آیا نتایج آزمایشگاه همکار غذا و دارو مورد تأیید اداره کل تجهیزات پزشکی است؟

نتایج آزمایشگاه همکار غذا و دارو می توانند در فرایند بررسی و ثبت تجهیزات پزشکی مورد استفاده و استناد قرار گیرند؛ اما پذیرش آن ها توسط اداره کل تجهیزات پزشکی به نوع مجوز آزمایشگاه، دامنه صلاحیت، نوع آزمون و الزامات پرونده محصول بستگی دارد.

بنابراین، نمی توان گفت تمام نتایج تمام آزمایشگاه های همکار غذا و دارو به صورت خودکار مورد تأیید اداره کل تجهیزات پزشکی هستند.

برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی، انتخاب آزمایشگاهی که مجوز معتبر و صلاحیت فنی مرتبط با آزمون مورد نظر را داشته باشد، اهمیت زیادی دارد. این موضوع به ویژه در آزمون های زیست سازگاری بر اساس مجموعه استاندارد ISO 10993 اهمیت پیدا می کند.

تفاوت آزمایشگاه همکار غذا و دارو با آزمایشگاه مورد پذیرش اداره کل تجهیزات پزشکی

سازمان غذا و دارو برای آزمایشگاه های مجاز و همکار، نظام صدور مجوز و تأیید صلاحیت دارد. مطابق آیین نامه تأسیس و تأیید صلاحیت آزمایشگاه های مجاز و همکار کنترل غذا، دارو و تجهیزات پزشکی، فعالیت آزمایشگاه در حوزه و دامنه عملکرد تأیید شده آن تعریف می شود.

در این نظام، داشتن پروانه فعالیت به تنهایی کافی نیست؛ بلکه نوع آزمون ها و دامنه عملکرد مصوب آزمایشگاه نیز اهمیت دارد.

برای مثال، اگر آزمایشگاهی مجوز انجام آزمون های میکروبی مواد غذایی را داشته باشد، این مجوز به تنهایی صلاحیت انجام آزمون سمیت سلولی تجهیزات پزشکی را اثبات نمی کند.

همچنین باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:

  • تأیید صلاحیت آزمایشگاه: نشان می دهد آزمایشگاه برای انجام فعالیت های مشخصی ارزیابی و مجاز شده است.

  • پذیرش گزارش در پرونده تجهیزات پزشکی: به الزامات مرجع بررسی کننده پرونده و انطباق گزارش با آزمون مورد درخواست بستگی دارد.

چه شرایطی برای پذیرش نتایج آزمایشگاه لازم است؟

مجوز معتبر از سازمان غذا و دارو

آزمایشگاه باید دارای پروانه فعالیت معتبر باشد. در پروانه باید حوزه فعالیت و دامنه آزمون های مجاز مشخص شده باشد.

تولیدکننده باید بررسی کند که آزمون مورد نظر، مانند سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک زایی یا همولیز، در دامنه فعالیت مصوب آزمایشگاه قرار دارد.

انطباق با الزامات اداره کل تجهیزات پزشکی

پیش از ارسال نمونه، باید مشخص شود که آزمون مورد نظر و گزارش صادرشده از آزمایشگاه توسط مرجع بررسی کننده پرونده پذیرفته می شود یا خیر.

این موضوع ممکن است بر اساس نوع محصول، کلاس خطر، الزامات ثبت و مستندات مورد درخواست متفاوت باشد.

رعایت استانداردهای معتبر آزمون

آزمون باید با روش علمی معتبر و استاندارد مرتبط انجام شود. برای مثال، در ارزیابی زیست سازگاری تجهیزات پزشکی، استفاده از استانداردهای مرتبط مجموعه ISO 10993 اهمیت دارد.

ارائه گزارش معتبر و قابل رهگیری

گزارش آزمایش باید شامل اطلاعات کافی درباره مشخصات نمونه، روش آزمون، استاندارد مرجع، شرایط آزمایش، کنترل ها، نتایج و مشخصات مسئولان فنی باشد.

همچنین اصالت گزارش و امکان استعلام آن از آزمایشگاه اهمیت دارد.

آزمون های زیست سازگاری بر اساس چه استانداردهایی انجام می شوند؟

برای تجهیزات پزشکی، مجموعه استانداردهای ISO 10993 مرجع اصلی ارزیابی زیستی است. انتخاب بخش مناسب این مجموعه به نوع تماس محصول با بدن و مدت تماس بستگی دارد.

مهم ترین استانداردهای مرتبط عبارتند از:

ISO 10993-1: Biological Evaluation of Medical Devices

چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در فرایند مدیریت ریسک مشخص می کند و مبنای انتخاب آزمون های مورد نیاز است.

ISO 10993-5: Tests for In Vitro Cytotoxicity

برای بررسی سمیت سلولی نمونه یا عصاره تجهیزات پزشکی استفاده می شود. روش هایی مانند MTT، NRU، تماس مستقیم و انتشار از طریق آگار در این حوزه کاربرد دارند.

ISO 10993-10: Tests for Skin Sensitization

برای ارزیابی احتمال ایجاد حساسیت پوستی ناشی از تماس با مواد و تجهیزات پزشکی استفاده می شود.

ISO 10993-23: Tests for Irritation

برای بررسی احتمال ایجاد تحریک موضعی در پوست، مخاط یا سایر بافت های مرتبط با محل تماس محصول کاربرد دارد.

ISO 10993-11: Tests for Systemic Toxicity

برای بررسی اثرات سمیت سیستمیک ناشی از مواد یا ترکیبات آزادشده از وسیله پزشکی استفاده می شود.

