش: عدم وجود مرگ، علائم آشکار سمیت سیستمیک یا کاهش وزن قابل توجه در گروه آزمون نسبت به گروه کنترل منفی.

درجه واکنش معیار بالینی معیار کالبدگشایی تفسیر برای محصول تزریقی
غیرسمی بدون مرگ و میر، بدون علائم بالینی، کاهش وزن کمتر از 10درصد بدون ضایعه ماکروسکوپی پذیرفته – بدون نگرانی ایمنی
سمیت خفیف بدون مرگ، علائم خفیف گذرا (اختلال حرکتی خفیف، کاهش فعالیت کوتاه مدت) در کمتر از 2 حیوان، کاهش وزن 10 تا 15درصد ضایعه خفیف موضعی در محل تزریق (قرمزی خفیف، ادم خفیف) پذیرفته با احتیاط – نیاز به بررسی بیشتر در صورت کاربرد حساس
سمیت متوسط مرگ 1 حیوان از 5 حیوان، یا علائم متوسط (بی‌حالی، کاهش فعالیت شدید، لرزش) در 2 حیوان، کاهش وزن 15 تا 20درصد ضایعه متوسط (نکروز محدود موضعی، التهاب منتشر، چسبندگی) مشروط – نیاز به تکرار آزمون با 10 حیوان
سمیت شدید مرگ 2 یا بیشتر از 5 حیوان، یا علائم شدید (تشنج، فلج، کما) در 2 یا بیشتر حیوان، کاهش وزن بیش از 20درصد ضایعه شدید (نکروز گسترده، آبسه، آسیب به اندام داخلی) رد شده – عدم صلاحیت برای کاربرد تزریقی

غربالگری اولیه سمیت در روش تزریقی:

پیش از آزمون اصلی، غربالگری اولیه با ۳ حیوان و با یک دوز واحد (معمولاً عصاره ۱۰۰ درصد بدون رقت) انجام می‌شود. حیوانات به مدت ۷۲ ساعت مشاهده می‌شوند:

  • بدون مرگ و بدون علامت سمیت ← آزمون اصلی با همان دوز انجام می‌شود.

  • مرگ ۱ حیوان یا علائم متوسط ← آزمون اصلی با ۱۰ حیوان و همان دوز تکرار می‌شود.

  • مرگ ۲ یا ۳ حیوان یا علائم شدید ← دوز برای آزمون اصلی کاهش می‌یابد (رقت‌های ۱ به ۲، ۱ به ۵، ۱ به ۱۰).

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:

  • سمیت شدید: مرگ ۲ یا بیشتر در دوز پایین، معادل LD50 کمتر از ۵۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم. پیش‌بینی: مرگ در کمتر از ۱ ساعت. این مواد مجوز تزریقی دریافت نمی‌کنند مگر در شرایط خاص درمانی با تجهیزات احیا.
  • سمیت متوسط: مرگ ۱ حیوان یا علائم متوسط در دوز معمول، LD50 بین ۵۰ تا ۵۰۰. پیش‌بینی: احتمال بستری اورژانسی، نیاز به مانیتورینگ مداوم، قابل استفاده فقط در بیمارستان با محدودیت شدید دوز.
  • سمیت خفیف: بدون مرگ، علائم گذرا، کاهش وزن ۱۰ تا ۱۵ درصد، LD50 بین ۵۰۱ تا ۲۰۰۰. پیش‌بینی: عوارض قابل تحمل و گذرا (قرمزی، تورم مختصر، تب خفیف). قابل استفاده سرپایی با دستورالعمل احتیاط.
  • غیرسمی: بدون مرگ و بدون علائم، کاهش وزن کمتر از ۱۰ درصد، LD50 بیشتر از ۲۰۰۰. پیش‌بینی: خطر حاد قابل توجهی وجود ندارد، اما سمیت مزمن و واکنش‌های ایمنی باید جداگانه ارزیابی شوند (ISO 10993-10).

نکته مهم برای تجهیزات پزشکی قابل تزریق (سرنگ، کاتتر):
غیرسمی بودن عصاره ۱۰۰ درصد به معنای ایمنی مطلق نیست، زیرا تماس طولانی‌مدت ممکن است سمیت تجمعی ایجاد کند، واکنش‌های ایمنی ممکن است رخ دهد، و برای کاتترهای عروقی، هموکمپاتیبلیتی نیز باید جداگانه ارزیابی شود (ISO 10993-4).

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:

سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) طبق دستورالعمل شماره ۶۸۸۰/ت و آیین‌نامه تجهیزات پزشکی، انجام آزمون سمیت حاد تزریقی بر اساس ISO 10993-11 را برای تجهیزات پزشکی کلاس C و D که با خون یا بافت داخلی تماس مستقیم دارند الزامی اعلام کرده است.

نوع آزمون مسیر تجویز سرعت جذب خطر نسبی کاربرد اصلی
سمیت حاد تزریقی (IV) داخل وریدی کمتر از 1 دقیقه بسیار زیاد کاتتر عروقی، ست دیالیز، ست بای‌پاس
سمیت حاد تزریقی (IP) داخل صفاقی 10 تا 20 دقیقه زیاد محلول دیالیز صفاقی، ایمپلنت شکمی
سمیت حاد تزریقی (IM) داخل عضلانی 30 تا 60 دقیقه متوسط واکسن، داروی تزریقی عضلانی
سمیت حاد تزریقی (SC) زیرجلدی 1 تا 4 ساعت کم تا متوسط ایمپلنت زیرجلدی، انسولین
سمیت حاد خوراکی گوارشی (گاواژ) 30 تا 120 دقیقه کم تجهیزات با احتمال بلع تصادفی
سمیت حاد پوستی تماس پوستی 2 تا 8 ساعت بسیار کم چسب، بانداژ، کرم
سمیت حاد استنشاقی تنفسی کمتر از 10 دقیقه زیاد (برای آئروسل) اسپری تنفسی، نبولایزر

تفاوت‌های کلیدی روش تزریقی با سایر روش ها:

  • دور زدن سدهای دفاعی: در روش تزریقی (به ویژه IV) ، ماده مستقیماً وارد خون می‌شود و اسید معده، آنزیم‌های گوارشی، سد پوستی و متابولیسم عبور اول کبدی را دور می‌زند. بنابراین LD50 تزریقی معمولاً 10 تا 100 برابر کمتر از LD50 خوراکی است. مادهای که در خوراکی LD50 بالای 5000 دارد (غیرسمی)، ممکن است در تزریق داخل وریدی در دوز 50 میلی‌گرم بر کیلوگرم کشنده باشد.
  • بررسی سمیت موضعی (محل تزریق): در روش خوراکی، تحریک مخاط معده (تهوع، استفراغ) به عنوان عارضه موضعی ثبت می‌شود. در روش تزریقی، علاوه بر سمیت سیستمیک، نکروز، آبسه، فیبروز و چسبندگی در محل تزریق (عضله، بافت زیرجلدی، دیواره صفاق) نیز ارزیابی می‌شود که برای محصولات تزریقی طولانی‌مدت بسیار مهم است.
  • نیاز به استریلیته مطلق: نمونه‌های تزریقی (بر خلاف خوراکی) باید کاملاً استریل و فاقد پیروژن باشند. هرگونه آلودگی میکروبی باعث سپتیسمی، شوک اندوتوکسین و مرگ می‌شود که ربطی به سمیت ماده ندارد و آزمون را باطل می‌کند. بنابراین آزمون استریلیته و آزمون پیروژن قبل از آزمون سمیت اجباری است.
  • کنترل pH و اسمولالیته: در روش تزریقی، نمونه باید pH بین 6/5 تا 7/5 و اسمولالیته بین 250 تا 350 میلی‌اسمول بر کیلوگرم داشته باشد. نمونه‌های اسیدی (pH کمتر از 5) یا قلیایی (pH بیشتر از 9) و همچنین هیپوتونیک (کمتر از 250) یا هیپرتونیک (بیشتر از 600) حتی بدون ماده سمی، باعث همولیز (پاره شدن گلبول‌های قرمز)، آسیب اندوتلیال و مرگ می‌شوند. در روش خوراکی، معده می‌تواند نوسانات pH (1/5 تا 8/5) را تحمل کند.
  • محدودیت حجم تزریق: در روش تزریقی، حجم تزریق بسیار محدود است (برای موش داخل وریدی حداکثر 1/0 میلی‌لیتر). بنابراین اگر ماده نیاز به رقیق‌سازی داشته باشد، ممکن است به حد تشخیص (Limit of Detection) نرسد. در روش خوراکی، حجم تزریق تا 20 میلی‌لیتر بر کیلوگرم نیز مجاز است.

گزارش نهایی آزمون سمیت حاد تزریقی بصورت انگلیسی شامل:

  • شماره یکتا، تاریخ صدور، نسخه

  • نام و آدرس آزمایشگاه سنجش ساناژن، شماره ISO 17025، امضای مسئول فنی و QA

  • نام مشتری، نام محصول، تاریخ دریافت، شرح نمونه (نوع، وزن، ابعاد، رنگ، بو، pH)، شرایط حمل

  • استاندارد مرجع: ISO 10993-11

  • روش عصاره‌گیری (حلال، نسبت سطح/حجم، دما، زمان، فیلتر)؛ یا مشخصات محصول مایع (pH، اسمولالیته، ویسکوزیته)

  • حیوان: موش سوری ماده، ۸-۱۲ هفته، ۱۸-۲۲ گرم، ۵+۵ عدد، شرایط نگهداری استاندارد

  • مسیر تزریق (IV/IP/IM/SC)، حجم تزریق، دوره مشاهده ۱۴ روز

  • نتایج: جدول علائم بالینی، جدول تغییرات وزن، یافته‌های کالبدگشایی (محل تزریق، حفره‌ها، وزن و بررسی اندام‌ها)، هیستوپاتولوژی (در صورت ضایعه)

  • تعداد مرگ و میر و علائم سمیت

  • نتیجه: Pass / Fail، در صورت قبولی مشروط: حداکثر دوز مجاز

  • کلاس سمیت: غیرسمی / خفیف / متوسط / شدید

  • امضاها و پیوست‌ها (عکس، هیستوپاتولوژی، گواهی استریلیته، COA)

آیا تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی برای همه سرنگ‌های یکبارمصرف الزامی است؟
بله، به دلیل احتمال ترشح مواد افزودنی (نرم‌کننده، آنتی‌اکسیدان) در تماس با دارو یا خون. عصاره‌گیری با حلال قطبی و غیرقطبی الزامی است.

آیا می‌توان نتایج خوراکی را جایگزین تزریقی کرد؟
خیر. در تزریقی تمام سدهای دفاعی (اسید معده، آنزیم، متابولیسم کبد) دور می‌شوند. ماده‌ای که خوراکی LD50 بالای ۵۰۰۰ دارد ممکن است تزریقی در دوز ۵۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم کشنده باشد.

آیا در تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی نمونه باید استریل و عاری از پیروژن باشد؟
بله، اجباری است. آلودگی میکروبی باعث سپتیسمی و شوک اندوتوکسین (مرگ در ۳۰-۶۰ دقیقه) و باطل شدن آزمون می‌شود. گواهی استریلیته (USP <71>) و آزمون پیروژن (LAL, <0/5 EU/mL) برای محصولات در تماس با خون الزامی است.

حداکثر حجم تزریق وریدی در موش ۲۰ گرمی در تست سمیت حاد تزریقی چقدر است؟
۰/۱ میلی‌لیتر (۵۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم). برای حجم بیشتر: تزریق آهسته طی ۲-۵ دقیقه، استفاده از موش سنگین‌تر (۳۰ گرمی: ۱/۵ میلی‌لیتر)، تغییر مسیر به داخل صفاقی (حجم مجاز ۰/۲ میلی‌لیتر برای موش ۲۰ گرمی) یا تزریق دو دوز با فاصله یک ساعت (با تأیید سازمان غذا و دارو).

آیا بیهوشی روی نتایج تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی تأثیر می‌گذارد؟
برای مسیر وریدی حتماً بیهوشی سبک (ایزوفلوران ترجیح داده می‌شود) لازم است. گروه کنترل منفی نیز همان پروتکل بیهوشی را دریافت می‌کند تا تداخل کنترل شود.

حداکثر دوز برای تجهیزات پزشکی (عصاره) در تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی چقدر است؟
عصاره ۱۰۰ درصد بدون رقت (طبق ISO 10993-12: نسبت ۶cm²/mL). در صورت سمیت، رقت‌های ۱ به ۲ تا ۱ به ۵۰ آزمون می‌شوند. اگر رقت ۱ به ۵۰ هم سمی باشد، محصول رد می‌شود. در صورت قبولی مشروط، حداکثر دوز مجاز در بروشور درج می‌شود.

زمان بروز علائم مهم در تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی؟
داخل وریدی: ۱-۵ دقیقه (تشنج، ایست تنفسی). داخل صفاقی: ۱۰-۳۰ دقیقه. داخل عضلانی: ۳۰-۶۰ دقیقه. زیرجلدی: ۱-۴ ساعت. معیارهای رد: مرگ در ۲۴ ساعت اول، تشنج تونیک-کلونیک، کاهش وزن >۲۰٪ در ۴۸ ساعت، خونریزی داخلی منتشر، نکروز گسترده در محل تزریق.

آیا محصولات استریل شده (اتیلن اکساید، گاما، اتوکلاو) نیاز به تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی دارند؟
بله، آزمون باید روی محصول نهایی استریل شده انجام شود، زیرا فرآیند استریلیزاسیون می‌تواند پلیمر را تخریب کرده و محصولات تخریب سمی (اتیلن کلروهیدرین، اسیدهای آلی و …) تولید کند.

هزینه و زمان تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی؟
حداکثر ۲۱ روز کاری شامل قرنطینه، عصاره‌گیری، تزریق، ۱۴ روز مشاهده، کالبدگشایی، هیستوپاتولوژی، گزارش انگلیسی. هزینه شامل نگهداری حداقل ۲۵ موش، مواد مصرفی، عصاره‌گیری، تزریقات، مشاهدات، کالبدگشایی، هیستوپاتولوژی (در صورت ضایعه)، گزارش. حمل نمونه، استریلیته، پیروژن و آزمون‌های تکمیلی جداگانه است. تخفیف ۱۵-۲۵٪ برای سفارش همزمان سه آزمون یا تکرار برای سه محصول مشابه.

در صورت عدم پذیرش گزارش، تست سمیت سیستمیک حاد تزریقی مجدد رایگان است؟
فقط در صورت اثبات اشتباه فنی یا مستندات ناقص از سوی آزمایشگاه، رایگان است. در صورت تغییر استاندارد یا درخواست مسیر اضافی توسط مشتری، تخفیف ۴۰-۵۰٪. در صورت تغییر فرمولاسیون یا انقضای ۳ سال، هزینه کامل.

آیا گزارش خارجی تست سمیت حاد تزریقی در ایران پذیرفته می‌شود؟
مشروط: آزمایشگاه خارجی دارای ISO 17025 معتبر، حداکثر ۲ سال از تاریخ گزارش (به جای ۳ سال برای داخلی)، مطابقت کامل مسیر تزریق و روش عصاره‌گیری، عدم تغییر محصول در حمل و نقل. در غیر این صورت تکرار الزامی است. امکان بررسی و تطبیق (Verification) گزارش خارجی با هزینه حدود ۳۰٪ آزمون کامل وجود دارد.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تست سمیت-حاد-تزریقی
  • تست سمیت سیستمیک تزریقی
  • تست سمیت سیستمیک
  • تست سمیت سیستمیک
  • تست سمیت سیستمیک
  • تست سمیت سیستمیک
  • تست سمیت سیستمیک

تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرم‌های مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را به‌صورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.

مدارک مورد نیاز قبل از ارسال نمونه به آزمایشگاه

پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بسته‌بندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.

شرایط ارسال نمونه به آزمایشگاه

جهت دریافت هزینه دقیق و به‌روز آزمون‌ها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیام‌رسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونه‌ها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.

استعلام هزینه آزمون

گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاه‌ترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.

گزارش نهایی آزمون