آزمون سمیت سلولی MTT (MTT Cytotoxicity Assay)

آزمون سمیت سلولی MTT یکی از روش‌های آزمایشگاهی پرکاربرد برای ارزیابی زیست سازگاری مواد و تجهیزات پزشکی است. این آزمون با بررسی فعالیت متابولیکی سلول‌های زنده مشخص می‌کند که آیا یک ماده یا محصول پزشکی می‌تواند باعث آسیب سلولی، کاهش زنده‌مانی یا مهار رشد سلول‌ها شود یا خیر.

این آزمون به‌ویژه برای ارزیابی محصولاتی مانند چسب‌های پزشکی، پانسمان‌های فوم، پانسمان‌های هیدروکلوئیدی، مواد دندانپزشکی و سایر موادی که با بافت بدن تماس دارند، کاربرد دارد.

اساس و مکانیسم آزمون MTT

اساس این روش بر استفاده از ماده‌ای شیمیایی به نام MTT است.

نام کامل این ماده عبارت است از:

3-(4,5-Dimethylthiazol-2-yl)-2,5-Diphenyltetrazolium Bromide

MTT یک ترکیب تترازولیوم زردرنگ است که در سلول‌های زنده و از طریق فعالیت آنزیم‌های اکسیدوردوکتاز سلولی، به ترکیبی نامحلول با رنگ بنفش تیره تبدیل می‌شود که فورمازان (Formazan) نام دارد.

میزان تشکیل فورمازان با فعالیت متابولیکی سلول‌ها ارتباط دارد؛ بنابراین معمولاً هرچه تعداد سلول‌های زنده و فعالیت متابولیکی آن‌ها بیشتر باشد، رنگ بنفش بیشتری تولید می‌شود.

در مقابل، اگر ماده مورد آزمایش خاصیت سمی داشته باشد، فعالیت متابولیکی و زنده‌مانی سلول‌ها کاهش پیدا می‌کند و میزان تولید فورمازان کمتر خواهد شد.

مراحل انجام آزمون MTT

آماده‌سازی نمونه

ابتدا نمونه محصول پزشکی آماده می‌شود. در بسیاری از موارد، به‌خصوص برای محصولات جامد یا نیمه‌جامد، عصاره محصول با استفاده از محیط استخراج مناسب تهیه می‌شود. هدف این است که مواد قابل آزادسازی از محصول وارد محیط استخراج شوند تا اثر احتمالی آن‌ها بر سلول‌ها بررسی شود.

شرایط آماده‌سازی و استخراج نمونه باید متناسب با نوع محصول و مطابق استاندارد ISO 10993-12 انتخاب شود.

انتخاب و کشت سلول

یکی از رده‌های سلولی پرکاربرد در این آزمون، سلول‌های فیبروبلاست موشی L929 است. این سلول‌ها در محیط کشت مناسب، معمولاً در پلیت‌های ۹۶ خانه‌ای، کشت داده می‌شوند.

پس از قرارگیری سلول‌ها در شرایط مناسب انکوباسیون، سلول‌ها فرصت پیدا می‌کنند به سطح چاهک‌ها متصل شوند و رشد کنند.

مواجهه سلول‌ها با نمونه

در این مرحله، عصاره نمونه یا خود ماده آزمایشی، بر اساس روش انتخاب‌شده، در معرض سلول‌ها قرار می‌گیرد.

معمولاً برای بررسی پاسخ سلولی، از چند غلظت مختلف عصاره استفاده می‌شود. سلول‌ها برای مدت مشخصی، اغلب حدود ۲۴ ساعت، در معرض نمونه قرار می‌گیرند؛ البته زمان دقیق به نوع آزمون و شرایط پروتکل وابسته است.

افزودن معرف MTT

پس از پایان دوره مواجهه، محلول MTT به چاهک‌های حاوی سلول اضافه می‌شود.

سلول‌های زنده MTT را به فورمازان بنفش‌رنگ تبدیل می‌کنند. هرچه فعالیت متابولیکی سلول‌ها بیشتر باشد، معمولاً مقدار بیشتری فورمازان تولید می‌شود.

حل کردن کریستال‌های فورمازان

از آنجا که فورمازان تولیدشده نامحلول است، باید با استفاده از یک حلال مناسب، مانند DMSO یا محلول حل‌کننده معتبر در پروتکل، حل شود تا محلولی یکنواخت ایجاد شود.

اندازه‌گیری جذب نوری

در مرحله پایانی، جذب نوری نمونه‌ها با استفاده از دستگاه میکروپلیت ریدر (Microplate Reader) اندازه‌گیری می‌شود.

طول موج رایج برای خوانش آزمون MTT حدود ۵۷۰ نانومتر است و در برخی پروتکل‌ها از طول موج مرجع نیز استفاده می‌شود.

شدت جذب نوری با میزان فورمازان تولیدشده و در نتیجه با فعالیت متابولیکی سلول‌ها ارتباط دارد.

تفسیر نتایج آزمون

بر اساس معیار رایج استاندارد ISO 10993-5، کاهش زنده‌مانی سلول‌ها به کمتر از ۷۰ درصد نسبت به گروه کنترل، نشان‌دهنده اثر سیتوتوکسیک یا سمیت سلولی قابل توجه است.

برای مثال:

اگر زنده‌مانی سلول‌ها پس از مواجهه با عصاره یک چسب پزشکی برابر با ۹۰ درصد باشد، اثر سمیت سلولی قابل توجهی بر اساس این معیار مشاهده نشده است.

اما اگر زنده‌مانی سلول‌ها به ۴۵ درصد کاهش پیدا کند، نمونه اثر سمیت سلولی قابل توجهی نشان می‌دهد.

توجه داشته باشید که این معیار باید همراه با کنترل‌های معتبر، کیفیت اجرای آزمون و بررسی مورفولوژی سلول‌ها تفسیر شود. نتیجه منفی آزمون MTT به‌تنهایی به معنای اثبات کامل زیست سازگاری محصول نیست.

استانداردهای مورد استفاده در آزمون MTT

استاندارد اصلی: ISO 10993-5

استاندارد اصلی آزمون

استاندارد ISO 10993-5 با عنوان:

Biological Evaluation of Medical Devices – Part 5: Tests for In Vitro Cytotoxicity

به ارزیابی سمیت سلولی تجهیزات پزشکی در شرایط آزمایشگاهی می‌پردازد.

این استاندارد روش‌های مختلف بررسی سمیت سلولی را معرفی می‌کند و روش MTT نیز در پیوست C آن (Annex C) تشریح شده است.

این استاندارد مواردی مانند انتخاب رده سلولی، آماده‌سازی نمونه، شرایط کشت، نحوه مواجهه سلول با نمونه، کنترل‌های مثبت و منفی و ارزیابی نتایج را پوشش می‌دهد.

استاندارد مکمل: ISO 10993-12

این استاندارد با عنوان:

Biological Evaluation of Medical Devices – Part 12: Sample Preparation and Reference Materials

به آماده‌سازی نمونه‌ها و مواد مرجع اختصاص دارد.

در آزمون MTT، این استاندارد برای تعیین نحوه آماده‌سازی نمونه، نسبت سطح به حجم یا جرم به حجم، نوع محیط استخراج و شرایط زمانی و دمایی استخراج اهمیت دارد.

نسخه مورد استناد این استاندارد ISO 10993-12:2021 است.

استاندارد ISO 10993-1

این استاندارد چارچوب ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در قالب مدیریت ریسک مشخص می‌کند.

بر اساس این استاندارد، ضرورت انجام آزمون سمیت سلولی و سایر آزمون‌های زیست سازگاری بر اساس نوع ماده، محل تماس با بدن و مدت زمان تماس تعیین می‌شود.

بنابراین، انجام آزمون MTT باید بخشی از یک برنامه ارزیابی زیستی متناسب با ریسک محصول باشد.

کنترل‌های ضروری در آزمون MTT

برای اطمینان از اعتبار نتایج، استفاده از کنترل‌های مناسب ضروری است:

  • کنترل منفی (Negative Control): ماده‌ای که انتظار نمی‌رود اثر سمیت سلولی قابل توجهی داشته باشد.

  • کنترل مثبت (Positive Control): ماده‌ای با اثر سمیت سلولی شناخته‌شده که عملکرد صحیح آزمون را بررسی می‌کند.

  • کنترل حلال (Solvent Control): محیط استخراج یا حلالی که نمونه در آن آماده شده است و اثر آن به‌تنهایی باید بررسی شود.

  • بلانک (Blank): برای اصلاح جذب نوری زمینه و حذف اثر معرف‌ها و مواد غیرسلولی.

اهمیت آزمون MTT برای محصولات پزشکی

در محصولاتی مانند چسب بافتی جراحی، چسب دندانپزشکی، چسب پانسمان فوم و پانسمان هیدروکلوئیدی، ممکن است ترکیباتی از محصول یا مواد آزادشونده از آن بر سلول‌های بدن اثر بگذارند.

آزمون MTT کمک می‌کند مشخص شود که عصاره این محصولات تا چه اندازه می‌تواند زنده‌مانی سلول‌ها را کاهش دهد.

برای مثال، در چسب‌های جراحی سیانواکریلاتی، بررسی اثر مواد آزادشونده از محصول و ترکیبات باقی‌مانده پس از پلیمریزاسیون اهمیت دارد. در پانسمان‌های فوم و هیدروکلوئیدی نیز باید اثر ترکیبات چسبنده، افزودنی‌ها و مواد قابل استخراج بررسی شود.

نکته مهم: آزمون MTT فقط سمیت سلولی را ارزیابی می‌کند و جایگزین آزمون‌های حساسیت‌زایی، تحریک پوستی، سمیت سیستمیک یا سایر آزمون‌های مورد نیاز برای ارزیابی زیست سازگاری نیست.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com