ماسک پزشکی (Medical Face Mask)
ماسک پزشکی (Medical Face Mask) یکی از تجهیزات پزشکی یکبار مصرف است که برای کاهش انتقال عوامل عفونی از طریق قطرات تنفسی و ترشحات دهان و بینی مورد استفاده قرار می گیرد. این ماسک ها در بیمارستان ها، مراکز درمانی، اتاق های عمل، کلینیک ها، آزمایشگاه ها و محیط های مراقبت از بیماران کاربرد دارند.
ماسک پزشکی با ایجاد یک لایه محافظ بین دستگاه تنفسی فرد و محیط اطراف، به کاهش انتشار قطرات تنفسی از فرد استفاده کننده و محافظت نسبی در برابر پاشش ترشحات و مایعات زیستی کمک می کند.
نکته مهم این است که ماسک پزشکی با ماسک تنفسی فیلتردار مانند N95 یا FFP2 متفاوت است. ماسک پزشکی عمدتا برای کنترل انتشار قطرات و ایجاد سد محافظ در برابر ترشحات طراحی شده است و لزوما حفاظت تنفسی در برابر ذرات معلق هوا را مانند رسپیراتورها فراهم نمی کند.
ساختار و مواد اولیه ماسک پزشکی
ماسک های پزشکی معمولی اغلب از چند لایه منسوج نبافته (Nonwoven Fabric) ساخته می شوند. هر لایه وظیفه مشخصی در فیلتراسیون، استحکام و محافظت در برابر ترشحات دارد.
لایه خارجی (Outer Layer): معمولا از پارچه اسپان باند (Spunbond) پلی پروپیلن ساخته می شود و نقش محافظت در برابر قطرات و پاشش مایعات را بر عهده دارد.
لایه میانی (Filter Layer): معمولا از پارچه ملت بلون (Meltblown) پلی پروپیلن ساخته می شود. این لایه بخش اصلی فیلتراسیون باکتریایی و ذرات را تشکیل می دهد.
لایه داخلی (Inner Layer): با سطح پوست صورت تماس دارد و معمولا از اسپان باند نرم و سازگار با پوست تولید می شود.
گیره بینی (Nose Clip): برای تنظیم ماسک روی بینی و کاهش فاصله بین ماسک و صورت استفاده می شود.
بندهای نگهدارنده (Ear Loops یا Head Ties): برای ثابت نگه داشتن ماسک روی صورت طراحی شده اند.
انواع ماسک پزشکی

ماسک های پزشکی بر اساس طراحی، کاربرد و سطح عملکرد به انواع مختلفی تقسیم می شوند:
-
ماسک پزشکی سه لایه: رایج ترین نوع ماسک پزشکی برای استفاده عمومی در محیط های درمانی.
-
ماسک جراحی (Surgical Mask): برای استفاده در اعمال جراحی و محیط هایی که کنترل انتشار عوامل عفونی اهمیت دارد.
-
ماسک پزشکی مقاوم به پاشش مایعات: برای محیط هایی که احتمال تماس با خون و ترشحات وجود دارد.
-
ماسک پزشکی شفاف (Transparent Medical Mask): دارای قسمت شفاف برای مشاهده حرکات لب و تسهیل ارتباط با افراد دارای اختلال شنوایی.
استانداردها و آزمون های ماسک پزشکی
برای ارزیابی کیفیت، عملکرد فیلتراسیون، مقاومت در برابر مایعات و ایمنی زیستی ماسک پزشکی، استانداردهای مختلفی مورد استفاده قرار می گیرند.
استاندارد EN 14683:2025
یکی از مهم ترین استانداردهای اروپایی برای ماسک های پزشکی است. نسخه 2025 جایگزین EN 14683:2019+AC:2019 شده است.
این استاندارد الزامات طراحی، ساخت، عملکرد و روش های آزمون ماسک های پزشکی را مشخص می کند.
مهم ترین آزمون های مطرح شده در این استاندارد عبارتند از:
-
آزمون راندمان فیلتراسیون باکتریایی (Bacterial Filtration Efficiency – BFE): برای تعیین توانایی ماسک در جلوگیری از عبور آئروسل های حاوی باکتری.
-
آزمون اختلاف فشار (Differential Pressure): برای ارزیابی مقاومت ماسک در برابر عبور هوا و بررسی قابلیت تنفس.
-
آزمون مقاومت در برابر پاشش مایعات (Splash Resistance): برای ارزیابی مقاومت ماسک در برابر نفوذ مایعاتی مانند خون.
-
آزمون بار میکروبی (Microbial Cleanliness): برای تعیین میزان آلودگی میکروبی موجود در ماسک.
-
ارزیابی زیست سازگاری (Biocompatibility): برای بررسی ایمنی مواد سازنده ماسک در تماس با پوست، مخاط و همچنین مواجهه غیرمستقیم از طریق هوای استنشاقی.
