آزمایشگاه همکار غذا و دارو محصولات استریل
محصولات استریل به فرآورده هایی گفته می شود که با استفاده از فرایندهای معتبر تولید و کنترل شده اند تا از نبود میکروارگانیسم های زنده قابل رشد در آن ها اطمینان حاصل شود. این محصولات در گروه های مختلفی از جمله داروهای تزریقی، محلول های انفوزیون، قطره های چشمی، فرآورده های شستشو و پانسمان استریل، تجهیزات پزشکی استریل و برخی مواد و ملزومات مورد استفاده در محیط های درمانی قرار می گیرند.
کنترل کیفیت محصولات استریل اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا آلودگی میکروبی در این فرآورده ها می تواند مستقیما سلامت مصرف کننده یا بیمار را تهدید کند. به همین دلیل، ارزیابی استریلیتی تنها به انجام یک آزمون آزمایشگاهی محدود نمی شود و مجموعه ای از آزمون های میکروبی، شیمیایی، فیزیکوشیمیایی، کنترل فرایند استریلیزاسیون و ارزیابی بسته بندی را در بر می گیرد.
هدف از آزمون محصولات استریل، بررسی انطباق محصول با الزامات فارماکوپه ای، استانداردهای بین المللی، مشخصات فنی و الزامات قانونی مرتبط با نوع محصول است.
گروه های اصلی محصولات استریل
محصولات استریل بر اساس ماهیت، کاربرد و مسیر تماس با بدن به چند گروه تقسیم می شوند:
-
فرآورده های دارویی تزریقی: آمپول ها، ویال ها، سرنگ های از پیش پر شده، محلول های تزریقی و فرآورده های انفوزیون.
-
فرآورده های چشمی استریل: قطره های چشمی، پمادهای چشمی و محلول های شستشوی چشم.
-
محلول های استریل شستشو و آبیاری: محلول های شستشوی زخم، محلول های آبیاری جراحی و برخی محلول های مورد استفاده در فرایندهای درمانی.
-
تجهیزات پزشکی استریل: سرنگ، سوزن، کاتتر، ست تزریق، ابزار جراحی، پانسمان استریل و تجهیزات یک بار مصرف استریل.
-
مواد و ملزومات پزشکی استریل: گاز استریل، نخ بخیه، درپ جراحی و سایر محصولات استریل مورد استفاده در مراکز درمانی.
-
مواد اولیه و اجزای مورد استفاده در تولید محصولات استریل: آب مورد استفاده در تولید، مواد اولیه، ظروف، درپوش ها و اجزای بسته بندی که باید الزامات میکروبی و کیفی متناسب با کاربرد خود را برآورده کنند.
نکته مهم این است که الزامات آزمون برای همه این گروه ها یکسان نیست. برای مثال، آزمون های یک داروی تزریقی با آزمون های یک کاتتر استریل یا پانسمان استریل تفاوت دارد و باید بر اساس طبقه محصول و کاربرد آن تعیین شود.
مهم ترین آزمون های کنترل کیفیت محصولات استریل
۱. آزمون استریلیتی (Sterility Test)
آزمون استریلیتی یکی از مهم ترین آزمون های کنترل کیفیت فرآورده های استریل است. هدف از این آزمون، بررسی وجود یا عدم وجود میکروارگانیسم های زنده قابل رشد در نمونه تحت شرایط آزمون مشخص است.
این آزمون معمولا با دو روش اصلی انجام می شود:
-
روش فیلتراسیون غشایی (Membrane Filtration): نمونه از فیلتر غشایی مناسب عبور داده می شود و فیلتر پس از شستشو در محیط های کشت مناسب قرار می گیرد. این روش برای بسیاری از محلول های قابل فیلتر و فرآورده های دارویی مناسب است.
-
روش تلقیح مستقیم (Direct Inoculation): مقدار مشخصی از نمونه مستقیما به محیط کشت مناسب اضافه می شود. این روش برای نمونه هایی استفاده می شود که با فیلتراسیون غشایی قابل آزمون نیستند یا روش فیلتراسیون برای آن ها مناسب نیست.
