آزمون سمیت حاد – استنشاقی
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون
زمینه و هدف: آزمون سمیت حاد استنشاقی (Acute Inhalation Toxicity Test) یکی از مهمترین مطالعات سمشناسی برای ارزیابی خطرات ناشی از مواجهه تنفسی با مواد شیمیایی، دارویی، نانوذرات، آئروسلها، بخارات، گازها و مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی است. دستورالعملهای OECD 403 (Acute Inhalation Toxicity)، OECD 433 (Fixed Concentration Procedure) و OECD 436 (Acute Toxic Class Method) چارچوبهای استاندارد بینالمللی برای ارزیابی سمیت حاد ناشی از استنشاق را ارائه میدهند. همچنین استاندارد ISO 10993-11 در ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی، دادههای حاصل از مطالعات استنشاقی را در تعیین ایمنی زیستی محصولات مرتبط با مسیر تنفسی مورد استفاده قرار میدهد. هدف این آزمونها تعیین اثرات حاد ناشی از یک مواجهه کوتاهمدت استنشاقی، برآورد غلظت کشنده میانی (LC50)، شناسایی اندامهای هدف و طبقهبندی خطر مواد بر اساس سیستم جهانی هماهنگ طبقهبندی و برچسبگذاری مواد شیمیایی (GHS) است.
روش انجام: مطابق دستورالعملهای OECD، حیوانات آزمایشگاهی سالم، معمولاً رتهای بالغ، در معرض غلظتهای مشخصی از ماده آزمون قرار میگیرند. مواجهه میتواند بهصورت تمامبدن (Whole-body Exposure) یا فقط از طریق بینی (Nose-only Exposure) انجام شود. بسته به ماهیت ماده، آزمون برای گازها، بخارات یا آئروسلها طراحی میشود. مدت مواجهه استاندارد معمولاً 4 ساعت است. در روش OECD 403 چندین گروه حیوانی در غلظتهای مختلف مورد آزمایش قرار میگیرند تا LC50 تعیین شود. در روش OECD 436 از رویکرد طبقات سمیت حاد استفاده شده و حیوانات در گروههای کوچک در معرض غلظتهای مشخص قرار میگیرند. در روش OECD 433 تمرکز بر شناسایی غلظتی است که علائم سمیت واضح اما غیرکشنده ایجاد کند و از تعداد کمتری حیوان استفاده میشود. پس از مواجهه، حیوانات حداقل به مدت 14 روز از نظر مرگومیر، علائم تنفسی، تغییرات رفتاری، وزن بدن، وضعیت عمومی و سایر علائم بالینی تحت پایش قرار میگیرند. در پایان مطالعه، کالبدگشایی و بررسی ماکروسکوپی و در صورت نیاز هیستوپاتولوژیک دستگاه تنفسی و سایر اندامها انجام میشود.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج تست سمیت سیستمیک حاد استنشاقی شامل ثبت میزان مرگومیر، شدت علائم بالینی و تغییرات فیزیولوژیک ایجادشده در حیوانات است. علائم شایع سمیت استنشاقی شامل تنگی نفس، افزایش یا کاهش تعداد تنفس، خسخس سینه، ترشحات بینی، کاهش فعالیت، بیحالی، لرزش، کاهش وزن و در موارد شدید مرگ است. بر اساس دادههای بهدستآمده، مقدار LC50 یا محدوده تقریبی آن تعیین میشود. سپس ماده بر اساس معیارهای GHS در طبقات مختلف سمیت استنشاقی دستهبندی میگردد. مواد با LC50 پایینتر دارای سمیت بالاتر بوده و در گروههای خطر شدیدتر قرار میگیرند. در چارچوب ISO 10993-11، علاوه بر مرگومیر، بروز اثرات سیستمیک ناشی از مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی نیز مورد ارزیابی قرار میگیرد تا ایمنی محصول در شرایط کاربرد واقعی مشخص شود.
نتیجهگیری: آزمون سمیت حاد استنشاقی بر اساس OECD 403، OECD 433، OECD 436 و الزامات ISO 10993-11 یکی از مهمترین ابزارهای ارزیابی ایمنی مواد و تجهیزات پزشکی مرتبط با مسیر تنفسی محسوب میشود. این آزمونها اطلاعات ارزشمندی درباره شدت سمیت، اندامهای هدف، اثرات تنفسی و سیستمیک و طبقهبندی خطر مواد فراهم میکنند. نتایج حاصل نقش مهمی در ارزیابی ریسک، توسعه محصولات ایمنتر، تدوین برچسبهای هشداردهنده و اخذ تأییدیههای رگولاتوری ایفا مینمایند. اجرای صحیح این مطالعات مطابق استانداردهای بینالمللی موجب افزایش قابلیت اطمینان دادهها و ارتقای سطح ایمنی مصرفکنندگان و بیماران خواهد شد.
واژگان کلیدی: سمیت حاد استنشاقی، OECD 403، OECD 433، OECD 436، ISO 10993-11، LC50، سمیت سیستمیک، ارزیابی ایمنی، مواجهه تنفسی، طبقهبندی GHS، زیستسازگاری، آئروسل و بخار.
آزمون های مشابه
تصویر خلاصه آزمون
⚠️ الزامات قانونی
انجام آزمون سمیت حاد استنشاقی برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی استنشاقی (اسپریهای پزشکی، نبولایزرها، دستگاههای بیهوشی) ، کد IRC محصولات آرایشی و بهداشتی اسپری، تاییدیه سازمان غذا و دارو برای مواد دارویی استنشاقی، طبقهبندی GHS و برچسبگذاری خطر مواد شیمیایی قابل استنشاق و ورود به بازار آفتکشها و حلالهای فرار ضروری میباشد.
تست های سمیت حاد – استنشاقی
این آزمون بر اساس دستورالعملهای OECD 403 ، OECD 436 ، OECD 433 و استاندارد ISO 10993-11 به 4 شکل زیر قابل انجام میباشد:
روش سنتی LC50
استاندارد OECD TG 403 تحت عنوان Acute Inhalation Toxicity، روش سنتی تعیین سمیت حاد استنشاقی میباشد. در این روش، گونه جانوری ترجیحی موش صحرایی (Rat) است و حیوانات به مدت 4 ساعت در معرض غلظتهای مختلف ماده آزمون (حداقل 3 غلظت) قرار میگیرند. خروجی اصلی این آزمون LC50 (غلظت کشنده میانه) به همراه فاصله اطمینان و شیب منحنی دوز-پاسخ میباشد. کاربرد اصلی آن طبقهبندی GHS، ارزیابی ریسک کمی و برنامهریزی پاسخ به شرایط اضطراری است.
روش کلاس سمیت حاد
استاندارد OECD TG 436 تحت عنوان Acute Toxic Class Method، روش کلاس سمیت حاد استنشاقی میباشد. در این روش، گونه جانوری ترجیحی موش صحرایی است و مدت استنشاق 4 ساعت میباشد. روش کار به صورت استفاده از دوزهای مرحلهای (غلظتهای از پیش تعیین شده) با 3 حیوان در هر مرحله انجام میشود. خروجی اصلی این روش محدوده تخمینی LC50 (نه مقدار نقطهای) بر اساس GHS میباشد. مزیت اصلی این روش نسبت به TG 403، کاهش تعداد حیوانات مصرفی در آزمون است.
روش غلظت ثابت
استاندارد OECD TG 433 تحت عنوان Fixed Concentration Procedure، روش غلظت ثابت برای سمیت حاد استنشاقی میباشد. در این روش، گونه جانوری ترجیحی موش صحرایی و مدت استنشاق 4 ساعت است. روش کار مبتنی بر استفاده از غلظتهای ثابت و نقطه پایانی سمیت آشکار (Evident Toxicity) به جای مرگ میباشد. خروجی اصلی آن LC50 استنباطی (Inferred LC50) در محدوده GHS است. مهمترین مزیت این روش این است که انسانیترین روش محسوب میشود زیرا از مرگ به عنوان نقطه پایانی اجتناب کرده و رنج حیوانات را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
برای تجهیزات پزشکی
استاندارد ISO 10993-11 تحت عنوان Biological evaluation of medical devices – Part 11: Tests for systemic toxicity، مرجع اصلی برای تجهیزات پزشکی است که از راه استنشاقی با بدن تماس دارند. حوزه کاربرد آن شامل اسپریهای پزشکی، نبولایزرها و دستگاههای بیهوشی استنشاقی میباشد. در این روش، عصاره یا خود دستگاه در معرض حیوانات قرار میگیرد. خروجی اصلی به صورت قبول (Pass) یا رد (Fail) برای کاربرد پزشکی اعلام میشود. نکته مهم اینکه برخلاف استانداردهای OECD که مستقیماً روی مواد شیمیایی تمرکز دارند، ISO 10993-11 برای ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از تجهیزات پزشکی طراحی شده است.
کدام روش را انتخاب کنیم؟
| اگر محصول شما… | استاندارد مناسب |
|---|---|
| مواد شیمیایی صنعتی، آفتکش، حلال | OECD TG 403 یا TG 436 |
| مواد شیمیایی با اولویت رفاه حیوانات | OECD TG 433 (انسانیترین) |
| تجهیزات پزشکی استنشاقی (اسپری، نبولایزر، دستگاه بیهوشی) | ISO 10993-11 |
| نیاز به طبقهبندی GHS برای صادرات | OECD TG 403 |
جدول مقایسه روشهای استنشاقی
| ویژگی | OECD TG 403 | OECD TG 436 | OECD TG 433 | ISO 10993-11 |
|---|---|---|---|---|
| نوع محصول | مواد شیمیایی | مواد شیمیایی | مواد شیمیایی | تجهیزات پزشکی |
| نقطه پایانی | مرگ و میر | مرگ و میر | سمیت آشکار | سمیت سیستمیک |
| خروجی | LC50 دقیق | محدوده LC50 | LC50 استنباطی | قبول/رد |
| تعداد حیوانات | بیشتر | متوسط | کمتر | متناسب |
| الزام GLP | الزامی | الزامی | الزامی | توصیه میشود |
⚠️ تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
⚠️ پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
⚠️ جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
⚠️ گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.