در این استاندارد، ماسک ها بر اساس عملکرد به انواع Type I، Type II و Type IIR تقسیم می شوند.
dps.gov.al+2
استاندارد ASTM F2100-26
این استاندارد از مراجع مهم آمریکایی برای ارزیابی عملکرد مواد مورد استفاده در ساخت ماسک های پزشکی است.
ویژگی های عملکردی مورد ارزیابی شامل موارد زیر است:
-
راندمان فیلتراسیون باکتریایی (BFE)
-
راندمان فیلتراسیون ذرات زیر میکرون (PFE)
-
اختلاف فشار و قابلیت تنفس
-
مقاومت در برابر نفوذ خون مصنوعی
-
مقاومت در برابر اشتعال
-
الزامات زیست سازگاری مواد سازنده ماسک
این استاندارد برای ماسک های پزشکی یکبار مصرف تدوین شده و الزامات آن با استاندارد EN 14683 کاملا یکسان نیست.
ASTM International Store+1
استاندارد ISO 22609:2004
این استاندارد روش آزمون مقاومت ماسک در برابر نفوذ خون مصنوعی (Synthetic Blood Penetration Resistance) را مشخص می کند.
در این آزمون، مقاومت ماسک در برابر پاشش خون مصنوعی تحت فشار مشخص ارزیابی می شود. این آزمون به ویژه برای ماسک های مورد استفاده در اتاق عمل اهمیت دارد.
استاندارد ASTM F2101
این استاندارد روش تعیین راندمان فیلتراسیون باکتریایی ماسک های پزشکی را با استفاده از آئروسل زیستی حاوی باکتری Staphylococcus aureus مشخص می کند.
استاندارد EN ISO 11737-1:2018
برای تعیین بار میکروبی (Bioburden) ماسک پزشکی و شمارش میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول استفاده می شود.
استانداردهای خانواده ISO 10993
از آنجا که ماسک پزشکی با پوست صورت و در برخی شرایط با مخاط ناحیه بینی و دهان تماس دارد، ارزیابی زیست سازگاری مواد تشکیل دهنده آن اهمیت دارد.
استانداردهای مرتبط عبارتند از:
-
ISO 10993-1:2025: چارچوب ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی بر اساس مدیریت ریسک.
-
ISO 10993-10:2021: ارزیابی پتانسیل حساسیت زایی پوستی.
-
ISO 10993-23:2021: ارزیابی پتانسیل تحریک کنندگی مواد و تجهیزات پزشکی.
انتخاب آزمون های زیست سازگاری باید بر اساس نوع مواد اولیه، مدت و نوع تماس با بدن، مسیر مواجهه و ارزیابی ریسک محصول انجام شود. بنابراین انجام تمام آزمون های این استانداردها برای همه ماسک ها الزامی نیست.
ISO+2
آزمون های زیست سازگاری مورد نیاز ماسک پزشکی
برای بررسی ایمنی زیستی ماسک پزشکی، ارزیابی مواد اولیه و محصول نهایی اهمیت دارد.
مهم ترین آزمون هایی که ممکن است بر اساس ارزیابی ریسک مورد نیاز باشند عبارتند از:
-
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity): برای بررسی اثر مواد استخراج شده از ماسک بر زنده مانی سلول ها.
-
آزمون تحریک کنندگی (Irritation): برای بررسی احتمال ایجاد تحریک در پوست یا بافت های مخاطی.
-
آزمون حساسیت زایی (Sensitization): برای ارزیابی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی در اثر تماس با مواد سازنده ماسک.
در انتخاب آزمون ها باید علاوه بر تماس مستقیم پوست صورت، مواجهه غیرمستقیم از طریق هوای استنشاقی نیز در نظر گرفته شود؛ موضوعی که در نسخه جدید EN 14683:2025 نیز مورد توجه قرار گرفته است.
نتیجه برای تولیدکنندگان ماسک پزشکی
برای تولید و عرضه ماسک پزشکی، صرفا استفاده از پارچه ملت بلون یا داشتن ساختار سه لایه برای اثبات کیفیت محصول کافی نیست.
تولیدکننده باید متناسب با کاربرد و طبقه عملکردی محصول، شواهد آزمون های فیلتراسیون باکتریایی، قابلیت تنفس، مقاومت در برابر نفوذ مایعات، بار میکروبی و ارزیابی زیست سازگاری را فراهم کند.
همچنین انتخاب استاندارد و ویرایش قابل استناد باید با الزامات مرجع قانونی و ضوابط سازمان غذا و دارو هماهنگ باشد.
آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون های زیست سازگاری و سمیت تجهیزات پزشکی، امکان ارزیابی ایمنی زیستی مواد اولیه و محصولات پزشکی را برای تولیدکنندگان فراهم می کند.
برای انتخاب آزمون های مناسب ماسک پزشکی و بررسی الزامات زیست سازگاری محصول، می توانید با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید