آزمون سمیت سلولی آگار دیفیوژن

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون سمیت سلولی آگار دیفیوژن یکی از روش‌های شناخته‌شده ارزیابی سمیت سلولی درون‌آزمایشگاهی است که برای بررسی اثر مواد قابل انتشار از تجهیزات پزشکی، مواد زیستی و مواد دندانپزشکی بر سلول‌های پستانداران به کار می‌رود. این روش در استانداردهای ISO 10993-5 و ISO 7405 به عنوان یکی از آزمون‌های معتبر غربالگری زیست‌سازگاری معرفی شده است. در این آزمون، یک لایه نازک آگار به عنوان واسطه بین نمونه و سلول‌ها قرار می‌گیرد تا مواد قابل انتشار از نمونه بدون تماس مستقیم با سلول‌ها به آن‌ها منتقل شوند. این ویژگی موجب می‌شود که اثرات شیمیایی نمونه از اثرات فیزیکی آن تفکیک شده و ارزیابی دقیق‌تری از سمیت سلولی انجام گیرد. هدف از این آزمون، شناسایی مواد آزادشونده‌ای است که می‌توانند باعث کاهش زنده‌مانی سلولی، تغییرات مورفولوژیک یا تخریب سلول‌ها شوند و در نهایت ایمنی زیستی محصول را تحت تأثیر قرار دهند.

روش انجام: در تست آگار دیفیوژن ابتدا سلول‌های مناسب، معمولاً سلول‌های فیبروبلاستی پستانداران، در ظروف کشت رشد داده می‌شوند تا یک لایه یکنواخت سلولی تشکیل گردد. پس از رسیدن سلول‌ها به تراکم مناسب، یک لایه نازک آگار حاوی محیط کشت و رنگ حیاتی بر روی سلول‌ها قرار داده می‌شود. سپس نمونه مورد آزمون، کنترل مثبت و کنترل منفی بر روی سطح آگار قرار می‌گیرند. مواد قابل انتشار از نمونه در طول دوره انکوباسیون از طریق لایه آگار به سمت سلول‌ها منتشر می‌شوند. در صورت وجود ترکیبات سیتوتوکسیک، سلول‌های ناحیه زیر نمونه یا اطراف آن دچار آسیب می‌شوند. پس از پایان دوره تماس، سلول‌ها از نظر تغییرات مورفولوژیک، وسعت ناحیه آسیب و میزان تخریب سلولی مورد بررسی قرار می‌گیرند. ارزیابی معمولاً با مشاهده میکروسکوپی و بررسی ناحیه تغییر رنگ یا ناحیه فاقد سلول انجام می‌شود.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست آگار دیفیوژن نشان می‌دهد که در نمونه‌های دارای زیست‌سازگاری مناسب، سلول‌ها مورفولوژی طبیعی خود را حفظ کرده و هیچ ناحیه قابل توجهی از تخریب سلولی در اطراف نمونه مشاهده نمی‌شود. در مقابل، مواد دارای سمیت سلولی موجب گردشدگی سلول‌ها، جداشدگی از سطح کشت، کاهش تراکم سلولی و تشکیل ناحیه آسیب در اطراف محل قرارگیری نمونه می‌شوند. شدت این تغییرات به میزان و نوع مواد آزادشده از نمونه بستگی دارد. بر اساس معیارهای ارزیابی ارائه‌شده در ISO 10993-5 و ISO 7405، پاسخ سلولی در درجات مختلف طبقه‌بندی می‌شود. درجات پایین بیانگر عدم سمیت یا سمیت خفیف هستند، در حالی که درجات بالاتر نشان‌دهنده سمیت متوسط تا شدید می‌باشند. به طور معمول درجات 0تا2 به عنوان غیرسیتوتوکسیک، درجه3 به عنوان سمیت متوسط و درجات 4تا5 به عنوان سیتوتوکسیک در نظر گرفته می‌شوند. این طبقه‌بندی امکان مقایسه نمونه با مواد مرجع و تعیین وضعیت زیست‌سازگاری محصول را فراهم می‌کند.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت سلولی آگار دیفیوژن یک روش ساده، استاندارد و قابل اعتماد برای ارزیابی اثر مواد قابل انتشار از محصولات پزشکی و دندانپزشکی بر سلول‌های پستانداران است. استفاده از لایه آگار به عنوان واسطه انتشار، امکان بررسی اختصاصی اثرات شیمیایی نمونه را فراهم کرده و از تداخل ناشی از تماس مستقیم جلوگیری می‌کند. این آزمون مطابق الزامات ISO 10993-5 و ISO 7405 نقش مهمی در مطالعات زیست‌سازگاری، کنترل کیفیت و ارزیابی ایمنی محصولات پزشکی و دندانپزشکی ایفا می‌کند و یکی از ابزارهای مهم غربالگری سمیت سلولی در مراحل پیش‌بالینی محسوب می‌شود.

واژگان کلیدی: سمیت سلولی، آگار دیفیوژن، ISO 10993-5، ISO 7405، زیست‌سازگاری، سلول‌های فیبروبلاستی، مواد قابل انتشار، ارزیابی مورفولوژیک سلول، تجهیزات پزشکی، مواد دندانپزشکی، کنترل مثبت، ارزیابی ایمنی زیستی

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

خلاصه-تست-سمیت-سلولی-آگار-دیفیوژن

⚠️ الزامات قانونی

انجام آزمون آگار دیفیوژن برای اخذ پروانه ساخت، کد IRC و تاییدیه سازمان غذا و دارو جهت ورود به بازار ایران و بازارهای بین‌المللی الزامی است. این آزمون بر اساس ISO 10993-5 و ISO 7405 تحت نظارت ISO 17025 (آزمایشگاه همکار معتمد) انجام می‌شود. نتایج آن قابل استناد برای سازمان غذا و داروی ایران و قابل ارائه برای اخذ تاییدیه FDA و کد IRC می‌باشد.

تست سمیت سلولی آگار دیفیوژن

در  آزمون سمیت سلولی آگار دیفیوژن، یک لایه نازک آگار بین نمونه و لایه سلول‌های زنده قرار می‌گیرد. آگار از سلول‌ها در برابر آسیب فیزیکی محافظت کرده و فقط اجازه عبور مواد سمی قابل انتشار را می‌دهد. پس از انکوباسیون، سلول‌ها با رنگ قرمز خنثی رنگ‌آمیزی می‌شوند. سلول‌های زنده رنگ را جذب کرده و قرمز دیده می‌شوند و سلول‌های مرده بی‌رنگ می‌مانند. این آزمون برای مواد شفاف، مواد مایع و کرمی و مواد دندانپزشکی کاربرد دارد و جزء حداقل آزمون‌های الزامی برای اخذ تاییدیه از سازمان غذا و دارو می‌باشد. 

ISO 10993-5: این استاندارد مرجع اصلی برای انجام آزمون آگار دیفیوژن می‌باشد. در این استاندارد، روش آگار دیفیوژن به عنوان یکی از روش‌های غیرمستقیم ارزیابی سمیت سلولی تعریف شده است.

ISO 7405: این استاندارد به طور تخصصی برای تجهیزات دندانپزشکی تدوین شده و پارامترهای اجرای آزمون آگار دیفیوژن را برای مواد دندانپزشکی مشخص می‌کند.

ISO 10993-12: این استاندارد به آماده‌سازی نمونه اختصاص دارد. نحوه برش، ضدعفونی و آماده‌سازی نمونه‌ها قبل از قرار گرفتن روی سطح آگار، مطابق با این استاندارد انجام می‌شود.

USP: این مرجع دارویی، روش آگار دیفیوژن را به عنوان یکی از روش‌های پذیرفته شده برای انجام آزمون سمیت سلولی معرفی کرده است.

OECD 432: این دستورالعمل برای مواد شیمیایی خالص و محصولات آرایشی بهداشتی کاربرد دارد و روش آگار دیفیوژن را برای ارزیابی سمیت سلولی شرح می‌دهد.

مواردی که تست آگار دیفیوژن الزامی است:

  • تجهیزات پزشکی شفاف مانند لنزهای تماسی
  • مواد مایع و کرم‌ها
  • مواد دندانپزشکی مانند سمان‌ها، کامپوزیت‌ها و مواد قالب‌گیری
  • مواد قابل انتشار در آگار

مواردی که تست آگار دیفیوژن الزامی نیست:

  • موادی که مواد سمی آنها قادر به انتشار از لایه آگار نیستند
  • موادی که با آگار واکنش شیمیایی می‌دهند
  • تجهیزات با ابعاد بسیار بزرگ که نمونه‌گیری استاندارد از آنها ممکن نباشد

سمیت سلولی: هرگونه اثر سمی مانند مرگ سلولی، اختلال در رشد یا تغییر شکل سلول‌ها ناشی از ماده یا عصاره آن بر روی کشت سلولی.

آگار دیفیوژن: روشی غیرمستقیم که در آن یک لایه آگار بین نمونه و سلول‌ها قرار می‌گیرد تا از سلول‌ها محافظت کرده و تنها اجازه عبور مواد سمی محلول را بدهد.

ناحیه واکنش: ناحیه‌ای بی‌رنگ یا ناحیه بدون سلول در اطراف و زیر نمونه که نشان دهنده انتشار مواد سمی است.

  • استاندارد مرجع: ISO 10993-5 و ISO 7405
  • نوع روش: کیفی – غیرمستقیم
  • شرایط انکوباسیون: دمای ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد همراه با رطوبت و ۵ درصد دی اکسید کربن به مدت ۲۴ ساعت
  • زمان و نحوه گواهی و گزارش‌دهی: ۱۰ تا ۱۵ روز کاری – گزارش کامل نتایج به زبان انگلیسی
  • دامنه تشخیص: غربالگری سمیت حاد مواد قابل انتشار در آگار

اصل محافظت از سلول: لایه آگار از سلول‌ها در برابر تماس مستقیم و آسیب فیزیکی نمونه محافظت می‌کند.

اصل انتشار گرادیانی: مواد سمی از نمونه به درون آگار نفوذ کرده و یک اثر کاهشی ایجاد می‌کنند. هر چه به نمونه نزدیک‌تر باشید، اثر تخریبی بیشتر است.

اصل تشخیص با رنگ: استفاده از رنگ قرمز خنثی که فقط توسط سلول‌های زنده جذب می‌شود. در نواحی سمی، سلول‌ها می‌میرند و رنگ نمی‌گیرند.

تجهیزات اصلی: هود لامینار، انکوباتور ۳۷ تا ۳۸ درجه با ۵ درصد دی اکسید کربن، میکروسکوپ وارونه، فریزر ۸۰- درجه، پیپت اتوماتیک، دستگاه شمارش سلول

مواد مصرفی: رده سلولی L-929 مطابق ISO 10993-5، محیط کشت دارای ۱۰ درصد سرم، لایه آگار با غلظت ۱ درصد مخلوط با رنگ قرمز خنثی، کنترل منفی پلی اتیلن، کنترل مثبت دیسک حاوی مواد استاندارد سمی

نمونه مطابق با ISO 10993-12 آماده می‌شود. برای مواد جامد، نمونه به دیسک‌هایی برش داده می‌شود. برای مواد مایع یا کرمی، مقدار مشخصی از ماده روی یک دیسک کاغذ صافی استریل بارگذاری می‌شود. ضخامت نمونه نباید از حد استاندارد بیشتر باشد تا از تماس فیزیکی مستقیم با آگار جلوگیری شود.

کشت سلولی: سلول‌های L-929 با تراکم مشخص (حدود 300 هزار سلول در میلی‌لیتر) در پلیت‌های 6 یا 12 خانه‌ای کشت داده می‌شوند تا یک لایه تک لایه 80 تا 100% تشکیل شود.

ایجاد لایه آگار: پس از 24 ساعت، محیط کشت قدیمی آسپیره می‌شود. لایه آگار داغ (دمای حدود 45 درجه سانتی‌گراد) حاوی رنگ قرمز خنثی به آرامی روی سلول‌ها ریخته می‌شود تا سطح آن صاف و یکدست شود.

قرار دادن نمونه‌ها: پس از سفت شدن آگار (حدود 15 تا 20 دقیقه در دمای اتاق)، نمونه‌های آزمون، کنترل منفی و کنترل مثبت روی سطح آگار قرار داده می‌شوند. هر نمونه در 4 تکرار (چهارتایی) تست می‌شود.

انکوباسیون: پلیت‌ها به مدت 24 ساعت در انکوباتور (37 تا 38 درجه سانتی‌گراد، 5% دی اکسید کربن) قرار می‌گیرند.

پس از 24 ساعت، پلیت‌ها زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند. دو شاخص اصلی اندازه‌گیری می‌شود: شاخص تغییر رنگ (Decolorization Index) و شاخص لیز (Lysis Index) . میانگین این دو شاخص، درجه سمیت را مشخص می‌کند.

نکته مهم: کسب درجه 2 یا بالاتر (≥2) در این آزمون به معنای مردود بودن نمونه در آزمون سمیت سلولی است 

درجه وضعیت ملاک تشخیص (ظاهر ناحیه زیر نمونه)
0 عاری از سمیت هیچ گونه تغییر رنگ یا لیز سلولی قابل تشخیص نیست.
1 سمیت خفیف تغییر رنگ فقط درست در زیر نمونه دیده می‌شود.
2 سمیت متوسط تغییر رنگ تا شعاع کمتر از 5 میلی متر از لبه نمونه گسترش دارد.
3 سمیت نسبتاً شدید تغییر رنگ تا شعاع 5 تا 10 میلی متر از لبه نمونه گسترش دارد.
4 سمیت شدید تغییر رنگ و لیز بیش از 10 میلی متر از لبه نمونه گسترش دارد (کل پلیت).

غربالگری اولیه سمیت:

این آزمون اولین گام در سلسله مراتب آزمون‌های زیست‌سازگاری است. به دلیل هزینه پایین و سرعت بالا، به عنوان یک غربالگر عمل می‌کند. اگر نمونه در این آزمون مردود شود، معمولاً نیازی به انجام آزمون‌های گران‌قیمت حیوانی نیست.

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:

اگرچه این آزمون غیرمستقیم است، اما توانایی پیش‌بینی مناسبی دارد. نمونه‌ای که از طریق آگار باعث مرگ سلول‌ها می‌شود، در تماس با بافت زنده بدن نیز واکنش التهابی شدید ایجاد خواهد کرد.

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:

سازمان غذا و داروی ایران و مراجع بین‌المللی انجام این آزمون را برای کلیه تجهیزات پزشکی که با سطح بدن تماس دارند، الزامی می‌دانند. این آزمون جزء حداقل آزمون‌های الزامی برای اخذ تاییدیه می‌باشد.

تفاوت با روش عصاره‌گیری: روش آگار دیفیوژن برای مواد چرب و شفاف مناسب‌تر است.

تفاوت با روش تماس مستقیم: روش آگار دیفیوژن با لایه آگار از آسیب فیزیکی به سلول‌ها جلوگیری کرده و فقط اثر شیمیایی را می‌سنجد.

تفاوت با استاندارد ISO 7405 (دندانپزشکی): استاندارد ISO 10993-5 روش عمومی را توضیح می‌دهد، اما ISO 7405 پارامترهای اختصاصی برای مواد دندانپزشکی را مشخص کرده است.

  • مشخصات دقیق نمونه شامل توضیحات فنی، شماره لات و تاریخ تولید
  • رده سلولی استفاده شده L-929
  • تاریخ شروع و پایان آزمون
  • شرح روش آزمون مطابق با ISO 7405 یا ISO 10993-5
  • تصاویر میکروسکوپی از کنترل منفی، کنترل مثبت و نمونه
  • نتایج شامل شاخص تغییر رنگ، شاخص لیز و درجه نهایی سمیت
  • مهر تایید و امضای مدیر فنی

آیا استفاده از لایه آگار باعث کاهش حساسیت تست آگار دیفیوژن نمی‌شود؟

خیر، مواد آب‌دوست به راحتی از آگار عبور می‌کنند. مشکل اصلی برای مواد آب‌گریز است که ممکن است منتشر نشوند.

چرا از رنگ قرمز خنثی در تست آگار دیفیوژن استفاده می‌شود؟

رنگ قرمز خنثی یک رنگ حیاتی است. سلول‌های زنده این رنگ را جذب کرده و قرمز دیده می‌شوند. سلول‌های مرده بی‌رنگ به نظر می‌رسند. این کنتراست باعث ارزیابی آسان درجه سمیت می‌شود.

آیا آزمون آگار دیفیوژن برای محصولات نانو یا مواد فرار مناسب است؟

خیر. این آزمون برای موادی که در دماهای پایین بخار می‌شوند مناسب نیست. برای این محصولات، روش فیلتر مطابق با ISO 7405 پیشنهاد می‌شود.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تست سمیت سلولی آگار-دیفیوژن
  • تست آگار دیفیوژن
  • تست توزیع آگار