تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی (Subacute Dermal Systemic Toxicity Test)
تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی برای بررسی اثرات سمی ناشی از تماس مکرر یا پیوسته یک ماده با پوست در یک دوره زمانی محدود انجام می شود. در این آزمون، ماده مورد نظر به دفعات مشخص روی پوست قرار می گیرد تا مشخص شود آیا ترکیبات آن از طریق پوست جذب می شوند و می توانند بر اندام ها و سیستم های مختلف بدن اثر نامطلوب بگذارند یا خیر.
تفاوت اصلی این آزمون با تست سمیت سیستمیک حاد پوستی در تعداد دفعات و مدت مواجهه است. در آزمون حاد، اثرات ناشی از یک بار مواجهه یا مواجهه کوتاه بررسی می شود؛ اما در آزمون تحت حاد، اثرات ناشی از مواجهه تکراری طی چند روز یا چند هفته مورد ارزیابی قرار می گیرد.
این آزمون با تست تحریک پوستی و حساسیت زایی پوستی متفاوت است؛ زیرا هدف آن بررسی اثرات سیستمیک ماده پس از جذب احتمالی از پوست است، نه صرفا واکنش موضعی پوست.
اهداف انجام تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی
این آزمون با اهداف زیر انجام می شود:
-
بررسی اثرات سمی ناشی از جذب مکرر ماده از طریق پوست
-
شناسایی اثرات تجمعی یا وابسته به تکرار مواجهه
-
بررسی تغییرات وزن بدن و وضعیت عمومی موجود زنده
-
ارزیابی علائم بالینی مانند ضعف، بی حالی، تغییر رفتار و اختلالات حرکتی
-
بررسی تغییرات احتمالی در عملکرد کبد، کلیه و سایر اندام های حیاتی
-
ارزیابی تغییرات شاخص های خونی و بیوشیمیایی
-
بررسی احتمال آسیب بافتی و اندامی در اثر مواجهه مکرر
-
کمک به تعیین سطح ایمنی مواد و محصولات دارای تماس پوستی
چه محصولاتی ممکن است به این آزمون نیاز داشته باشند؟
نیاز به انجام تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی به نوع ماده، ترکیبات تشکیل دهنده، میزان آزادسازی، قابلیت جذب از پوست و مدت تماس با بدن بستگی دارد.
این آزمون ممکن است در ارزیابی ایمنی گروه های زیر مطرح شود:
-
کرم ها، ژل ها و پمادهای دارویی موضعی
-
محصولات آرایشی و بهداشتی با ترکیبات فعال قابل جذب
-
چسب های پزشکی و چسب های مورد استفاده در پانسمان
-
پانسمان های حاوی مواد دارویی یا ترکیبات فعال
-
مواد ضد عفونی کننده مورد استفاده مکرر روی پوست
-
پچ های پوستی و سامانه های انتقال دارو از طریق پوست
-
مواد پلیمری، سیلیکونی و الاستومری مورد استفاده در تجهیزات پزشکی
-
تجهیزات پزشکی دارای تماس طولانی مدت با پوست
-
مواد شیمیایی که احتمال جذب سیستمیک آنها از طریق پوست وجود دارد
برای مثال، در یک پچ دارویی که ترکیبات فعال آن به صورت تدریجی از طریق پوست جذب می شوند، بررسی سمیت سیستمیک ناشی از مواجهه تکراری می تواند اهمیت داشته باشد.
البته صرف تماس طولانی مدت یک محصول با پوست به معنی ضرورت انجام این آزمون نیست. انتخاب آزمون باید با توجه به ارزیابی ریسک، ماهیت ترکیبات، میزان جذب احتمالی و داده های موجود انجام شود.
مراحل انجام تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی
آماده سازی و بررسی نمونه
در مرحله نخست، نمونه از نظر ماهیت شیمیایی، ترکیبات تشکیل دهنده، شکل فیزیکی، خلوص و ویژگی های مرتبط با تماس پوستی بررسی می شود.
در تجهیزات پزشکی، آماده سازی نمونه باید با توجه به نوع محصول و استانداردهای ارزیابی زیستی انجام شود. در برخی موارد ممکن است از عصاره نمونه استفاده شود؛ اما انتخاب عصاره یا تماس مستقیم باید از نظر علمی با مسیر واقعی مواجهه و هدف آزمون سازگار باشد.
انتخاب مدل آزمایشی
در مطالعات متداول سمیت پوستی تکراری، از مدل های حیوانی مناسب مانند جوندگان استفاده می شود. انتخاب گونه، تعداد حیوانات، دوز و مدت مطالعه به استاندارد مورد استفاده و ویژگی های ماده بستگی دارد.
اعمال مکرر ماده روی پوست
مقدار مشخصی از ماده در فواصل زمانی تعیین شده روی ناحیه مشخصی از پوست اعمال می شود. این کار در طول دوره مطالعه تکرار می شود تا شرایط مواجهه مکرر شبیه سازی شود.
در این مرحله، مقدار ماده، سطح تماس، مدت قرارگیری روی پوست و تعداد دفعات مواجهه باید کنترل و مستند شوند.
پایش علائم بالینی
در طول مطالعه، وضعیت عمومی حیوانات به صورت منظم بررسی می شود. مواردی مانند تغییر رفتار، فعالیت حرکتی، وضعیت پوست، علائم عصبی، وضعیت تنفس و سایر نشانه های احتمالی سمیت ثبت می شوند.
بررسی شاخص های خونی و بیوشیمیایی
در صورت پیش بینی در طراحی مطالعه، نمونه های خون برای بررسی شاخص هایی مانند شمارش سلول های خونی و نشانگرهای عملکرد کبد و کلیه بررسی می شوند. این داده ها می توانند در شناسایی اثرات احتمالی ماده بر اندام های داخلی کمک کننده باشند.
بررسی اندام ها و بافت ها
در پایان مطالعه، بر اساس طراحی آزمون، وزن اندام های منتخب، یافته های کالبدگشایی و تغییرات بافت شناسی بررسی می شوند. هدف این مرحله شناسایی آسیب های احتمالی ناشی از مواجهه مکرر است.
تحلیل و گزارش نتایج
در نهایت، داده های بالینی، آزمایشگاهی و آسیب شناسی در کنار مقدار و مدت مواجهه تحلیل می شوند. نتیجه باید مشخص کند که آیا شواهدی از سمیت سیستمیک مشاهده شده است و آیا شدت اثرات با مقدار ماده یا تکرار مواجهه ارتباط دارد.
استانداردهای مرتبط با تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی
برای انجام این آزمون، استاندارد انتخابی به نوع نمونه و کاربرد آن بستگی دارد. در مطالعات مواد شیمیایی، راهنمای OECD TG 410 روش اختصاصی مواجهه پوستی تکراری طی 21 یا 28 روز را ارائه می کند. در ارزیابی تجهیزات پزشکی نیز استانداردهای مجموعه ISO 10993 مبنای ارزیابی زیستی و انتخاب آزمون مناسب هستند.
استاندارد ISO 10993-11:2017
ISO 10993-11 – Biological Evaluation of Medical Devices – Tests for Systemic Toxicity
این استاندارد یکی از مراجع اصلی ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی است و روش های بررسی اثرات نامطلوب سیستمیک ناشی از مواد و تجهیزات پزشکی را پوشش می دهد.
بر اساس تعریف این استاندارد، سمیت سیستمیک تحت حاد به اثرات نامطلوبی گفته می شود که پس از مواجهه مکرر یا پیوسته در فاصله زمانی 24 ساعت تا 28 روز ایجاد می شوند.
در این استاندارد، موارد زیر اهمیت دارند:
-
انتخاب مسیر مواجهه متناسب با شرایط استفاده از محصول
-
تعیین مدت و دفعات مواجهه
-
بررسی علائم بالینی و تغییرات وزن بدن
-
ارزیابی شاخص های خونی و بیوشیمیایی
-
بررسی اندام های داخلی و تغییرات بافتی
-
تحلیل رابطه بین میزان مواجهه و اثرات مشاهده شده
در مطالعات مربوط به تجهیزات پزشکی، مسیر پوستی باید با توجه به احتمال آزادسازی مواد و جذب آنها از پوست توجیه شود.
استاندارد OECD TG 410
OECD Test Guideline 410 – Repeated Dose Dermal Toxicity: 21/28-day Study
این راهنما مهم ترین روش اختصاصی برای بررسی سمیت ناشی از مواجهه مکرر پوستی با مواد شیمیایی طی 21 یا 28 روز است.
در این روش، ماده مورد آزمایش به صورت مکرر روی پوست مدل آزمایشی اعمال می شود و اثرات احتمالی آن در طول دوره مطالعه بررسی می شوند.
مهم ترین ارزیابی های این روش عبارت اند از:
-
بررسی روزانه وضعیت عمومی و علائم بالینی
-
اندازه گیری تغییرات وزن بدن
-
بررسی شاخص های خونی و بیوشیمیایی
-
ارزیابی ادرار در صورت پیش بینی در طراحی مطالعه
-
انجام کالبدگشایی و بررسی بافت شناسی
-
شناسایی اندام های هدف سمیت
این روش برای ارزیابی خطرات احتمالی ناشی از تماس پوستی تکراری مواد شیمیایی کاربرد دارد و می تواند اطلاعات لازم برای طراحی مطالعات طولانی تر را نیز فراهم کند.
استاندارد ISO 10993-1:2025
ISO 10993-1 – Biological Evaluation of Medical Devices
این استاندارد چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در قالب فرایند مدیریت ریسک مشخص می کند.
در این چارچوب، نوع تماس محصول با بدن، مدت تماس، ترکیبات شیمیایی، احتمال آزادسازی مواد و پیامدهای احتمالی مواجهه بررسی می شوند.
بر اساس این استاندارد، انجام تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی باید با توجه به نتایج ارزیابی ریسک و اطلاعات موجود درباره محصول توجیه شود. این استاندارد به معنی الزام انجام یک آزمون مشخص برای تمام محصولات دارای تماس پوستی نیست.
استاندارد ISO 10993-12:2021
ISO 10993-12 – Sample Preparation and Reference Materials
این استاندارد به آماده سازی نمونه ها و مواد مرجع برای آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی می پردازد.
موضوعات مهم آن شامل موارد زیر است:
-
انتخاب روش مناسب آماده سازی نمونه
-
تعیین نسبت سطح نمونه به حجم استخراج کننده
-
انتخاب شرایط مناسب استخراج
-
کنترل دما و مدت زمان استخراج
-
استفاده از مواد مرجع مناسب
این الزامات در مواردی که آزمون با استفاده از عصاره تجهیزات پزشکی انجام می شود اهمیت دارند.
استاندارد ISO 10993-2:2022
ISO 10993-2 – Animal Welfare Requirements
این استاندارد الزامات مربوط به رفاه حیوانات در آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند.
اصول مهم آن شامل رعایت ملاحظات اخلاقی، کاهش تعداد حیوانات مورد استفاده، جلوگیری از درد و رنج غیر ضروری و استفاده از روش های جایگزین معتبر در صورت امکان است.
استاندارد OECD TG 411
OECD Test Guideline 411 – Subchronic Dermal Toxicity: 90-day Study
این استاندارد برای بررسی سمیت پوستی تحت مزمن ناشی از مواجهه تکراری طی 90 روز تدوین شده است.
اگرچه از نظر مسیر مواجهه با آزمون تحت حاد پوستی مشابه است، اما مدت مطالعه آن طولانی تر است و در دسته سمیت تحت مزمن قرار می گیرد؛ بنابراین نباید آن را با آزمون تحت حاد جلدی اشتباه گرفت.
تفاوت تست سمیت تحت حاد جلدی با تست سمیت تحت مزمن جلدی
تفاوت اصلی این دو آزمون در مدت زمان مواجهه تکراری است.
-
سمیت تحت حاد جلدی: بررسی اثرات مواجهه مکرر طی دوره ای حداکثر 28 روز؛ در مطالعات متداول، بازه 21 یا 28 روز استفاده می شود.
-
سمیت تحت مزمن جلدی: بررسی اثرات مواجهه مکرر طی دوره طولانی تر، معمولاً 90 روز، بر اساس OECD TG 411.
در نتیجه، انتخاب آزمون باید بر اساس مدت تماس واقعی یا مورد انتظار، ماهیت محصول و هدف ارزیابی ایمنی انجام شود.
موارد مهم در گزارش نهایی آزمون
گزارش تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی باید شامل اطلاعات دقیق و قابل ردیابی باشد:
-
مشخصات کامل نمونه و ترکیبات تشکیل دهنده
-
روش آماده سازی نمونه
-
استاندارد و روش آزمون مورد استفاده
-
مشخصات مدل آزمایشی
-
مقدار ماده و نحوه اعمال پوستی
-
مدت و دفعات مواجهه
-
علائم بالینی و تغییرات وزن بدن
-
نتایج آزمایش های خونی و بیوشیمیایی
-
نتایج بررسی اندام ها و بافت ها
-
تحلیل یافته ها و نتیجه گیری درباره سمیت سیستمیک
اهمیت تست سمیت سیستمیک تحت حاد جلدی در ارزیابی ایمنی محصولات
این آزمون به شناسایی خطرات احتمالی ناشی از تماس مکرر مواد با پوست کمک می کند و می تواند در ارزیابی ایمنی محصولات دارویی موضعی، پچ های پوستی، چسب های پزشکی، پانسمان های فعال و برخی مواد مورد استفاده در تجهیزات پزشکی کاربرد داشته باشد.
با این حال، نتایج این آزمون به تنهایی برای اثبات ایمنی کامل یک محصول کافی نیست. در ارزیابی نهایی باید اطلاعات شیمیایی، میزان آزادسازی مواد، احتمال جذب پوستی و سایر آزمون های مرتبط با محصول نیز در نظر گرفته شوند.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید