تجهیزات پایش بیمار که حسگر آنها روی پوست سالم قرار می گیرد (Patient Monitoring Devices in Contact with Intact Skin)

تجهیزات پایش بیمار با حسگرهای قرار گرفته روی پوست سالم به گروهی از تجهیزات پزشکی گفته می شود که برای اندازه گیری، ثبت یا پایش پارامترهای فیزیولوژیک بدن استفاده می شوند و حسگر، الکترود، پروب یا بخش تماس دهنده آنها مستقیما با پوست سالم بیمار در تماس است؛ بدون آنکه وارد بدن شود یا به پوست آسیب برساند.

این تجهیزات معمولا در بیمارستان ها، مراکز درمانی، بخش های مراقبت ویژه، اورژانس و حتی محیط منزل استفاده می شوند.

از آنجا که این تجهیزات ممکن است برای مدت کوتاه یا طولانی روی پوست بیمار باقی بمانند، ارزیابی زیست سازگاری مواد سازنده بخش های در تماس با پوست اهمیت زیادی دارد.

انواع تجهیزات پایش بیمار با حسگرهای تماسی

الکترودهای نوار قلب (ECG Electrodes)

برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب استفاده می شوند. الکترودها معمولا دارای سطح رسانا، ژل الکترولیت و لایه چسبنده هستند و مستقیما روی پوست سالم قرار می گیرند.

الکترودهای نوار قلب (ECG Electrodes)

پروب پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter Probe)

برای اندازه گیری اشباع اکسیژن خون (SpO2) و ضربان قلب استفاده می شود. پروب معمولا روی انگشت، لاله گوش یا سایر نقاط مناسب بدن قرار می گیرد.

پروب پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter Probe)

حسگرهای اندازه گیری دمای بدن (Skin Temperature Sensors)

برای اندازه گیری یا پایش دمای پوست و در برخی طراحی ها تخمین دمای بدن استفاده می شوند. برخی از این حسگرها به صورت چسبی روی پوست نصب می شوند.

حسگرهای اندازه گیری دمای بدن (Skin Temperature Sensors)
حسگرهای پایش تنفس (Respiratory Monitoring Sensors)

برای بررسی تعداد تنفس، حرکات قفسه سینه و الگوهای تنفسی استفاده می شوند و ممکن است به صورت الکترود یا حسگر چسبی روی پوست قرار بگیرند.

حسگرهای پایش تنفس (Respiratory Monitoring Sensors)
تجهیزات هولتر قلب (Holter Monitoring Devices)

برای ثبت طولانی مدت فعالیت الکتریکی قلب استفاده می شوند. الکترودهای چسبی این تجهیزات ممکن است ساعت ها یا چندین روز با پوست بیمار در تماس باشند.

تجهیزات هولتر قلب (Holter Monitoring Devices)
الکترودهای الکتروانسفالوگرافی (EEG Electrodes)

برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز استفاده می شوند و معمولا با پوست سر تماس دارند.

الکترودهای الکتروانسفالوگرافی (EEG Electrodes)

استانداردهای مورد استفاده برای ارزیابی زیست سازگاری

مهم ترین مرجع برای ارزیابی زیستی این تجهیزات، مجموعه استانداردهای ISO 10993 است.

از آنجا که حسگرهای مورد بحث فقط با پوست سالم تماس دارند، در طبقه بندی زیستی در گروه تجهیزات پزشکی در تماس با پوست سالم (Intact Skin Contact) قرار می گیرند.

مدت تماس نیز در انتخاب آزمون های مورد نیاز اهمیت دارد. تماس کوتاه مدت، تماس طولانی مدت و تماس بلندمدت باید بر اساس مدت استفاده مورد انتظار از محصول ارزیابی شوند.

استاندارد ISO 10993-1

ISO 10993-1:2025 – Biological Evaluation of Medical Devices

این استاندارد مرجع اصلی تعیین الزامات ارزیابی زیست سازگاری تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک است.

