آزمون سمیت تحت حاد – خوراکی

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون سمیت تحت‌حاد خوراکی (Repeated Dose 28-Day Oral Toxicity Study) یکی از مهم‌ترین مطالعات سم‌شناسی برای ارزیابی اثرات ناشی از مصرف مکرر مواد در یک بازه زمانی کوتاه تا میان‌مدت است. دستورالعمل OECD 407 با عنوان «مطالعه سمیت خوراکی با دوز تکراری 28 روزه در جوندگان» و استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «آزمون‌های سمیت سیستمیک» چارچوب علمی و رگولاتوری لازم را برای بررسی اثرات سیستمیک مواد شیمیایی، دارویی، غذایی، مواد زیستی و عصاره‌های حاصل از تجهیزات پزشکی فراهم می‌کنند. هدف از این آزمون شناسایی اندام‌های هدف سمیت، تعیین رابطه دوز-پاسخ، بررسی اثرات تجمعی ناشی از مواجهه مکرر و تعیین سطوح ایمن مواجهه نظیر NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) و LOAEL (Lowest Observed Adverse Effect Level) است. این مطالعه به‌عنوان پلی میان آزمون‌های سمیت حاد و مطالعات تحت‌مزمن و مزمن شناخته می‌شود و نقش مهمی در ارزیابی ریسک و توسعه محصولات ایمن دارد.

روش انجام: مطابق OECD 407، حیوانات آزمایشگاهی سالم، معمولاً رت‌های نر و ماده بالغ، به گروه کنترل و حداقل سه گروه دریافت‌کننده دوزهای مختلف ماده آزمون تقسیم می‌شوند. ماده مورد بررسی به‌صورت روزانه و عمدتاً از طریق گاواژ خوراکی یا مخلوط در غذا و آب آشامیدنی به مدت 28 روز متوالی تجویز می‌شود. دوزها به گونه‌ای انتخاب می‌شوند که یک دوز پایین بدون اثر قابل‌توجه، یک دوز متوسط و یک دوز بالا با احتمال بروز علائم سمیت را شامل شوند. در مطالعات تجهیزات پزشکی مطابق ISO 10993-11، معمولاً عصاره‌های استخراج‌شده از محصول در دوزهای مناسب به حیوانات تجویز می‌شوند تا اثرات سیستمیک احتمالی مواد قابل استخراج ارزیابی گردد.

در طول تست سمیت تحت حاد خوراکی ، حیوانات به‌صورت روزانه از نظر وضعیت عمومی، رفتار، علائم بالینی، تغییرات پوستی، وضعیت تنفس، فعالیت حرکتی و بروز هرگونه علائم غیرطبیعی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. وزن بدن و مصرف غذا به‌طور هفتگی ثبت می‌شود. در پایان دوره آزمون، نمونه‌های خون و ادرار جهت انجام آزمایش‌های هماتولوژی، بیوشیمی سرم و آنالیز ادرار جمع‌آوری می‌شوند. شاخص‌هایی نظیر شمارش سلول‌های خونی، آنزیم‌های کبدی، عملکرد کلیوی، الکترولیت‌ها و سایر پارامترهای فیزیولوژیک مورد بررسی قرار می‌گیرند. پس از اتمام دوره مواجهه، حیوانات کالبدگشایی شده و اندام‌های اصلی شامل کبد، کلیه‌ها، قلب، ریه‌ها، طحال، مغز، غدد فوق‌کلیوی و اندام‌های تولیدمثلی وزن‌کشی و ارزیابی می‌شوند. همچنین بررسی‌های هیستوپاتولوژیک برای شناسایی ضایعات میکروسکوپی احتمالی انجام می‌گیرد.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج آزمون سمیت تحت‌حاد خوراکی بر پایه مقایسه تغییرات مشاهده‌شده در گروه‌های آزمون و کنترل تفسیر می‌شود. کاهش وزن بدن، تغییر مصرف غذا، اختلالات هماتولوژیک، تغییرات بیوشیمیایی، افزایش یا کاهش وزن اندام‌ها و بروز ضایعات بافتی از مهم‌ترین شاخص‌های سمیت محسوب می‌شوند. بر اساس نتایج حاصل، اندام‌های هدف سمیت شناسایی شده و مقادیر NOAEL و LOAEL تعیین می‌گردند. برخلاف آزمون‌های سمیت حاد، در این مطالعه تمرکز بر اثرات تجمعی و تغییرات تدریجی ناشی از مصرف مکرر است و نه صرفاً مرگ‌ومیر. یافته‌ها امکان ارزیابی خطرات بالقوه ناشی از مصرف مداوم ماده را فراهم می‌کنند.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت تحت‌حاد خوراکی بر اساس OECD 407 و ISO 10993-11 یکی از ابزارهای اساسی ارزیابی ایمنی سیستمیک مواد و تجهیزات پزشکی محسوب می‌شود. این مطالعه اطلاعات ارزشمندی درباره اثرات تجمعی، اندام‌های هدف، آستانه‌های ایمنی و خطرات احتمالی ناشی از مواجهه مکرر فراهم می‌آورد. نتایج حاصل در ارزیابی ریسک، تعیین دوزهای ایمن، طراحی مطالعات تحت‌مزمن و مزمن و اخذ تأییدیه‌های رگولاتوری اهمیت ویژه‌ای دارند. اجرای صحیح این آزمون مطابق استانداردهای بین‌المللی موجب افزایش قابلیت اعتماد داده‌ها و تضمین ایمنی مصرف‌کنندگان و بیماران خواهد شد.

واژگان کلیدی: سمیت تحت‌حاد خوراکی، OECD 407، ISO 10993-11، Repeated Dose Toxicity، مطالعه 28 روزه، NOAEL، LOAEL، سمیت سیستمیک، ارزیابی ریسک، هیستوپاتولوژی، زیست‌سازگاری، مطالعات پیش‌بالینی.

