آیا آزمایشگاه همکار غذا و دارو مجاز به انجام آزمون برای محصولات پزشکی است؟

بله. آزمایشگاه همکار غذا و دارو می تواند آزمون های مورد نیاز محصولات پزشکی، تجهیزات پزشکی و ملزومات پزشکی را انجام دهد؛ اما این مجوز به معنای اجازه انجام تمام آزمون ها برای همه محصولات پزشکی نیست. فعالیت آزمایشگاه باید در چارچوب دامنه مجوز و تاییدیه صادر شده از مرجع ذی صلاح باشد.

بنابراین، برای تعیین مجاز بودن یک آزمون، صرفا عنوان «آزمایشگاه همکار غذا و دارو» کافی نیست؛ باید نوع آزمون، گروه محصول، روش اجرایی و دامنه فعالیت تایید شده آزمایشگاه بررسی شود.

مبنای قانونی فعالیت آزمایشگاه های همکار

سازمان غذا و دارو بر اساس آیین نامه تاسیس و تایید صلاحیت آزمایشگاه های مجاز و همکار کنترل غذا، دارو و تجهیزات پزشکی، امکان استفاده از ظرفیت آزمایشگاه های خصوصی و غیردولتی را برای انجام آزمون های کنترل کیفیت محصولات سلامت محور فراهم کرده است.

در این چارچوب، آزمایشگاه ها پس از ارزیابی و دریافت تاییدیه، می توانند در محدوده دامنه هایی که برای آنها مجوز صادر شده است فعالیت کنند. سازمان غذا و دارو نیز اعلام کرده است که فهرست آزمایشگاه های دارای مجوز همکاری در سامانه LIMS قابل مشاهده است و انجام آزمون باید مطابق دامنه مجاز آزمایشگاه صورت گیرد.

همچنین در مقررات حوزه تجهیزات پزشکی، بر ارزیابی و اعتباربخشی آزمایشگاه های کنترل کیفی در زمینه های تخصصی و بررسی انطباق محصولات با الزامات ایمنی و عملکرد تاکید شده است.

بنابراین، آزمایشگاه همکار غذا و دارو در صورتی می تواند آزمون یک وسیله یا ملزوم پزشکی را انجام دهد که آن آزمون در دامنه فعالیت تایید شده آن قرار داشته باشد و الزامات فنی و روش اجرایی مربوطه را رعایت کند.

آزمون محصولات پزشکی بر اساس چه استانداردهایی انجام می شود؟

استاندارد مورد استفاده به ماهیت محصول، نوع تماس آن با بدن، مدت تماس، مواد تشکیل دهنده و خطرات احتمالی آن بستگی دارد. برای مثال، آزمون های مورد نیاز یک پانسمان زخم با یک کاتتر عروقی یا ایمپلنت ارتوپدی یکسان نیست.

استانداردهای اصلی ارزیابی زیستی و زیست سازگاری

مهم ترین استانداردهای مورد استفاده در ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی از خانواده ISO 10993 هستند. بخش های مهم این مجموعه عبارت اند از:

  • ISO 10993-1: اصول ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک. آخرین ویرایش منتشر شده این استاندارد ISO 10993-1:2025 است که جایگزین نسخه 2018 شده است.
  • ISO 10993-4: ارزیابی برهم کنش تجهیزات پزشکی با خون، از جمله بررسی همولیز و سایر پاسخ های مرتبط با خون. نسخه منتشر شده فعلی ISO 10993-4:2017 به همراه اصلاحیه Amd 1:2025 است؛ نسخه جدیدتر هنوز در مرحله تدوین قرار دارد.
  • ISO 10993-5: آزمون سمیت سلولی برون تنی (In Vitro Cytotoxicity)، از جمله روش های مبتنی بر کشت سلولی و بررسی اثر عصاره یا تماس مستقیم محصول. نسخه جاری ISO 10993-5:2009 است.
  • ISO 10993-10: ارزیابی حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization). نسخه منتشر شده این استاندارد ISO 10993-10:2021 است.
  • ISO 10993-12: آماده سازی نمونه ها، انتخاب مواد مرجع و تهیه عصاره برای آزمون های زیستی. نسخه ISO 10993-12:2021 همراه با اصلاحیه Amd 1:2025 باید مورد توجه قرار گیرد.
  • ISO 10993-18: شناسایی و تعیین ویژگی های شیمیایی مواد سازنده تجهیزات پزشکی و بررسی مواد قابل استخراج و آزادشونده. نسخه جاری ISO 10993-18:2020 به همراه اصلاحیه Amd 1:2022 است.

این استانداردها به معنای الزام انجام تمام آزمون ها برای همه محصولات نیستند. انتخاب آزمون باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی، نوع و مدت تماس محصول با بدن و شواهد موجود انجام شود.

 

استانداردهای آزمون های سمیت و ژنوتوکسیسیته

در برخی محصولات پزشکی، بررسی خطرات ژنتیکی و سمیت سیستمیک نیز ضروری است. بسته به نوع محصول و ارزیابی ریسک، ممکن است از استانداردهای مرتبط با سمیت سیستمیک، سمیت ژنتیکی و تخریب مواد استفاده شود.

همچنین دستورالعمل های OECD در برخی آزمون های سم شناسی و ژنوتوکسیسیته کاربرد دارند. برای مثال:

  • OECD TG 471 برای آزمون جهش زایی باکتریایی (Ames Test).

  • OECD TG 473 برای آزمون ناهنجاری های کروموزومی در سلول های پستانداران.

  • OECD TG 487 برای آزمون میکرونوکلئوس در سلول های پستانداران.

این دستورالعمل ها روش های شناخته شده آزمون مواد شیمیایی هستند و در صورت تناسب علمی و پذیرش مرجع مربوطه می توانند در ارزیابی محصولات پزشکی نیز مورد استفاده قرار گیرند؛ اما جایگزین خودکار الزامات اختصاصی ISO 10993 نیستند.

 

استاندارد صلاحیت فنی آزمایشگاه

در کنار استاندارد اختصاصی هر آزمون، استاندارد ISO/IEC 17025:2017 نیز از مراجع مهم برای ارزیابی صلاحیت فنی آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون است. این استاندارد بر صلاحیت کارکنان، اعتبار روش های آزمون، کنترل تجهیزات، اطمینان از اعتبار نتایج و الزامات سیستم مدیریت آزمایشگاه تمرکز دارد.

نسخه ISO/IEC 17025:2017 در حال حاضر نسخه معتبر منتشر شده است و در سال 2023 مجددا تایید شده است.

البته داشتن مجوز آزمایشگاه همکار غذا و دارو و داشتن اعتبارنامه ISO/IEC 17025 دو موضوع متفاوت هستند. همچنین اعتبارنامه ISO/IEC 17025 فقط در محدوده آزمون هایی قابل استناد است که در دامنه اعتباربخشی آزمایشگاه درج شده اند.

چه آزمون هایی ممکن است برای محصولات پزشکی مورد نیاز باشد؟

با توجه به نوع محصول و کاربرد آن، آزمون های زیر می توانند در برنامه ارزیابی قرار گیرند:

  • آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • آزمون تحریک و حساسیت زایی پوستی (Irritation and Sensitization)

  • آزمون همولیز و سازگاری خونی (Hemocompatibility)

  • آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)

  • آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity)

  • آزمون شناسایی و تعیین ویژگی های شیمیایی مواد (Chemical Characterization)

  • آزمون های استریلیتی، بار میکروبی و اندوتوکسین باکتریایی، در صورت مرتبط بودن با محصول و الزامات آن

نکته مهم این است که فهرست فوق یک فهرست عمومی از آزمون های قابل بررسی است و به معنای ضرورت انجام همه آنها برای هر محصول پزشکی نیست.

چگونه مجاز بودن آزمایشگاه برای انجام آزمون محصول پزشکی را بررسی کنیم؟

پیش از ارسال نمونه، تولیدکننده باید چند موضوع را بررسی کند:

بررسی دامنه مجوز آزمایشگاه: مشخص شود آزمایشگاه برای انجام آزمون مورد نظر و گروه محصول مربوطه تاییدیه معتبر دارد.

بررسی روش آزمون: روش اجرایی باید با استاندارد مربوطه، ویژگی های نمونه و هدف آزمون مطابقت داشته باشد.

بررسی صلاحیت فنی: تجهیزات، نیروی انسانی، اعتبارسنجی یا صحه گذاری روش و کنترل کیفیت نتایج باید متناسب با آزمون باشند.

بررسی قابلیت استفاده از گزارش: اگر گزارش برای پرونده فنی، اخذ یا تمدید مجوز محصول و ارائه به اداره کل تجهیزات پزشکی تهیه می شود، الزامات جاری آن مرجع باید پیش از انجام آزمون بررسی شود.

نکته مهم این است که انجام آزمون در یک آزمایشگاه همکار غذا و دارو به تنهایی تضمین نمی کند که گزارش آن بدون بررسی بیشتر در هر پرونده یا فرآیند رگولاتوری پذیرفته شود. نوع ارجاع نمونه، دامنه مجوز، روش آزمون و ضوابط اداره کل تجهیزات پزشکی در پذیرش گزارش اهمیت دارند.

خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن

آزمایشگاه سنجش ساناژن در حوزه آزمون های زیست سازگاری، سمیت و ژنوتوکسیسیته محصولات پزشکی فعالیت می کند. تولیدکنندگان تجهیزات و ملزومات پزشکی می توانند برای انتخاب آزمون های متناسب با نوع محصول، بررسی الزامات استانداردی و برنامه ریزی ارزیابی زیستی از خدمات تخصصی آزمایشگاه استفاده کنند.

انتخاب صحیح آزمون پیش از شروع فرآیند آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انجام آزمون های غیرضروری می تواند هزینه و زمان توسعه محصول را افزایش دهد و از طرف دیگر، حذف آزمون های ضروری ممکن است موجب ناقص شدن مستندات ایمنی محصول شود.

نتیجه برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی: آزمایشگاه همکار غذا و دارو مجاز به انجام آزمون محصولات پزشکی در محدوده مجوز و دامنه تایید شده خود است. پیش از ارسال نمونه، باید دامنه فعالیت آزمایشگاه، استاندارد آزمون و الزامات مرجع پذیرنده گزارش بررسی شود.

برای انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول خود و دریافت مشاوره درباره الزامات زیست سازگاری و سمیت، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com