ویرایش ششم این استاندارد در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین ISO 10993-1:2018 شده است.

ISO+1

برای تجهیزات پایش بیمار که با پوست سالم تماس دارند، مهم ترین اثرات زیستی قابل ارزیابی عبارت اند از:

  • سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

  • تحریک پوستی (Skin Irritation)

نکته مهم این است که شناسایی این اثرات زیستی به معنی الزام خودکار به انجام هر سه آزمون در تمام شرایط نیست. ابتدا باید اطلاعات موجود درباره مواد، سابقه استفاده، مشخصات شیمیایی و ارزیابی ریسک بررسی شود و سپس نیاز به آزمون تعیین گردد.

استاندارد ISO 10993-5

ISO 10993-5:2009 – Tests for In Vitro Cytotoxicity

این استاندارد برای ارزیابی سمیت سلولی مواد و تجهیزات پزشکی استفاده می شود.

در تجهیزات پایش بیمار، موادی مانند ژل رسانا، چسب الکترود، پلیمرهای سطحی و مواد پوشش دهنده که با پوست تماس دارند، می توانند در ارزیابی سمیت سلولی مورد توجه قرار گیرند.

روش های متداول شامل موارد زیر هستند:

  • آزمون MTT

  • آزمون NRU

  • آزمون تماس مستقیم (Direct Contact)

ویرایش 2009 این استاندارد همچنان نسخه جاری تایید شده است.

ISO

استاندارد ISO 10993-10

ISO 10993-10:2021 – Tests for Skin Sensitization

این استاندارد برای ارزیابی احتمال ایجاد حساسیت پوستی ناشی از تماس با مواد سازنده تجهیزات پزشکی کاربرد دارد.

این موضوع برای الکترودهای چسبی، ژل های رسانا و پچ های پایش بیمار اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تماس مکرر یا طولانی مدت با برخی ترکیبات شیمیایی می تواند موجب واکنش حساسیتی شود.

Part 10: Tests for skin sensitization

استاندارد ISO 10993-23

ISO 10993-23:2021 – Tests for Irritation

این استاندارد برای ارزیابی احتمال تحریک پوست در اثر تماس با مواد و تجهیزات پزشکی استفاده می شود.

برای محصولاتی مانند الکترودهای ECG، پچ های پایش دما و حسگرهای چسبی، ارزیابی احتمال ایجاد قرمزی، التهاب و واکنش های موضعی پوست اهمیت دارد.

اصلاحیه ISO 10993-23:2021/Amd 1:2025 نیز منتشر شده است که مدل های بیشتر اپیدرم انسانی بازسازی شده را برای آزمون های in vitro تحریک معرفی می کند.

Part 23: Tests for irritation+1

استانداردهای تکمیلی مجموعه ISO 10993

بسته به ترکیب مواد و نوع محصول، استانداردهای زیر نیز ممکن است در ارزیابی زیستی مورد استفاده قرار گیرند:

  • ISO 10993-12: آماده سازی نمونه و مواد مرجع برای آزمون های زیستی و تهیه عصاره.

  • ISO 10993-17: ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات و مواد آزادشده از تجهیزات پزشکی.

  • ISO 10993-18: شناسایی و مشخصه یابی شیمیایی مواد سازنده تجهیزات پزشکی.

  • ISO/TS 10993-19: مشخصه یابی فیزیکوشیمیایی، مورفولوژیک و توپوگرافیک مواد.

انتخاب این استانداردها به ماهیت مواد، شرایط تماس و نتایج ارزیابی ریسک بستگی دارد.

استانداردهای ایمنی و عملکرد تجهیزات پایش بیمار

توجه داشته باشید که استانداردهای ISO 10993 فقط بخش زیستی و ایمنی تماس با بدن را پوشش می دهند. برای بررسی ایمنی الکتریکی، عملکرد و دقت اندازه گیری تجهیزات نیز استانداردهای اختصاصی دیگری وجود دارند.

مهم ترین استانداردهای این حوزه عبارت اند از:

IEC 60601-1

الزامات عمومی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات الکتریکی پزشکی را مشخص می کند.

IEC 60601-1-2

برای ارزیابی سازگاری الکترومغناطیسی (EMC) تجهیزات پزشکی و بررسی عملکرد آنها در حضور اختلالات الکترومغناطیسی کاربرد دارد.

IEC 60601-2-27

استاندارد اختصاصی ایمنی و عملکرد اساسی تجهیزات پایش الکتروکاردیوگرافی (ECG Monitoring Equipment) است.

IEC

IEC 60601-2-47

برای تجهیزات ثبت و تحلیل الکتروکاردیوگرافی سیار، از جمله سیستم های هولتر، کاربرد دارد.

IEC

ISO 80601-2-61:2026

استاندارد اختصاصی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات پالس اکسیمتر است. ویرایش سوم آن در آوریل 2026 منتشر شده و جایگزین نسخه 2017 شده است.

ISO+1

چه آزمون هایی برای این تجهیزات مورد نیاز است؟

برای محصولاتی که فقط با پوست سالم تماس دارند، تمرکز اولیه ارزیابی زیستی بر سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی است.

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)

برای بررسی اثر مواد قابل استخراج یا بخش های تماس دهنده محصول بر زنده مانی سلول ها انجام می شود. آزمون های MTT و NRU از روش های قابل استفاده هستند.

آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation Test)

برای ارزیابی احتمال ایجاد تحریک و واکنش های موضعی پوست انجام می شود. بسته به شرایط، روش های in vitro و در صورت توجیه روش های in vivo قابل بررسی هستند.

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization Test)

برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی ناشی از ترکیبات موجود در محصول انجام می شود.

ارزیابی شیمیایی و سم شناسی

در صورت نیاز، ترکیبات شیمیایی مواد سازنده و مواد قابل استخراج یا آزادشونده بررسی می شوند تا خطرات احتمالی ناشی از تماس با پوست مشخص شوند.

نکات مهم در انتخاب آزمون های زیست سازگاری

در انتخاب آزمون های مورد نیاز برای تجهیزات پایش بیمار باید به چند موضوع توجه شود:

  • نوع ماده در تماس با پوست؛ مانند پلیمر، چسب، ژل رسانا، جوهر چاپ و پوشش سطحی.

  • مدت زمان تماس محصول با پوست.

  • تماس مستقیم یا غیرمستقیم حسگر با پوست.

  • امکان آزاد شدن ترکیبات شیمیایی از مواد سازنده.

  • امکان استفاده مجدد از حسگر و تعداد دفعات تماس با پوست.

  • شرایط استفاده واقعی محصول و گروه بیماران هدف.

برای مثال، الکترود ECG یک بار مصرف که چند ساعت روی پوست قرار می گیرد، از نظر مدت تماس با یک الکترود هولتر که چندین روز استفاده می شود شرایط یکسانی ندارد. بنابراین نمی توان بدون بررسی مدت تماس و مشخصات مواد، یک برنامه آزمون یکسان برای هر دو محصول در نظر گرفت.

همچنین آزمون سمیت سیستمیک، ژنوتوکسیسیته و هموسازگاری صرفا به دلیل تماس محصول با پوست سالم الزامی نیستند و تنها در صورت وجود توجیه علمی و ریسک مرتبط باید بررسی شوند.

نتیجه گیری

تجهیزات پایش بیمار با حسگرهای قرار گرفته روی پوست سالم، شامل انواع الکترودهای نوار قلب، پروب های پالس اکسیمتر، حسگرهای دمای بدن، تجهیزات هولتر و حسگرهای پایش تنفس هستند.

برای ارزیابی زیست سازگاری این محصولات، استاندارد ISO 10993-1:2025 مرجع اصلی است و استانداردهای ISO 10993-5، ISO 10993-10 و ISO 10993-23 در ارزیابی سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی نقش مهمی دارند.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com