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

تست سمیت تحت حاد خوراکی

⚠️ الزامات قانونی

انجام آزمون سمیت تحت حاد خوراکی برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی با تماس طولانی مدت (بیش از 24 ساعت) ، کد IRC مواد شیمیایی و آفت‌کش‌ها، تاییدیه سازمان غذا و دارو برای مواد اولیه دارویی، ورود به بازار محصولات آرایشی-بهداشتی با احتمال بلع تصادفی و تعیین دوز مجاز برای مطالعات مزمن ضروری می‌باشد.

تشخیص اثرات سمی ناشی از تجویز مکرر روزانه ماده از راه خوراکی (یا مسیر مرتبط بالینی) در مدت ۲۸ روز و تعیین NOAEL (بالاترین دوز بدون عارضه جانبی) و LOAEL (کمترین دوز همراه با عارضه) برای پیش‌بینی خطرات مصرف طولانی‌مدت (بیش از ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز) در انسان می‌باشد. این آزمون برای تجهیزات پزشکی با تماس طولانی یا استفاده مکرر و همچنین مواد شیمیایی و محصولات آرایشی با مصرف روزانه، جهت اخذ تأییدیه ایمنی از سازمان غذا و دارو ضروری است.

OECD TG 407: مرجع ارزیابی سمیت تجویز مکرر خوراکی در جوندگان (۲۸ روز، گاواژ). پارامترها: مشاهدات بالینی، وزن، هماتولوژی، بیوشیمی، کالبدگشایی، هیستوپاتولوژی. خروجی: NOAEL و شناسایی اندام هدف.

ISO 10993-11: مرجع ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی در تماس طولانی مدت (۲۸ روز). عصاره با دو حلال قطبی و غیرقطبی (سرم فیزیولوژی و روغن گیاهی) در شرایط استاندارد تهیه و روزانه تجویز می‌شود. خروجی: قبول/رد همراه با NOAEL.

مواد و تجهیزات نیازمند تست سمیت تحت حاد خوراکی :

  • تجهیزات پزشکی با تماس طولانی مدت (بیش از ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز) با بدن مانند کاتترهای عروقی، ایمپلنت‌های موقت، پانسمان‌های زخم، لنزهای تماسی
  • تجهیزات پزشکی که به طور مکرر استفاده می‌شوند مانند سرنگ‌های تزریق مکرر، ست‌های انفوزیون، ماسک‌های تنفسی
  • مواد شیمیایی صنعتی و آفت‌کش‌ها که احتمال تماس طولانی مدت با انسان دارند
  • مواد اولیه دارویی (API) برای تعیین دوز مجاز در مطالعات بالینی
  • نانو مواد که احتمال تجمع در بافت‌ها و سمیت تأخیری دارند
  • محصولات آرایشی و بهداشتی با مصرف روزانه و طولانی مدت مانند کرم‌های ضدآفتاب، لوسیون‌های بدن

مواد و تجهیزات غیرنیازمند تست سمیت تحت حاد خوراکی :

  • تجهیزاتی که تماس کوتاه مدت (کمتر از ۲۴ ساعت) با بدن دارند و قبلاً در آزمون سمیت حاد پذیرفته شده‌اند
  • موادی که قبلاً NOAEL آنها در منابع معتبر ثبت شده است با مستندات علمی معتبر
  • تجهیزاتی که هرگز با بافت داخلی یا جریان خون تماس ندارند مانند قاب خارجی دستگاه‌ها

سمیت تحت حاد: اثرات سوء ناشی از تجویز مکرر ماده آزمون به مدت ۲۸ روز متوالی (معمولاً روزانه یک بار) که طی دوره مشاهده (معمولاً تا روز ۴۲) ارزیابی می‌شود.

NOAEL: بیشترین دوز ماده آزمون که در آن هیچ عارضه جانبی قابل مشاهده (از نظر آماری و بیولوژیکی معنی‌دار) نسبت به گروه کنترل وجود ندارد.

LOAEL: کمترین دوز ماده آزمون که در آن عارضه جانبی قابل مشاهده نسبت به گروه کنترل وجود دارد.

اندام هدف: عضوی که اولین و شدیدترین آسیب را در اثر تجویز ماده آزمون متحمل می‌شود مانند کبد در سمیت کبدی، کلیه در سمیت کلیوی، ریه در سمیت ریوی.

عصاره: محلولی که از تماس تجهیزات پزشکی با حلال مناسب (سرم فیزیولوژی برای حلال قطبی، روغن گیاهی برای حلال غیرقطبی) در شرایط دمایی و زمانی مشخص (معمولاً ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد به مدت ۷۲ ساعت) تهیه می‌شود و برای تجویز به حیوانات استفاده می‌گردد.

گروه کنترل منفی: گروهی از حیوانات که به جای ماده آزمون، فقط حلال (Vehicle) خالص یا آب را دریافت می‌کنند.

هماتولوژی: بررسی سلول‌های خونی شامل شمارش گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها، غلظت هموگلوبین، هماتوکریت و افتراق گلبول‌های سفید.

بیوشیمی بالینی: اندازه‌گیری آنزیم‌ها و متابولیت‌های سرم شامل آنزیم‌های کبدی (ALT، AST، ALP)، شاخص‌های کلیوی (کراتینین، BUN)، پروتئین تام، آلبومین، گلوکز، الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم، کلسیم) و چربی‌ها.

هیستوپاتولوژی: بررسی میکروسکوپی بافت‌ها پس از رنگ‌آمیزی (معمولاً هماتوکسیلین و ائوزین) برای تشخیص تغییرات سلولی و بافتی ناشی از سمیت.

استاندارد مرجع: OECD TG 407 ، ISO 10993-11

گونه جانوری ترجیحی: موش صحرایی (Rat) نژاد اسپراگ داولی یا ویستار (هر دو جنس، جوان و بالغ، وزن اولیه نرها ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم، ماده‌ها ۱۸۰ تا ۲۰۰ گرم)

مدت آزمون: ۲۸ روز (تجویز روزانه یک بار) به اضافه ۱۴ روز دوره بهبودی (Recovery Period) برای گروه‌های انتخابی (در صورت نیاز برای ارزیابی برگشت‌پذیری سمیت)

تعداد حیوانات: حداقل ۱۰ حیوان در هر گروه (۵ نر + ۵ ماده). در صورت در نظر گرفتن گروه بهبودی، ۲۰ حیوان در گروه مربوطه (۱۰ نر + ۱۰ ماده)

تعداد گروه‌ها: حداقل ۳ گروه دوز + ۱ گروه کنترل منفی (و در صورت نیاز گروه کنترل حلال و گروه کنترل شم)

دوره مشاهده: روزانه (از روز ۰ تا روز ۴۲ در صورت وجود گروه بهبودی)

وزن‌گیری: هفتگی (روزهای ۰، ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸ و در صورت وجود گروه بهبودی روزهای ۳۵ و ۴۲)

مصرف خوراک و آب: هفتگی (اندازه‌گیری مقدار خوراک و آب مصرفی به ازای هر قفس)

هماتولوژی و بیوشیمی بالینی: در پایان دوره (روز ۲۸) و در صورت وجود گروه بهبودی در روز ۴۲

کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی: در پایان دوره (روز ۲۸) برای تمام حیوانات و در صورت وجود گروه بهبودی در روز ۴۲

لیست اندام‌های مورد بررسی در کالبدگشایی: کبد، کلیه‌ها، طحال، قلب، ریه‌ها، مغز، غدد فوق کلیوی، تیروئید، غدد جنسی (تخمدان/بیضه)، رحم (در ماده‌ها)، پروستات (در نرها)، تیموس، غدد لنفاوی (مزانتریک و منطقه‌ای)، روده باریک و بزرگ، معده، پانکراس، مثانه

گزارش نهایی: فقط انگلیسی، قابل ارائه به سازمان غذا و داروی ایران (IFDA)، CFDA، WHO، ECHA و نهادهای اروپایی

زمان صدور گزارش: حداکثر ۴۵ تا ۶۰ روز کاری پس از دریافت نمونه (شامل ۷ روز قرنطینه، ۲۸ روز تجویز، ۱۴ روز بهبودی در صورت نیاز، ۷ روز هیستوپاتولوژی، ۷ روز تهیه گزارش)

مقدار نمونه مورد نیاز: برای مواد خالص: حداقل ۵۰ گرم (برای تهیه دوزهای مختلف برای ۲۸ روز). برای تجهیزات پزشکی (عصاره): حداقل ۲۰۰ سانتی‌متر مربع سطح تماس (برای تهیه عصاره کافی برای ۲۸ روز تجویز)

حیوانات (موش صحرایی) به مدت ۲۸ روز، روزانه یک بار از راه گاواژ ماده آزمون را دریافت می‌کنند. دوزها بر اساس آزمون سمیت حاد انتخاب می‌شوند: دوز پایین (بدون سمیت)، دوز متوسط (علائم خفیف)، دوز بالا (علائم واضح، مرگ کمتر از ۱۰ درصد). علائم بالینی روزانه، وزن و مصرف خوراک/آب هفتگی ثبت می‌شود. در روز ۲۸، خونگیری برای هماتولوژی و بیوشیمی، سپس کالبدگشایی و وزن و بررسی اندام‌ها انجام می‌شود. هیستوپاتولوژی روی اندام‌های گروه کنترل و دوز بالا (و در صورت ضایعه، دوزهای پایین‌تر) انجام می‌گردد. در صورت وجود گروه بهبودی، حیوانات ۱۴ روز بدون تجویز نگهداری می‌شوند تا برگشت‌پذیری سمیت ارزیابی شود.

تجهیزات اصلی: قفس متابولیک استاندارد، لوله گاواژ، سرنگ دقیق، ترازوی دیجیتال و تحلیلی، دستگاه هماتولوژی و بیوشیمی، سانتریفیوژ، دستگاه بیهوشی، ست کالبدگشایی، بافت‌پرداز، پارافین بلاک، میکروتوم، حمام آب، دستگاه رنگ‌آمیزی (یا ست دستی)، میکروسکوپ نوری، هود لامینار، یخچال و فریزر (منفی ۲۰ و منفی ۸۰)، دوربین

مواد مصرفی: آب مقطر استریل، سرم فیزیولوژی، روغن ذرت یا زیتون استریل، حلال‌های مجاز خوراکی (CMC، توئین ۸۰، DMSO)، مواد بیهوشی (کتامین+زایلازین)، ضدعفونی‌کننده (الکل، بتادین)، لوله‌های خون‌گیری (EDTA و ساده)، فرمالین بافر ۱۰ درصد، اتانول سریال، زایلن، پارافین، هماتوکسیلین و ائوزین، لام و لامل، خوراک استاندارد جوندگان، بستر قفس، دستکش استریل، لوله سانتریفیوژ، ویال کریو، برچسب ضد آب

برای مواد شیمیایی و آرایشی (OECD TG 407):
ماده آزمون روزانه در حلال مناسب (آب مقطر، سرم فیزیولوژی، CMC ۰/۵ درصد، روغن ذرت) حل یا سوسپانسه می‌شود. حجم تجویز معمولاً ۵ تا ۱۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم (حداکثر ۲۰).
ملاحظات حلال: باید غیرسمی، بدون واکنش با ماده، و سوسپانسیون همگن باشد. در صورت استفاده از حلال غیرمعمول (مثل DMSO بیش از ۲ درصد)، گروه کنترل حلال جداگانه انجام شود.
دوزها: دوز بالا بر اساس حداکثر دوز تحمل شده (MTD) از آزمون سمیت حاد (معمولاً ۵۰ درصد LD50). دوز متوسط فاصله لگاریتمی (ضریب ۳ تا ۵). دوز پایین بدون سمیت در آزمون حاد (۵ تا ۱۰ درصد دوز بالا).

برای تجهیزات پزشکی (ISO 10993-11):
عصاره‌گیری مطابق ISO 10993-12 انجام می‌شود.
حلال قطبی (سرم فیزیولوژی): نسبت سطح به حجم ۶ سانتی‌متر مربع بر میلی‌لیتر، دما ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد، مدت ۷۲ ساعت، سپس فیلتر ۰/۴۵ میکرومتر (و در صورت نیاز ۰/۲۲ برای استریل). در صورت نیاز شتاب‌دار، دما ۵۰ درجه به مدت ۷۲ ساعت.
حلال غیرقطبی (روغن ذرت یا زیتون استریل): نسبت وزن به حجم ۰/۱ گرم بر میلی‌لیتر، دما ۳۷ تا ۳۸ درجه، مدت ۷۲ ساعت، شفاف‌سازی با سانتریفیوژ (۳۰۰۰ دور، ۱۰ دقیقه).
نکات مهم برای تجویز ۲۸ روزه: به حجم زیاد عصاره نیاز است. راهکارها: عصاره‌گیری با نسبت ۱۲ سانتی‌متر مربع بر میلی‌لیتر (دو برابر) یا تهیه عصاره استریل در ویال‌های جداگانه و نگهداری در فریزر منفی ۲۰ درجه (با تأیید پایداری). عصاره حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال قابل نگهداری است.

آماده‌سازی و قرنطینه 
حیوانات به مدت ۵ تا ۷ روز در شرایط استاندارد (دمای ۲۲±۳ درجه، رطوبت ۵۰-۶۰٪، چرخه ۱۲ ساعت نور/تاریکی) نگهداری می‌شوند. سلامت روزانه (خز، چشم، رفتار، مدفوع) بررسی می‌شود. حیوانات بیمار یا با وزن خارج از محدوده حذف می‌گردند. سپس به صورت تصادفی در گروه‌های زیر تقسیم می‌شوند (حداقل ۱۰ حیوان در هر گروه شامل ۵ نر + ۵ ماده): کنترل منفی (فقط حلال)، دوز پایین، دوز متوسط، دوز بالا، و در صورت نیاز گروه بهبودی (فقط دوز بالا و کنترل، هر گروه ۱۰ نر + ۱۰ ماده).

تجویز روزانه (روزهای ۱ تا ۲۸)
هر روز صبح، وزن حیوانات اندازه‌گیری و حجم ماده آزمون بر اساس وزن روزانه محاسبه می‌شود (معمولاً ۵ تا ۱۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم). ماده با لوله گاواژ وارد معده می‌شود. حیوان باید هوشیار باشد. پس از گاواژ، حیوان حداقل ۳۰ دقیقه تحت نظر قرار می‌گیرد. در صورت برگشت ماده، حیوان حذف می‌شود.

مشاهدات بالینی (روزانه)
علائم روزانه (ترجیحاً دو بار در روز) ثبت می‌شود: تغییرات پوست و خز، چشم‌ها و مخاط، تنفس، گردش خون، ترشحات (بزاق، اشک)، اسهال/یبوست، احتباس ادرار، لرزش، تشنج، عدم تعادل، فلج، بی‌حالی، پرخاشگری، کاهش خودآرایی، تغییر در مصرف آب و خوراک.

وزن‌گیری و مصرف خوراک/آب (هفتگی)
وزن در روزهای ۰، ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸ (و در گروه بهبودی روزهای ۳۵ و ۴۲) اندازه‌گیری می‌شود. مصرف خوراک و آب نیز در همان روزها محاسبه می‌گردد.

نمونه‌گیری خون (روزهای ۲۸ و ۴۲ برای گروه بهبودی)
حیوانات با بیهوشی عمیق بیهوش شده و خون از ورید دمی، رترواوربیتال، ژوگولار یا پونکسیون قلبی گرفته می‌شود. هماتولوژی: لوله حاوی EDTA (حداقل ۰/۵-۱ میلی‌لیتر) برای شمارش کامل سلول‌های خونی، پلاکت، هموگلوبین، هماتوکریت و افتراق گلبول‌های سفید. بیوشیمی: لوله ساده (۱-۲ میلی‌لیتر) برای سرم و اندازه‌گیری آنزیم‌های کبدی (ALT، AST، ALP، GGT)، شاخص‌های کلیوی (کراتینین، BUN)، پروتئین تام، آلبومین، گلوکز، الکترولیت‌ها، چربی‌ها (کلسترول، تری‌گلیسیرید، HDL، LDL)، بیلی روبین، CK و LDH.

کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی
پس از خون‌گیری، حیوانات آسان‌کشی می‌شوند. حفره‌ها از نظر مایع آزاد و چسبندگی بررسی می‌شوند. اندام‌های اصلی (کبد، کلیه، طحال، قلب، ریه، مغز، غدد فوق کلیوی، تیروئید، تیموس، غدد جنسی، رحم/پروستات، غدد لنفاوی، روده، معده، پانکراس، مثانه) وزن و از نظر رنگ، اندازه، قوام و ضایعات ماکروسکوپی ارزیابی می‌شوند. نمونه‌ها در فرمالین بافر ۱۰ درصد فیکس شده، سپس آبگیری با اتانول سریال، شفاف‌سازی با زایلن، پارافین بلاک، برش ۴-۵ میکرومتر و رنگ‌آمیزی H&E انجام می‌شود. اسلایدها توسط پاتولوژیست مجرب به صورت کور خوانده می‌شوند.

درجه سمیت تغییرات هماتولوژی تغییرات بیوشیمی کاهش وزن هیستوپاتولوژی
غیرسمی بدون تغییر معنی‌دار بدون تغییر معنی‌دار کمتر از 5 درصد بدون ضایعه
سمیت خفیف تغییرات خفیف افزایش خفیف آنزیم‌ها 5 تا 10 درصد ضایعه خفیف و کانونی
سمیت متوسط تغییرات متوسط افزایش متوسط آنزیم‌ها 10 تا 20 درصد ضایعه متوسط و چند کانونی
سمیت شدید تغییرات شدید افزایش شدید آنزیم‌ها بیش از 20 درصد ضایعه شدید و منتشر

تعیین NOAEL و LOAEL:

  • NOAEL: بالاترین دوزی که در آن هیچ یک از پارامترهای بالا تفاوت معنی‌دار آماری با گروه کنترل نداشته باشد.

  • LOAEL: پایین‌ترین دوزی که در آن حداقل یک پارامتر تفاوت معنی‌دار آماری با گروه کنترل داشته باشد.

معیارهای پذیرش/رد:

نتیجه معیار
پذیرفته بدون تغییرات معنی‌دار آماری در هماتولوژی، بیوشیمی، وزن و هیستوپاتولوژی بین گروه آزمون و کنترل
پذیرفته با احتیاط  تغییرات خفیف معنی‌دار اما برگشت‌پذیر در گروه بهبودی، یا تغییرات محدود به دوز بالا که 5 تا 10 برابر دوز تخمینی بالینی 
رد شده  تغییرات شدید معنی‌دار و برگشت‌ناپذیر (نکروز، آتروفی، فیبروز) در دوزهای مرتبط بالینی

غربالگری اولیه سمیت:

پیش از مطالعه اصلی ۲۸ روزه، مطالعه محدوده یاب با ۲ تا ۳ حیوان از یک جنس (معمولاً ماده) و مدت ۷ تا ۱۴ روز (یا با استفاده از داده‌های سمیت حاد) انجام می‌شود. اهداف: تعیین MTD (بالاترین دوز بدون مرگ یا علائم شدید)، انتخاب دوزهای اصلی (پایین بدون سمیت، متوسط سمیت خفیف، بالا سمیت واضح بدون مرگ بیش از ۱۰ درصد). روش: ۳ گروه دوز با فاصله لگاریتمی (مثلاً ۵۰، ۲۰۰، ۸۰۰) + کنترل، هر گروه ۲-۳ حیوان. در پایان، کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی محدود.
انتخاب دوزها برای مطالعه اصلی: دوز بالا = بدون مرگ و کاهش وزن کمتر از ۱۵ درصد (اما با علائم خفیف تا متوسط). دوز متوسط = ۱/۳ تا ۱/۵ دوز بالا. دوز پایین = بدون سمیت (معمولاً ۱/۱۰ تا ۱/۲۰ دوز بالا).

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:

  • سمیت کبدی: افزایش آنزیم‌های کبدی (ALT/AST/ALP)، بیلی روبین، کاهش آلبومین. هیستوپاتولوژی: استئاتوز، نکروز هپاتوسیت، کلستاز، التهاب. نکروز گسترده در دوز بالا = مناسب نبودن برای مصرف طولانی مدت انسان مگر با مانیتورینگ مداوم.

  • سمیت کلیوی: افزایش کراتینین و BUN، پروتئینوری. هیستوپاتولوژی: نکروز توبولار حاد (ATN)، کست هیالین، گلومرولواسکلروز. ATN در دوز پایین (کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم) = ماده نفروتوکسیک قوی، ممنوعیت مگر با مانیتورینگ روزانه.

  • سمیت خونی: کم خونی (کاهش RBC/Hb/HCT)، لکوپنی (کاهش WBC)، ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت). پان سیتوپنی (کاهش هر سه رده) بسیار خطرناک و غیرقابل قبول است. لکوپنی شدید (WBC <۳۰ درصد کنترل) منع مصرف دارد.

  • نوروتوکسیسیتی: تغییرات رفتاری (آتاکسی، لرزش، تشنج، فلج). هیستوپاتولوژی: واکوئله شدن یا نکروز نورون، دمیلیناسیون. تشنج در دوز متوسط (کمتر از ۳۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم) = ممنوعیت برای مشاغل حساس (راننده، جراح، خلبان).

  • سمیت گوارشی: کاهش مصرف خوراک (اولین علامت)، اسهال، مدفوع خونی. کالبدگشایی: زخم معده، خونریزی مخاطی، التهاب روده، آتروفی ویل. زخم معده در دوز پایین = غیرقابل قبول برای مصرف طولانی مدت.

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:

  • تجهیزات پزشکی (ISO 10993-11): تماس طولانی مدت (بیش از ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز) مانند کاتتر مرکزی (۲۸ روز)، پانسمان جراحی (۷-۱۴ روز)، لنز تماسی (۳۰ روز)، استنت ادراری (۲۸ روز)، پمپ انفوزیون زیرجلدی. همچنین استفاده مکرر مانند سرنگ انسولین، ماسک CPAP، ست دیالیز.

  • مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها، محصولات آرایشی (OECD TG 407): تماس شغلی طولانی مدت (بیش از ۳۰ روز در سال)، محصولات آرایشی با مصرف روزانه (ضدآفتاب، لوسیون، دئودورانت، شامپوی قوی)، مکمل‌های غذایی با مصرف بیش از ۴ هفته.

الزامات خاص: هر دو جنس (حداقل ۵ نر + ۵ ماده در هر گروه)، گروه بهبودی در صورت تغییرات قابل توجه در دوز بالا (برای تعیین برگشت‌پذیری)، هیستوپاتولوژی کامل (بیش از ۲۵ بافت) برای گروه کنترل و دوز بالا، تعیین NOAEL و LOAEL برای محاسبه دوز مجاز انسانی (ADI).

نوع آزمون مدت تجویز هدف اصلی خروجی تفاوت کلیدی
سمیت حاد  یک دوز واحد تعیین LD50 و کلاس خطر LD50 تخمینی یا کلاس GHS فقط اثرات یک دوز
سمیت تحت حاد 28 روز تعیین NOAEL، اندام هدف، سمیت تجمعی NOAEL، LOAEL، ضایعات هیستوپاتولوژی اثرات تکرار دوز (28 روز)
سمیت تحت مزمن 90 روز تعیین NOAEL برای تماس طولانی‌تر NOAEL (90 روز) + سمیت مزمن اولیه اثرات تکرار دوز (90 روز)
سمیت مزمن 12 تا 24 ماه تعیین سرطان‌زایی و سمیت بسیار طولانی سرطان‌زایی، طول عمر اثرات طولانی مدت (12 تا 24 ماه)
آزمون سمیت سلولی چند روز  سمیت روی سلول‌ها IC50، درجه سمیت سلولی in vitro، کشت سلولی

تفاوت‌های کلیدی آزمون تحت حاد با سایر روش ها:

  • مدت تجویز 28 روز متوالی: بر خلاف سمیت حاد که یک دوز است، در سمیت تحت حاد، ماده روزانه به مدت 28 روز تجویز می‌شود تا اثرات تجمعی (Cumulative Toxicity) و آستانه (Threshold) سمیت شناسایی شود. برخی مواد که در تک دوز غیرسمی هستند، در تکرار دوز (28 روزه) ممکن است باعث سمیت شوند (مانند تجمع در بافت چربی، آسیب تدریجی کبد، یا تحریک مزمن سیستم ایمنی).
  • بررسی هماتولوژی و بیوشیمی بالینی (خون): در سمیت حاد، بررسی خون معمولاً انجام نمی‌شود (مگر در موارد خاص). در سمیت تحت حاد، هماتولوژی و بیوشیمی بالینی پارامترهای کلیدی برای شناسایی سمیت خفیف زیربالینی (Subclinical Toxicity) هستند. به عنوان مثال، افزایش آنزیم‌های کبدی (ALT، AST) حتی بدون تغییرات ماکروسکوپی در کبد، نشانه سمیت کبدی اولیه است. کاهش گلبول‌های سفید (WBC) نشانه سرکوب سیستم ایمنی است.
  • هیستوپاتولوژی گسترده (بیش از 25 بافت): در سمیت حاد، هیستوپاتولوژی معمولاً محدود به اندام‌هایی است که ضایعه ماکروسکوپی دارند. در سمیت تحت حاد، هیستوپاتولوژی روتین و کامل (برای بیش از 25 بافت مختلف حتی بدون ضایعه ماکروسکوپی) الزامی است تا ضایعات میکروسکوپی (Microscopic Lesions) که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند (مثل نکروز کانونی هپاتوسیت‌ها، گلومرولواسکلروز اولیه، آتروفی ویل‌های روده) شناسایی شوند. این ضایعات اغلب قبل از ظهور علائم بالینی ظاهر می‌شوند.
  • تعیین NOAEL به جای LD50: خروجی اصلی سمیت حاد، LD50 (دوز کشنده) است. خروجی اصلی سمیت تحت حاد، NOAEL (بیشترین دوز بی‌خطر) و LOAEL (کمترین دوز سمی) است. NOAEL برای تعیین دوز مجاز برای مصرف انسانی (ADI – Acceptable Daily Intake) و دوز شروع برای مطالعات بالینی فاز 1 استفاده می‌شود. NOAEL مهم‌تر از LD50 برای ایمنی طولانی مدت است.
  • بررسی سمیت بر تولیدمثل و غدد درون‌ریز: نسخه OECD TG 407 شامل پارامترهای اضافی برای بررسی اختلالات غدد درون‌ریز مانند اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئیدی (T3، T4، TSH)، هورمون‌های جنسی (تستوسترون، استرادیول، پروژسترون) و وزن و هیستوپاتولوژی دقیق ارگان‌های تولید مثلی (تخمدان، رحم، بیضه، پروستات، وزیکول سمینال) است. این نسخه برای آفت‌کش‌ها و مواد شیمیایی با پتانسیل تداخل هورمونی الزامی است.

  • شناسه گزارش: شماره یکتا، تاریخ صدور، استاندارد مرجع (OECD TG 407 / ISO 10993-11)، شماره مطالعه

  • اطلاعات آزمایشگاه: نام و آدرس سنجش ساناژن، شماره ISO 17025، گواهی GLP (اختیاری)، امضای مسئول فنی و QA

  • اطلاعات مشتری و نمونه: نام و آدرس مشتری، نام محصول، تاریخ دریافت، شرح نمونه (نوع، رنگ، بو، pH، خلوص، فرمولاسیون)، شرایط حمل، تاریخ شروع و پایان آزمون

  • مواد و روش‌ها: مشخصات حیوانات (گونه، نژاد، سن، وزن، جنسیت، تعداد، منبع)، شرایط نگهداری (دما، رطوبت، چرخه نور)، تهیه دوز (حلال، رقت، غلظت، پایداری). برای تجهیزات پزشکی: روش عصاره‌گیری (حلال، نسبت سطح به حجم، دما، زمان، فیلتر). دوزهای انتخابی (پایین، متوسط، بالا) با توجیه علمی. روش تجویز (گاواژ، حجم). مدت آزمون (۲۸ روز و ۱۴ روز بهبودی در صورت نیاز)

  • نتایج: جدول دوز و حجم (اسمی و واقعی، حجم تجویز، غلظت)، جدول مشاهدات بالینی (علائم، شدت، زمان، مرگ و میر)، جدول وزن (روزهای ۰،۷،۱۴،۲۱،۲۸ و ۳۵،۴۲ در گروه بهبودی، درصد تغییر)، جدول مصرف خوراک و آب (میانگین در هر بازه)، جدول هماتولوژی (RBC، Hb، HCT، MCV، MCH، MCHC، WBC با افتراق، PLT همراه با محدوده مرجع)، جدول بیوشیمی (ALT، AST، ALP، GGT، BUN، کراتینین، گلوکز، پروتئین تام، آلبومین، گلوبولین، بیلی روبین، الکترولیت‌ها، چربی‌ها، CK، LDH همراه با محدوده مرجع)، جدول وزن اندام‌ها (وزن مطلق و نسبی کبد، کلیه، طحال، قلب، ریه، مغز، غدد فوق کلیوی، بیضه/تخمدان، تیموس، تیروئید، رحم/پروستات)، جدول یافته‌های ماکروسکوپی و هیستوپاتولوژی (نوع ضایعه، شدت ۱+ تا ۴+، توزیع، برگشت‌پذیری در گروه بهبودی)

  • تعیین NOAEL و LOAEL: به تفکیک جنس، اندام هدف، استدلال علمی

  • نتیجه‌گیری و تفسیر: تغییرات معنی‌دار (p < ۰/۰۵)، مقایسه با کنترل، وابستگی به دوز، برگشت‌پذیری، فاکتور ایمنی، معیار پذیرش (Pass / Conditional Pass / Fail) بر اساس ISO 10993-11

  • امضاها: امضا و مهر مسئول فنی و QA با تاریخ

  • پیوست‌ها (در صورت وجود): عکس ماکروسکوپی و هیستوپاتولوژی، گزارش کامل پاتولوژی، گواهی آنالیز مواد اولیه، گواهی کالیبراسیون، داده‌های خام در صورت درخواست

آیا آزمون سمیت تحت حاد (۲۸ روزه) برای تمام تجهیزات پزشکی الزامی است؟
خیر، فقط برای تجهیزات با تماس طولانی مدت (بیش از ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز) مانند کاتتر مرکزی (۲۸ روز)، پانسمان جراحی (۷-۱۴ روز)، لنز تماسی (۳۰ روز)، یا استفاده مکرر مانند سرنگ انسولین، ماسک CPAP، ست دیالیز. تجهیزات با تماس کمتر از ۲۴ ساعت (چاقوی جراحی، کاتتر ادراری یکبار مصرف) فقط نیاز به سمیت حاد (تک دوز) دارند.

تفاوت OECD TG 407 و ISO 10993-11 (بخش تحت حاد) چیست؟
OECD TG 407 برای مواد شیمیایی خالص و داروها است؛ ماده خود ماده به صورت خوراکی (گاواژ) داده می‌شود. ISO 10993-11 برای تجهیزات پزشکی است؛ ماده عصاره (Extract) با حلال قطبی و غیرقطبی تهیه شده و مسیر تجویز مطابق با کاربرد بالینی واقعی (مثلاً داخل وریدی برای کاتتر) انتخاب می‌شود.

آیا استفاده از حلال (مثل DMSO یا روغن) در تست سمیت تحت حاد خوراکی مجاز است؟
بله، با کمترین غلظت مجاز (DMSO حداکثر ۵ درصد، توئین ۸۰ حداکثر ۲ درصد، CMC حداکثر ۰/۵ درصد، روغن ذرت تا ۱۰۰ درصد). گروه کنترل حلال جداگانه (حلال خالص بدون ماده) همزمان انجام می‌شود. اگر خود حلال باعث تغییرات معنی‌دار شود، مناسب نیست و باید حلال دیگری انتخاب گردد.

آیا می‌توان از گونه جانوری غیر از موش صحرایی در تست سمیت تحت حاد خوراکی استفاده کرد؟
OECD TG 407 موش صحرایی (Rat) را به عنوان گونه ترجیحی معرفی می‌کند. استفاده از موش سوری به دلیل جثه کوچک (گاواژ دشوار، حجم خون محدود) توصیه نمی‌شود مگر برای مواد خاص. خرگوش و سگ غیرمعمول هستند و فقط با توجیه قوی.

چگونه دوزهای آزمون تحت حاد (پایین، متوسط، بالا) را انتخاب کنیم؟
بر اساس آزمون سمیت حاد و مطالعه محدوده یاب. دوز بالا: بدون مرگ و کاهش وزن کمتر از ۱۵ درصد (معمولاً ۱۰ تا ۲۵ درصد LD50، حداکثر ۲۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم). دوز متوسط: ۱/۳ تا ۱/۵ دوز بالا. دوز پایین: بدون سمیت (معمولاً ۱/۱۰ تا ۱/۲۰ دوز بالا) برای تعیین NOAEL.

آیا تغییرات هماتولوژی و بیوشیمی بدون ضایعه هیستوپاتولوژی در تست سمیت تحت حاد خوراکی کافی است تا ماده سمی تلقی شود؟
بله. افزایش آنزیم‌های کبدی (ALT، AST) تا ۳ برابر حد نرمال یا کاهش گلبول‌های سفید تا ۵۰ درصد گروه کنترل، حتی بدون ضایعه میکروسکوپی، سمیت سیستمیک محسوب می‌شود و برای تعیین LOAEL کافی است. هماتولوژی و بیوشیمی گاهی حساس‌تر از هیستوپاتولوژی هستند.

مدت زمان و هزینه آزمون سمیت تحت حاد (۲۸ روزه) چقدر است؟
زمان: ۴۵ تا ۶۰ روز کاری (شامل ۷ روز قرنطینه، ۷ روز مطالعه محدوده‌یاب، ۲۸ روز تجویز، ۱۴ روز بهبودی در صورت نیاز، ۱۰ روز هیستوپاتولوژی، ۷ روز گزارش). هزینه شامل نگهداری حداقل ۶۰ موش صحرایی، ۱۶۸۰ گاواژ، ۲۸ روز مشاهده، آنالیز هماتولوژی و بیوشیمی، کالبدگشایی کامل، هیستوپاتولوژی ۱۵۰۰ اسلاید، تعیین NOAEL و گزارش انگلیسی. حمل نمونه، گمرک و آزمون‌های تکمیلی (هورمون‌ها) جداگانه است. تخفیف ۱۰-۲۰ درصد برای سفارش همزمان با سمیت مزمن یا سمیت حاد.

آیا برای محصولات وارداتی دارای گزارش OECD TG 407 از کشور مبدا، نیاز به تکرار تست سمیت تحت حاد خوراکی در ایران است؟
بله، مگر با شرایط سختگیرانه: آزمایشگاه خارجی دارای ISO 17025 و GLP معتبر، گزارش بر اساس آخرین ویرایش OECD (۲۰۱۷ به بالا)، هیستوپاتولوژی کامل (بیش از ۲۵ بافت)، استفاده از هر دو جنس، حداکثر ۲ سال از تاریخ صدور. در غیر این صورت یا اگر محصول در حمل تغییر کرده باشد، تکرار الزامی است. امکان بررسی و تطبیق (Verification) گزارش خارجی با هزینه حدود ۳۰ درصد آزمون کامل وجود دارد.

آیا در صورت عدم پذیرش گزارش توسط سازمان غذا و دارو، تست سمیت تحت حاد خوراکی مجدد رایگان است؟
فقط در صورت اثبات اشتباه فنی یا مستندات ناقص از سوی آزمایشگاه (مثلاً اشتباه در محاسبه دوز، شکستن اسلایدها) رایگان است. در صورت تغییر استاندارد یا درخواست گروه بهبودی اضافی توسط IFDA، تخفیف ۴۰-۵۰ درصد. در صورت تغییر فرمولاسیون توسط مشتری یا انتخاب دوز نامناسب، هزینه کامل. قبل از شروع، واحد پشتیبانی فنی و حقوقی آزمایشگاه آماده مشاوره برای جلوگیری از هزینه اضافی است.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+

📞 تماس تلفنی: 982191010809+

✉️ پیامک: 989900100182+

  • تست سمیت-تحت-حاد-دهانی
  • سمیت سیستمیک خوراکی
  • تست سمیت خوراکی

تست های سمیت تحت حاد – خوراکی

این آزمون بر اساس دستورالعمل OECD 407 و استاندارد ISO 10993-11 به 2 شکل زیر قابل انجام می‌باشد:

روش OECD 407

این روش یک آزمون سمیت تحت حاد خوراکی 28 روزه است که در آن ماده آزمون روزانه از راه گاواژ به موش‌های صحرایی تجویز می‌شود. حداقل 10 حیوان (5 نر و 5 ماده) در هر گروه دوز استفاده می‌شود و پارامترهایی مانند مشاهدات بالینی، وزن‌گیری، آزمایشات هماتولوژی و بیوشیمی بالینی، کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی اندام‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. خروجی اصلی این روش تعیین NOAEL و شناسایی اندام هدف برای مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها و داروها می‌باشد.

روش ISO 10993-11

این استاندارد مرجع ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از تجهیزات پزشکی در تماس طولانی مدت (28 روز) می‌باشد. در این روش، عصاره تهیه شده از تجهیزات پزشکی با دو حلال قطبی و غیرقطبی (مطابق ISO 10993-12) روزانه به حیوانات تجویز می‌شود و مسیر تجویز مطابق با کاربرد بالینی واقعی محصول (خوراکی، داخل وریدی، داخل صفاقی، زیرجلدی، داخل عضلانی یا استنشاقی) انتخاب می‌گردد. خروجی اصلی به صورت قبول یا رد برای کاربرد پزشکی همراه با تعیین NOAEL می‌باشد.

کدام روش را انتخاب کنیم؟

اگر محصول شما …..  استاندارد 
تجهیزات پزشکی (کاتتر، ایمپلنت، پانسمان)  ISO 10993-11
مواد شیمیایی صنعتی، آفت‌کش، حلال OECD TG 407
ماده اولیه دارویی (API) OECD TG 407
محصول آرایشی و بهداشتی (کرم، لوسیون، شامپو)  OECD TG 407
نانو مواد  OECD TG 407

یک قانون ساده:

  • مربوط به بیمارستان و درمان است؟ → ISO 10993-11

  • مربوط به خانه، صنعت یا آرایشی است؟ → OECD TG 407

📞 برای راهنمایی بیشتر با واحد پشتیبانی فنی و حقوقی آزمایشگاه سنجش ساناژن تماس بگیرید.

جدول مقایسه سریع دو روش

ویژگی OECD TG 407 ISO 10993-11
نوع محصول مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها، داروها تجهیزات پزشکی
نمونه آزمون خود ماده (خالص یا فرمولاسیون) عصاره تهیه شده از دستگاه
مدت آزمون 28 روز 28 روز
گونه جانوری موش صحرایی  موش صحرایی
تعداد حیوانات حداقل 10 (5 نر + 5 ماده) در هر گروه حداقل 10 (5 نر + 5 ماده) در هر گروه
مسیر تجویز خوراکی (گاواژ) مطابق کاربرد بالینی (خوراکی، IV، IP، IM، SC، استنشاقی)
تعداد حلال یک حلال (متناسب با ماده) دو حلال (قطبی + غیرقطبی)
خروجی اصلی NOAEL + شناسایی اندام هدف قبول (Pass) یا رد (Fail) + NOAEL
پارامترهای ویژه هماتولوژی، بیوشیمی، هیستوپاتولوژی هماتولوژی، بیوشیمی، هیستوپاتولوژی
الزام GLP الزامی توصیه می‌شود
هدف نهایی طبقه‌بندی خطر، تعیین دوز مجاز انسانی تأیید ایمنی برای کاربرد پزشکی

⚠️ تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرم‌های مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را به‌صورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.

مدارک مورد نیاز قبل از ارسال نمونه به آزمایشگاه

⚠️ پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بسته‌بندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.

شرایط ارسال نمونه به آزمایشگاه

⚠️ جهت دریافت هزینه دقیق و به‌روز آزمون‌ها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیام‌رسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونه‌ها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.

استعلام هزینه آزمون

⚠️ گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاه‌ترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.

گزارش نهایی آزمون