دستکش لاتکس (Latex Gloves)
دستکش لاتکس (Latex Gloves) یکی از انواع پرکاربرد دستکش های پزشکی یکبار مصرف است که از لاتکس طبیعی (Natural Rubber Latex) تولید می شود. این دستکش ها به دلیل انعطاف پذیری بالا، خاصیت کشسانی مناسب، حساسیت لمسی خوب و قابلیت انطباق با شکل دست، در بیمارستان ها، مراکز درمانی، آزمایشگاه ها، دندانپزشکی ها و مراکز تشخیصی و درمانی کاربرد گسترده ای دارند.
لاتکس طبیعی از شیره گیاه کائوچو (Hevea brasiliensis) به دست می آید و ترکیب اصلی آن پلی ایزوپرن طبیعی (Natural Polyisoprene) است.
دستکش های لاتکس از نظر کاربرد به دو گروه اصلی تقسیم می شوند:
-
دستکش معاینه لاتکس (Latex Examination Gloves): برای معاینات پزشکی، نمونه گیری، اقدامات تشخیصی و درمانی و فعالیت های مراقبتی استفاده می شوند. این دستکش ها می توانند استریل یا غیر استریل باشند.

-
دستکش جراحی لاتکس (Latex Surgical Gloves): برای استفاده در اعمال جراحی طراحی شده اند و به صورت استریل، با طراحی آناتومیک و در اندازه های مختلف عرضه می شوند. این دستکش ها باید الزامات عملکردی و مکانیکی اختصاصی دستکش جراحی را برآورده کنند.

دستکش لاتکس در دو نوع پودری و بدون پودر تولید می شود. در انواع بدون پودر، از روش های مختلفی مانند پوشش دهی پلیمری یا فرآیندهای شستشو برای تسهیل پوشیدن دستکش استفاده می شود.
نکته مهم: پروتئین های طبیعی موجود در لاتکس می توانند در برخی افراد واکنش های آلرژیک ایجاد کنند. این واکنش ها ممکن است از حساسیت پوستی تا واکنش های شدیدتر آلرژیک متغیر باشند. بنابراین، کنترل پروتئین های قابل استخراج و کاهش مواد حساسیت زا در فرآیند تولید دستکش لاتکس اهمیت زیادی دارد.
مواد اولیه و ساختار دستکش لاتکس
ماده اصلی تشکیل دهنده دستکش لاتکس، لاستیک طبیعی (Natural Rubber) است که ساختار پلیمری آن عمدتا از سیس 1 و 4 پلی ایزوپرن تشکیل شده است.
برای تولید دستکش، لاتکس طبیعی پس از آماده سازی و تنظیم فرمولاسیون، وارد فرآیندهای قالب گیری، انعقاد، شستشو، ولکانیزاسیون و خشک کردن می شود.
مهم ترین ترکیبات مورد استفاده در فرمولاسیون دستکش لاتکس عبارت اند از:
-
لاتکس طبیعی (Natural Rubber Latex): ماده اصلی تشکیل دهنده دستکش است که انعطاف پذیری، خاصیت کشسانی و مقاومت مکانیکی مناسبی ایجاد می کند.
-
شتاب دهنده های ولکانیزاسیون (Vulcanization Accelerators): موادی مانند تیورام ها، دی تیوکاربامات ها و مرکاپتوبنزوتیازول ها که برای تسریع فرآیند ولکانیزاسیون و ایجاد اتصالات عرضی در ساختار پلیمر استفاده می شوند.
-
گوگرد (Sulfur): در فرآیند ولکانیزاسیون برای ایجاد اتصالات عرضی بین زنجیره های پلیمری کاربرد دارد.
-
پایدارکننده ها (Stabilizers): برای جلوگیری از تخریب لاتکس و افزایش پایداری ترکیبات در مراحل تولید و نگهداری استفاده می شوند.
-
آنتی اکسیدان ها (Antioxidants): برای کاهش تخریب اکسیداتیو و افزایش دوام محصول کاربرد دارند.
-
رنگدانه ها و مواد کمک فرآیندی: برای تنظیم رنگ، بهبود فرآیند تولید و تسهیل جداسازی دستکش از قالب استفاده می شوند.
نکته مهم: علاوه بر مواد افزودنی شیمیایی، پروتئین های طبیعی لاتکس نیز از عوامل مهم در ارزیابی ایمنی این دستکش ها هستند. این پروتئین ها می توانند در محصولات نهایی باقی بمانند و در تماس با پوست موجب واکنش های آلرژیک شوند. همچنین برخی شتاب دهنده های ولکانیزاسیون ممکن است باعث درماتیت تماسی آلرژیک شوند.
ویژگی های کیفی و عملکردی دستکش لاتکس
انعطاف پذیری بالا: دستکش لاتکس به دلیل ساختار الاستومری طبیعی، انعطاف پذیری مناسبی دارد و به خوبی با شکل دست منطبق می شود.
حساسیت لمسی مناسب: ضخامت و انعطاف پذیری دستکش امکان انجام فعالیت های ظریف پزشکی، دندانپزشکی و آزمایشگاهی را فراهم می کند.
مقاومت کششی: دستکش باید در برابر نیروهای کششی وارد شده هنگام پوشیدن و استفاده، مقاومت کافی داشته باشد.
مقاومت در برابر پارگی: ساختار دستکش باید در شرایط استفاده معمول، مقاومت مناسبی در برابر پارگی داشته باشد.
یکپارچگی و عدم وجود سوراخ: وجود سوراخ های ریز می تواند موجب عبور مایعات و افزایش احتمال انتقال آلودگی شود. بنابراین کنترل یکپارچگی دستکش از الزامات مهم کیفیت محصول است.
پایداری در طول نگهداری: دستکش باید در طول عمر مفید خود، ویژگی های مکانیکی و عملکردی مورد انتظار را حفظ کند.
سازگاری با پوست: مواد تشکیل دهنده و ترکیبات باقی مانده از فرآیند تولید باید از نظر احتمال ایجاد تحریک و حساسیت پوستی ارزیابی شوند.
محدودیت مقاومت شیمیایی: لاتکس طبیعی در برابر برخی روغن ها، چربی ها و حلال های آلی مقاومت مناسبی ندارد. بنابراین برای کار با مواد شیمیایی باید سازگاری دستکش با ماده مورد نظر به صورت اختصاصی بررسی شود.
استانداردهای مورد استفاده برای دستکش لاتکس
برای ارزیابی کیفیت، عملکرد، ایمنی زیستی و ویژگی های شیمیایی دستکش لاتکس، استانداردهای اختصاصی دستکش های معاینه و جراحی و همچنین استانداردهای عمومی تجهیزات پزشکی مورد استفاده قرار می گیرند.
انتخاب استاندارد به نوع دستکش، یعنی معاینه یا جراحی، و همچنین استریل یا غیر استریل بودن محصول بستگی دارد.
استاندارد ISO 11193-1
ISO 11193-1:2020 – Single-use medical examination gloves – Part 1: Specification for gloves made from rubber latex or rubber solution
این استاندارد مرجع اختصاصی دستکش های معاینه پزشکی ساخته شده از لاتکس لاستیکی یا محلول لاستیکی است.
دامنه کاربرد آن شامل دستکش های استریل بسته بندی شده و دستکش های غیر استریل است که برای معاینات پزشکی، اقدامات تشخیصی و درمانی و محافظت در برابر آلودگی متقاطع استفاده می شوند.
مهم ترین ویژگی های مورد ارزیابی در این استاندارد عبارت اند از:
-
ابعاد و اندازه دستکش
-
ضخامت و یکنواختی ساختار
-
مقاومت کششی
-
ازدیاد طول تا نقطه پارگی
-
یکپارچگی و عدم وجود سوراخ
-
ویژگی های فیزیکی قبل و بعد از پیرسازی
-
الزامات مرتبط با عملکرد و ایمنی دستکش
وضعیت ویرایش استاندارد: نسخه ISO 11193-1:2020 در حال حاضر نسخه منتشر شده است، اما در فرآیند بازنگری قرار دارد. در تاریخ 21 نوامبر 2026، نسخه ISO/FDIS 11193-1:2026 وارد مرحله تصویب نهایی شده است و قرار است جایگزین نسخه 2020 شود. تا زمان انتشار رسمی نسخه جدید، نباید پیش نویس FDIS را به عنوان استاندارد منتشر شده معرفی کرد.
ISO+1
استاندارد ISO 10282
ISO 10282:2023 – Single-use sterile rubber surgical gloves – Specification
این استاندارد مرجع اختصاصی دستکش های جراحی لاستیکی استریل یکبار مصرف است.
دستکش های لاتکس طبیعی و برخی دستکش های جراحی ساخته شده از لاستیک های مصنوعی در دامنه استانداردهای مرتبط با دستکش جراحی لاستیکی قرار می گیرند.
مهم ترین ویژگی های مورد ارزیابی عبارت اند از:
-
ابعاد و اندازه دستکش
-
ضخامت و ویژگی های فیزیکی
-
مقاومت کششی و ازدیاد طول
-
مقاومت در برابر پارگی
-
یکپارچگی و عدم وجود سوراخ
-
الزامات عملکردی دستکش جراحی
وضعیت ویرایش: نسخه ISO 10282:2023 در حال حاضر نسخه منتشر شده و معتبر این استاندارد است و جایگزین ISO 10282:2014 شده است. این استاندارد مخصوص دستکش های جراحی است و برای دستکش های معاینه کاربرد مستقیم ندارد.
Specification+1
استانداردهای ASTM
استانداردهای ASTM نیز از مراجع مهم ارزیابی دستکش های لاتکس پزشکی هستند.
ASTM D3578-19(2023) – Standard Specification for Rubber Examination Gloves
این استاندارد برای دستکش های معاینه ساخته شده از لاستیک طبیعی کاربرد دارد و ویژگی های عملکردی، فیزیکی و ایمنی محصول را مشخص می کند.
موارد مهم مورد ارزیابی عبارت اند از:
-
مقاومت کششی و ازدیاد طول
-
ابعاد و ضخامت دستکش
-
عدم وجود سوراخ
-
میزان پروتئین قابل استخراج
-
پروتئین آنتی ژنیک
-
میزان پودر باقی مانده
-
استریلیتی در محصولات استریل
نسخه ASTM D3578-19 با بازتایید سال 2023 در حال حاضر نسخه فعال این استاندارد است.
ASTM International Store
ASTM D3577-19(2023) – Standard Specification for Rubber Surgical Gloves
این استاندارد برای دستکش های جراحی لاستیکی استریل کاربرد دارد و الزامات مربوط به ابعاد، خواص مکانیکی، یکپارچگی، استریلیتی و ویژگی های مرتبط با پروتئین های لاتکس را پوشش می دهد.
این استاندارد برای دستکش های جراحی لاتکس طبیعی و برخی انواع دستکش جراحی ساخته شده از لاستیک مصنوعی نیز کاربرد دارد.
نسخه ASTM D3577-19 با بازتایید سال 2023، نسخه فعال این استاندارد است.
ASTM International Store+1
استانداردهای EN 455
سری استانداردهای EN 455 برای دستکش های پزشکی یکبار مصرف کاربرد دارند و در ارزیابی دستکش های لاتکس نیز مورد استفاده قرار می گیرند.
EN 455-1:2020+A2:2024 – Requirements and testing for freedom from holes
این بخش به بررسی یکپارچگی دستکش و شناسایی سوراخ های احتمالی می پردازد. آزمون نشت آب (Water Leak Test) یکی از روش های اصلی ارزیابی این ویژگی است.