ISO 10993-4: Selection of Tests for Interactions with Blood

برای انتخاب آزمون های مرتبط با برهمکنش تجهیزات پزشکی با خون، از جمله همولیز و بررسی اثرات بر انعقاد و پلاکت ها کاربرد دارد.

ISO 10993-6: Tests for Local Effects after Implantation

برای بررسی واکنش های موضعی بافت پس از کاشت مواد و تجهیزات پزشکی استفاده می شود.

ISO 10993-12: Sample Preparation and Reference Materials

برای آماده سازی نمونه ها، تهیه عصاره و انتخاب مواد مرجع در آزمون های زیستی کاربرد دارد.

ISO 10993-18: Chemical Characterization of Medical Device Materials within a Risk Management Process

برای مشخصه یابی شیمیایی مواد سازنده تجهیزات پزشکی و بررسی ترکیبات قابل استخراج و آزادشونده استفاده می شود.

ISO 10993-17: Toxicological Risk Assessment of Medical Device Constituents

برای ارزیابی خطر سم شناسی ترکیبات شناسایی شده و بررسی ایمنی مواجهه با آن ها کاربرد دارد.

نکته مهم این است که استفاده از این استانداردها باید بر اساس آخرین نسخه منتشرشده و نسخه مورد پذیرش مرجع نظارتی انجام شود. انتشار نسخه جدید ISO به تنهایی به معنای پذیرش خودکار آن در تمام فرایندهای نظارتی نیست.

نقش استاندارد ISO/IEC 17025 در اعتبار نتایج آزمایشگاه

یکی از استانداردهای مهم برای آزمایشگاه های آزمون، ISO/IEC 17025:2017 با عنوان General Requirements for the Competence of Testing and Calibration Laboratories است.

این استاندارد الزامات صلاحیت فنی، بی طرفی و عملکرد منسجم آزمایشگاه ها را مشخص می کند. نسخه ۲۰۱۷ در آخرین بازبینی رسمی ISO در سال ۲۰۲۳ تأیید شده و همچنان نسخه جاری است.

اجرای الزامات این استاندارد به موارد زیر کمک می کند:

  • اطمینان از صلاحیت کارکنان آزمایشگاه

  • استفاده از تجهیزات مناسب و کالیبره شده

  • اعتبارسنجی یا صحه گذاری روش های آزمون

  • کنترل شرایط محیطی و فرایندهای آزمایشگاهی

  • اطمینان از قابلیت اعتماد نتایج

  • کنترل کیفیت و نگهداری سوابق آزمایشگاهی

  • تهیه گزارش های فنی قابل رهگیری

نکته رگولاتوری: داشتن گواهی یا اعتبار ISO/IEC 17025 به تنهایی به معنی پذیرش خودکار تمام گزارش ها توسط اداره کل تجهیزات پزشکی نیست. باید بررسی شود آزمون مورد نظر در دامنه اعتبار یا صلاحیت آزمایشگاه قرار دارد و الزامات مرجع نظارتی نیز رعایت شده است.

چگونه پیش از انجام آزمون از پذیرش گزارش اطمینان حاصل کنیم؟

به تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی توصیه می شود پیش از ارسال نمونه، مراحل زیر را انجام دهند:

  • نسخه معتبر پروانه فعالیت آزمایشگاه را دریافت و بررسی کنند.

  • دامنه آزمون های مصوب آزمایشگاه را بررسی کنند.

  • مطمئن شوند آزمون مورد نظر در دامنه صلاحیت آزمایشگاه قرار دارد.

  • استاندارد و روش اجرایی آزمون را با الزامات پرونده محصول تطبیق دهند.

  • درباره نحوه صدور گزارش و امکان استعلام آن سوال کنند.

  • در صورت وجود ابهام، پذیرش آزمایشگاه یا گزارش را از مرجع بررسی کننده پرونده استعلام کنند.

برای بررسی گزارش های الکترونیکی و مجوزهای آزمایشگاهی نیز سامانه شبکه آزمایشگاهی سازمان غذا و دارو با نشانی سامانه شبکه آزمایشگاهی سازمان غذا و دارو معرفی شده است.

 

وضعیت پذیرش نتایج آزمایشگاه سنجش ساناژن

آزمایشگاه سنجش ساناژن در حوزه آزمون های زیست سازگاری و ارزیابی سمیت تجهیزات و ملزومات پزشکی فعالیت می کند.

برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی، مهم ترین موضوع این است که آزمون درخواستی در دامنه مجوز و صلاحیت آزمایشگاه قرار داشته باشد و گزارش آن با الزامات مرجع نظارتی مرتبط با محصول مطابقت داشته باشد.

بنابراین، پیش از ثبت سفارش آزمون، پیشنهاد می شود نوع محصول، کاربرد، محل تماس با بدن و آزمون های مورد نیاز بررسی شوند تا روش مناسب و الزامات گزارش مشخص شوند.

برای دریافت مشاوره درباره انتخاب آزمون های زیست سازگاری، بررسی دامنه آزمون و برآورد هزینه و زمان انجام آزمایش ها می توانید با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

نتیجه گیری

نتایج آزمایشگاه همکار غذا و دارو می توانند در پرونده تجهیزات پزشکی قابل استفاده باشند، اما پذیرش آن ها به مجوز معتبر، دامنه صلاحیت آزمایشگاه، انطباق روش آزمون با استانداردهای مربوطه و الزامات اداره کل تجهیزات پزشکی بستگی دارد.

مهم ترین توصیه به تولیدکنندگان این است که پیش از انجام آزمون، پذیرش آزمایشگاه و نوع گزارش را برای آزمون مشخص خود بررسی کنند. این کار از صرف هزینه برای آزمونی که ممکن است در پرونده محصول پذیرفته نشود، جلوگیری می کند.

منابع و مراجع