محیط های کشت و شرایط انکوباسیون باید مطابق روش مرجع انتخاب شوند. همچنین کنترل های مناسب، آزمون مناسب بودن روش و بررسی اثر مهارکنندگی یا خاصیت ضدمیکروبی نمونه ضروری است.
نتیجه منفی آزمون استریلیتی به معنای اثبات مطلق نبود تمام میکروارگانیسم ها در کل بچ تولید نیست؛ بلکه نشان می دهد در نمونه های آزمون شده و تحت شرایط روش، رشد میکروبی مشاهده نشده است. به همین دلیل، این آزمون باید در کنار اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون و کنترل های تولید تفسیر شود.
۲. آزمون اندوتوکسین باکتریایی (Bacterial Endotoxins Test)
اندوتوکسین ها اجزایی از دیواره خارجی باکتری های گرم منفی هستند که می توانند واکنش های التهابی و تب زا در بدن ایجاد کنند. این ترکیبات ممکن است حتی پس از از بین رفتن باکتری ها نیز در محصول باقی بمانند.
آزمون اندوتوکسین به ویژه برای فرآورده های تزریقی، محلول های انفوزیون و برخی تجهیزات پزشکی که با خون یا بافت های داخلی تماس دارند اهمیت دارد.
روش های متداول عبارت اند از:
-
روش ژل کلات (Gel-Clot)
-
روش کدورت سنجی (Turbidimetric)
-
روش رنگ سنجی (Chromogenic)
-
روش های مبتنی بر فاکتور C نوترکیب (Recombinant Factor C)، در صورت پذیرش مرجع و مقررات مربوط
در این آزمون، مقدار اندوتوکسین نمونه بر اساس واحد EU گزارش می شود و نتیجه با حد مجاز تعیین شده برای محصول مقایسه می گردد. تداخل ماتریس نمونه با روش آزمون نیز باید بررسی شود.
۳. آزمون بار میکروبی پیش از استریلیزاسیون (Bioburden Test)
بار میکروبی به تعداد میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول یا درون آن پیش از انجام فرایند استریلیزاسیون گفته می شود.
اندازه گیری بار میکروبی برای ارزیابی وضعیت بهداشتی محصول، کنترل مواد اولیه و بررسی اثربخشی فرایند استریلیزاسیون اهمیت دارد.
این آزمون می تواند شامل موارد زیر باشد:
-
شمارش کل میکروارگانیسم های هوازی زنده
-
شمارش مخمرها و کپک ها در صورت نیاز
-
بررسی و شناسایی میکروارگانیسم های شاخص یا نامطلوب
-
ارزیابی تغییرات بار میکروبی در مراحل مختلف تولید
نتایج بار میکروبی در تعیین و پایش چرخه استریلیزاسیون، به ویژه در روش های مبتنی بر دوز یا زمان استریلیزاسیون، کاربرد دارند.
۴. آزمون پیروژنی (Pyrogen Test)
پیروژن ها موادی هستند که می توانند پس از ورود به بدن باعث افزایش دمای بدن و ایجاد واکنش های تب زا شوند. اندوتوکسین های باکتریایی از مهم ترین انواع پیروژن ها هستند؛ اما تمام پیروژن ها اندوتوکسین نیستند.
آزمون های مرتبط عبارت اند از:
-
آزمون اندوتوکسین باکتریایی برای شناسایی و اندازه گیری اندوتوکسین های گرم منفی
-
آزمون پیروژنی خرگوش در مواردی که روش مربوط طبق مرجع یا مقررات قابل استفاده باشد
-
آزمون فعال سازی مونوسیت ها (Monocyte Activation Test) برای ارزیابی برخی پیروژن های غیر اندوتوکسینی و سایر کاربردهای پذیرفته شده
انتخاب آزمون باید بر اساس نوع محصول، مسیر مصرف، الزامات فارماکوپه و احتمال وجود پیروژن های غیر اندوتوکسینی انجام شود.
۵. آزمون ذرات قابل مشاهده و ذرات زیرقابل مشاهده
وجود ذرات خارجی در محصولات استریل، به ویژه فرآورده های تزریقی و انفوزیون، می تواند خطرات جدی برای بیمار ایجاد کند. این ذرات ممکن است از مواد اولیه، تجهیزات تولید، ظروف، درپوش ها یا فرایند پرکنی وارد محصول شوند.
آزمون های مرتبط عبارت اند از:
-
بررسی چشمی ذرات قابل مشاهده (Visible Particles)
-
شمارش ذرات زیرقابل مشاهده (Subvisible Particles)
-
بررسی شفافیت و ظاهر محلول
-
ارزیابی احتمال وجود الیاف، ذرات فلزی، شیشه ای و سایر مواد خارجی
در فرآورده های تزریقی، شمارش ذرات زیرقابل مشاهده معمولاً با روش انسداد نوری (Light Obscuration) یا روش میکروسکوپی انجام می شود. انتخاب روش به ویژگی های نمونه و الزامات مرجع بستگی دارد.
۶. آزمون یکپارچگی بسته بندی استریل
بسته بندی محصولات استریل باید بتواند از ورود میکروارگانیسم ها و عوامل آلوده کننده در طول نگهداری، حمل و نقل و تا زمان مصرف جلوگیری کند.
در این بخش موارد زیر بررسی می شوند:
-
یکپارچگی سیستم سد استریل (Sterile Barrier System)
-
بررسی نشتی بسته بندی
-
ارزیابی استحکام و کیفیت دوخت و آب بندی
-
بررسی مقاومت بسته بندی در برابر آسیب های مکانیکی
-
ارزیابی حفظ شرایط استریل تا پایان دوره ماندگاری
-
بررسی سازگاری بسته بندی با روش استریلیزاسیون
این آزمون ها برای محصولاتی مانند سرنگ استریل، کاتتر، پانسمان استریل، ست تزریق و ابزار جراحی اهمیت زیادی دارند.
۷. آزمون باقیمانده مواد استریل کننده
در برخی روش های استریلیزاسیون، ممکن است بخشی از ماده استریل کننده یا محصولات واکنش آن پس از پایان فرایند در محصول باقی بماند. این موضوع به ویژه در استریلیزاسیون با اتیلن اکساید اهمیت دارد.
آزمون های مرتبط شامل موارد زیر هستند:
-
اندازه گیری باقیمانده اتیلن اکساید (Ethylene Oxide)
-
اندازه گیری اتیلن کلروهیدرین (Ethylene Chlorohydrin)
-
بررسی اتیلن گلیکول در موارد مرتبط با فرایند و ارزیابی ریسک
-
بررسی سایر مواد باقی مانده بر اساس روش استریلیزاسیون
مقادیر باقیمانده باید با توجه به نوع وسیله پزشکی، مدت و نوع تماس با بدن و الزامات استاندارد مربوط ارزیابی شوند.
۸. آزمون های فیزیکوشیمیایی محصولات استریل
ویژگی های فیزیکوشیمیایی محصولات استریل باید متناسب با نوع فرآورده بررسی شوند. این آزمون ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
-
اندازه گیری pH و اسیدیته
-
بررسی شفافیت، رنگ و ظاهر
-
اندازه گیری حجم قابل برداشت یا حجم پرشده
-
بررسی غلظت ماده موثره
-
اندازه گیری اسمولالیته یا اسمولاریته در محصولات مرتبط
-
بررسی هدایت الکتریکی و کیفیت آب مورد استفاده
-
ارزیابی پایداری فیزیکی و شیمیایی
-
بررسی مواد قابل استخراج و آزادشونده از بسته بندی، در صورت نیاز
برای محلول های تزریقی، کنترل ذرات، pH، حجم قابل برداشت و غلظت ماده موثره اهمیت ویژه ای دارد. در تجهیزات پزشکی استریل نیز آزمون های فیزیکوشیمیایی بر اساس جنس ماده و نوع تماس آن با بدن انتخاب می شوند.
استانداردها و مراجع آزمون محصولات استریل
استانداردهای مورد استفاده برای محصولات استریل به دو گروه اصلی تقسیم می شوند: استانداردهای آزمون و کنترل کیفیت محصول، و استانداردهای اعتبارسنجی و پایش فرایند استریلیزاسیون. این دو گروه مکمل یکدیگر هستند و جایگزین هم نمی شوند.
استانداردهای فارماکوپه ای برای محصولات دارویی استریل
USP – Sterility Tests
این فصل از فارماکوپه آمریکا روش آزمون استریلیتی فرآورده های دارویی را مشخص می کند. روش های اصلی آن شامل فیلتراسیون غشایی و تلقیح مستقیم است. انتخاب روش باید بر اساس ماهیت محصول و مناسب بودن روش برای نمونه انجام شود.
USP – Bacterial Endotoxins Test
این فصل روش های اندازه گیری اندوتوکسین باکتریایی را مشخص می کند. روش های ژل کلات، کدورت سنجی و رنگ سنجی از روش های متداول آن هستند. روش های مبتنی بر معرف های نوترکیب نیز در فصل USP مطرح شده اند و استفاده از آن ها باید با الزامات مرجع و مقررات مربوط سازگار باشد.
USP – Particulate Matter in Injections
این فصل به کنترل ذرات زیرقابل مشاهده در فرآورده های تزریقی می پردازد و روش های شمارش و ارزیابی ذرات را ارائه می کند.
USP – Visible Particulates in Injections
این فصل به بررسی ذرات قابل مشاهده در فرآورده های تزریقی می پردازد. بازرسی چشمی محصول برای شناسایی ذرات خارجی، بخشی از کنترل کیفیت فرآورده های تزریقی است.
USP – Package Integrity Evaluation
این مجموعه فصل ها به ارزیابی یکپارچگی بسته بندی محصولات دارویی می پردازد. روش های ارزیابی باید متناسب با نوع ظرف، سیستم بسته بندی و ویژگی محصول انتخاب شوند.
استانداردهای فارماکوپه اروپا
در فارماکوپه اروپا (European Pharmacopoeia) نیز فصل های اختصاصی برای کنترل کیفیت محصولات استریل وجود دارد:
-
Ph. Eur. 2.6.1 – Sterility: روش آزمون استریلیتی فرآورده های دارویی را مشخص می کند.
-
Ph. Eur. 2.6.14 – Bacterial Endotoxins: روش های آزمون اندوتوکسین باکتریایی را ارائه می دهد.
-
Ph. Eur. 2.6.8 – Pyrogens: به آزمون پیروژنی می پردازد و کاربرد آن باید با توجه به الزامات جاری و روش مناسب ارزیابی شود.
-
Ph. Eur. 2.9.19 – Particulate Contamination: Sub-visible Particles: به بررسی آلودگی ذره ای زیرقابل مشاهده در فرآورده های تزریقی می پردازد.
-
Ph. Eur. 2.9.20 – Particulate Contamination: Visible Particles: به بررسی ذرات قابل مشاهده در فرآورده های تزریقی اختصاص دارد.
این فصل ها باید در کنار مونوگراف اختصاصی محصول و الزامات عمومی فارماکوپه تفسیر شوند.
استانداردهای ISO برای آزمون میکروبی و کنترل فرایند استریلیزاسیون
ISO 11737-1:2018 – Determination of a Population of Microorganisms on Products
این استاندارد روش های تعیین جمعیت میکروارگانیسم های موجود روی محصولات پزشکی را مشخص می کند. مهم ترین کاربرد آن اندازه گیری بار میکروبی محصول پیش از استریلیزاسیون و فراهم کردن اطلاعات مورد نیاز برای توسعه و کنترل فرایند استریلیزاسیون است.
ISO 11737-2:2019 – Tests of Sterility Performed in the Definition, Validation and Maintenance of a Sterilization Process
این استاندارد به آزمون های استریلیتی مورد استفاده در تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرایند استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی می پردازد. نکته مهم این است که ISO 11737-2 روش عمومی آزمون استریلیتی برای آزادسازی روتین محصول نهایی نیست؛ بنابراین نباید آن را جایگزین آزمون استریلیتی فارماکوپه ای محصولات دارویی دانست.
استانداردهای اعتبارسنجی روش های استریلیزاسیون
ISO 17665:2024 – Moist Heat Sterilization
این استاندارد الزامات توسعه، اعتبارسنجی و کنترل روتین فرایند استریلیزاسیون با حرارت مرطوب را مشخص می کند. استریلیزاسیون با بخار اشباع در اتوکلاو از مهم ترین کاربردهای آن است. این نسخه جایگزین مجموعه قبلی ISO 17665-1 و راهنماهای مرتبط شده است.
ISO 11135:2014 – Ethylene Oxide Sterilization
این استاندارد الزامات توسعه، اعتبارسنجی و کنترل روتین استریلیزاسیون با گاز اتیلن اکساید را برای تجهیزات پزشکی مشخص می کند. اصلاحیه ۲۰۱۸ نیز برای این استاندارد منتشر شده است. در تاریخ تهیه این مطلب، نسخه جدید ISO/FDIS 11135 در مرحله نهایی تصویب قرار دارد و هنوز نباید آن را به عنوان استاندارد منتشر شده جایگزین نسخه جاری معرفی کرد.
ISO 11137-1:2025 – Radiation Sterilization
این استاندارد الزامات توسعه، اعتبارسنجی و کنترل روتین استریلیزاسیون با پرتو را مشخص می کند. این روش برای محصولاتی کاربرد دارد که قابلیت تحمل فرایند پرتودهی را دارند.
ISO 14937:2009 – General Requirements for Sterilization Processes
این استاندارد الزامات عمومی شناسایی عامل استریل کننده، توسعه، اعتبارسنجی و کنترل فرایندهای استریلیزاسیون را مشخص می کند؛ به ویژه در مواردی که عامل استریل کننده یا روش مورد استفاده تحت استاندارد اختصاصی دیگری قرار نگرفته باشد.
استانداردهای شاخص های بیولوژیکی و شیمیایی استریلیزاسیون
ISO 11138 Series – Biological Indicators
این مجموعه استاندارد الزامات شاخص های بیولوژیکی مورد استفاده در اعتبارسنجی و پایش فرایندهای استریلیزاسیون را مشخص می کند.
بخش های مهم آن عبارت اند از:
-
ISO 11138-1: الزامات عمومی شاخص های بیولوژیکی
-
ISO 11138-2: شاخص های بیولوژیکی برای استریلیزاسیون با اتیلن اکساید
-
ISO 11138-3: شاخص های بیولوژیکی برای استریلیزاسیون با حرارت مرطوب
-
ISO 11138-4: شاخص های بیولوژیکی برای استریلیزاسیون با حرارت خشک
-
ISO 11138-7: راهنمای انتخاب، استفاده و تفسیر نتایج شاخص های بیولوژیکی
این شاخص ها برای ارزیابی عملکرد فرایند استریلیزاسیون استفاده می شوند و کاربرد آن ها با آزمون استریلیتی محصول نهایی متفاوت است.
ISO 11140-1:2014 – Chemical Indicators
این استاندارد الزامات عمومی شاخص های شیمیایی استریلیزاسیون و روش های آزمون عملکرد آن ها را مشخص می کند. شاخص های شیمیایی می توانند نشان دهند که محصول یا بسته در معرض برخی پارامترهای فرایند قرار گرفته است؛ اما به تنهایی اثبات کننده استریلیتی محصول نیستند.
استانداردهای بسته بندی محصولات استریل
ISO 11607-1:2019 – Packaging for Terminally Sterilized Medical Devices
این استاندارد الزامات مواد، سیستم های سد استریل و بسته بندی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. هدف آن حفظ استریلیتی محصول تا زمان استفاده است. این استاندارد در سال ۲۰۲۴ بازبینی و تایید شده و اصلاحیه ۲۰۲۳ آن نیز باید در کاربرد استاندارد لحاظ شود.
ISO 11607-2:2019 – Validation Requirements for Forming, Sealing and Assembly Processes
این بخش الزامات اعتبارسنجی فرایندهای شکل دهی، آب بندی و مونتاژ سیستم بسته بندی استریل را مشخص می کند.
ISO/TS 16775:2021
این سند راهنمای کاربرد ISO 11607-1 و ISO 11607-2 است و برای انتخاب مواد بسته بندی، طراحی سیستم سد استریل و اعتبارسنجی فرایندهای بسته بندی کاربرد دارد.
الزامات تولید محصولات دارویی استریل
EU GMP Annex 1 – Manufacture of Sterile Medicinal Products
این راهنمای تولید خوب دارویی، الزامات تولید فرآورده های دارویی استریل را تشریح می کند. موضوعات اصلی آن شامل موارد زیر است:
-
طراحی و کنترل محیط های تمیز (Cleanrooms)
-
طبقه بندی مناطق تمیز و پایش ذرات و آلودگی میکروبی
-
کنترل آلودگی و پیشگیری از آلودگی متقاطع
-
پوشش و رفتار کارکنان در محیط های تمیز
-
اعتبارسنجی فرایندهای استریلیزاسیون
-
فرایندهای تولید آسپتیک و پرکنی استریل
-
پایش محیطی و کنترل میکروبی
-
راهبرد کنترل آلودگی (Contamination Control Strategy)
این سند یک راهنمای GMP برای تولید داروهای استریل است و استاندارد اختصاصی آزمون آزمایشگاهی محصول محسوب نمی شود. نسخه بازنگری شده آن از ۲۵ اوت ۲۰۲۳ لازم الاجرا شده است.
مراحل انجام آزمون محصولات استریل در آزمایشگاه
فرایند ارزیابی محصولات استریل با بررسی مشخصات محصول و روش تولید آغاز می شود. سپس بر اساس نوع محصول، روش استریلیزاسیون، مسیر تماس با بدن و الزامات مرجع، آزمون های مناسب انتخاب می شوند.
مراحل اصلی عبارت اند از:
-
بررسی مشخصات فنی، کاربرد و نوع محصول
-
تعیین آزمون های مورد نیاز بر اساس فارماکوپه یا استاندارد مربوط
-
بررسی شرایط نمونه برداری، حمل و نگهداری نمونه
-
انجام آزمون استریلیتی و آزمون های میکروبی مرتبط
-
اندازه گیری اندوتوکسین یا بررسی پیروژنی در صورت نیاز
-
انجام آزمون های فیزیکوشیمیایی و ذرات خارجی
-
ارزیابی بسته بندی و یکپارچگی سیستم سد استریل
-
مقایسه نتایج با حدود پذیرش و مشخصات فنی محصول
-
تهیه گزارش آزمون و مستندات نتایج
چه آزمون هایی برای دریافت مجوز محصولات استریل مورد نیاز است؟
آزمون های مورد نیاز برای دریافت مجوز به نوع محصول و کاربرد آن بستگی دارد. برای مثال، الزامات یک داروی تزریقی با الزامات یک پانسمان استریل یا کاتتر پزشکی متفاوت است.
برای داروهای تزریقی و محلول های انفوزیون:
-
آزمون استریلیتی
-
آزمون اندوتوکسین باکتریایی
-
آزمون ذرات قابل مشاهده و زیرقابل مشاهده
-
بررسی pH و غلظت ماده موثره
-
بررسی حجم قابل برداشت
-
آزمون پیروژنی در صورت لزوم
-
ارزیابی یکپارچگی سیستم بسته بندی
برای قطره ها و پمادهای چشمی استریل:
-
آزمون استریلیتی
-
آزمون اندوتوکسین یا پیروژنی در صورت لزوم و بر اساس نوع فرآورده
-
بررسی pH و ویژگی های فیزیکوشیمیایی
-
بررسی ذرات خارجی و ظاهر محصول
-
ارزیابی کیفیت و یکپارچگی بسته بندی
برای تجهیزات پزشکی استریل:
-
آزمون استریلیتی مطابق مرجع قابل اعمال
-
تعیین بار میکروبی پیش از استریلیزاسیون
-
بررسی باقیمانده مواد استریل کننده، به ویژه اتیلن اکساید
-
ارزیابی یکپارچگی بسته بندی استریل
-
اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون
-
بررسی اندوتوکسین در صورت ارتباط با نوع وسیله و کاربرد آن
برای پانسمان ها و ملزومات پزشکی استریل:
-
آزمون استریلیتی
-
بررسی بار میکروبی
-
ارزیابی بسته بندی و حفظ استریلیتی
-
بررسی باقیمانده مواد استریل کننده در صورت کاربرد
-
آزمون های فیزیکی و عملکردی متناسب با نوع محصول
تفاوت آزمون استریلیتی با اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون
این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
آزمون استریلیتی محصول در آزمایشگاه انجام می شود و هدف آن بررسی نمونه از نظر وجود میکروارگانیسم های زنده قابل رشد تحت شرایط آزمون است.
اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون با هدف اثبات توانایی فرایند برای دستیابی به سطح اطمینان از استریلیتی مورد نظر انجام می شود. در این فرایند عواملی مانند نوع عامل استریل کننده، بار میکروبی اولیه، پارامترهای چرخه، شاخص های بیولوژیکی، شرایط بارگذاری و کنترل روتین بررسی می شوند.
برای مثال، استریلیزاسیون با بخار، اتیلن اکساید و پرتو هر کدام استاندارد اختصاصی و الزامات اعتبارسنجی متفاوتی دارند.
همچنین نتیجه منفی آزمون استریلیتی به تنهایی تضمین کننده استریلیتی تمام واحدهای یک بچ تولید نیست. اطمینان از استریلیتی محصول به طراحی و کنترل فرایند تولید، اعتبارسنجی استریلیزاسیون، کنترل بسته بندی و پایش مستمر وابسته است.
نقش ISO/IEC 17025 در آزمون محصولات استریل
استاندارد ISO/IEC 17025:2017 الزامات عمومی صلاحیت آزمایشگاه های آزمون و کالیبراسیون را مشخص می کند.
در آزمون محصولات استریل، رعایت این استاندارد برای موارد زیر اهمیت دارد:
-
اطمینان از صلاحیت فنی کارکنان آزمایشگاه
-
اعتبارسنجی یا تایید روش های آزمون
-
کنترل کیفیت محیط های کشت و معرف ها
-
بررسی مناسب بودن روش آزمون برای نمونه
-
کنترل شرایط محیطی و تجهیزات آزمایشگاهی
-
اطمینان از قابلیت ردیابی و صحت نتایج
-
مدیریت عدم انطباق ها و گزارش دهی معتبر
باید توجه داشت که داشتن گواهی ISO/IEC 17025 به معنای صلاحیت انجام تمام آزمون های محصولات استریل نیست. هر آزمون باید در دامنه تایید صلاحیت آزمایشگاه قرار داشته باشد.
جمع بندی
کنترل کیفیت محصولات استریل به مجموعه ای از آزمون های میکروبی، شیمیایی، فیزیکوشیمیایی و ارزیابی فرایند تولید نیاز دارد. آزمون استریلیتی، اندوتوکسین باکتریایی، پیروژنی، بار میکروبی، ذرات خارجی، باقیمانده مواد استریل کننده و یکپارچگی بسته بندی از مهم ترین آزمون های این گروه هستند.
استانداردهای USP و فارماکوپه اروپا برای آزمون فرآورده های دارویی استریل و استانداردهای سری ISO 11737، ISO 17665، ISO 11135، ISO 11137 و ISO 11607 برای جنبه های مختلف کنترل و اعتبارسنجی استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی و بسته بندی آن ها کاربرد دارند.
انتخاب استاندارد و آزمون مناسب باید بر اساس ماهیت محصول، روش استریلیزاسیون، کاربرد نهایی و الزامات سازمان غذا و دارو انجام شود. در نتیجه، تعیین آزمون های مورد نیاز هر محصول باید به صورت اختصاصی و بر اساس مشخصات فنی و الزامات قانونی آن صورت گیرد.
منابع رسمی
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید