آزمونهای سمیت سیستمیک
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون ها
زمینه و هدف: آزمون سمیت سیستمیک یکی از مهمترین بخشهای ارزیابی زیستسازگاری تجهیزات پزشکی بر اساس استاندارد ISO 10993-11: Biological Evaluation of Medical Devices – Part 11: Tests for Systemic Toxicity است. این آزمون به منظور شناسایی اثرات نامطلوبی انجام میشود که پس از ورود مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی به گردش خون یا سایر سیستمهای بدن ایجاد میشوند. برخلاف آزمونهای موضعی که واکنش در محل تماس را بررسی میکنند، آزمون سمیت سیستمیک اثرات گسترده بر اندامها و سیستمهای حیاتی بدن را ارزیابی میکند. هدف اصلی این آزمون تعیین ایمنی بیولوژیکی مواد، شناسایی سمیت احتمالی و پیشگیری از بروز آسیبهای حاد یا مزمن در مصرفکنندگان تجهیزات پزشکی است.
روش انجام: مطابق استاندارد ISO 10993-11، ابتدا عصاره یا استخراج ماده مورد آزمون با استفاده از حلالهای مناسب و تحت شرایط استاندارد تهیه میشود. سپس این عصاره از طریق مسیرهای تجویز مرتبط با کاربرد نهایی محصول، از جمله تزریق وریدی، داخل صفاقی، خوراکی، پوستی یا استنشاقی به حیوانات آزمایشگاهی منتقل میشود. انتخاب گونه حیوانی معمولاً شامل موش، موش صحرایی، خرگوش یا سایر مدلهای مناسب است.
بسته به مدت زمان مواجهه، آزمونها در چند گروه شامل سمیت سیستمیک حاد (Acute)، تحتحاد (Subacute)، تحتمزمن (Subchronic) و مزمن (Chronic) طبقهبندی میشوند. طی دوره مطالعه، حیوانات از نظر علائم بالینی، تغییرات رفتاری، میزان مصرف غذا و آب، تغییرات وزن بدن، بقا و وضعیت عمومی سلامت مورد پایش قرار میگیرند.
در پایان مطالعه، آزمایشهای هماتولوژی، بیوشیمی سرم، وزنکشی اندامها و ارزیابیهای آسیبشناسی بافتی انجام میشود. اندامهای اصلی شامل کبد، کلیه، قلب، طحال، ریه و مغز از نظر وجود ضایعات احتمالی مورد بررسی قرار میگیرند. تمامی یافتهها با گروه کنترل مقایسه شده و از نظر معنیداری زیستی و آماری تحلیل میشوند.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج آزمون سمیت سیستمیک میتواند طیفی از پاسخهای بیولوژیکی را نشان دهد. در مواد زیستسازگار، معمولاً هیچ تغییر قابلتوجهی در وضعیت بالینی، پارامترهای خونی یا ساختار بافتی اندامها مشاهده نمیشود. در مقابل، مواد دارای پتانسیل سمیت ممکن است موجب کاهش وزن بدن، تغییرات رفتاری، اختلال عملکرد اندامها، افزایش یا کاهش شاخصهای خونی، آسیب سلولی و ضایعات بافتی شوند.
بر اساس شدت و مدت اثرات مشاهدهشده، پاسخها در دستههای زیر طبقهبندی میشوند:
- عدم مشاهده سمیت سیستمیک
- سمیت خفیف
- سمیت متوسط
- سمیت شدید
- سمیت برگشتپذیر یا غیرقابل برگشت
همچنین نتایج حاصل میتوانند برای تعیین سطح مواجهه ایمن، شناسایی اندام هدف و ارزیابی ریسک محصول مورد استفاده قرار گیرند.
نتیجهگیری: تست سمیت سیستمیک بر اساس ISO 10993-11 یکی از ارکان اساسی ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی محسوب میشود و اطلاعات جامعی درباره اثرات بالقوه مواد آزادشده بر کل ارگانیسم فراهم میکند. این آزمون نقش مهمی در شناسایی خطرات زیستی، ارزیابی ریسک، توسعه محصولات ایمن و اخذ مجوزهای قانونی دارد. استفاده از روشهای استاندارد، پایش دقیق حیوانات و ارزیابیهای آسیبشناسی تخصصی، امکان تشخیص اثرات نامطلوب کوتاهمدت و بلندمدت را فراهم کرده و به تضمین سلامت مصرفکنندگان تجهیزات پزشکی کمک میکند.
واژگان کلیدی: ISO 10993-11، سمیت سیستمیک، Systemic Toxicity، زیستسازگاری، ارزیابی ایمنی تجهیزات پزشکی، سمیت حاد، سمیت تحتحاد، سمیت تحتمزمن، سمیت مزمن، هماتولوژی، آسیبشناسی بافتی، ارزیابی ریسک زیستی، Biocompatibility، Toxicological Assessment.
تصویر خلاصه آزمون ها
⚠️ الزامات قانونی
انجام آزمونهای سمیت سیستمیک برای کلیه تجهیزات پزشکی که با جریان خون، بافت عمقی، غشای مخاطی، ایمپلنت یا پوست آسیب دیده تماس دارند، جهت اخذ پروانه ساخت، کد آی آر سی و تاییدیه سازمان غذا و دارو الزامی میباشد. انتخاب سطح سمیت شامل حاد، تحت حاد، تحت مزمن یا مزمن بر اساس مدت زمان تماس بالینی محصول تعیین میگردد: تماس کمتر از ۲۴ ساعت نیاز به سمیت حاد، تماس ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز نیاز به سمیت تحت حاد، تماس ۳۰ روز تا ۱ سال نیاز به سمیت تحت مزمن و تماس بیش از ۱ سال نیاز به سمیت مزمن دارد.
تست های سمیت سیستمیک
آزمون سمیت سیستمیک حاد
آزمون سمیت سیستمیک حاد بر اساس استاندارد ISO 10993-11 و OECD TG 420/423/425/403 انجام میشود. این آزمون اثرات سمی ناشی از یک دوز واحد نمونه را طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت ارزیابی میکند. روش تیمار: نمونه از مسیرهای خوراکی، درون صفاقی، درون وریدی، درون عضلانی، زیرجلدی، جلدی با پچ ۲۴ ساعته یا تنفسی در محفظه استنشاقی ۴ ساعته به موش تجویز میشود. دوز محدود برابر ۲۰۰۰ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن میباشد. انجام این آزمون برای تمامی تجهیزات با تماس با جریان خون، بافت عمقی، غشای مخاطی و ایمپلنتها الزامی است.
آزمون سمیت سیستمیک تحت حاد
آزمون سمیت سیستمیک تحت حاد بر اساس استاندارد ISO 10993-11 و OECD TG 407 انجام میشود. این آزمون اثرات ناشی از دوزهای مکرر روزانه نمونه را طی ۲۸ روز بررسی میکند. روش تیمار: نمونه روزانه از مسیرهای خوراکی، درون صفاقی، درون وریدی، درون عضلانی، زیرجلدی، جلدی به مدت ۶ ساعت در روز یا تنفسی به مدت ۶ ساعت در روز به موش تجویز میشود. در پایان، بیوشیمی خون، هماتولوژی، آنالیز ادرار و آسیبشناسی بافتی کبد، کلیه، قلب، طحال، ریه و غدد لنفاوی بررسی میشود. این آزمون برای تجهیزات با تماس متوسط (۲۴ ساعت تا ۳۰ روز) الزامی است.
آزمون سمیت سیستمیک تحت مزمن
آزمون سمیت سیستمیک تحت مزمن بر اساس استاندارد ISO 10993-11 و OECD TG 408 انجام میشود. این آزمون اثرات تجمعی ناشی از دوزهای مکرر روزانه نمونه را طی ۹۰ روز بررسی میکند. روش تیمار: نمونه روزانه از مسیرهای خوراکی، درون صفاقی، درون وریدی، درون عضلانی، زیرجلدی، جلدی به مدت ۶ ساعت در روز یا تنفسی به مدت ۶ ساعت در روز به موش یا خرگوش تجویز میشود. در پایان، بیوشیمی خون، هماتولوژی، آنالیز ادرار، آسیبشناسی بافتی کامل (حداقل ۱۰ اندام) و اندازهگیری وزن اندامها انجام میشود. این آزمون برای تجهیزات با تماس طولانی مدت (۳۰ روز تا ۱ سال) الزامی است.
آزمون سمیت سیستمیک مزمن
آزمون سمیت سیستمیک مزمن بر اساس استاندارد ISO 10993-11 و OECD TG 452 انجام میشود. این آزمون اثرات تجمعی ناشی از دوزهای مکرر روزانه نمونه را طی ۶ تا ۱۲ ماه ارزیابی میکند. روش تیمار: نمونه روزانه از مسیرهای خوراکی، درون صفاقی، درون وریدی، درون عضلانی، زیرجلدی یا استنشاقی به مدت ۶ ساعت در روز به موش یا خرگوش تجویز میشود. هدف اصلی تشخیص آسیبهای تاخیری و تجمع سمیت در اندامها است. در پایان، همه بافتهای اصلی مانند قلب، کبد، کلیه، ریه، مغز، غدد درونریز و استخوان از نظر تغییرات میکروسکوپی و ماکروسکوپی بررسی میشوند. این آزمون برای ایمپلنتهای دائمی (بیش از ۱ سال) و مواد قابل جذب با محصولات تخریب تاخیری ضروری است.
⚠️ تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
⚠️ پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
⚠️ جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
⚠️ گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.





