زمینه و هدف: آزمون سمیت سیستمیک تحت‌ مزمن (Subchronic Systemic Toxicity Test) یکی از آزمون‌های مهم ارزیابی زیست‌سازگاری تجهیزات پزشکی بر اساس استاندارد ISO 10993-11: Biological Evaluation of Medical Devices – Part 11: Tests for Systemic Toxicity است. این آزمون با هدف بررسی اثرات زیان‌آور ناشی از مواجهه مکرر یا مداوم با مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی در یک دوره زمانی میان‌مدت انجام می‌شود. سمیت تحت‌مزمن معمولاً اثراتی را ارزیابی می‌کند که در مطالعات حاد قابل مشاهده نیستند اما هنوز به مرحله سمیت مزمن نرسیده‌اند. این آزمون برای تجهیزاتی که تماس طولانی‌مدت با بدن دارند، مانند ایمپلنت‌ها، کاتترها، پروتزها، مواد دندانپزشکی، پانسمان‌های پیشرفته و سایر تجهیزات پزشکی با مدت تماس بیش از 30 روز اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف اصلی مطالعه، شناسایی اندام‌های هدف، ارزیابی اثرات تجمعی، تعیین سطح ایمن مواجهه و بررسی تغییرات عملکردی و ساختاری در سیستم‌های مختلف بدن است.

روش انجام: مطابق الزامات ISO 10993-11، ابتدا عصاره یا ماده مورد آزمون تحت شرایط استاندارد تهیه می‌شود. انتخاب روش استخراج، حلال و شرایط تماس بر اساس ماهیت وسیله پزشکی و کاربرد نهایی آن انجام می‌گیرد. سپس عصاره یا ماده از طریق مسیرهای مناسب نظیر خوراکی، تزریقی، استنشاقی، پوستی یا سایر روش‌های مرتبط با کاربرد واقعی محصول به حیوانات آزمایشگاهی تجویز می‌شود.

مطالعات سمیت تحت‌مزمن معمولاً به مدت حدود 90 روز یا بخش قابل‌توجهی از طول عمر حیوان ادامه می‌یابند. در طول دوره مطالعه، حیوانات به صورت روزانه از نظر علائم بالینی، وضعیت عمومی، رفتار، مصرف غذا و آب، تغییرات وزن بدن و میزان بقا مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

در فواصل مشخص، نمونه‌های خون برای انجام آزمایش‌های هماتولوژی و بیوشیمیایی جمع‌آوری می‌شوند. همچنین در پایان مطالعه، حیوانات کالبدگشایی شده و اندام‌های اصلی شامل کبد، کلیه، قلب، ریه، مغز، طحال، دستگاه گوارش و سایر بافت‌های مرتبط مورد بررسی ماکروسکوپی و میکروسکوپی قرار می‌گیرند. وزن اندام‌ها اندازه‌گیری شده و ارزیابی‌های هیستوپاتولوژیک برای شناسایی هرگونه تغییر سلولی یا بافتی انجام می‌شود.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اطلاعات ارزشمندی در خصوص اثرات تجمعی و میان‌مدت مواد فراهم می‌کنند. در مواد زیست‌سازگار، معمولاً هیچ تغییر معنی‌داری در رشد، سلامت عمومی، عملکرد اندام‌ها، پارامترهای خونی یا ساختار بافتی مشاهده نمی‌شود. در مقابل، مواد دارای پتانسیل سمیت ممکن است موجب کاهش وزن بدن، تغییرات رفتاری، اختلال عملکرد اندام‌ها، التهاب مزمن، تغییرات بیوشیمیایی، آسیب‌های سلولی یا تغییرات هیستوپاتولوژیک شوند.

بر اساس شدت یافته‌ها، نتایج به طور کلی در دسته‌های زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

• عدم مشاهده سمیت سیستمیک تحت‌مزمن
• سمیت خفیف
• سمیت متوسط
• سمیت شدید
• سمیت غیرقابل قبول از نظر ایمنی زیستی

علاوه بر این، مطالعه می‌تواند اندام هدف سمیت (Target Organ) و ارتباط بین دوز مواجهه و شدت پاسخ زیستی را مشخص نماید.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت سیستمیک تحت‌ مزمن بر اساس ISO 10993-11 یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی در مواجهه‌های میان‌مدت محسوب می‌شود. این آزمون امکان شناسایی اثرات تجمعی مواد آزادشده از محصولات پزشکی را فراهم کرده و اطلاعات جامعی درباره عملکرد اندام‌ها، تغییرات بیولوژیک و خطرات احتمالی ناشی از مصرف طولانی‌تر ارائه می‌دهد. نتایج حاصل از این مطالعات نقش مهمی در ارزیابی ریسک زیستی، تعیین ایمنی محصول، طراحی مطالعات تکمیلی و اخذ مجوزهای قانونی دارند. اجرای صحیح این آزمون موجب افزایش اطمینان از ایمنی تجهیزات پزشکی و کاهش احتمال بروز عوارض سیستمیک در بیماران خواهد شد.

واژگان کلیدی: ISO 10993-11، سمیت سیستمیک تحت‌مزمن، Subchronic Systemic Toxicity، زیست‌سازگاری، Biocompatibility، ارزیابی ریسک زیستی، مطالعه 90 روزه، اندام هدف، هماتولوژی، بیوشیمی سرم، هیستوپاتولوژی، آسیب اندام‌ها، ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی، Toxicological Assessment، Systemic Toxicity.

• تست های سمیت سیستمیک
• سمیت سیستمیک حاد
• سمیت سیستمیک تحت حاد
• سمیت سیستمیک مزمن