آیا دستکش پزشکی به آزمون سمیت سلولی و حساسیت زایی نیاز دارد؟
بله. دستکش پزشکی باید از نظر زیستی ارزیابی شود و آزمون سمیت سلولی و حساسیت زایی از آزمون های مهمی هستند که بسته به نوع دستکش، مواد سازنده، مدت تماس و کاربرد مورد انتظار باید در ارزیابی آن بررسی شوند. با این حال، نمی توان گفت که برای تمام دستکش های پزشکی، بدون توجه به نوع و کاربرد، انجام هر دو آزمون همیشه و به صورت مستقل الزامی است؛ تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی و شواهد موجود گرفته شود.
نکته مهم این است که دستکش پزشکی فقط با پوست دست مصرف کننده تماس ندارد؛ در کاربردهای بالینی ممکن است با پوست بیمار، مخاط، خون یا بافت آسیب دیده نیز تماس پیدا کند. بنابراین، نوع تماس و گروه استفاده از دستکش در تعیین آزمون های مورد نیاز اهمیت دارد.
اهمیت آزمون سمیت سلولی دستکش پزشکی
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity) برای بررسی اثر مواد قابل استخراج از دستکش یا خود ماده دستکش بر زنده ماندن و عملکرد سلول ها انجام می شود. مواد شیمیایی باقی مانده از فرایند تولید، مواد افزودنی، شتاب دهنده های پخت، رنگ ها، روان کننده ها و سایر ترکیبات قابل استخراج ممکن است در صورت تماس با بافت های بدن اثرات نامطلوب سلولی ایجاد کنند.
استاندارد اصلی این آزمون ISO 10993-5:2009 است که روش های ارزیابی سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی را مشخص می کند. این استاندارد در سال 2022 بازبینی و تایید شده و در حال حاضر همچنان نسخه معتبر منتشر شده آن است. آزمون می تواند با استفاده از عصاره دستکش یا روش های تماس مستقیم و غیر مستقیم، متناسب با ویژگی های نمونه و روش انتخاب شده انجام شود.
برای دستکش پزشکی، انجام آزمون سمیت سلولی باید در چارچوب ارزیابی زیستی محصول و با توجه به مواد اولیه، فرایند تولید، شستشو، استریلیزاسیون و ترکیبات باقی مانده بررسی شود. نتیجه آزمون مواد اولیه به تنهایی جایگزین ارزیابی محصول نهایی نیست.
آزمون حساسیت زایی دستکش پزشکی
آزمون حساسیت زایی (Skin Sensitization) برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی تاخیری پوستی در اثر تماس با مواد تشکیل دهنده دستکش انجام می شود.
این موضوع به ویژه در دستکش های لاتکس طبیعی، نیتریل و سایر دستکش های پلیمری اهمیت دارد؛ زیرا ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در فرایند تولید، از جمله شتاب دهنده های ولکانیزاسیون، آنتی اکسیدان ها و برخی مواد افزودنی، می توانند موجب واکنش های حساسیتی شوند.
استاندارد اصلی ارزیابی حساسیت زایی ISO 10993-10:2021 است. این نسخه در حال حاضر استاندارد منتشر شده مربوط به آزمون حساسیت پوستی است. نکته مهم این است که در ساختار جدید استانداردهای ISO، آزمون تحریک از حساسیت زایی جدا شده است؛ بنابراین ISO 10993-10:2021 برای حساسیت زایی و ISO 10993-23:2021 برای تحریک به کار می روند.
تفاوت حساسیت به لاتکس با حساسیت زایی شیمیایی
یکی از نکات مهم در ارزیابی دستکش های لاتکس طبیعی، تفاوت بین حساسیت به پروتئین های لاتکس و حساسیت به مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید دستکش است.
حساسیت به پروتئین های لاتکس طبیعی می تواند واکنش آلرژیک فوری و وابسته به IgE ایجاد کند. در مقابل، برخی شتاب دهنده ها و مواد شیمیایی باقی مانده در دستکش ممکن است موجب درماتیت تماسی آلرژیک تاخیری شوند.
بنابراین، انجام آزمون حساسیت زایی مطابق ISO 10993-10 به تنهایی برای ارزیابی تمام خطرات آلرژیک دستکش لاتکس کافی نیست. برای بررسی خطر ناشی از پروتئین های لاتکس، باید مقدار پروتئین های قابل استخراج نیز ارزیابی شود.
در استاندارد EN 455-3:2023، الزامات مربوط به ارزیابی زیستی دستکش های پزشکی یکبار مصرف، از جمله کنترل پروتئین های قابل استخراج در دستکش های حاوی لاتکس طبیعی، بررسی شده است. روش مرجع تعیین پروتئین قابل استخراج در این استاندارد بر پایه روش اصلاح شده Lowry است.
آزمون تحریک پوستی دستکش پزشکی
علاوه بر سمیت سلولی و حساسیت زایی، احتمال ایجاد تحریک پوستی نیز باید در ارزیابی زیستی دستکش بررسی شود.
مواد شیمیایی باقی مانده از تولید، مواد ضدعفونی کننده، روان کننده ها و سایر ترکیبات قابل استخراج ممکن است موجب قرمزی، التهاب یا واکنش های تحریک پوستی شوند.
استاندارد مرتبط با این آزمون ISO 10993-23:2021 است که در سال 2026 مجددا تایید شده و همچنان معتبر است. اصلاحیه اول آن با عنوان ISO 10993-23:2021/Amd 1:2025 نیز مدل های بیشتری از اپیدرم انسانی بازسازی شده را برای آزمون های تحریک درون آزمایشگاهی اضافه کرده است.
استانداردهای مهم برای ارزیابی زیستی دستکش پزشکی
برای ارزیابی دستکش های پزشکی، استانداردهای زیر اهمیت دارند:
- ISO 10993-1:2025: اصول و الزامات ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک. این نسخه ششم در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین نسخه 2018 شده است. FDA نیز نسخه 2025 را در فهرست استانداردهای مورد شناسایی خود قرار داده است.
-
ISO 10993-5:2009: آزمون سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی.
-
ISO 10993-10:2021: آزمون حساسیت زایی پوستی.
-
ISO 10993-23:2021: آزمون تحریک.
- EN 455-3:2023: الزامات و روش های ارزیابی زیستی دستکش های پزشکی یکبار مصرف، شامل بررسی مواد شیمیایی، پودر باقی مانده و پروتئین های قابل استخراج در دستکش های لاتکس طبیعی.
استاندارد EN 455 مجموعه ای از الزامات اختصاصی دستکش های پزشکی یکبار مصرف را نیز پوشش می دهد. بخش اول به بررسی عدم وجود سوراخ، بخش دوم به خواص فیزیکی، بخش سوم به ارزیابی زیستی و بخش چهارم به تعیین عمر قفسه ای محصول می پردازد.
آیا آزمون های سمیت سلولی و حساسیت زایی برای همه دستکش ها الزامی هستند؟
پاسخ به نوع دستکش و شواهد موجود بستگی دارد. برای مثال، دستکش لاتکس طبیعی به دلیل وجود پروتئین های لاتکس و احتمال باقی ماندن مواد شیمیایی فرایند تولید، نیازمند توجه ویژه در ارزیابی زیستی است. در دستکش نیتریل نیز مواد شتاب دهنده و سایر ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در تولید باید از نظر خطر حساسیت زایی و تحریک بررسی شوند.
با این حال، صرف تفاوت جنس دستکش به تنهایی مبنای حذف یک آزمون نیست. اگر تولید کننده بتواند با استفاده از داده های معتبر مواد اولیه، سابقه مصرف، اطلاعات فرایند تولید، مشخصات شیمیایی و ارزیابی ریسک، ایمنی زیستی محصول را اثبات کند، ممکن است انجام برخی آزمون ها با توجیه علمی قابل حذف باشد. این تصمیم باید مستند و از نظر مرجع رگولاتوری قابل دفاع باشد.
همچنین باید توجه داشت که آزمون سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی جایگزین کنترل پروتئین های لاتکس، مواد شیمیایی قابل استخراج و پودر باقی مانده نیستند. این موارد باید متناسب با نوع دستکش و الزامات استاندارد اختصاصی آن بررسی شوند.
نکته مهم درباره نسخه استانداردها: ISO 10993-1:2025 جدیدترین نسخه منتشر شده است؛ اما EN 455-3:2023 در ارجاعات خود از نسخه اروپایی EN ISO 10993-1:2020 استفاده می کند. بنابراین، برای پرونده فنی و ارزیابی انطباق، باید علاوه بر آخرین نسخه ISO، نسخه مورد پذیرش مرجع رگولاتوری بازار هدف نیز بررسی شود. همچنین دسترسی به پیش نمایش و اطلاعات رسمی استانداردها به معنای بررسی متن کامل تمام بندهای آنها نیست.
نتیجه برای تولیدکنندگان دستکش پزشکی
برای ارزیابی زیستی دستکش پزشکی، سمیت سلولی بر اساس ISO 10993-5، حساسیت زایی بر اساس ISO 10993-10 و تحریک پوستی بر اساس ISO 10993-23 از آزمون های مهم هستند. در کنار آنها، بررسی مواد شیمیایی باقی مانده و در دستکش های لاتکس طبیعی، تعیین پروتئین های قابل استخراج مطابق EN 455-3 اهمیت دارد. انتخاب نهایی آزمون ها باید با توجه به جنس دستکش، کاربرد، نوع تماس و ارزیابی ریسک زیستی انجام شود.
برای تعیین آزمون های مورد نیاز دستکش لاتکس، نیتریل، وینیل و دستکش جراحی و دریافت مشاوره تخصصی درباره الزامات ISO 10993 و EN 455، با کارشناسان سنجش ساناژن، آزمایشگاه همکار غذا و دارو تماس بگیرید.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
"دستکش پزشکی",
"دستکش لاتکس",
"دستکش نیتریل",
"دستکش وینیل",
"دستکش جراحی",
"دستکش معاینه",
"دستکش یکبار مصرف پزشکی",
"دستکش بدون پودر",
"استاندارد EN 455 دستکش پزشکی",
"آزمون زیست سازگاری دستکش پزشکی"
دیدگاه خود را بنویسید