تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی (Subchronic Dermal Systemic Toxicity Test)

تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی یکی از آزمون های ارزیابی ایمنی زیستی و سم شناسی است که برای بررسی اثرات ناشی از تماس مکرر و طولانی مدت یک ماده با پوست انجام می شود. در این آزمون، ماده مورد بررسی در دوزهای مشخص و طی یک دوره زمانی معین، به صورت مکرر روی پوست حیوانات آزمایشگاهی قرار می گیرد تا مشخص شود آیا جذب پوستی آن می تواند باعث بروز اثرات سمی در اندام های داخلی یا سایر بخش های بدن شود یا خیر.

هدف اصلی این آزمون، شناسایی اثرات سیستمیک ناشی از جذب پوستی مواد، بررسی ارتباط بین مقدار مواجهه و شدت اثرات سمی، شناسایی اندام های هدف و تعیین سطح دوزی است که در آن عوارض نامطلوب مشاهده نمی شود.

این آزمون با تست تحریک پوستی و حساسیت زایی تفاوت دارد. در تست تحریک پوستی، واکنش موضعی مانند قرمزی، التهاب و آسیب بافتی بررسی می شود؛ اما در تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی، تمرکز بر اثرات احتمالی ماده پس از جذب از پوست و ورود آن به گردش خون و اندام های داخلی است.

کاربرد تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی

این آزمون برای موادی اهمیت دارد که در شرایط استفاده واقعی، امکان تماس مکرر یا طولانی مدت با پوست را دارند و احتمال جذب بخشی از ترکیبات آن ها از طریق پوست وجود دارد.

از جمله محصولات و مواد قابل بررسی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کرم ها، پمادها و ژل های دارویی با مصرف مکرر

  • محصولات آرایشی و بهداشتی با تماس طولانی مدت با پوست

  • چسب های پزشکی و چسب های جراحی

  • پانسمان ها و محصولات مراقبت از زخم

  • پچ های پوستی و سامانه های دارورسانی ترانس درمال

  • مواد ضدعفونی کننده و ترکیبات شیمیایی مورد استفاده روی پوست

  • پلیمرها، سیلیکون ها و الاستومرهای مورد استفاده در تجهیزات پزشکی

  • مواد اولیه و ترکیبات شیمیایی که احتمال جذب پوستی آن ها وجود دارد

انجام این آزمون برای تمام محصولات فوق الزامی نیست. ضرورت آن بر اساس نوع محصول، ترکیبات شیمیایی، میزان تماس با پوست، مدت و دفعات مواجهه، احتمال جذب پوستی و ارزیابی ریسک تعیین می شود.

مراحل انجام آزمایش

آماده سازی نمونه و تعیین ویژگی های ماده

در ابتدا مشخصات نمونه از جمله هویت شیمیایی، خلوص، ترکیبات تشکیل دهنده، پایداری، ویژگی های فیزیکی و شیمیایی و در صورت نیاز، حلال یا حامل مناسب بررسی می شود. در مورد تجهیزات پزشکی، انتخاب نمونه باید با توجه به شکل نهایی محصول، شرایط استفاده و روش آماده سازی تعیین شود.

انتخاب مدل آزمایشگاهی و گروه های دوزی

مدل حیوانی با توجه به استاندارد مورد استفاده و ویژگی های ماده انتخاب می شود. در روش OECD TG 411 از گونه هایی مانند رت بالغ، خرگوش یا خوکچه هندی نام برده شده است. حیوانات به گروه کنترل و گروه های دریافت کننده دوزهای مختلف تقسیم می شوند تا امکان بررسی رابطه دوز و پاسخ فراهم شود.

مواجهه پوستی مکرر

ماده مورد آزمایش به صورت روزانه و با مقدار مشخص روی ناحیه تعیین شده از پوست اعمال می شود. در روش OECD TG 411، مدت مواجهه 90 روز است و ماده معمولا چند ساعت در روز روی پوست باقی می ماند. شرایط اعمال ماده، سطح پوست در معرض تماس، استفاده از پوشش یا پانسمان و جلوگیری از بلع اتفاقی ماده باید مطابق روش آزمون کنترل شود.

پایش وضعیت عمومی و علائم سمیت

در طول دوره آزمایش، وضعیت عمومی حیوانات به صورت منظم بررسی می شود. مواردی مانند تغییرات وزن بدن، وضعیت پوست، رفتار، تحرک، مصرف غذا و آب، بروز علائم غیر طبیعی و میزان مرگ و میر ثبت می شوند.

آزمایش های خون و بررسی عملکرد اندام ها

برای شناسایی اثرات احتمالی سیستمیک، آزمایش های تکمیلی متناسب با طرح مطالعه انجام می شوند. این بررسی ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • آزمایش های هماتولوژی برای بررسی گلبول های قرمز، گلبول های سفید، هموگلوبین و پلاکت ها

  • آزمایش های بیوشیمی خون برای بررسی عملکرد کبد و کلیه

  • بررسی شاخص هایی مانند ALT، AST، ALP، اوره و کراتینین

  • آزمایش ادرار برای بررسی تغییرات احتمالی در عملکرد کلیه و دستگاه ادراری

کالبدگشایی و بررسی بافت شناسی

در پایان دوره مطالعه، اندام های داخلی مورد بررسی قرار می گیرند. وزن اندام هایی مانند کبد، کلیه، قلب، طحال و غدد فوق کلیوی می تواند ثبت شود. سپس نمونه های بافتی برای بررسی میکروسکوپی و شناسایی تغییرات احتمالی مانند التهاب، تخریب سلولی، نکروز یا سایر ضایعات بافتی ارزیابی می شوند.

تحلیل نتایج و تعیین سطح سمیت

نتایج حاصل از مشاهدات بالینی، آزمایش های خون، بررسی اندام ها و یافته های بافت شناسی تحلیل می شوند. در صورت کفایت داده ها، شاخص هایی مانند NOAEL (بالاترین سطح دوز بدون مشاهده اثر نامطلوب) و در صورت امکان LOAEL (پایین ترین سطح دوز همراه با اثر نامطلوب) تعیین می شوند. این اطلاعات برای ارزیابی ریسک و تصمیم گیری درباره ایمنی ماده در شرایط مصرف یا تماس مورد نظر کاربرد دارند.

استانداردهای مرتبط با تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی

برای طراحی و اجرای این آزمون، استاندارد اصلی به نوع محصول و هدف ارزیابی بستگی دارد. در مطالعات مواد شیمیایی، دستورالعمل OECD TG 411 روش اختصاصی مطالعه سمیت جلدی تحت مزمن 90 روزه را ارائه می کند. در ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی، مجموعه استانداردهای ISO 10993 مبنای انتخاب و توجیه آزمون ها است.

استاندارد OECD TG 411

OECD Test Guideline 411: Subchronic Dermal Toxicity: 90-day Study

این دستورالعمل به طور اختصاصی برای بررسی اثرات سمی ناشی از استعمال مکرر مواد از طریق پوست در یک دوره 90 روزه تدوین شده است. در این روش، دوزهای مختلف ماده به صورت روزانه روی پوست حیوانات آزمایشگاهی اعمال می شوند و اثرات احتمالی آن بر وضعیت عمومی، خون، عملکرد اندام ها و ساختار بافتی بررسی می شود.

از مهم ترین خروجی های این آزمون می توان به شناسایی اندام های هدف، بررسی رابطه دوز و پاسخ و برآورد سطح بدون اثر نامطلوب اشاره کرد.

استاندارد ISO 10993-11:2017

Biological evaluation of medical devices – Part 11: Tests for systemic toxicity

این استاندارد به ارزیابی احتمال ایجاد واکنش های سیستمیک نامطلوب ناشی از مواد و اجزای تجهیزات پزشکی می پردازد. در مواردی که تماس پوستی محصول می تواند به جذب ماده و ایجاد اثرات سیستمیک منجر شود، این استاندارد در طراحی و انتخاب آزمون سمیت سیستمیک مورد استفاده قرار می گیرد.

ISO 10993-11 سمیت سیستمیک حاد، تحت حاد، تحت مزمن و مزمن را در چارچوب ارزیابی تجهیزات پزشکی پوشش می دهد. مطالعه تحت مزمن در جوندگان معمولا 90 روز در نظر گرفته می شود؛ با این حال، مسیر مواجهه و مدت آزمون باید بر اساس نوع وسیله، شرایط تماس و ارزیابی ریسک توجیه شود.

استاندارد ISO 10993-1:2025

Biological evaluation of medical devices – Part 1: Requirements and general principles for the evaluation of biological safety within a risk management process

این استاندارد چارچوب کلی ارزیابی ایمنی زیستی تجهیزات پزشکی را در فرایند مدیریت ریسک مشخص می کند. بر اساس آن، نوع و دامنه آزمون های زیستی باید با توجه به ماهیت ماده، محل تماس با بدن، مدت تماس و خطرات احتمالی تعیین شود. بنابراین انجام تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی باید بخشی از یک برنامه ارزیابی زیستی مستدل باشد و صرفا بر اساس نام محصول انتخاب نشود.

استاندارد ISO 10993-12:2021

Biological evaluation of medical devices – Part 12: Sample preparation and reference materials

این استاندارد الزامات و راهنمای آماده سازی نمونه ها، انتخاب بخش های نماینده از محصول، تعیین مواد مرجع و تهیه عصاره ها را برای آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی مشخص می کند. در مطالعات سمیت سیستمیک، رعایت این استاندارد به آماده سازی صحیح نمونه و قابل اعتماد بودن نتایج کمک می کند. اصلاحیه اول این استاندارد در سال 2025 منتشر شده است.

استاندارد ISO 10993-2:2022

Biological evaluation of medical devices – Part 2: Animal welfare requirements

این استاندارد الزامات مربوط به رفاه حیوانات مورد استفاده در آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. اصول آن شامل انتخاب و نگهداری مناسب حیوانات، کاهش درد و ناراحتی و استفاده از روش های جایگزین معتبر در صورت امکان است.

استاندارد ISO 10993-17:2023

Biological evaluation of medical devices – Part 17: Toxicological risk assessment of medical device constituents

این استاندارد برای ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات تشکیل دهنده تجهیزات پزشکی کاربرد دارد. اطلاعات حاصل از شناسایی و اندازه گیری مواد شیمیایی آزادشونده از محصول می تواند برای تخمین میزان مواجهه بیمار و ارزیابی احتمال ایجاد اثرات نامطلوب استفاده شود. اصلاحیه اول این استاندارد در سال 2025 منتشر شده است.

استاندارد ISO 10993-18:2020

Biological evaluation of medical devices – Part 18: Chemical characterization of medical device materials within a risk management process

این استاندارد به شناسایی و اندازه گیری ترکیبات شیمیایی موجود در مواد و تجهیزات پزشکی می پردازد. بررسی مواد قابل استخراج (Extractables)، مواد آزادشونده (Leachables)، ناخالصی های فرایند تولید و ترکیبات ناشی از تخریب مواد می تواند اطلاعات مهمی برای ارزیابی خطرات زیستی و سم شناسی فراهم کند.

 

تفاوت تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی با آزمون های مشابه

  • تست سمیت حاد جلدی: برای بررسی اثرات سمی پس از یک مواجهه پوستی یا مواجهه کوتاه مدت طراحی می شود.

  • تست سمیت تحت حاد جلدی: اثرات ناشی از مواجهه پوستی تکراری را معمولا در یک دوره 14 تا 28 روزه بررسی می کند.

  • تست سمیت تحت مزمن جلدی: اثرات مواجهه مکرر را در یک دوره طولانی تر، معمولا 90 روز در مطالعات جوندگان، ارزیابی می کند.

  • تست تحریک پوستی: واکنش های موضعی پوست مانند قرمزی، التهاب و تورم را بررسی می کند.

  • تست حساسیت زایی پوستی: احتمال ایجاد واکنش حساسیتی و ایمنی پس از تماس با ماده را ارزیابی می کند.

بنابراین، تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی جایگزین آزمون های تحریک یا حساسیت زایی نیست و هر کدام هدف و خروجی متفاوتی دارند.

اهمیت انجام تست سمیت سیستمیک تحت مزمن جلدی

تماس مکرر با برخی مواد شیمیایی، ترکیبات دارویی، چسب ها و مواد مورد استفاده در تجهیزات پزشکی ممکن است باعث جذب تدریجی ترکیبات از طریق پوست شود. در چنین شرایطی، بررسی اثرات احتمالی این مواد بر کبد، کلیه، سیستم خونی و سایر اندام های داخلی اهمیت دارد.

نتایج این آزمون می توانند در شناسایی خطرات ناشی از مواجهه مکرر، تعیین دوزهای ایمن، تکمیل پرونده ارزیابی زیستی و پشتیبانی از تصمیم گیری های مرتبط با ایمنی محصول مورد استفاده قرار گیرند.

نکته مهم درباره انتخاب استاندارد: OECD TG 411 روش اختصاصی مطالعه سمیت جلدی تحت مزمن 90 روزه برای مواد شیمیایی است؛ در حالی که ISO 10993-11 در چارچوب ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی استفاده می شود. این دو استاندارد از نظر دامنه کاربرد یکسان نیستند و انتخاب روش باید بر اساس نوع محصول و مسیر واقعی مواجهه انجام شود. همچنین ذکر یک استاندارد به معنای انجام قطعی آزمون بر اساس آن در هر آزمایشگاه نیست؛ دامنه خدمات و صلاحیت تایید شده آزمایشگاه باید جداگانه بررسی شود.

منابع رسمی:

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com