آزمون سمیت ژنی کامت (Comet Assay)

آزمون کامت یا Comet Assay یکی از روش‌های آزمایشگاهی ارزیابی آسیب‌های واردشده به DNA سلول‌هاست. این آزمون با نام علمی Single Cell Gel Electrophoresis (SCGE) نیز شناخته می‌شود و برای بررسی شکست رشته‌های DNA در سلول‌های یوکاریوتی به کار می‌رود.

هدف اصلی این آزمون مشخص‌کردن این موضوع است که آیا ماده، ترکیب شیمیایی یا عصاره یک وسیله پزشکی می‌تواند باعث آسیب به DNA سلول‌ها شود یا خیر.

اساس و مکانیسم آزمون

در آزمون کامت، سلول‌ها پس از تماس با ماده مورد آزمایش، در ژل آگارز قرار می‌گیرند و تحت فرایند لیز قرار می‌گیرند تا غشاهای سلولی و پروتئین‌های هسته‌ای حذف شوند. سپس DNA در شرایط الکتروفورز قرار می‌گیرد.

اگر DNA آسیب دیده باشد، قطعات آن می‌توانند در میدان الکتریکی از ناحیه اصلی DNA فاصله بگیرند و به سمت قطب مثبت حرکت کنند. پس از رنگ‌آمیزی فلورسنت و مشاهده با میکروسکوپ فلورسنت، ساختاری شبیه دنباله‌دار دیده می‌شود:

  • سر (Head): بخش متراکم DNA که عمدتاً در محل اولیه باقی مانده است.

  • دم (Tail): بخش مهاجرت‌کرده DNA که نشان‌دهنده وجود شکست‌ها یا آسیب‌های قابل تشخیص در DNA است.

هرچه میزان DNA مهاجرت‌کرده به دم بیشتر باشد، معمولاً میزان آسیب DNA نیز بیشتر است. یکی از شاخص‌های رایج برای اندازه‌گیری، درصد DNA موجود در دم (Percentage of DNA in Tail) است.

مراحل انجام آزمون کامت

آماده‌سازی نمونه: ابتدا نمونه مورد بررسی، مانند ماده اولیه یا عصاره وسیله پزشکی، مطابق روش انتخاب‌شده آماده می‌شود. برای ارزیابی تجهیزات پزشکی، نوع استخراج و شرایط تماس نمونه باید با ماهیت ماده و کاربرد وسیله متناسب باشد.

کشت سلولی و مواجهه: سلول‌های مناسب در شرایط کنترل‌شده کشت داده می‌شوند و در معرض غلظت‌های مختلف نمونه قرار می‌گیرند. انتخاب نوع سلول به هدف آزمون و روش اعتبارسنجی‌شده آزمایشگاه بستگی دارد.

تهیه اسلاید ژل آگارز: سلول‌ها در ژل آگارز با نقطه ذوب پایین تثبیت می‌شوند و روی لام قرار می‌گیرند.

لیز سلولی: سلول‌ها در محلول لیز قرار می‌گیرند تا غشاها و اجزای پروتئینی حذف شوند و DNA در ساختار ژل باقی بماند.

الکتروفورز: در روش قلیایی، DNA در شرایط قلیایی قرار می‌گیرد تا شکست‌های رشته‌ای و نواحی حساس به قلیا قابل شناسایی شوند. سپس الکتروفورز انجام می‌شود.

رنگ‌آمیزی و تصویربرداری: DNA با رنگ فلورسنت مناسب رنگ‌آمیزی شده و با میکروسکوپ فلورسنت تصویربرداری می‌شود.

تحلیل نتایج: تصاویر با نرم‌افزار تحلیل تصویر بررسی می‌شوند و شاخص‌هایی مانند درصد DNA در دم، طول دم و Tail Moment اندازه‌گیری می‌شوند. نتایج نمونه با کنترل منفی و مثبت مقایسه می‌شوند.

استانداردهای مرتبط با آزمون کامت

نکته مهم این است که آزمون کامت یک روش مشخص برای بررسی آسیب DNA است، اما استانداردهای آن بسته به انجام آزمون در شرایط In vitro یا In vivo متفاوت هستند.

استاندارد ISO 10993-3

مهم‌ترین استاندارد مرتبط با ارزیابی سمیت ژنی تجهیزات پزشکی، ISO 10993-3 با عنوان زیر است:

Biological evaluation of medical devices — Part 3: Evaluation of genotoxicity, carcinogenicity, reproductive toxicity and developmental toxicity

نسخه جدید این استاندارد در سال ۲۰۲۶ منتشر شده و جایگزین نسخه ۲۰۱۴ شده است. در این نسخه، روش‌های ارزیابی سمیت ژنی و راهبرد انتخاب آزمون‌ها بازنگری شده‌اند.

نکته مهم درباره کامت این است که در راهبرد آزمون‌های استاندارد برای ارزیابی سمیت ژنی تجهیزات پزشکی، کامت جزو آزمون‌های اصلی پیشنهادی In vitro نیست. آزمون‌های اصلی این راهبرد شامل آزمون جهش‌زایی باکتریایی و یکی از آزمون‌های معتبر سلول پستانداران مانند کروموزوم ابریشن، میکرونوکلئوس یا Mouse Lymphoma هستند.

با این حال، آزمون کامت می‌تواند در شرایط مشخص و با توجیه علمی برای بررسی آسیب DNA استفاده شود.

استاندارد OECD TG 489

یکی از استانداردهای مشخص و شناخته‌شده برای آزمون کامت عبارت است از:

OECD Test Guideline 489 – In Vivo Mammalian Alkaline Comet Assay

این دستورالعمل برای انجام آزمون کامت در شرایط In vivo تدوین شده است؛ یعنی بررسی آسیب DNA در سلول‌ها یا بافت‌های حیوانات آزمایشگاهی پس از مواجهه با ماده مورد بررسی.

در این روش معمولاً بافت مورد نظر استخراج می‌شود، سلول‌ها جدا می‌شوند و پس از انجام مراحل ژل آگارز، لیز و الکتروفورز، میزان آسیب DNA ارزیابی می‌شود.

استانداردهای تکمیلی

  • ISO 10993-1: چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی و انتخاب آزمون‌ها بر اساس ریسک.

  • ISO 10993-12: الزامات مرتبط با آماده‌سازی نمونه، استخراج و مواد مرجع در آزمون‌های زیستی.

  • ISO 10993-18: مشخصه‌یابی شیمیایی مواد و تجهیزات پزشکی.

  • ISO 10993-17: ارزیابی ریسک سم‌شناختی ترکیبات آزادشده از تجهیزات پزشکی.

این استانداردها در کنار ISO 10993-3 می‌توانند در طراحی برنامه ارزیابی سمیت ژنی تجهیزات پزشکی کاربرد داشته باشند.

تفسیر نتایج آزمون کامت

در تحلیل نتایج، معمولاً پارامترهایی مانند درصد DNA در دم، طول دم و Tail Moment بررسی می‌شوند.

اگر میزان DNA مهاجرت‌کرده به دم در گروه نمونه نسبت به کنترل منفی افزایش معنادار داشته باشد، می‌تواند نشان‌دهنده آسیب DNA باشد.

برای تفسیر معتبر نتایج باید موارد زیر بررسی شوند:

  • مقایسه نتایج نمونه با کنترل منفی و کنترل مثبت

  • بررسی ارتباط افزایش آسیب DNA با غلظت نمونه

  • بررسی سمیت سلولی و زنده‌مانی سلول‌ها

  • کنترل کیفیت تصویربرداری و تحلیل تصاویر

  • تکرارپذیری نتایج و استفاده از روش آماری مناسب

نکته مهم این است که افزایش آسیب DNA در آزمون کامت لزوماً به معنای ایجاد جهش پایدار یا سرطان‌زایی نیست. این آزمون عمدتاً شکست‌های رشته‌ای DNA و برخی نواحی حساس به قلیا را شناسایی می‌کند و نتیجه آن باید در کنار سایر آزمون‌های سمیت ژنی تفسیر شود.

تفاوت آزمون کامت با MTT

آزمون MTT برای بررسی زنده‌مانی و فعالیت متابولیکی سلول‌ها استفاده می‌شود؛ در حالی که آزمون کامت آسیب واردشده به DNA را بررسی می‌کند.

بنابراین ممکن است سلول‌ها در آزمون MTT زنده‌مانی مناسبی داشته باشند، اما در آزمون کامت آسیب DNA نشان دهند. این دو آزمون مکمل یکدیگر هستند و جایگزین هم نمی‌شوند.

جمع‌بندی: برای ارزیابی آسیب DNA با روش کامت، دستورالعمل OECD TG 489 مرجع مشخص آزمون In vivo است. برای ارزیابی سمیت ژنی تجهیزات پزشکی، استاندارد اصلی ISO 10993-3:2026 است؛ اما نباید آزمون کامت را به‌عنوان آزمون الزامی یا آزمون اصلی این استاندارد معرفی کرد. انتخاب آن باید بر اساس نوع وسیله پزشکی، مسیر تماس، نوع نمونه و ارزیابی ریسک توجیه شود.

 

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com