زمینه و هدف: ارزیابی سمیت سلولی یکی از مهم‌ترین مراحل بررسی زیست‌سازگاری مواد و تجهیزات پزشکی بر اساس الزامات استاندارد ISO 10993-5 است. هدف این ارزیابی، شناسایی اثرات نامطلوب مواد بر بقا، رشد و عملکرد سلول‌های پستانداران در شرایط آزمایشگاهی است. آزمون ATP (Adenosine Triphosphate Assay) یکی از روش‌های حساس و کمی برای سنجش زنده‌مانی سلولی محسوب می‌شود که بر پایه اندازه‌گیری میزان آدنوزین تری‌فسفات درون سلولی انجام می‌گیرد. از آنجا که ATP به‌عنوان منبع اصلی انرژی در سلول‌های زنده تولید می‌شود و پس از مرگ سلولی به‌سرعت کاهش می‌یابد، مقدار آن شاخصی مستقیم از تعداد سلول‌های زنده و فعالیت متابولیکی آنها به شمار می‌رود. هدف از این آزمون، تعیین اثر احتمالی نمونه مورد بررسی بر زنده‌مانی سلول‌ها و تشخیص سمیت سلولی ناشی از تماس با ماده آزمون است.

روش انجام: تست ATP سلولی مطابق اصول کلی ارزیابی سمیت سلولی در ISO 10993-5 انجام می‌شود. ابتدا عصاره ماده مورد آزمون در شرایط استاندارد استخراج تهیه شده و پس از استریل‌سازی به سلول‌های کشت‌شده در پلیت‌های چندخانه‌ای اضافه می‌شود. سلول‌ها به‌همراه کنترل منفی، کنترل مثبت و بلانک در شرایط استاندارد انکوباتور (37 درجه سانتی‌گراد و 5 درصد دی‌اکسیدکربن) برای مدت مشخص، معمولاً بین 24 تا 72 ساعت، نگهداری می‌شوند. پس از پایان دوره تماس، معرف حاوی آنزیم لوسیفراز و سوبسترای لوسیفرین به چاهک‌ها افزوده می‌شود. ATP آزادشده از سلول‌های زنده در واکنش بیولومینسانس شرکت کرده و نور تولید می‌کند. شدت نور ایجادشده توسط دستگاه لومینومتر اندازه‌گیری شده و مستقیماً با مقدار ATP موجود و تعداد سلول‌های زنده متناسب است. نتایج به‌صورت درصد زنده‌مانی سلولی نسبت به کنترل منفی محاسبه می‌شوند.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج آزمون ATP نشان می‌دهد که کاهش میزان ATP سلولی با کاهش فعالیت متابولیکی و افزایش آسیب سلولی ارتباط مستقیم دارد. در نمونه‌های غیرسمی، میزان ATP و شدت نور تولیدی نزدیک به کنترل منفی باقی می‌ماند، در حالی‌که مواد سیتوتوکسیک موجب افت قابل‌توجه سیگنال لومینسانس می‌شوند. بر اساس معیارهای پذیرفته‌شده در ISO 10993-5، چنانچه زنده‌مانی سلولی بیش از 70 درصد کنترل منفی باشد، نمونه فاقد سمیت سلولی قابل‌توجه تلقی می‌شود. در مقابل، کاهش زنده‌مانی به کمتر از 70 درصد نشان‌دهنده وجود اثر سیتوتوکسیک است. همچنین شدت پاسخ سلولی می‌تواند به‌صورت وابسته به غلظت مشاهده شود؛ به‌گونه‌ای که افزایش غلظت ماده آزمون با کاهش بیشتر ATP و افت زنده‌مانی همراه باشد. این ویژگی امکان طبقه‌بندی مواد به گروه‌های غیرسمی، کم‌سم، متوسط و شدیداً سیتوتوکسیک را فراهم می‌کند.

نتیجه‌گیری: تست ATP سلولی روشی سریع، حساس و قابل اعتماد برای ارزیابی زنده‌مانی سلولی و شناسایی سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی است. این روش به دلیل حساسیت بالا، قابلیت کمی‌سازی دقیق و امکان تشخیص تغییرات اولیه متابولیکی سلول‌ها، به‌عنوان یکی از آزمون‌های ارزشمند در مطالعات زیست‌سازگاری شناخته می‌شود. نتایج حاصل از آزمون ATP می‌تواند در کنار سایر روش‌های توصیه‌شده در ISO 10993-5 برای ارائه ارزیابی جامع‌تر از ایمنی بیولوژیکی مواد و تجهیزات پزشکی مورد استفاده قرار گیرد و نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با پذیرش یا رد زیست‌سازگاری محصول ایفا نماید.

واژگان کلیدی: ATP Assay، Adenosine Triphosphate، Cell Viability، Cytotoxicity Assessment، ISO 10993-5، Bioluminescence Assay، Luciferase، Cell Metabolism، Biocompatibility Evaluation، Medical Devices

• تست های سمیت سلولی
• سمیت سلولی – فیلتر دیفیوژن
• سمیت سلولی – سد دنتین
• سمیت سلولی – آگار دیفیوژن
• سمیت سلولی – الوشن
• سمیت سلولی – دایرکت کانتکت
• سمیت سلولی – CFDA-AM
• سمیت سلولی – LDH
•  سمیت سلولی – آلامار بلو
• سمیت سلولی – نوترال رد
• سمیت سلولی – XTT
• سمیت سلولی – MTT
• سمیت سلولی – ARE