جوراب واریس و جوراب های فشاری درمانی (Compression Stockings)
جوراب واریس و جوراب های فشاری درمانی از محصولات پزشکی هستند که با اعمال فشار کنترل شده و تدریجی بر اندام تحتانی، به بهبود بازگشت خون وریدی به سمت قلب کمک می کنند. این محصولات در مدیریت نارسایی وریدی، کاهش علائم واریس، کنترل ورم اندام تحتانی و پیشگیری یا کنترل برخی عوارض مرتبط با اختلال گردش خون وریدی کاربرد دارند.
این جوراب ها برخلاف جوراب های معمولی، باید فشار مشخص و قابل اندازه گیری ایجاد کنند. بنابراین ارزیابی آنها فقط به بررسی جنس پارچه و کیفیت دوخت محدود نمی شود؛ بلکه میزان فشار، توزیع فشار در طول پا، پایداری فشار در زمان استفاده و ایمنی مواد در تماس با پوست نیز اهمیت دارد.
جوراب واریس چیست؟
جوراب واریس نوعی جوراب پزشکی است که با ایجاد فشار خارجی بر پا، به عملکرد بهتر سیستم وریدی کمک می کند. فشار این جوراب ها معمولا به صورت تدریجی طراحی می شود؛ به این معنی که فشار در ناحیه مچ پا بیشتر است و با حرکت به سمت ساق و ران کاهش می یابد.
این الگوی فشار به هدایت خون وریدی از اندام تحتانی به سمت قلب کمک می کند و می تواند در کاهش احساس سنگینی پا، تورم و برخی علائم ناشی از نارسایی وریدی موثر باشد.
موارد کاربرد جوراب واریس عبارت اند از:
-
کمک به کنترل علائم واریس و نارسایی مزمن وریدی
-
کاهش تورم و احساس سنگینی در پاها
-
کمک به کنترل ادم وریدی
-
استفاده در برخی بیماران پس از جراحی، طبق تجویز پزشک
-
کمک به مدیریت برخی اختلالات گردش خون وریدی
انتخاب نوع جوراب و میزان فشار باید با توجه به شرایط بیمار و ارزیابی پزشکی انجام شود. جوراب های فشاری برای همه افراد مناسب نیستند؛ به ویژه در بیماران مبتلا به بیماری شریانی محیطی، ارزیابی وضعیت گردش خون شریانی پیش از استفاده اهمیت دارد.
انواع جوراب های فشاری درمانی
جوراب فشاری زیر زانو (Knee-High Compression Stockings)
این نوع جوراب تا زیر زانو امتداد دارد و برای بسیاری از موارد نارسایی وریدی و تورم ساق پا استفاده می شود.

جوراب فشاری بالای زانو (Thigh-High Compression Stockings)
این جوراب علاوه بر ساق، ران را نیز پوشش می دهد و برای مواردی استفاده می شود که نیاز به اعمال فشار در بخش وسیع تری از اندام تحتانی وجود دارد.

جوراب فشاری تمام پا یا جوراب شلواری (Compression Pantyhose)
این محصولات علاوه بر پاها، بخش هایی از ران و لگن را نیز پوشش می دهند و در برخی شرایط بالینی و برای افراد با نیازهای خاص مورد استفاده قرار می گیرند.

جوراب ضد آمبولی (Anti-Embolism Stockings)
این محصولات برای استفاده در شرایط خاص، به ویژه در بیماران کم تحرک یا بستری، طراحی می شوند و هدف آنها کمک به کاهش رکود خون وریدی و خطر ترومبوآمبولی وریدی است. جوراب ضد آمبولی را نباید با جوراب فشاری درمانی مخصوص افراد متحرک یکسان دانست؛ طراحی، الگوی فشار و شرایط استفاده آنها متفاوت است.

تفاوت جوراب واریس با جوراب ضد آمبولی
هر دو محصول با ایجاد فشار خارجی بر اندام تحتانی عمل می کنند، اما از نظر کاربرد و طراحی تفاوت دارند.
جوراب های فشاری درمانی معمولاً برای افراد متحرک و مدیریت مشکلات وریدی طراحی می شوند و فشار آنها با توجه به کلاس فشاری محصول مشخص می شود.
در مقابل، جوراب های ضد آمبولی برای شرایطی مانند بستری بودن و کاهش تحرک طراحی شده اند. الگوی فشار و الزامات عملکردی آنها باید متناسب با شرایط استفاده و استاندارد مربوط به این گروه از محصولات باشد.
بنابراین، نتایج آزمون یک نوع جوراب را نمی توان بدون بررسی الزامات فنی به نوع دیگر تعمیم داد.
استانداردهای مرتبط با جوراب واریس و جوراب های فشاری
برای ارزیابی جوراب های فشاری درمانی، باید بین استانداردهای عملکردی و مکانیکی محصول و استانداردهای زیست سازگاری مواد آن تفاوت قائل شد.
استاندارد BS 6612:2018+A1:2022
یکی از استانداردهای مهم برای ارزیابی جوراب های فشاری پزشکی، استاندارد بریتانیایی BS 6612 است.
نسخه BS 6612:2018 جایگزین نسخه قدیمی BS 6612:1985 و برخی استانداردهای مرتبط قبلی شده است. اصلاحیه A1:2022 نیز برای نسخه 2018 منتشر شده است.
این استاندارد الزامات عملکردی و ویژگی های جوراب های زیر را پوشش می دهد:
-
جوراب های فشاری تدریجی (Graduated Compression Hosiery)
-
جوراب های ضد آمبولی (Anti-Embolism Hosiery)
-
جوراب های حمایتی با فشار تدریجی (Graduated Support Hosiery)
از جمله ویژگی های مورد ارزیابی می توان به میزان فشار وارد شده به اندام، الگوی توزیع فشار، سختی فشاری، اندازه و ابعاد، دوام فشار پس از شستشو و الزامات برچسب گذاری اشاره کرد. روش های اندازه گیری فشار و سختی نیز در پیوست های این استاندارد تشریح شده اند.
BS 6612:2018+2
استاندارد CEN/TR 15831:2009
عنوان این سند «روش آزمون فشار در جوراب های پزشکی» (Method for Testing Compression in Medical Hosiery) است.
این سند فنی برای ارزیابی ویژگی های فشاری جوراب های پزشکی و جوراب های پیشگیری از ترومبوز کاربرد دارد.
در این روش، نیروی محیطی ایجاد شده توسط جوراب در نقاط مشخص اندازه گیری می شود و با استفاده از رابطه لاپلاس، فشار وارد شده به اندام محاسبه می شود.
از ویژگی های مهم این سند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
-
اندازه گیری فشار در نقاط مشخص اندام تحتانی
-
بررسی توزیع فشار در طول جوراب
-
ارزیابی فشار در اندازه های مختلف محصول
-
بررسی ویژگی های فشاری جوراب های پزشکی
این سند در حال حاضر به عنوان یک گزارش فنی فعال CEN شناخته می شود و جایگزین اسناد قدیمی ENV 12718:2001 و ENV 12719:2001 شده است. توجه داشته باشید که CEN/TR یک گزارش فنی است و نباید آن را با یک استاندارد الزام آور EN یکسان دانست.
EN+1
استاندارد RAL-GZ 387
RAL-GZ 387 مجموعه ای از الزامات کیفیت و آزمون برای جوراب های فشاری پزشکی در نظام ارزیابی کیفیت آلمان است.
این دستورالعمل به بررسی ویژگی هایی مانند فشار فشاری، الگوی فشار، ابعاد، کیفیت ساخت و کنترل کیفیت محصول می پردازد.
این مرجع در صنعت جوراب های فشاری شناخته شده است، اما باید توجه داشت که RAL-GZ 387 یک نظام کیفیت و مشخصات فنی است و جایگزین خودکار استانداردهای ملی یا بین المللی مورد پذیرش مرجع رگولاتوری محسوب نمی شود.
gzg-kompressionsstruempfe.de
آزمون های عملکردی و فیزیکی جوراب های فشاری
برای اطمینان از عملکرد صحیح جوراب واریس، انجام آزمون های فیزیکی و مکانیکی متناسب با نوع محصول اهمیت دارد.
آزمون اندازه گیری فشار فشاری (Compression Pressure Test)
مهم ترین آزمون عملکردی جوراب های فشاری، اندازه گیری فشار وارد شده به سطح اندام است. فشار معمولا در نقاط مشخصی از پا، از جمله ناحیه مچ و ساق، بررسی می شود.
هدف از این آزمون، تعیین میزان فشار واقعی محصول و مقایسه آن با محدوده فشار اعلام شده توسط تولید کننده است.
آزمون پروفایل فشار (Compression Profile Test)
در این آزمون، توزیع فشار در طول جوراب بررسی می شود. در جوراب های فشاری تدریجی، انتظار می رود فشار از ناحیه مچ به سمت بخش های بالاتر پا کاهش یابد.
این آزمون برای بررسی صحت طراحی محصول و اطمینان از ایجاد الگوی فشار مورد نظر اهمیت دارد.
آزمون سختی فشاری (Compression Stiffness Test)
این آزمون تغییرات فشار وارد شده بر اندام را در پاسخ به تغییر محیط یا کشش جوراب بررسی می کند. سختی فشاری یکی از ویژگی های موثر بر عملکرد مکانیکی و نحوه اعمال فشار محصول است.
آزمون دوام فشار پس از شستشو (Compression Durability After Washing)
جوراب های فشاری در طول مصرف بارها شسته می شوند. شستشو ممکن است باعث تغییر خواص الاستیک الیاف و کاهش فشار اعمال شده توسط محصول شود.
در این آزمون، فشار جوراب پیش و پس از چرخه های شستشوی تعریف شده بررسی می شود تا پایداری عملکرد آن ارزیابی شود.
آزمون مقاومت کششی و برگشت پذیری الاستیک
این آزمون ها برای بررسی مقاومت پارچه در برابر کشش، تغییر شکل و توانایی بازگشت به ابعاد اولیه انجام می شوند. حفظ ویژگی های الاستیک برای عملکرد طولانی مدت جوراب اهمیت دارد.
آزمون پایداری ابعادی و مقاومت در برابر سایش
تغییر ابعاد محصول پس از شستشو و استفاده، همچنین مقاومت آن در برابر سایش، می تواند بر تناسب جوراب با اندام و عملکرد فشاری آن تاثیر بگذارد.
استانداردهای زیست سازگاری جوراب واریس
جوراب های فشاری پزشکی به طور مستقیم و معمولا برای مدت طولانی با پوست تماس دارند. به همین دلیل، علاوه بر عملکرد مکانیکی، ایمنی زیستی مواد اولیه و محصول نهایی نیز باید ارزیابی شود.
ISO 10993-1:2025؛ ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی
جدیدترین ویرایش منتشر شده این استاندارد، ISO 10993-1:2025، ویرایش ششم است که در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین نسخه ISO 10993-1:2018 شده است. این نسخه ارزیابی زیستی را در چارچوب مدیریت ریسک مطابق ISO 14971 تعریف می کند.
ISO+1
از آنجا که جوراب فشاری معمولا با پوست سالم تماس دارد، در ارزیابی زیستی آن باید اثرات زیستی مرتبط با تماس پوستی بررسی شوند. مهم ترین موارد عبارت اند از:
-
سمیت سلولی (Cytotoxicity)
-
حساسیت زایی (Sensitization)
-
تحریک پوستی (Irritation)
نکته مهم این است که شناسایی این اثرات به معنی الزام خودکار به انجام هر سه آزمون در تمام شرایط نیست. مطابق رویکرد ISO 10993-1، ابتدا باید اطلاعات موجود درباره مواد، فرایند تولید، افزودنی ها و سابقه مصرف بررسی شود و سپس در صورت ناکافی بودن شواهد، آزمون های تکمیلی انتخاب شوند.
citationregulator.vofoxsolutions.com+1
ISO 10993-5؛ آزمون سمیت سلولی
این استاندارد برای ارزیابی اثر مواد و عصاره محصول بر زنده مانی و عملکرد سلول ها استفاده می شود. آزمون هایی مانند MTT و NRU از روش های شناخته شده در ارزیابی سمیت سلولی هستند.
ISO 10993-10:2021؛ آزمون حساسیت زایی
این استاندارد به ارزیابی پتانسیل ایجاد حساسیت پوستی ناشی از مواد و ترکیبات محصول می پردازد. این موضوع برای جوراب هایی که به صورت مکرر و طولانی مدت با پوست تماس دارند اهمیت دارد.
ISO 10993-23:2021؛ آزمون تحریک پوستی
این استاندارد روش های ارزیابی تحریک ناشی از تماس با مواد تجهیزات پزشکی را پوشش می دهد. رنگ ها، مواد تکمیلی نساجی، افزودنی ها، باقی مانده مواد شیمیایی فرایند تولید و ترکیبات الاستومری می توانند در ارزیابی ایمنی محصول مورد توجه قرار گیرند.
ISO 10993-12؛ آماده سازی نمونه و مواد مرجع
این استاندارد برای آماده سازی نمونه ها و تهیه عصاره در آزمون های زیست سازگاری کاربرد دارد. انتخاب شرایط استخراج باید متناسب با جنس محصول، ساختار نساجی، مواد تشکیل دهنده و آزمون مورد نظر انجام شود.
ISO 10993-18؛ شناسایی و مشخصه یابی شیمیایی مواد
این استاندارد برای بررسی ترکیبات شیمیایی مواد تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک زیستی استفاده می شود. در صورت وجود مواد اولیه جدید، رنگ ها، افزودنی ها یا ترکیبات شیمیایی با اطلاعات ایمنی ناکافی، مشخصه یابی شیمیایی می تواند به ارزیابی ریسک کمک کند.
ISO 10993-17؛ ارزیابی ریسک سم شناسی
این استاندارد برای ارزیابی ریسک سم شناسی مواد و ترکیبات آزاد شونده از تجهیزات پزشکی کاربرد دارد. در صورت شناسایی ترکیبات قابل استخراج یا آزاد شونده، ارزیابی میزان مواجهه و خطرات سم شناسی آنها می تواند ضروری باشد.
چه عواملی در انتخاب آزمون های جوراب واریس اهمیت دارند؟
برنامه آزمون باید متناسب با طراحی و کاربرد مورد نظر محصول تعیین شود. مهم ترین عوامل عبارت اند از:
-
نوع جوراب؛ زیر زانو، بالای زانو یا تمام پا
-
کاربرد محصول؛ درمان نارسایی وریدی، کنترل ادم یا پیشگیری از ترومبوز
-
کلاس فشار اعلام شده توسط تولید کننده
-
مدت و دفعات تماس محصول با پوست
-
جنس الیاف و مواد تشکیل دهنده
-
نوع رنگ، مواد تکمیلی و افزودنی های مورد استفاده
-
فرایند تولید، شستشو و استریلیزاسیون احتمالی
-
اطلاعات قبلی مربوط به ایمنی زیستی مواد اولیه
همچنین باید توجه داشت که طبقه بندی فشار در سیستم های مختلف مانند سیستم بریتانیایی، آلمانی و فرانسوی یکسان نیست. بنابراین اعلام کلاس فشار بدون مشخص کردن مرجع طبقه بندی و روش آزمون، می تواند موجب برداشت نادرست شود.
خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن
آزمایشگاه سنجش ساناژن در زمینه آزمون های زیست سازگاری و ارزیابی سمیت محصولات پزشکی فعالیت می کند. تولید کنندگان جوراب واریس و جوراب های فشاری درمانی می توانند برای ارزیابی ایمنی زیستی مواد اولیه و محصول نهایی، از خدمات آزمایشگاهی متناسب با الزامات استانداردهای ISO 10993 استفاده کنند.
آزمون های قابل بررسی بر اساس ماهیت محصول و ارزیابی ریسک شامل موارد زیر هستند:
-
آزمون سمیت سلولی مطابق ISO 10993-5
-
آزمون حساسیت زایی مطابق ISO 10993-10
-
آزمون تحریک پوستی مطابق ISO 10993-23
-
آماده سازی نمونه و استخراج مطابق ISO 10993-12
-
ارزیابی شیمیایی و سم شناسی مواد مطابق ISO 10993-18 و ISO 10993-17
برای انتخاب آزمون های مناسب، لازم است مشخصات فنی محصول، مواد اولیه، نوع تماس با بدن و مدت استفاده بررسی شوند.
نکته مهم: انتخاب استاندارد و نسخه قابل استناد باید بر اساس آخرین ویرایش منتشر شده، الزامات مرجع ذی صلاح و نسخه مورد پذیرش برای پرونده محصول انجام شود. انتشار نسخه جدید یک استاندارد به تنهایی به معنی پذیرش خودکار آن در تمام نظام های رگولاتوری نیست.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید