پروب پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter Probe)

پروب پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter Probe) یکی از اجزای اصلی دستگاه پالس اکسیمتر است که برای اندازه گیری میزان اشباع اکسیژن خون (SpO2) و تعداد ضربان قلب استفاده می شود. این حسگر با استفاده از فناوری نوری، تغییرات جذب نور توسط خون در گردش را اندازه گیری کرده و اطلاعات مربوط به وضعیت اکسیژن رسانی بدن را در اختیار پزشک یا کاربر قرار می دهد.

پروب پالس اکسیمتر معمولا روی انگشت دست، انگشت پا یا لاله گوش قرار می گیرد و بدون نیاز به ورود به بدن، امکان پایش غیر تهاجمی وضعیت اکسیژن خون را فراهم می کند.

اجزای اصلی پروب پالس اکسیمتر

پروب پالس اکسیمتر معمولا از اجزای زیر تشکیل شده است:

منبع نور قرمز و مادون قرمز (Red and Infrared LEDs): این دیودها دو طول موج نوری متفاوت تولید می کنند که برای تشخیص تفاوت جذب نور توسط هموگلوبین اکسیژن دار و بدون اکسیژن استفاده می شوند.

آشکارساز نوری (Photodetector): نور عبوری یا بازتاب شده از بافت را دریافت کرده و آن را به سیگنال الکتریکی تبدیل می کند.

بدنه و محفظه حسگر: معمولا از مواد پلیمری مانند ABS، پلی کربنات یا سایر مواد مهندسی ساخته می شود و اجزای الکترونیکی را در خود جای می دهد.

لایه تماس با پوست: بخشی از پروب است که مستقیما با پوست بیمار تماس دارد. این بخش ممکن است از پلیمر، سیلیکون، مواد نرم و انعطاف پذیر یا چسب پزشکی ساخته شده باشد.

کابل و اتصالات الکتریکی: برای انتقال سیگنال های دریافت شده از حسگر به دستگاه اصلی استفاده می شوند.

انواع پروب پالس اکسیمتر

پروب انگشتی بزرگسالان (Adult Finger Probe)

به صورت گیره ای طراحی شده و روی انگشت بیمار قرار می گیرد. این نوع معمولا در دستگاه های پایش اکسیژن خون بیمارستانی و خانگی استفاده می شود.

پروب انگشتی بزرگسالان (Adult Finger Probe)

پروب نوزادان (Neonatal Probe)

معمولا به صورت چسبی یا نواری طراحی می شود و برای قرارگیری روی انگشت پا، کف پا یا سایر نقاط مناسب نوزاد استفاده می شود.

پروب نوزادان (Neonatal Probe)

پروب گوشی (Ear Probe)

برای اندازه گیری اشباع اکسیژن خون از ناحیه لاله گوش طراحی شده است.

پروب گوشی (Ear Probe)

پروب بازتابی (Reflectance Probe)

منبع نور و آشکارساز در یک سمت قرار دارند و نور بازتاب شده از بافت اندازه گیری می شود. این نوع ممکن است برای پیشانی یا سایر نقاط بدن طراحی شود.

پروب بازتابی (Reflectance Probe)

طبقه بندی زیستی پروب پالس اکسیمتر

از نظر ارزیابی زیست سازگاری، پروب پالس اکسیمتر معمولا در گروه تجهیزات پزشکی دارای تماس با پوست سالم (Surface Device – Intact Skin) قرار می گیرد.

این طبقه بندی برای قسمت هایی از محصول است که در شرایط استفاده واقعی با پوست سالم بیمار تماس دارند.

نکته مهم این است که تمام اجزای پروب لزوما نیازمند ارزیابی زیستی یکسان نیستند. برای مثال، بدنه بیرونی دستگاه که با بیمار تماس ندارد، با سطح نرم و چسبنده ای که مستقیما روی پوست قرار می گیرد، شرایط متفاوتی دارد.

مدت تماس نیز باید بر اساس زمان واقعی استفاده از محصول تعیین شود. پروبی که چند دقیقه روی انگشت قرار می گیرد، از نظر طبقه بندی مدت تماس با حسگر چسبی که برای چند روز روی پوست نوزاد باقی می ماند یکسان نیست.

استانداردهای مورد استفاده برای ارزیابی پروب پالس اکسیمتر

برای ارزیابی پروب پالس اکسیمتر باید دو موضوع از یکدیگر تفکیک شوند:

  • ایمنی و عملکرد الکتریکی و نوری: شامل دقت اندازه گیری SpO2، عملکرد حسگر، ایمنی الکتریکی و عملکرد اساسی دستگاه.

  • زیست سازگاری: شامل بررسی اثرات زیستی مواد سازنده قسمت هایی که با پوست بیمار تماس دارند.

استاندارد ISO 80601-2-61

ISO 80601-2-61:2026 – Medical Electrical Equipment – Particular Requirements for Basic Safety and Essential Performance of Pulse Oximeter Equipment

این استاندارد مهم ترین استاندارد اختصاصی برای تجهیزات پالس اکسیمتر است.

ویرایش سوم این استاندارد در آوریل 2026 منتشر شده و جایگزین نسخه ISO 80601-2-61:2017 شده است.

دامنه کاربرد آن شامل موارد زیر است:

  • دستگاه اصلی پالس اکسیمتر

  • پروب پالس اکسیمتر

  • کابل رابط پروب

  • تجهیزات و اجزای لازم برای عملکرد عادی سیستم

این استاندارد الزامات ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات پالس اکسیمتر را پوشش می دهد. بنابراین صرفا مربوط به دستگاه نمایشگر نیست و خود پروب نیز در دامنه آن قرار دارد.

ISO+1

استاندارد ISO 10993-1

ISO 10993-1:2025 – Biological Evaluation of Medical Devices

این استاندارد مرجع اصلی تعیین الزامات ارزیابی زیستی پروب پالس اکسیمتر است.

در این استاندارد، محصولاتی که با پوست سالم تماس دارند، در گروه تجهیزات پزشکی با تماس سطحی با پوست سالم (Surface Devices – Intact Skin) قرار می گیرند.

برای این گروه، اثرات زیستی زیر باید در فرایند ارزیابی بررسی شوند:

  • سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • حساسیت زایی (Sensitization)

  • تحریک پوستی (Irritation)

این اثرات برای هر سه گروه مدت تماس محدود، طولانی و بلندمدت مطرح هستند.

نکته رگولاتوری: مطرح بودن یک اثر زیستی برای ارزیابی، به معنی الزام قطعی به اجرای آزمون مربوطه نیست. ابتدا باید اطلاعات موجود، مشخصات مواد، سوابق استفاده و ارزیابی ریسک بررسی شوند و در صورت ناکافی بودن شواهد، آزمون مناسب انتخاب شود.

ISO+1

استاندارد ISO 10993-5

ISO 10993-5:2009 – Tests for In Vitro Cytotoxicity

این استاندارد برای ارزیابی سمیت سلولی مواد سازنده پروب پالس اکسیمتر کاربرد دارد.

در این آزمون، اثر عصاره مواد یا در شرایط مناسب تماس مستقیم نمونه با سلول های کشت شده بررسی می شود.

روش های قابل استفاده عبارت اند از:

  • آزمون MTT

  • آزمون NRU

  • آزمون تماس مستقیم (Direct Contact)

برای مثال، مواد پلیمری در تماس با پوست، پوشش های سطحی و اجزای چسبنده پروب می توانند در ارزیابی سمیت سلولی مورد بررسی قرار گیرند.

نسخه 2009 همچنان نسخه جاری این استاندارد است و در سال 2022 مجددا تایید شده است.

ISO

استاندارد ISO 10993-10

ISO 10993-10:2021 – Tests for Skin Sensitization

این استاندارد برای ارزیابی احتمال ایجاد حساسیت پوستی ناشی از مواد سازنده پروب استفاده می شود.

این موضوع به ویژه در پروب های چسبی یک بار مصرف اهمیت دارد؛ زیرا چسب ها، مواد پلیمری، افزودنی ها و ترکیبات شیمیایی موجود در لایه تماس با پوست ممکن است دارای پتانسیل حساسیت زایی باشند.

در این استاندارد روش های ارزیابی حساسیت زایی پوستی از جمله روش های مبتنی بر حیوانات آزمایشگاهی تشریح شده اند. انتخاب روش باید با توجه به اطلاعات موجود و رویکردهای معتبر جایگزین حیوانات انجام شود.

Part 10: Tests for skin sensitization+1

استاندارد ISO 10993-23

ISO 10993-23:2021 – Tests for Irritation

این استاندارد برای بررسی احتمال تحریک پوستی ناشی از تماس پروب با پوست استفاده می شود.

در پروب های انگشتی، گوشی و به ویژه پروب های چسبی نوزادان، احتمال ایجاد قرمزی، التهاب و واکنش های موضعی باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

روش های in vitro مبتنی بر اپیدرم انسانی بازسازی شده (Reconstructed Human Epidermis) نیز در این استاندارد مطرح هستند.

اصلاحیه ISO 10993-23:2021/Amd 1:2025 نیز در سال 2025 منتشر شده و مدل های بیشتری از اپیدرم انسانی بازسازی شده را اضافه کرده است.

Part 23: Tests for irritation+1

استانداردهای تکمیلی

بسته به طراحی و مواد سازنده پروب، استانداردهای زیر نیز می توانند مورد استفاده قرار گیرند:

  • ISO 10993-12: آماده سازی نمونه ها و مواد مرجع برای آزمون های زیستی و تهیه عصاره.

  • ISO 10993-18: مشخصه یابی شیمیایی مواد سازنده و بررسی ترکیبات قابل استخراج و آزادشونده.

  • ISO 14971: مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی.

  • IEC 60601-1: الزامات عمومی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات الکتریکی پزشکی.

  • IEC 60601-1-2: الزامات سازگاری الکترومغناطیسی تجهیزات پزشکی.

آزمون های زیست سازگاری مورد توجه برای پروب پالس اکسیمتر

با توجه به تماس پروب با پوست سالم، آزمون های زیر مهم ترین مواردی هستند که باید در برنامه ارزیابی زیستی بررسی شوند.

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)

برای بررسی اثر مواد قابل استخراج از پروب بر زنده مانی سلول ها انجام می شود. آزمون های MTT و NRU از روش های متداول این حوزه هستند.

آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation Test)

برای بررسی احتمال ایجاد واکنش های تحریکی در پوست در اثر تماس با مواد سازنده پروب انجام می شود.

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization Test)

برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی در اثر تماس با مواد سازنده پروب انجام می شود.

ارزیابی شیمیایی مواد (Chemical Characterization)

در صورت نیاز، مواد قابل استخراج و آزادشونده از اجزای پروب شناسایی و از نظر خطرات سم شناسی ارزیابی می شوند.

نکات مهم در انتخاب آزمون برای تولیدکنندگان پروب پالس اکسیمتر

چند نکته در ارزیابی این محصول اهمیت ویژه دارد:

  • پروب های یک بار مصرف: جنس چسب، لایه پلیمری و مواد در تماس با پوست باید در ارزیابی زیستی محصول نهایی بررسی شوند.

  • پروب های چندبار مصرف: علاوه بر مواد سازنده، اثر فرایندهای تمیزکاری و ضدعفونی مکرر بر سطح تماس با پوست نیز باید بررسی شود.

  • پروب های نوزادان: به دلیل حساسیت بیشتر گروه مصرف کننده و احتمال تماس طولانی مدت، ارزیابی ریسک باید با دقت بیشتری انجام شود.

  • پروب های چسبی: ترکیبات چسب، مواد افزودنی و احتمال آزاد شدن ترکیبات شیمیایی اهمیت زیادی دارند.

  • مدت تماس: باید بر اساس دستورالعمل مصرف و حداکثر مدت تماس مورد انتظار تعیین شود، نه صرفا بر اساس زمان معمول اندازه گیری.

نتیجه گیری

برای پروب پالس اکسیمتر، دو استاندارد اصلی عبارت اند از:

  • ISO 80601-2-61:2026 برای ایمنی و عملکرد اساسی تجهیزات پالس اکسیمتر.

  • ISO 10993-1:2025 برای ارزیابی زیست سازگاری مواد در تماس با بدن.

همچنین استانداردهای ISO 10993-5، ISO 10993-10 و ISO 10993-23 برای ارزیابی سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی اهمیت دارند.

نتیجه برای تولیدکننده: برای تعیین آزمون های مورد نیاز پروب پالس اکسیمتر، ابتدا باید نوع پروب، مواد سازنده، مدت تماس با پوست و یک بار مصرف یا چندبار مصرف بودن آن مشخص شود. سپس برنامه ارزیابی زیستی بر اساس ISO 10993 و الزامات رگولاتوری تدوین شود.

سنجش ساناژن | آزمایشگاه همکار غذا و دارو

آزمایشگاه سنجش ساناژن آماده ارائه خدمات آزمون های زیست سازگاری تجهیزات پزشکی شامل سمیت سلولی، تحریک پوستی و حساسیت زایی و مشاوره تخصصی در انتخاب آزمون های مورد نیاز برای پروب پالس اکسیمتر است.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com