زمینه و هدف: آزمون MTT یکی از رایج‌ترین و معتبرترین روش‌های ارزیابی سمیت سلولی در مطالعات زیست‌سازگاری تجهیزات پزشکی و مواد زیستی است که در استاندارد ISO 10993-5 به‌عنوان یک روش کمی برای سنجش زنده‌مانی سلولی معرفی شده است. این آزمون بر پایه توانایی سلول‌های زنده در احیای نمک زردرنگ تترازولیوم MTT (3-(4,5-Dimethylthiazol-2-yl)-2,5-Diphenyltetrazolium Bromide) به کریستال‌های بنفش‌رنگ فورمازان توسط آنزیم‌های میتوکندریایی استوار است. از آنجا که این فرآیند تنها در سلول‌های دارای فعالیت متابولیکی سالم رخ می‌دهد، میزان تولید فورمازان شاخصی از تعداد سلول‌های زنده و سلامت متابولیکی آن‌ها محسوب می‌شود. هدف از این آزمون، تعیین اثرات سیتوتوکسیک مواد، عصاره‌های استخراجی تجهیزات پزشکی و فرآورده‌های زیستی بر سلول‌های کشت‌شده و ارزیابی اولیه ایمنی بیولوژیکی آن‌ها است.

روش انجام: مطابق الزامات ISO 10993-5، ابتدا سلول‌های حساس به سمیت، معمولاً سلول‌های فیبروبلاست موشی L929، در پلیت‌های 96 خانه‌ای کشت داده می‌شوند و تا رسیدن به تراکم مناسب انکوبه می‌گردند. سپس سلول‌ها در معرض ماده آزمون، عصاره استخراجی نمونه یا کنترل‌های مثبت و منفی قرار می‌گیرند. مدت زمان مواجهه معمولاً بین 24 تا 72 ساعت است. پس از پایان دوره تماس، محلول MTT به هر چاهک اضافه شده و پلیت‌ها برای چند ساعت در انکوباتور قرار می‌گیرند. در این مرحله، سلول‌های زنده MTT را به کریستال‌های نامحلول فورمازان تبدیل می‌کنند. پس از تشکیل کریستال‌ها، محیط کشت حذف شده و حلال مناسبی نظیر DMSO یا ایزوپروپانول برای حل کردن فورمازان افزوده می‌شود. در نهایت میزان جذب نوری محلول حاصل با استفاده از دستگاه میکروپلیت ریدر در طول موج مناسب (معمولاً 570 نانومتر) اندازه‌گیری می‌شود. شدت جذب نوری با تعداد سلول‌های زنده و فعالیت متابولیکی آن‌ها رابطه مستقیم دارد.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست MTT به‌صورت درصد زنده‌مانی سلولی نسبت به کنترل منفی گزارش می‌شود. کاهش جذب نوری نشان‌دهنده کاهش فعالیت میتوکندریایی و در نتیجه کاهش بقای سلول‌ها است. علاوه بر داده‌های کمی، ارزیابی مورفولوژی سلول‌ها از طریق میکروسکوپ نوری نیز برای بررسی تغییرات ساختاری انجام می‌شود. علائمی نظیر گردشدگی سلول‌ها، جداشدگی از سطح کشت، کاهش تراکم سلولی و تخریب ساختار سلولی نشان‌دهنده پاسخ سیتوتوکسیک هستند. بر اساس معیارهای استاندارد ISO 10993-5، اگر درصد زنده‌مانی سلولی کمتر از 70 درصد کنترل منفی باشد، نمونه دارای سمیت سلولی تلقی می‌شود. شدت سمیت می‌تواند به‌صورت غیرسمی، خفیف، متوسط یا شدید طبقه‌بندی شده و برای مقایسه مواد مختلف مورد استفاده قرار گیرد.

نتیجه‌گیری: تست MTT یکی از دقیق‌ترین و پرکاربردترین روش‌های کمی ارزیابی سمیت سلولی است که امکان سنجش مستقیم فعالیت متابولیکی سلول‌ها را فراهم می‌کند. این آزمون به دلیل حساسیت بالا، تکرارپذیری مناسب، سهولت اجرا و قابلیت تحلیل آماری گسترده، به‌طور وسیع در مطالعات زیست‌سازگاری تجهیزات پزشکی، مواد دندانپزشکی، دارورسانی و مهندسی بافت مورد استفاده قرار می‌گیرد. اجرای صحیح آزمون مطابق استاندارد ISO 10993-5 اطلاعات ارزشمندی در خصوص ایمنی بیولوژیکی محصولات فراهم کرده و نقش مهمی در ارزیابی ریسک، توسعه محصول و اخذ تأییدیه‌های قانونی ایفا می‌کند.

واژگان کلیدی: MTT Assay، سمیت سلولی، ISO 10993-5، زیست‌سازگاری، سلول L929، زنده‌مانی سلولی، فورمازان، فعالیت میتوکندریایی، ارزیابی سیتوتوکسیسیته، تجهیزات پزشکی، کشت سلولی.