تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال (Subchronic Oral Systemic Toxicity Test)
تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال یکی از آزمون های سم شناسی برای ارزیابی اثرات نامطلوب ناشی از مصرف مکرر یک ماده از طریق دهان در یک دوره زمانی نسبتا طولانی است. در این آزمون، ماده مورد بررسی به صورت روزانه و در دوزهای مشخص به مدل آزمایشی داده می شود تا اثرات احتمالی آن بر اندام ها و سیستم های مختلف بدن شناسایی شود.
این آزمون معمولا طی 90 روز انجام می شود و هدف آن بررسی اثرات ناشی از مواجهه مکرر، شناسایی اندام های هدف سمیت، ارزیابی رابطه دوز و پاسخ و تعیین سطحی از مواجهه است که در شرایط مطالعه اثر نامطلوب مشاهده شده ای ایجاد نمی کند.
تفاوت اصلی این آزمون با تست سمیت تحت حاد اورال در مدت مواجهه است. در آزمون تحت حاد، مطالعه معمولا 28 روز ادامه دارد؛ اما در آزمون تحت مزمن، مواجهه تکراری معمولا به مدت 90 روز انجام می شود.
اهداف انجام تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال
مهم ترین اهداف این آزمون عبارت اند از:
-
بررسی اثرات سمی ناشی از مصرف مکرر مواد از طریق خوراکی
-
شناسایی اثرات وابسته به دوز و مدت مصرف
-
بررسی احتمال تجمع اثرات نامطلوب در طول زمان
-
ارزیابی تغییرات وزن بدن و میزان مصرف غذا و آب
-
شناسایی علائم بالینی و تغییرات رفتاری
-
بررسی عملکرد کبد، کلیه و سایر اندام های حیاتی
-
ارزیابی تغییرات هماتولوژیک و بیوشیمیایی خون
-
بررسی تغییرات وزن اندام ها و آسیب های احتمالی بافتی
-
شناسایی اندام های هدف سمیت و تعیین سطح مواجهه بدون اثر نامطلوب مشاهده شده (NOAEL)، در صورت امکان
چه محصولاتی ممکن است به این آزمون نیاز داشته باشند؟
نیاز به انجام تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال به ماهیت محصول، ترکیبات تشکیل دهنده، مقدار مصرف روزانه، مدت مصرف، میزان جذب و اطلاعات سم شناسی موجود بستگی دارد.
این آزمون ممکن است در ارزیابی ایمنی گروه های زیر مطرح شود:
-
مواد اولیه مورد استفاده در تولید داروهای خوراکی
-
داروهای شیمیایی و ترکیبات دارویی جدید
-
مکمل های غذایی و فرآورده های طبیعی
-
عصاره های گیاهی و ترکیبات فعال طبیعی
-
افزودنی های غذایی و ترکیبات جدید مورد استفاده در صنایع غذایی
-
مواد اولیه مورد استفاده در تولید محصولات تغذیه ای
-
ترکیبات شیمیایی با احتمال مواجهه خوراکی مکرر
-
برخی مواد و ترکیبات آزاد شونده از تجهیزات پزشکی، در صورت توجیه مسیر مواجهه خوراکی
برای مثال، در مورد یک مکمل غذایی حاوی عصاره گیاهی جدید که قرار است روزانه و برای چند ماه مصرف شود، اطلاعات حاصل از مطالعه سمیت خوراکی 90 روزه می تواند در ارزیابی ایمنی آن اهمیت داشته باشد.
البته این آزمون برای تمام داروها، مکمل ها و محصولات غذایی الزامی نیست. انتخاب آن باید با توجه به نوع محصول، میزان مصرف، مدت مواجهه، داده های قبلی و الزامات مرجع صدور مجوز انجام شود.
مراحل انجام تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال
آماده سازی و شناسایی نمونه
در ابتدا نمونه از نظر هویت، خلوص، ترکیبات تشکیل دهنده، پایداری و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی بررسی می شود.
در صورت نیاز، ماده به شکل محلول، سوسپانسیون یا فرمولاسیون مناسب برای تجویز خوراکی آماده می شود. آماده سازی باید به گونه ای باشد که ویژگی های نمونه تغییر نکند و مقدار ماده تجویز شده در طول مطالعه قابل کنترل باشد.
انتخاب مدل آزمایشی و طراحی مطالعه
در مطالعات متداول سمیت خوراکی تحت مزمن، معمولا از جوندگان آزمایشگاهی مانند رت استفاده می شود.
در طراحی مطالعه، گروه کنترل و چند گروه دریافت کننده دوزهای متفاوت در نظر گرفته می شوند. انتخاب تعداد حیوانات، دوزها، جنس و گونه حیوانی و شرایط نگهداری باید مطابق دستورالعمل استاندارد و با رعایت اصول رفاه حیوانات انجام شود.
تجویز مکرر ماده از مسیر خوراکی
ماده مورد آزمایش به صورت روزانه و طی دوره 90 روزه به مدل آزمایشی تجویز می شود.
روش تجویز می تواند شامل موارد زیر باشد:
-
گاواژ خوراکی با مقدار مشخص
-
مخلوط کردن ماده با غذای مصرفی
-
افزودن ماده به آب آشامیدنی
روش انتخابی به ویژگی های ماده، پایداری آن، مقدار مصرف و طراحی مطالعه بستگی دارد. در طول مطالعه باید میزان واقعی دریافت ماده تا حد امکان مشخص و مستند شود.
پایش وضعیت عمومی و علائم بالینی
در طول دوره آزمایش، وضعیت عمومی حیوانات به صورت منظم بررسی می شود. مواردی مانند تغییر رفتار، فعالیت حرکتی، وضعیت ظاهری، علائم عصبی، وضعیت تنفس، مصرف غذا و آب و تغییرات وزن بدن ثبت می شوند.
همچنین بروز علائمی مانند ضعف، بی حالی، اسهال، کاهش اشتها یا سایر نشانه های غیر طبیعی مورد بررسی قرار می گیرد.
بررسی شاخص های هماتولوژی و بیوشیمیایی
در زمان های تعیین شده، نمونه های خون برای بررسی تغییرات خونی و عملکرد اندام ها جمع آوری می شوند.
آزمایش های مورد استفاده می توانند شامل موارد زیر باشند:
-
شمارش گلبول های قرمز و سفید
-
اندازه گیری هموگلوبین و هماتوکریت
-
بررسی تعداد پلاکت ها
-
سنجش آنزیم های کبدی مانند ALT و AST
-
بررسی شاخص های عملکرد کلیه مانند اوره و کراتینین
-
اندازه گیری قند خون
-
بررسی پروتئین های خون و آلبومین
-
ارزیابی الکترولیت ها در صورت نیاز
این اطلاعات به شناسایی تغییرات احتمالی عملکرد اندام ها در اثر مصرف طولانی تر ماده کمک می کنند.
بررسی اندام ها و آسیب شناسی بافتی
پس از پایان دوره مواجهه، بررسی های کالبدگشایی انجام می شود. وزن اندام هایی مانند کبد، کلیه، قلب، طحال، غدد فوق کلیوی و سایر اندام های منتخب اندازه گیری می شود.
در صورت نیاز، نمونه های بافتی برای بررسی هیستوپاتولوژی آماده می شوند تا تغییراتی مانند التهاب، نکروز، تخریب سلولی یا سایر آسیب های بافتی شناسایی شوند.
تحلیل نتایج و تعیین سطح سمیت
در مرحله نهایی، اطلاعات مربوط به علائم بالینی، وزن بدن، آزمایش های خونی، بیوشیمیایی و یافته های آسیب شناسی تحلیل می شوند.
بر اساس نتایج می توان اندام های هدف سمیت، رابطه دوز و پاسخ و در صورت کفایت داده ها، مقادیر NOAEL و LOAEL را تعیین کرد.
-
NOAEL: بالاترین دوز آزمایش شده که در شرایط مطالعه اثر نامطلوب مشاهده شده ای در آن گزارش نشده است.
-
LOAEL: پایین ترین دوز آزمایش شده که در آن اثر نامطلوب مشاهده شده است.
این مقادیر به شرایط مطالعه و کیفیت داده ها وابسته هستند و نباید بدون توجه به محدودیت های آزمون به عنوان حد ایمنی قطعی برای مصرف انسان در نظر گرفته شوند.
استانداردهای مرتبط با تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال
مهم ترین استاندارد برای بررسی سمیت خوراکی تحت مزمن مواد شیمیایی، OECD TG 408 است. در ارزیابی تجهیزات پزشکی نیز استانداردهای مجموعه ISO 10993 برای تعیین نوع و ضرورت آزمون های زیستی مورد استفاده قرار می گیرند.
استاندارد OECD TG 408:2025
OECD Test Guideline 408 – Repeated Dose 90-Day Oral Toxicity Study in Rodents
این استاندارد مرجع اصلی بررسی سمیت خوراکی تحت مزمن طی 90 روز در جوندگان است.
ویژگی های اصلی این روش عبارت اند از:
-
تجویز روزانه ماده مورد آزمایش به مدت 90 روز
-
استفاده معمول از رت به عنوان مدل آزمایشی
-
استفاده از گروه کنترل و حداقل سه گروه دریافت کننده دوزهای متفاوت
-
تجویز ماده از طریق گاواژ خوراکی، غذا یا آب آشامیدنی
-
پایش روزانه علائم بالینی و وضعیت عمومی
-
بررسی هفتگی وزن بدن و میزان مصرف غذا و آب
-
انجام آزمایش های هماتولوژی و بیوشیمیایی
-
بررسی عملکرد کلیه و کبد و سایر اندام های حیاتی
-
انجام کالبدگشایی و بررسی آسیب شناسی بافتی
نتایج این مطالعه برای شناسایی اندام های هدف سمیت، بررسی رابطه دوز و پاسخ و تعیین NOAEL اهمیت دارند.
نسخه به روز شده OECD TG 408 در 25 ژوئن 2025 تصویب شده و در 18 سپتامبر 2025 اصلاحیه ای برای آن منتشر شده است.
استاندارد OECD TG 409
OECD Test Guideline 409 – Repeated Dose 90-Day Oral Toxicity Study in Non-Rodents
این استاندارد برای بررسی سمیت خوراکی تحت مزمن در گونه های غیر جونده تدوین شده است.
در این روش، ماده مورد آزمایش طی 90 روز و در دوزهای مشخص به حیوانات غیر جونده تجویز می شود و اثرات احتمالی آن بر وضعیت عمومی، عملکرد اندام ها، شاخص های خونی و بافت های بدن بررسی می شوند.
انتخاب این روش به نوع ماده، هدف مطالعه، الزامات قانونی و ضرورت استفاده از مدل غیر جونده بستگی دارد.
استاندارد ISO 10993-11:2017
ISO 10993-11 – Biological Evaluation of Medical Devices – Tests for Systemic Toxicity
این استاندارد مرجع اصلی ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی است و روش ها و الزامات بررسی واکنش های نامطلوب سیستمیک ناشی از مواد و تجهیزات پزشکی را مشخص می کند.
در این استاندارد، سمیت سیستمیک تحت مزمن معمولا با مواجهه مکرر طی 90 روز در جوندگان بررسی می شود. مسیر مواجهه باید با توجه به نوع محصول و شرایط استفاده از آن انتخاب شود.
برای تجهیزات پزشکی، انجام آزمون از مسیر خوراکی فقط زمانی قابل توجیه است که مسیر مواجهه خوراکی با شرایط واقعی یا قابل پیش بینی استفاده از محصول ارتباط داشته باشد. بنابراین این استاندارد به معنی الزام انجام تست سمیت خوراکی برای تمام تجهیزات پزشکی نیست.
نسخه منتشر شده این استاندارد ISO 10993-11:2017 است و در حال حاضر پیش نویس بازنگری آن با عنوان ISO/DIS 10993-11.2 در دست توسعه قرار دارد.
استاندارد ISO 10993-1:2025
ISO 10993-1 – Biological Evaluation of Medical Devices
این استاندارد چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را بر اساس مدیریت ریسک مشخص می کند.
در این چارچوب، نوع تماس محصول با بدن، مدت مواجهه، ترکیبات شیمیایی، احتمال آزادسازی مواد و پیامدهای احتمالی جذب آنها بررسی می شوند.
این استاندارد به تعیین آزمون های مورد نیاز برای ارزیابی ایمنی زیستی کمک می کند و بر استفاده از اطلاعات موجود و کاهش آزمون های غیر ضروری تاکید دارد.
استاندارد ISO 10993-12:2021
ISO 10993-12 – Sample Preparation and Reference Materials
این استاندارد به آماده سازی نمونه ها و مواد مرجع در آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی می پردازد.
موارد مهم آن عبارت اند از:
-
انتخاب روش مناسب آماده سازی نمونه
-
تعیین نسبت سطح نمونه به حجم استخراج کننده
-
انتخاب محیط مناسب برای استخراج
-
تعیین شرایط دما و زمان استخراج
-
کنترل شرایط آماده سازی و نگهداری نمونه
این استاندارد به ویژه در مواردی اهمیت دارد که ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی با استفاده از عصاره نمونه انجام می شود.
استاندارد ISO 10993-17:2023
ISO 10993-17 – Toxicological Risk Assessment of Medical Device Constituents
این استاندارد به ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات تشکیل دهنده و مواد آزاد شونده از تجهیزات پزشکی می پردازد.
در این ارزیابی، اطلاعات مربوط به میزان مواجهه، مقدار آزادسازی مواد، مسیر ورود به بدن و داده های سم شناسی بررسی می شوند تا مشخص شود آیا میزان مواجهه با ترکیبات آزاد شده می تواند خطر قابل قبولی داشته باشد یا خیر.
این استاندارد مکمل مطالعات سمیت سیستمیک است و به تفسیر نتایج در چارچوب ارزیابی ریسک کمک می کند.
استاندارد ISO 10993-18:2020
ISO 10993-18 – Chemical Characterization of Medical Device Materials within a Risk Management Process
این استاندارد برای شناسایی و تعیین ویژگی های شیمیایی مواد و ترکیبات قابل استخراج یا آزاد شدن از تجهیزات پزشکی استفاده می شود.
اطلاعات حاصل از شناسایی شیمیایی می توانند در تعیین ترکیبات مورد نگرانی و تصمیم گیری درباره ضرورت انجام آزمون های سم شناسی مانند سمیت سیستمیک تحت مزمن مورد استفاده قرار گیرند.
استاندارد OECD TG 452
OECD Test Guideline 452 – Chronic Toxicity Studies
این استاندارد برای بررسی سمیت مزمن ناشی از مواجهه طولانی مدت با مواد شیمیایی تدوین شده است.
مطالعات سمیت مزمن با مطالعات 90 روزه تحت مزمن تفاوت دارند و معمولا برای ارزیابی اثرات مواجهه در بخش قابل توجهی از طول عمر حیوان انجام می شوند.
بنابراین OECD TG 452 استاندارد مستقیم تست سمیت تحت مزمن اورال نیست، بلکه برای مطالعات سمیت مزمن کاربرد دارد.
تفاوت تست سمیت تحت مزمن اورال با تست سمیت مزمن اورال
این دو آزمون از نظر مدت مواجهه و هدف مطالعه تفاوت دارند.
سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال:
-
معمولا طی 90 روز انجام می شود.
-
مواجهه به صورت روزانه و تکراری است.
-
هدف، شناسایی اثرات سمی میان مدت و اندام های هدف سمیت است.
-
استاندارد اصلی برای مواد شیمیایی OECD TG 408 است.
سمیت سیستمیک مزمن اورال:
-
معمولا طی حداقل 6 ماه و گاهی 12 ماه یا بیشتر انجام می شود.
-
هدف، بررسی اثرات ناشی از مواجهه طولانی مدت در بخش قابل توجهی از طول عمر مدل آزمایشی است.
-
استاندارد مرتبط برای مطالعات مواد شیمیایی OECD TG 452 است.
بنابراین نباید مطالعه 90 روزه تحت مزمن را با مطالعه سمیت مزمن اشتباه گرفت.
موارد مهم در گزارش نهایی آزمون
گزارش تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال باید شامل اطلاعات دقیق و قابل ردیابی باشد:
-
مشخصات کامل ماده یا محصول مورد آزمایش
-
هویت، خلوص و ترکیبات تشکیل دهنده نمونه
-
روش آماده سازی و فرمولاسیون ماده
-
استاندارد و دستورالعمل مورد استفاده
-
مشخصات مدل آزمایشی و گروه بندی
-
دوزهای تجویز شده و مدت مواجهه
-
روش تجویز خوراکی
-
نتایج پایش علائم بالینی و تغییرات وزن
-
نتایج آزمایش های هماتولوژی و بیوشیمیایی
-
نتایج بررسی عملکرد کبد و کلیه
-
نتایج کالبدگشایی و آسیب شناسی بافتی
-
تعیین اندام های هدف سمیت
-
تحلیل رابطه دوز و پاسخ
-
تعیین NOAEL و LOAEL در صورت امکان
-
نتیجه گیری نهایی درباره اثرات سمی مشاهده شده
اهمیت تست سمیت سیستمیک تحت مزمن اورال در ارزیابی ایمنی محصولات
این آزمون اطلاعات مهمی درباره اثرات ناشی از مصرف مکرر مواد در یک دوره 90 روزه فراهم می کند. نتایج آن می توانند در ارزیابی ایمنی داروهای خوراکی، مکمل های غذایی، عصاره های گیاهی، افزودنی های غذایی و ترکیبات شیمیایی جدید مورد استفاده قرار گیرند.
از طریق این آزمون می توان اثرات احتمالی مصرف مکرر ماده بر کبد، کلیه، سیستم خونی، دستگاه گوارش و سایر اندام های حیاتی را بررسی کرد و اطلاعات لازم برای ارزیابی خطر و تعیین سطح مواجهه قابل قبول را به دست آورد.
با این حال، انجام آزمون برای تمام محصولات خوراکی الزامی نیست. انتخاب آن باید بر اساس نوع محصول، مقدار و مدت مصرف، ترکیبات تشکیل دهنده، اطلاعات سم شناسی موجود و الزامات مرجع صدور مجوز انجام شود.
نکته مهم برای دریافت مجوز: پیش از سفارش آزمون، باید مشخص شود که محصول به مطالعه 28 روزه، 90 روزه یا مطالعه طولانی مدت تر نیاز دارد. همچنین لازم است دامنه تایید شده آزمایشگاه برای انجام روش مورد نظر بررسی شود.
منابع استانداردی
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید