برای دریافت مجوز تجهیزات پزشکی چه تست هایی لازم است؟

یکی از سوالات مهم تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی این است که برای دریافت مجوز تولید، ثبت محصول و عرضه قانونی یک وسیله پزشکی، انجام چه آزمون هایی ضروری است؟

پاسخ این سوال برای تمام محصولات یکسان نیست. آزمون های مورد نیاز به نوع وسیله پزشکی، کاربرد مورد نظر، کلاس خطر، محل و مدت تماس با بدن، مواد اولیه، فناوری ساخت، استریل یا غیر استریل بودن محصول و الزامات مرجع نظارتی بستگی دارند.

برای مثال، آزمون های مورد نیاز یک گاز پانسمان با یک سرنگ، کاتتر، ایمپلنت ارتوپدی یا دستگاه الکتریکی پزشکی تفاوت زیادی دارد. بنابراین نمی توان یک فهرست ثابت از آزمون ها را برای تمام تجهیزات پزشکی الزامی دانست.

در این مقاله، مهم ترین گروه های آزمون مورد استفاده در ارزیابی و ثبت تجهیزات پزشکی و استانداردهای مرجع هر کدام را بررسی می کنیم.

چرا تجهیزات پزشکی قبل از دریافت مجوز باید آزمایش شوند؟

هدف از انجام آزمون های تجهیزات پزشکی، اطمینان از ایمنی، کیفیت و عملکرد محصول در شرایط استفاده مورد نظر است.

یک وسیله پزشکی ممکن است از نظر ظاهری و عملکرد اولیه مناسب باشد، اما در صورت استفاده از مواد نامناسب، وجود مواد باقی مانده از فرایند تولید، آلودگی میکروبی یا ضعف در عملکرد فنی، برای بیمار یا کاربر خطر ایجاد کند.

آزمون های آزمایشگاهی به تولیدکننده کمک می کنند تا موارد زیر را ارزیابی کند:

  • ایمنی زیستی مواد و اجزای محصول

  • احتمال ایجاد سمیت سلولی، تحریک یا حساسیت زایی

  • احتمال ایجاد عوارض سیستمیک یا ژنتیکی

  • کیفیت میکروبی و وضعیت استریلیتی

  • میزان اندوتوکسین باکتریایی در محصولات مرتبط

  • عملکرد فنی و انطباق با مشخصات طراحی

  • پایداری محصول و کیفیت آن در طول عمر تعریف شده

نتایج آزمون ها بخشی از شواهد فنی مورد استفاده در پرونده محصول هستند؛ اما دریافت مجوز صرفا به ارائه گزارش آزمایشگاهی محدود نمی شود و مستندات فنی، مدیریت ریسک، فرایند تولید و الزامات اختصاصی مرجع نظارتی نیز اهمیت دارند.

مهم ترین آزمون های مورد نیاز برای دریافت مجوز تجهیزات پزشکی

آزمون های زیست سازگاری تجهیزات پزشکی (Biocompatibility Tests)

یکی از مهم ترین گروه های آزمون برای محصولاتی که با بدن بیمار یا کاربر تماس مستقیم یا غیر مستقیم دارند، آزمون های زیست سازگاری است.

هدف این آزمون ها بررسی احتمال ایجاد پاسخ زیستی نامطلوب در اثر تماس محصول یا مواد تشکیل دهنده آن با بدن است.

انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی زیستی و مدیریت ریسک انجام شود و لزوما تمام آزمون های مجموعه ISO 10993 برای هر محصول مورد نیاز نیستند.

مهم ترین آزمون های این گروه عبارت اند از:

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)

این آزمون برای بررسی اثرات نامطلوب مواد یا عصاره محصول بر سلول های زنده انجام می شود. در این روش، سلول ها در معرض نمونه یا عصاره آن قرار می گیرند و تغییرات مربوط به زنده مانی و فعالیت سلولی ارزیابی می شود.

روش های متداول شامل MTT، NRU و تماس مستقیم هستند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-5

 

آزمون حساسیت زایی (Sensitization Test)

این آزمون برای ارزیابی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی یا آلرژیک در اثر تماس با مواد تشکیل دهنده وسیله پزشکی انجام می شود.

روش آزمون باید با توجه به ویژگی محصول و مسیر تماس انتخاب شود. روش های ارزیابی می توانند شامل روش های حیوانی یا روش های جایگزین معتبر باشند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-10

 

آزمون تحریک زایی (Irritation Test)

هدف از این آزمون بررسی احتمال ایجاد تحریک موضعی در پوست، چشم یا سایر بافت های مرتبط با محل تماس محصول است.

نوع آزمون به محل تماس و کاربرد محصول بستگی دارد. روش های in vitro و in vivo، با توجه به شرایط کاربرد و الزامات استاندارد، ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-23

 

آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity Test)

در این گروه از آزمون ها، احتمال ایجاد اثرات سمی در اندام ها و دستگاه های مختلف بدن بررسی می شود. ارزیابی ممکن است سمیت حاد، تحت حاد، تحت مزمن یا مزمن را در بر بگیرد.

استاندارد مرجع: ISO 10993-11

 

آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity Test)

این آزمون ها برای بررسی احتمال آسیب به ماده ژنتیکی و ایجاد تغییرات ژنتیکی انجام می شوند. بر اساس نوع خطر و ارزیابی زیستی، روش هایی مانند Ames، آزمون ناهنجاری های کروموزومی و میکرونوکلئوس ممکن است انتخاب شوند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-3

 

آزمون هموسازگاری (Hemocompatibility Test)

برای تجهیزاتی که با خون تماس دارند، بررسی اثر محصول بر اجزای خون اهمیت دارد. بسته به نوع تماس و کاربرد وسیله، ارزیابی همولیز، انعقاد، پلاکت ها و سیستم کمپلمان ممکن است لازم باشد.

استاندارد مرجع: ISO 10993-4

 

آزمون کاشت (Implantation Test)

برای برخی تجهیزات کاشتنی، ارزیابی اثرات موضعی مواد پس از قرارگیری در بافت اهمیت دارد. این ارزیابی می تواند پاسخ بافتی، التهاب و سایر تغییرات موضعی را بررسی کند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-6

 

تعیین باقی مانده اتیلن اکساید (EO Residuals)

اگر محصول با اتیلن اکساید استریل شده باشد، بررسی باقی مانده اتیلن اکساید و اتیلن کلروهیدرین، بر اساس نوع محصول و الزامات مربوطه، اهمیت دارد.

استاندارد مرجع: ISO 10993-7

 

مشخصه یابی شیمیایی (Chemical Characterization)

در این ارزیابی، ترکیبات شیمیایی موجود در مواد یا مواد قابل استخراج و نشت یافته از وسیله پزشکی بررسی می شوند. این اطلاعات می توانند برای شناسایی خطرات شیمیایی و انجام ارزیابی سم شناسی استفاده شوند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-18

 

ارزیابی خطر سم شناسی (Toxicological Risk Assessment)

پس از شناسایی و بررسی ترکیبات شیمیایی، در صورت نیاز خطرات سم شناسی ناشی از مواجهه با این ترکیبات ارزیابی می شود.

استاندارد مرجع: ISO 10993-17

نکته مهم این است که انجام آزمون سمیت سلولی به تنهایی اثبات کننده زیست سازگاری کامل محصول نیست. ارزیابی باید تمام خطرات زیستی مرتبط با کاربرد مورد نظر را پوشش دهد.

 

آزمون های میکروبی و استریلیتی (Microbiological Tests)

آلودگی میکروبی یکی از خطرات مهم در برخی تجهیزات پزشکی است. به ویژه محصولاتی که به صورت استریل عرضه می شوند یا با بافت های آسیب دیده، خون و محیط های داخلی بدن تماس دارند، باید از نظر الزامات میکروبی بررسی شوند.

آزمون های مهم این گروه عبارت اند از:

آزمون استریلیتی (Sterility Test)

این آزمون برای بررسی وجود یا عدم وجود میکروارگانیسم های زنده قابل کشت در نمونه، مطابق روش آزمون و شرایط تعریف شده انجام می شود.

استاندارد مرجع: ISO 11737-2

 

آزمون بار میکروبی (Bioburden Test)

در این آزمون تعداد میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول یا درون آن، پیش از فرایند استریلیزاسیون، تعیین می شود. نتیجه این آزمون در طراحی، اعتبارسنجی و کنترل فرایند استریلیزاسیون اهمیت دارد.

استاندارد مرجع: ISO 11737-1

 

آزمون اندوتوکسین باکتریایی (Bacterial Endotoxins Test)

اندوتوکسین ها اجزایی از دیواره خارجی باکتری های گرم منفی هستند و ممکن است حتی پس از از بین رفتن باکتری ها نیز در محصول باقی بمانند. این مواد می توانند واکنش های نامطلوبی در بدن ایجاد کنند.

برای محصولات مشمول این ارزیابی، روش هایی مانند LAL یا روش های جایگزین معتبر، از جمله rFC در صورت پذیرش مرجع نظارتی و تناسب روش با محصول، قابل بررسی هستند.

مراجع روش آزمون: فارماکوپه های معتبر مانند USP و استانداردهای مرتبط با تعیین اندوتوکسین

 

آزمون مایکوپلاسما (Mycoplasma Test)

این آزمون در برخی محصولات زیستی، محصولات حاصل از کشت سلولی و فرایندهای تولید مرتبط با مواد بیولوژیک اهمیت دارد. ضرورت انجام آن برای تجهیزات پزشکی معمولی باید بر اساس ماهیت محصول و فرایند تولید تعیین شود.

آزمون های اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون

اگر محصول به صورت استریل عرضه می شود، تولیدکننده باید بتواند نشان دهد که فرایند استریلیزاسیون انتخاب شده به طور معتبر طراحی و کنترل شده است.

نوع استاندارد به روش استریلیزاسیون بستگی دارد:

استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO Sterilization)

استاندارد مرجع: ISO 11135

 

استریلیزاسیون با پرتوهای گاما یا الکترونی (Radiation Sterilization)

استاندارد مرجع: ISO 11137

 

استریلیزاسیون با حرارت مرطوب (Moist Heat Sterilization)

استاندارد مرجع: ISO 17665

نکته مهم این است که آزمون استریلیتی به تنهایی جایگزین اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون نیست. همچنین محصولی که به صورت غیر استریل عرضه می شود، لزوما به آزمون استریلیتی نیاز ندارد.

آزمون های کنترل کیفیت فیزیکی و شیمیایی

بسیاری از تجهیزات پزشکی علاوه بر ارزیابی زیستی و میکروبی، به آزمون های فیزیکی و شیمیایی متناسب با ویژگی های محصول نیاز دارند.

این آزمون ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • بررسی ابعاد، وزن و ضخامت

  • ارزیابی استحکام کششی و مقاومت مکانیکی

  • بررسی انعطاف پذیری و مقاومت در برابر پارگی

  • ارزیابی جذب مایعات در محصولات جاذب

  • بررسی pH و ویژگی های شیمیایی مرتبط

  • ارزیابی مقاومت در برابر نشت

  • بررسی کیفیت اتصالات و اجزای محصول

  • تعیین مواد قابل استخراج و ناخالصی های مرتبط

برای مثال، در مورد یک پانسمان جاذب، ظرفیت جذب، سرعت جذب و استحکام در حالت مرطوب ممکن است از ویژگی های مهم عملکردی باشند؛ در حالی که برای یک سرنگ، آزمون های نشت، عملکرد پیستون، حجم تحویلی و ویژگی های مکانیکی اهمیت بیشتری دارند.

استاندارد مرجع: این آزمون ها عموما بر اساس استاندارد اختصاصی همان محصول، استانداردهای ملی یا بین المللی مرتبط و مشخصات فنی تایید شده محصول انجام می شوند. بنابراین نمی توان یک شماره استاندارد واحد را برای تمام آزمون های فیزیکی و شیمیایی تجهیزات پزشکی معرفی کرد.

آزمون های عملکردی و ایمنی الکتریکی تجهیزات پزشکی

برای تجهیزات پزشکی فعال و الکتریکی، آزمون های عملکردی و ایمنی الکتریکی اهمیت ویژه ای دارند.

هدف از این آزمون ها بررسی ایمنی بیمار و کاربر در برابر خطراتی مانند شوک الکتریکی، افزایش دما، جریان نشتی، نقص عملکرد و تداخل الکترومغناطیسی است.

مراجع استانداردی مهم عبارت اند از:

  • IEC 60601-1: الزامات عمومی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات الکتریکی پزشکی

  • IEC 60601-1-2: الزامات سازگاری الکترومغناطیسی تجهیزات الکتریکی پزشکی

  • IEC 62304: فرایندهای چرخه عمر نرم افزار تجهیزات پزشکی

  • IEC 62366-1: کاربردپذیری و مهندسی عوامل انسانی در تجهیزات پزشکی

این استانداردها برای تمام تجهیزات پزشکی کاربرد ندارند. برای مثال، یک گاز پانسمان معمولی مشمول آزمون ایمنی الکتریکی نیست؛ اما یک دستگاه مانیتورینگ بیمار ممکن است به مجموعه ای از آزمون های الکتریکی، عملکردی و نرم افزاری نیاز داشته باشد.

آزمون های بسته بندی و تعیین عمر قفسه ای (Shelf Life)

بسته بندی تجهیزات پزشکی، به ویژه محصولات استریل، نقش مهمی در حفظ کیفیت و ایمنی محصول دارد.

در این گروه، آزمون ها و ارزیابی های مرتبط می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • بررسی استحکام و یکپارچگی بسته بندی

  • آزمون نشت بسته بندی

  • بررسی استحکام درزها

  • ارزیابی حفظ سد میکروبی بسته بندی

  • بررسی پایداری محصول در شرایط نگهداری

  • تعیین عمر قفسه ای با روش های پیرسازی تسریع شده یا زمان واقعی

استانداردهای مهم این حوزه عبارت اند از:

ISO 11607-1 و ISO 11607-2: الزامات مواد، سیستم های بسته بندی و اعتبارسنجی فرایندهای شکل دهی، درزبندی و مونتاژ بسته بندی نهایی تجهیزات پزشکی استریل.

ASTM F1980: راهنمای پیرسازی تسریع شده برای سیستم های سد استریل تجهیزات پزشکی.

توجه کنید که پیرسازی تسریع شده به تنهایی همیشه برای اثبات کامل عمر قفسه ای کافی نیست و باید در کنار شواهد مناسب پایداری و در صورت لزوم مطالعات زمان واقعی تفسیر شود.

استانداردهای مدیریتی و الزامات پرونده فنی تجهیزات پزشکی

علاوه بر آزمون های آزمایشگاهی، تولیدکننده باید الزامات مربوط به مدیریت کیفیت، مدیریت ریسک و مستندسازی فنی را نیز در نظر بگیرد.

ISO 14971؛ مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی

این استاندارد چارچوب شناسایی خطرات، برآورد و ارزیابی ریسک، کنترل ریسک و بررسی اثربخشی اقدامات کنترلی را مشخص می کند.

نتایج آزمون های زیستی، میکروبی و عملکردی باید در صورت ارتباط، در فرایند مدیریت ریسک محصول مورد استفاده قرار گیرند.

ISO 13485؛ سیستم مدیریت کیفیت تجهیزات پزشکی

این استاندارد الزامات سیستم مدیریت کیفیت سازمان های فعال در طراحی، تولید، نصب و خدمات تجهیزات پزشکی را مشخص می کند.

رعایت این استاندارد به کنترل فرایندهای تولید، مدیریت تامین کنندگان، کنترل مستندات، ردیابی محصول و رسیدگی به عدم انطباق ها کمک می کند.

نکته مهم: ISO 14971 و ISO 13485 استانداردهای مدیریتی هستند و نباید آنها را با استانداردهای روش انجام آزمون آزمایشگاهی اشتباه گرفت.

چه تست هایی برای محصولات مختلف لازم است؟

برای درک بهتر تفاوت آزمون ها، چند مثال از محصولات پزشکی را بررسی می کنیم.

گاز و پانسمان پزشکی

برای گاز و پانسمان، بسته به نوع محصول و کاربرد آن، موارد زیر ممکن است بررسی شوند:

  • سمیت سلولی

  • تحریک زایی

  • حساسیت زایی

  • ظرفیت جذب مایعات

  • استحکام و مقاومت در برابر پارگی

  • بار میکروبی

  • استریلیتی، در صورت عرضه استریل

  • اندوتوکسین، در صورت وجود الزام مرتبط با نوع تماس و کاربرد

سرنگ و تجهیزات تزریق

برای سرنگ و تجهیزات تزریق، بسته به طراحی و کاربرد محصول، ممکن است آزمون های زیر مورد نیاز باشند:

  • سمیت سلولی

  • حساسیت زایی

  • تحریک زایی

  • همولیز یا سایر ارزیابی های مرتبط با خون، در صورت تماس مرتبط

  • آزمون نشت

  • بررسی حجم تحویلی

  • آزمون عملکرد پیستون

  • آزمون استریلیتی، در صورت عرضه استریل

  • آزمون اندوتوکسین، در صورت شمول الزام مربوطه

کاتتر و تجهیزات پزشکی دارای تماس با خون

برای کاتترها و برخی تجهیزات دارای تماس با خون، علاوه بر ارزیابی زیستی، ممکن است موارد زیر اهمیت داشته باشند:

  • سمیت سلولی

  • حساسیت زایی

  • تحریک زایی

  • هموسازگاری

  • سمیت سیستمیک، در صورت توجیه بر اساس ارزیابی ریسک

  • استریلیتی

  • اندوتوکسین

  • آزمون های عملکردی مانند استحکام کششی، مقاومت اتصالات و نشت

ایمپلنت و تجهیزات کاشتنی

برای محصولات کاشتنی، ارزیابی زیستی معمولا پیچیده تر است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • سمیت سلولی

  • حساسیت زایی

  • تحریک زایی

  • سمیت سیستمیک

  • ژنوتوکسیسیته، در صورت نیاز

  • ارزیابی اثرات موضعی پس از کاشت

  • مشخصه یابی شیمیایی

  • ارزیابی خطر سم شناسی

  • بررسی تخریب مواد، در صورت کاربرد

انتخاب این آزمون ها به جنس مواد، مدت کاشت، محل قرارگیری و ماهیت تماس با بدن وابسته است.

آزمون های لازم برای دریافت مجوز تجهیزات پزشکی چگونه تعیین می شوند؟

برای تعیین آزمون های مورد نیاز یک محصول، بهتر است مراحل زیر طی شوند:

بررسی مشخصات و کاربرد محصول

ابتدا باید نوع محصول، کاربرد مورد نظر، گروه بیمار یا کاربر، اجزای تشکیل دهنده و شرایط استفاده مشخص شوند.

تعیین کلاس خطر و الزامات نظارتی

کلاس خطر محصول و مسیر ثبت آن باید بر اساس مقررات مرجع نظارتی تعیین شود. کلاس خطر در انتخاب الزامات مستندسازی و شواهد مورد نیاز نقش دارد؛ اما به تنهایی فهرست آزمون های زیستی را تعیین نمی کند.

بررسی نوع و مدت تماس با بدن

محصول ممکن است با پوست سالم، پوست آسیب دیده، مخاط، خون، بافت، استخوان یا سایر بخش های بدن تماس داشته باشد. مدت تماس نیز در انتخاب آزمون های زیستی موثر است.

بررسی مواد اولیه و فرایند تولید

جنس مواد، افزودنی ها، رنگ ها، چسب ها، مواد باقی مانده از تولید، روش شستشو و نوع استریلیزاسیون باید بررسی شوند.

تهیه برنامه ارزیابی و آزمون

در نهایت، بر اساس اطلاعات جمع آوری شده، برنامه آزمون و ارزیابی تهیه می شود. در این مرحله مشخص می شود کدام آزمون ها باید انجام شوند، کدام خطرات با اطلاعات موجود قابل ارزیابی هستند و برای کدام موارد به شواهد تکمیلی نیاز است.

آخرین نسخه استانداردهای زیست سازگاری را چگونه در نظر بگیریم؟

یکی از نکات مهم برای تولیدکنندگان، استفاده از نسخه معتبر استانداردها و بررسی پذیرش آنها توسط مرجع نظارتی است.

در حال حاضر، ISO 10993-1:2025 ویرایش ششم استاندارد ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی است که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شده و نسخه ۲۰۱۸ آن در وب سایت ISO به عنوان نسخه منسوخ ثبت شده است.

همچنین برای آزمون تحریک زایی، استاندارد ISO 10993-23:2021 دارای اصلاحیه ISO 10993-23:2021/Amd 1:2025 است که مدل های بیشتر اپیدرم بازسازی شده انسانی را پوشش می دهد.

راهنمای FDA درباره کاربرد ISO 10993-1 در سپتامبر ۲۰۲۳ منتشر شده است و در کنار آن، FDA فهرست استانداردهای مورد شناسایی خود را به روزرسانی می کند. برای نمونه، ISO 10993-1:2025 در فهرست استانداردهای مورد شناسایی FDA در سال ۲۰۲۶ ثبت شده است.

نکته مهم برای تولیدکنندگان ایرانی: آخرین نسخه منتشر شده ISO لزوما به معنای پذیرش خودکار آن در تمام پرونده های داخلی نیست. پیش از شروع آزمون باید آخرین الزامات سازمان غذا و دارو، نسخه استاندارد مورد پذیرش برای محصول و الزامات اختصاصی آن گروه محصول بررسی شود.

چرا انجام آزمون ها در آزمایشگاه تخصصی اهمیت دارد؟

انتخاب روش آزمون، آماده سازی نمونه، شرایط استخراج، کنترل های آزمایشگاهی و تفسیر نتایج، همگی بر اعتبار گزارش نهایی تاثیر می گذارند.

برای مثال، در آزمون سمیت سلولی یک محصول پزشکی، انتخاب نسبت سطح به حجم استخراج، محیط استخراج، زمان و دمای استخراج و شرایط تماس عصاره با سلول ها باید با استاندارد مربوطه و ویژگی نمونه هماهنگ باشد.

همچنین در آزمون های ژنوتوکسیسیته، انتخاب روش مناسب به نوع ماده، مسیر مواجهه و هدف ارزیابی وابسته است.

بنابراین، بهتر است پیش از ارسال نمونه، آزمایشگاه از مشخصات محصول، مواد تشکیل دهنده، کاربرد و شرایط استفاده آن اطلاع داشته باشد.

نتیجه گیری

برای دریافت مجوز تجهیزات پزشکی، یک فهرست ثابت از آزمون ها وجود ندارد که برای همه محصولات قابل استفاده باشد. آزمون های مورد نیاز بر اساس کلاس خطر، کاربرد محصول، نوع تماس با بدن، مدت تماس، مواد اولیه، فرایند تولید و الزامات مرجع نظارتی تعیین می شوند.

مهم ترین گروه های آزمون عبارت اند از:

  • آزمون های زیست سازگاری بر اساس ISO 10993

  • آزمون های میکروبی، بار میکروبی و استریلیتی

  • آزمون اندوتوکسین باکتریایی

  • آزمون های فیزیکی، شیمیایی و عملکردی

  • آزمون های اعتبارسنجی استریلیزاسیون

  • آزمون های بسته بندی و تعیین عمر قفسه ای

  • آزمون های ایمنی الکتریکی و عملکردی برای تجهیزات فعال

سنجش ساناژن در حوزه آزمون های زیست سازگاری و ارزیابی سمیت تجهیزات پزشکی فعالیت می کند. تولیدکنندگان می توانند پیش از انجام آزمون، مشخصات محصول خود را برای بررسی اولیه و تعیین آزمون های مرتبط با الزامات استانداردی ارائه کنند.

برای انتخاب آزمون های مناسب محصول خود، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید تا مسیر ارزیابی بر اساس نوع محصول، کاربرد و الزامات فنی آن بررسی شود.

منابع رسمی 

فهرست مطالب