EN 455-2:2024 – Requirements and testing for physical properties
این بخش ویژگی های فیزیکی و مکانیکی دستکش را بررسی می کند. مقاومت کششی، ازدیاد طول و حفظ خواص مکانیکی از موضوعات مهم این بخش هستند.
EN 455-3:2023 – Requirements and testing for biological evaluation
این بخش به ارزیابی ویژگی های زیستی دستکش های پزشکی می پردازد. در مورد دستکش لاتکس، کنترل پروتئین های قابل استخراج، مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید و پودر اهمیت ویژه ای دارد.
EN 455-4:2009 – Requirements and testing for shelf life determination
این بخش الزامات تعیین عمر مفید دستکش را مشخص می کند. پایداری ویژگی های فیزیکی و عملکردی محصول در طول مدت نگهداری و پس از پیرسازی بررسی می شود.
EN 455-5:2025 – Extractable chemical residues
این بخش به بررسی باقی مانده های شیمیایی قابل استخراج از دستکش های پزشکی یکبار مصرف می پردازد و برای ارزیابی ترکیبات شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید اهمیت دارد.
نسخه های جدید EN 455-1 و EN 455-2 و EN 455-3 و EN 455-5 باید در ارزیابی محصولات جدید مورد توجه قرار گیرند.
Medical Devices+2
استانداردهای بررسی پروتئین های لاتکس
یکی از مهم ترین تفاوت های دستکش لاتکس با دستکش های نیتریل و وینیل، وجود پروتئین های طبیعی لاتکس است. برخی از این پروتئین ها می توانند در افراد حساس واکنش های آلرژیک ایجاد کنند.
بنابراین، بررسی میزان پروتئین های قابل استخراج و پروتئین های آنتی ژنیک در کنترل کیفیت این محصولات اهمیت دارد.
ASTM D5712-15(2025) – Standard Test Method for Analysis of Aqueous Extractable Protein in Latex, Natural Rubber, and Elastomeric Products Using the Modified Lowry Method
این استاندارد برای اندازه گیری پروتئین های قابل استخراج در محیط آبی از لاتکس طبیعی و محصولات لاستیکی استفاده می شود.
در این روش، پروتئین های قابل استخراج با استفاده از روش رنگ سنجی Modified Lowry اندازه گیری می شوند.
ASTM D6499-24 – Standard Test Method for Immunological Measurement of Antigenic Protein in Hevea Natural Rubber and its Products
این استاندارد برای اندازه گیری پروتئین های آنتی ژنیک لاتکس طبیعی با استفاده از روش ایمنی سنجی کاربرد دارد.
نکته علمی مهم: اندازه گیری پروتئین کل قابل استخراج و اندازه گیری پروتئین آنتی ژنیک دو ارزیابی متفاوت هستند. همچنین نتیجه آزمون پروتئین آنتی ژنیک را نمی توان معادل اندازه گیری مستقیم پروتئین های آلرژن دانست؛ زیرا ارتباط کمی این دو به طور کامل مشخص نشده است. بنابراین این آزمون ها باید به عنوان ابزارهای مکمل کنترل کیفیت و ارزیابی ریسک استفاده شوند.
ASTM International Store+2
استانداردهای زیست سازگاری ISO 10993
دستکش لاتکس به طور مستقیم با پوست دست کاربر تماس دارد و در کاربردهای پزشکی ممکن است در تماس با بیمار نیز قرار بگیرد. به همین دلیل، ارزیابی زیست سازگاری این محصول باید بر اساس نوع کاربرد، مدت تماس، ترکیبات شیمیایی و خطرات زیستی احتمالی انجام شود.
مهم ترین استانداردهای مرتبط عبارت اند از:
ISO 10993-1 – Biological evaluation of medical devices
این استاندارد چارچوب اصلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در فرآیند مدیریت ریسک مشخص می کند. ارزیابی باید خطرات ناشی از تماس محصول با بدن بیمار یا سایر کاربران را در نظر بگیرد.
نسخه جدید ISO 10993-1:2025 در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین نسخه 2018 شده است. این نسخه به طور مشخص تجهیزات حفاظت فردی مانند دستکش پزشکی را نیز در دامنه ارزیابی زیستی خود مورد توجه قرار می دهد.
ISO+1
ISO 10993-5 – Tests for in vitro cytotoxicity
برای بررسی سمیت سلولی مواد و عصاره های حاصل از دستکش استفاده می شود. آزمون هایی مانند MTT و NRU می توانند برای ارزیابی اثر عصاره دستکش بر زنده مانی سلول های کشت شده مورد استفاده قرار گیرند.
ISO 10993-10 – Tests for skin sensitization
برای بررسی احتمال ایجاد حساسیت پوستی ناشی از ترکیبات شیمیایی موجود در دستکش کاربرد دارد. در دستکش های لاتکس، وجود پروتئین های طبیعی و باقی مانده شتاب دهنده های ولکانیزاسیون اهمیت ویژه ای دارد.
نسخه منتشر شده این استاندارد ISO 10993-10:2021 است.
Part 10: Tests for skin sensitization
ISO 10993-23 – Tests for irritation
برای بررسی احتمال ایجاد تحریک پوستی ناشی از تماس با دستکش یا مواد قابل استخراج از آن استفاده می شود. نسخه ISO 10993-23:2021 به همراه اصلاحیه منتشر شده در سال 2025 باید مورد توجه قرار گیرد.
Part 23: Tests for irritation
ISO 10993-18 – Chemical characterization of medical device materials within a risk management process
برای شناسایی ترکیبات شیمیایی موجود در مواد اولیه و مواد قابل استخراج از دستکش کاربرد دارد. بررسی افزودنی ها، مواد باقی مانده از فرآیند تولید و ترکیبات قابل رهایش از لاتکس در این ارزیابی اهمیت دارد.
ISO 10993-17 – Toxicological risk assessment of medical device constituents
برای ارزیابی خطر سم شناسی ترکیبات شیمیایی شناسایی شده و بررسی قابل قبول بودن میزان مواجهه با آنها استفاده می شود.
نکته مهم: انجام تمام آزمون های فوق برای همه دستکش های لاتکس الزامی نیست. انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی، مشخصات مواد اولیه، نوع تماس و مدت مواجهه انجام شود. همچنین اندازه گیری پروتئین لاتکس جایگزین آزمون حساسیت زایی نیست.
استانداردهای استریلیزاسیون و بسته بندی دستکش لاتکس
دستکش های لاتکس می توانند به صورت استریل یا غیر استریل عرضه شوند. برای محصولاتی که به صورت استریل عرضه می شوند، کنترل فرآیند استریلیزاسیون و حفظ استریلیتی تا زمان مصرف اهمیت زیادی دارد.
ISO 11135: برای توسعه، اعتبارسنجی و کنترل فرآیند استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO) استفاده می شود.
ISO 11137: برای اعتبارسنجی و کنترل فرآیند استریلیزاسیون با اشعه گاما، پرتو الکترونی یا اشعه ایکس کاربرد دارد.
ISO 11737-1: برای تعیین بار میکروبی محصول پیش از استریلیزاسیون استفاده می شود.
ISO 11737-2: برای انجام آزمون های استریلیتی در مراحل تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرآیند استریلیزاسیون کاربرد دارد.
ISO 11607-1 و ISO 11607-2: برای ارزیابی سیستم بسته بندی، حفظ سد استریل و اعتبارسنجی فرآیند بسته بندی محصولات استریل مورد استفاده قرار می گیرند.
آزمون های زیست سازگاری قابل انجام برای دستکش لاتکس
با توجه به ترکیبات طبیعی و شیمیایی مورد استفاده در تولید دستکش لاتکس، آزمون های زیر می توانند در برنامه ارزیابی زیستی محصول قرار بگیرند:
-
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity): بررسی اثر عصاره دستکش بر زنده مانی سلول های کشت شده با روش هایی مانند MTT و NRU.
-
آزمون حساسیت زایی (Sensitization): بررسی احتمال ایجاد واکنش های حساسیتی ناشی از پروتئین های لاتکس و ترکیبات شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید.
-
آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation): بررسی احتمال ایجاد تحریک پوستی ناشی از تماس با مواد قابل استخراج از دستکش.
-
اندازه گیری پروتئین کل قابل استخراج (Extractable Protein): تعیین میزان پروتئین های قابل استخراج از لاتکس با روش هایی مانند Modified Lowry.
-
اندازه گیری پروتئین آنتی ژنیک (Antigenic Protein): بررسی میزان پروتئین های آنتی ژنیک لاتکس با روش های ایمنی سنجی.
-
شناسایی ترکیبات شیمیایی (Chemical Characterization): بررسی ترکیبات قابل استخراج و مواد باقی مانده از فرآیند تولید.
-
ارزیابی خطر سم شناسی (Toxicological Risk Assessment): بررسی خطرات احتمالی ناشی از مواجهه با ترکیبات شیمیایی شناسایی شده.
یکی از مهم ترین موضوعات در ارزیابی دستکش لاتکس، بررسی پروتئین های طبیعی و شتاب دهنده های شیمیایی باقی مانده در محصول است. این ترکیبات می توانند در ایجاد واکنش های حساسیتی نقش داشته باشند و باید در ارزیابی ایمنی محصول مورد توجه قرار گیرند.
خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن
آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون زیست سازگاری و ارزیابی سمیت تجهیزات پزشکی، امکان بررسی ایمنی زیستی دستکش های لاتکس و سایر ملزومات پزشکی را فراهم می کند.
خدمات مرتبط با این محصول شامل موارد زیر است:
-
آزمون سمیت سلولی مطابق ISO 10993-5
-
ارزیابی حساسیت زایی مطابق ISO 10993-10
-
آزمون تحریک مطابق ISO 10993-23
-
بررسی ترکیبات شیمیایی قابل استخراج مطابق رویکرد ISO 10993-18
-
ارزیابی خطر سم شناسی مواد تشکیل دهنده محصول مطابق ISO 10993-17
نتیجه برای تولیدکنندگان دستکش لاتکس
برای ارزیابی و عرضه دستکش لاتکس، صرف بررسی مقاومت مکانیکی، انعطاف پذیری یا عدم وجود سوراخ کافی نیست. تولیدکننده باید علاوه بر کنترل کیفیت فیزیکی و عملکردی، میزان پروتئین های قابل استخراج، پروتئین های آنتی ژنیک و مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید را نیز مورد توجه قرار دهد.
نکته مهم: برای دستکش معاینه لاتکس، ISO 11193-1 و ASTM D3578 مراجع اختصاصی مهم هستند. برای دستکش جراحی لاتکس، ISO 10282 و ASTM D3577 کاربرد دارند. همچنین سری EN 455 و استانداردهای ISO 10993 برای ارزیابی ویژگی های عملکردی و ایمنی زیستی محصول اهمیت دارند.
انتخاب آزمون های نهایی باید بر اساس آخرین ویرایش منتشر شده استانداردها، نوع محصول و الزامات مرجع رگولاتوری بازار هدف انجام شود.
برای انتخاب آزمون های مناسب و دریافت مشاوره تخصصی در زمینه ارزیابی زیست سازگاری و سمیت دستکش لاتکس، با کارشناسان آزمایشگاه سنجش ساناژن تماس بگیرید.
منابع استانداردی:
-
ISO 10993-1:2025 – Biological Evaluation
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید