آیا امکان انجام همزمان چند تست زیست سازگاری روی یک نمونه وجود دارد؟

بله، در بسیاری از موارد امکان انجام همزمان چند آزمون زیست سازگاری روی یک محصول پزشکی وجود دارد. حتی در برخی شرایط می توان از یک نمونه محصول برای آماده سازی عصاره و انجام چند آزمون مختلف استفاده کرد. با این حال، استفاده از یک نمونه برای چند آزمون به معنی استفاده از یک عصاره یکسان برای تمام آزمون ها نیست.

امکان انجام همزمان آزمون ها به نوع محصول، جنس مواد سازنده، روش آماده سازی نمونه، شرایط استخراج، حجم عصاره مورد نیاز و الزامات اختصاصی هر آزمون بستگی دارد.

این موضوع در ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی بر اساس خانواده استانداردهای ISO 10993 اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف، کاهش مصرف نمونه و زمان آزمایش بدون ایجاد اختلال در اعتبار علمی نتایج است.

آیا می توان از یک نمونه محصول برای چند آزمون زیست سازگاری استفاده کرد؟

بله. در صورتی که نمونه محصول از نظر مقدار، کیفیت و شرایط آماده سازی برای آزمون های مورد نظر کافی باشد، امکان تقسیم نمونه و استفاده از بخش های مختلف آن برای چند آزمون وجود دارد.

برای مثال، ممکن است از یک محصول پزشکی پلیمری چند قطعه تهیه شود و از آن ها برای آزمون های زیر استفاده شود:

  • آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • آزمون تحریک (Irritation)

  • آزمون حساسیت زایی (Sensitization)

  • آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)

  • آزمون های شناسایی مواد قابل استخراج (Extractables)

در چنین شرایطی، باید مشخص شود که هر آزمون به چه نوع نمونه، عصاره، حجم و شرایط استخراج نیاز دارد.

آیا می توان از یک عصاره مشترک برای چند آزمون استفاده کرد؟

این موضوع یکی از مهم ترین نکات فنی در برنامه ریزی آزمون های زیست سازگاری است.

در بعضی موارد می توان یک عصاره مشترک را برای چند آزمون استفاده کرد، اما این کار تنها زمانی قابل قبول است که شرایط استخراج با الزامات تمام آزمون های مورد نظر سازگار باشد.

برای مثال، در آزمون سمیت سلولی با روش استخراج، عصاره باید بر اساس الزامات ISO 10993-12 تهیه شود و سپس مطابق ISO 10993-5 مورد ارزیابی قرار گیرد.

اما نمی توان بدون بررسی شرایط استخراج، فرض کرد که همین عصاره برای آزمون حساسیت زایی، تحریک یا سمیت سیستمیک نیز مناسب است.

دلایل این موضوع عبارت اند از:

تفاوت در حلال استخراج: ممکن است یک آزمون به عصاره تهیه شده با محیط کشت سلولی و آزمون دیگر به عصاره با حلال یا شرایط متفاوت نیاز داشته باشد.

تفاوت در نسبت استخراج: نسبت سطح یا جرم نمونه به حجم محیط استخراج ممکن است برای آزمون های مختلف متفاوت باشد.

تفاوت در شرایط استخراج: دما، زمان و شرایط تماس نمونه با محیط استخراج باید با الزامات روش آزمون سازگار باشند.

تفاوت در حجم مورد نیاز: هر آزمون به حجم مشخصی از عصاره برای انجام آزمایش، تکرارها و کنترل های مربوط نیاز دارد.

تفاوت در آماده سازی عصاره: برخی آزمون ها ممکن است به رقیق سازی، تنظیم pH، فیلتراسیون یا آماده سازی اختصاصی نیاز داشته باشند.

بنابراین، استفاده از عصاره مشترک باید بر اساس ارزیابی فنی و مستندات روش آزمون توجیه شود و در صورت ناسازگاری شرایط، عصاره های جداگانه تهیه شوند.

آیا امکان انجام همزمان چند تست زیست سازگاری روی یک نمونه وجود دارد؟

بله. در بسیاری از موارد امکان انجام همزمان چند آزمون زیست سازگاری روی یک محصول پزشکی وجود دارد. حتی در شرایط مناسب می توان از یک سری نمونه ارسالی، برای انجام چند آزمون مختلف استفاده کرد.

با این حال، باید بین سه موضوع تفاوت قائل شد:

  • استفاده از یک محصول برای چند آزمون: نمونه محصول بین آزمون های مختلف تقسیم می شود.

  • استفاده از یک عصاره مشترک برای چند آزمون: یک عصاره تهیه شده از محصول، در صورت سازگاری شرایط استخراج و الزامات روش ها، برای چند آزمون استفاده می شود.

  • انجام همزمان آزمون ها: چند آزمون به صورت موازی و در یک بازه زمانی انجام می شوند.

این سه حالت از نظر فنی یکسان نیستند و امکان پذیر بودن هر کدام باید جداگانه بررسی شود.

مبنای این ارزیابی، استانداردهای خانواده ISO 10993، به ویژه ISO 10993-1 و ISO 10993-12 است.

چه شرایطی برای انجام چند تست روی یک نمونه لازم است؟

نوع و ترکیب مواد سازنده محصول

اگر محصول از چند ماده مختلف تشکیل شده باشد، باید مشخص شود که آیا تمام اجزا باید با هم آزمایش شوند یا لازم است هر جزء به صورت جداگانه ارزیابی شود.

برای مثال، یک کاتتر ممکن است از بدنه پلیمری، پوشش سطحی، چسب و اتصالات مختلف تشکیل شده باشد. در چنین محصولی، ترکیب تمام اجزا در یک نمونه استخراجی ممکن است باعث رقیق شدن مواد قابل استخراج از یک جزء خاص شود.

در نتیجه، ممکن است لازم باشد بعضی اجزا به صورت جداگانه مورد آزمون قرار گیرند.

مقدار و حجم نمونه موجود

برای انجام چند آزمون، مقدار نمونه باید به اندازه ای باشد که بتوان عصاره یا نمونه مورد نیاز هر آزمون را تهیه کرد.

همچنین باید حجم کافی برای تکرارهای آزمایش، کنترل های مثبت و منفی و بررسی های تکمیلی در نظر گرفته شود.

سازگاری شرایط استخراج

یکی از مهم ترین محدودیت ها، تفاوت شرایط استخراج در آزمون های مختلف است.

برای مثال، آزمون سمیت سلولی ممکن است با عصاره تهیه شده در محیط کشت سلولی انجام شود، در حالی که آزمون های دیگر ممکن است به شرایط استخراج یا حلال متفاوتی نیاز داشته باشند.

بنابراین، استفاده از یک عصاره مشترک فقط زمانی قابل قبول است که شرایط تهیه آن برای تمام آزمون های مورد نظر مناسب باشد و اعتبار نتایج تحت تاثیر قرار نگیرد.

تفاوت در مدت و نوع تماس با بدن

اگر اجزای یک محصول دارای مدت تماس متفاوت با بدن باشند، ممکن است لازم باشد ارزیابی آن ها به صورت جداگانه انجام شود.

برای مثال، ترکیب یک جزء با تماس کوتاه مدت و یک جزء کاشتنی با تماس طولانی مدت در یک عصاره ممکن است باعث کاهش غلظت مواد آزادشده از جزء کاشتنی شود و ارزیابی ریسک را تحت تاثیر قرار دهد.

کدام تست های زیست سازگاری را می توان به صورت همزمان انجام داد؟

بسته به نوع محصول و سازگاری روش های آزمایش، برخی آزمون ها را می توان به صورت موازی برنامه ریزی کرد.

تست سمیت سلولی و آزمون های شیمیایی

در برخی محصولات می توان آماده سازی نمونه برای آزمون سمیت سلولی و شناسایی مواد قابل استخراج را به صورت موازی انجام داد.

البته روش استخراج برای ارزیابی شیمیایی بر اساس ISO 10993-18 و روش آماده سازی عصاره برای آزمون های زیستی بر اساس ISO 10993-12 انجام می شود. بنابراین نباید بدون بررسی، یک عصاره را برای هر دو هدف مناسب فرض کرد.

تست سمیت سلولی و تحریک

در صورت کافی بودن نمونه و سازگاری روش های آماده سازی، می توان این دو آزمون را در یک برنامه آزمایشگاهی همزمان قرار داد.

اما استفاده از یک عصاره مشترک به بررسی شرایط استخراج و الزامات اختصاصی هر آزمون نیاز دارد.

تست سمیت سلولی و حساسیت زایی

این دو آزمون را می توان در یک برنامه ارزیابی زیستی به صورت موازی انجام داد، اما روش آماده سازی، نوع عصاره و شرایط آزمایش باید برای هر آزمون جداگانه بررسی شود.

تست های سمیت سیستمیک و سایر آزمون های زیستی

در بعضی شرایط امکان برنامه ریزی همزمان آزمون سمیت سیستمیک با سایر آزمون ها وجود دارد. با این حال، به دلیل تفاوت در حجم عصاره، دوز مورد استفاده، مسیر مواجهه و الزامات پایش، نمی توان استفاده از یک عصاره مشترک را به صورت عمومی توصیه کرد.

استانداردهای مرتبط با انجام چند آزمون روی یک نمونه

برای تصمیم گیری درباره استفاده مشترک از نمونه یا عصاره، استانداردهای زیر اهمیت دارند:

ISO 10993-1:2025

این استاندارد اصول کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در چارچوب مدیریت ریسک مشخص می کند. انتخاب آزمون ها، انتخاب نمونه نماینده و ضرورت ارزیابی جداگانه اجزای مختلف محصول باید بر اساس این رویکرد انجام شود.

ISO 10993-12:2021 همراه با اصلاحیه 2025

این استاندارد مرجع اصلی آماده سازی نمونه و مواد مرجع است و موضوعاتی مانند انتخاب نمونه، انتخاب بخش های نماینده محصول، آماده سازی نمونه و تهیه عصاره را پوشش می دهد.

به ویژه بندهای 7 تا 10 در انتخاب و آماده سازی نمونه و تهیه عصاره اهمیت دارند.

ISO 10993-5

این استاندارد الزامات آزمون سمیت سلولی برون تنی را مشخص می کند و در انتخاب روش استخراج، تماس مستقیم و تماس غیر مستقیم کاربرد دارد.

ISO 10993-10 و ISO 10993-23

به ترتیب برای ارزیابی حساسیت زایی و تحریک کاربرد دارند. شرایط آماده سازی نمونه باید با روش انتخابی هر آزمون سازگار باشد.

ISO 10993-11

این استاندارد الزامات ارزیابی سمیت سیستمیک را مشخص می کند و در برنامه ریزی آزمون های مربوط به عصاره های تجهیزات پزشکی اهمیت دارد.

ISO 10993-18

این استاندارد برای شناسایی و مشخصه یابی شیمیایی مواد تشکیل دهنده و مواد قابل استخراج و آزادشونده از تجهیزات پزشکی استفاده می شود. شرایط استخراج شیمیایی باید متناسب با هدف آنالیز تعیین شود.

نکته رگولاتوری مهم: راهنمای FDA در استفاده از استاندارد ISO 10993-1 تاکید می کند که شرایط استخراج باید توجیه شوند و در محصولاتی که اجزای آن ها مدت تماس متفاوتی با بدن دارند، انجام ارزیابی استخراجی به صورت جداگانه ممکن است ضروری باشد.

 

آیا انجام همزمان تست ها باعث کاهش هزینه و زمان می شود؟

بله، در صورت برنامه ریزی صحیح، انجام همزمان آزمون ها می تواند مزایای قابل توجهی داشته باشد:

  • کاهش تعداد دفعات ارسال نمونه به آزمایشگاه

  • کاهش زمان انتظار بین آزمون های مختلف

  • امکان استفاده بهینه از نمونه های تولیدی

  • کاهش برخی هزینه های آماده سازی و حمل نمونه

  • تسریع در تکمیل پرونده زیست سازگاری محصول

البته کاهش هزینه قطعی نیست؛ زیرا ممکن است هر آزمون به عصاره، نمونه یا شرایط آماده سازی مستقل نیاز داشته باشد.

آیا می توان تمام تست های زیست سازگاری را با یک نمونه و یک عصاره انجام داد؟

خیر. چنین رویکردی برای تمام تجهیزات پزشکی قابل قبول نیست.

برای مثال، اگر یک محصول به آزمون سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک و سمیت سیستمیک نیاز داشته باشد، نمی توان بدون بررسی الزامات هر آزمون، یک عصاره واحد تهیه کرد و آن را برای تمام آزمایش ها استفاده کرد.

در بعضی موارد، یک نمونه اولیه برای تهیه چند عصاره مستقل کافی است؛ اما در موارد دیگر، به دلیل تفاوت روش استخراج یا حجم مورد نیاز، باید نمونه بیشتری تهیه شود.

همچنین استفاده مجدد از یک نمونه پس از انجام یک آزمون ممکن است ویژگی های فیزیکی یا شیمیایی آن را تغییر دهد و برای آزمون بعدی مناسب نباشد.

انجام همزمان آزمون های زیست سازگاری در آزمایشگاه سنجش ساناژن

در آزمایشگاه سنجش ساناژن، امکان برنامه ریزی برای انجام همزمان چند آزمون زیست سازگاری تجهیزات پزشکی، با توجه به نوع محصول و الزامات روش های آزمایشگاهی، وجود دارد.

آزمون هایی مانند سمیت سلولی با روش های MTT و NRU، سمیت ژنتیکی، آزمون های تحریک و سایر ارزیابی های زیستی را می توان بر اساس برنامه آزمون و نیازهای محصول برنامه ریزی کرد.

پیش از شروع کار، مشخصات فنی محصول، جنس مواد سازنده، تعداد نمونه های موجود و آزمون های مورد نیاز بررسی می شوند تا مشخص شود:

  • کدام آزمون ها قابلیت انجام همزمان دارند؟

  • آیا امکان استفاده از یک سری نمونه برای چند آزمون وجود دارد؟

  • آیا برای هر آزمون باید عصاره جداگانه تهیه شود؟

  • چه مقدار نمونه برای تکمیل تمام آزمون ها لازم است؟

  • آیا امکان کاهش زمان و هزینه اجرای مجموعه آزمون ها وجود دارد؟

اگر تولیدکننده تجهیزات پزشکی هستید، پیش از ارسال نمونه می توانید فهرست آزمون های مورد نیاز و مشخصات محصول خود را برای کارشناسان سنجش ساناژن ارسال کنید تا برنامه انجام آزمون ها و مقدار نمونه مورد نیاز مشخص شود.

نتیجه برای تولیدکنندگان: انجام همزمان چند تست زیست سازگاری امکان پذیر است، اما استفاده از یک نمونه یا عصاره مشترک باید از نظر علمی و استانداردی توجیه شود. بهترین راهکار، طراحی یک برنامه آزمون یکپارچه بر اساس ISO 10993-1 و آماده سازی نمونه مطابق ISO 10993-12 است.

منابع رسمی:

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com