چسب های جراحی و چسب های پزشکی به چه تست هایی نیاز دارند؟

چسب های جراحی و پزشکی (Medical and Surgical Adhesives) از جمله تجهیزات پزشکی پرکاربرد در بیمارستان ها، مراکز درمانی و اتاق های عمل هستند. این محصولات برای تثبیت پانسمان، نگهداری کاتتر و لوله های پزشکی، اتصال تجهیزات به پوست، بستن زخم و در برخی موارد اتصال مستقیم بافت های بدن استفاده می شوند.

با توجه به نوع کاربرد، ترکیبات شیمیایی و محل تماس با بدن، الزامات ارزیابی زیست سازگاری این محصولات متفاوت است.

برای مثال، چسب نواری پزشکی که فقط با پوست سالم تماس دارد، از نظر ارزیابی زیستی با چسب بافتی جراحی که مستقیماً برای اتصال لبه های زخم استفاده می شود، شرایط یکسانی ندارد.

نکته مهم: نمی توان یک مجموعه آزمون ثابت را برای تمام چسب های پزشکی در نظر گرفت. انتخاب آزمون ها باید بر اساس طبقه بندی محصول، محل تماس، مدت تماس، ترکیبات شیمیایی و ارزیابی ریسک زیستی انجام شود.

انواع چسب های جراحی و پزشکی از نظر کاربرد

چسب های پزشکی را می توان بر اساس کاربرد و محل تماس با بدن به چند گروه تقسیم کرد:

چسب های نواری پزشکی (Medical Adhesive Tapes):

برای تثبیت پانسمان، گاز استریل، کاتتر و سایر تجهیزات پزشکی روی پوست استفاده می شوند. این محصولات معمولاً دارای لایه چسبنده از جنس اکریلیک، سیلیکون یا لاستیک هستند.

چسب های بخیه و بستن زخم (Wound Closure Strips):

برای نزدیک کردن لبه های زخم و کمک به بسته شدن آن استفاده می شوند. این محصولات معمولاً با پوست اطراف زخم تماس دارند و بسته به طراحی ممکن است با سطح آسیب دیده نیز تماس پیدا کنند.

چسب های بافتی جراحی (Surgical Tissue Adhesives):

برای اتصال مستقیم بافت ها و بستن زخم های جراحی استفاده می شوند. چسب های سیانوآکریلاتی از نمونه های شناخته شده این گروه هستند.

چسب های تثبیت تجهیزات پزشکی (Medical Device Fixation Adhesives):

برای ثابت نگه داشتن کاتتر، الکترود، حسگرهای پزشکی و سایر تجهیزات روی بدن استفاده می شوند.

چسب های پزشکی هیدروژلی (Hydrogel Adhesives):

در برخی پانسمان ها و محصولات مراقبت از زخم استفاده می شوند و ممکن است علاوه بر چسبندگی، قابلیت حفظ رطوبت و مدیریت ترشحات زخم را داشته باشند.

طبقه بندی چسب های پزشکی بر اساس نوع تماس با بدن

بر اساس استاندارد ISO 10993-1، انتخاب آزمون های زیست سازگاری به نوع تماس محصول با بدن و مدت آن بستگی دارد.

چسب های پزشکی از نظر نوع تماس معمولاً در گروه های زیر قرار می گیرند:

  • تماس با پوست سالم (Intact Skin): مانند چسب های نواری پزشکی که فقط روی پوست سالم استفاده می شوند.

  • تماس با سطح آسیب دیده بدن (Breached or Compromised Surface): مانند برخی چسب های بستن زخم و پانسمان های چسبنده.

  • تماس با بافت داخلی (Internal Tissue): مانند چسب های بافتی جراحی که برای اتصال مستقیم بافت ها طراحی شده اند.

از نظر مدت تماس نیز سه گروه اصلی وجود دارد:

  • تماس محدود: حداکثر 24 ساعت.

  • تماس طولانی مدت: بیش از 24 ساعت تا 30 روز.

  • تماس دائمی: بیش از 30 روز.

مدت تماس باید بر اساس شرایط استفاده مورد انتظار از محصول تعیین شود. در چسب هایی که چندین بار استفاده یا تعویض می شوند، الگوی تماس تکراری نیز باید در ارزیابی ریسک لحاظ شود.

آزمون های زیست سازگاری مورد نیاز برای چسب های پزشکی

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

آزمون سمیت سلولی یکی از آزمون های مهم در ارزیابی زیست سازگاری چسب های پزشکی است. هدف آن بررسی اثر ترکیبات آزاد شده از چسب بر سلول های زنده و تعیین احتمال آسیب سلولی است.

در این آزمون، نمونه چسب یا عصاره حاصل از آن در شرایط کنترل شده با سلول های استاندارد آزمایشگاهی مانند L-929 مواجه می شود و میزان زنده مانی سلول ها بررسی می شود.

این آزمون به ویژه برای چسب هایی که با پوست آسیب دیده، زخم یا بافت بدن تماس دارند اهمیت دارد.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-5:2009، آزمون سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی.

این نسخه همچنان نسخه معتبر منتشر شده استاندارد است و در سال 2022 مجدداً تأیید شده است.

 

آزمون حساسیت زایی (Sensitization)

چسب های پزشکی به دلیل تماس مستقیم و گاهی طولانی مدت با پوست می توانند موجب ایجاد واکنش های حساسیتی شوند.

مواد چسبنده مانند اکریلات ها، رزین ها، افزودنی ها، مواد پایدارکننده و برخی ترکیبات شیمیایی باقی مانده از تولید ممکن است پتانسیل ایجاد حساسیت پوستی داشته باشند.

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد واکنش ایمنی و حساسیت پوستی در اثر تماس با مواد تشکیل دهنده چسب انجام می شود.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-10:2021، آزمون حساسیت زایی پوستی.

در این استاندارد روش هایی مانند آزمون گره لنفاوی موضعی موش (LLNA)، آزمون بیشینه سازی خوکچه هندی (GPMT) و آزمون Buehler مورد بررسی قرار گرفته اند. انتخاب روش باید بر اساس ماهیت ماده و توجیه علمی انجام شود.

 

آزمون تحریک (Irritation)

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد واکنش های موضعی مانند قرمزی، التهاب، تورم و تحریک پوست یا بافت در اثر تماس با چسب پزشکی انجام می شود.

برای مثال، چسب های تثبیت پانسمان، چسب های هولتر قلب، چسب های الکترود و چسب های پزشکی مورد استفاده روی پوست باید از نظر احتمال ایجاد تحریک پوستی ارزیابی شوند.

در چسب های بافتی جراحی نیز با توجه به محل استفاده، بررسی تحریک موضعی و واکنش بافتی اهمیت دارد.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-23:2021، آزمون تحریک.

این استاندارد در سال 2026 همچنان نسخه جاری است و اصلاحیه اول آن در سال 2025 منتشر شده است. این اصلاحیه مدل های جدید اپیدرم انسانی بازسازی شده برای آزمون های in vitro را نیز پوشش می دهد.

 

آزمون سمیت سیستمیک حاد (Acute Systemic Toxicity)

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد اثرات سمی عمومی در بدن در اثر جذب ترکیبات آزاد شده از چسب انجام می شود.

این موضوع به ویژه در چسب های بافتی جراحی، چسب های مورد استفاده در زخم های عمیق و محصولاتی که ترکیبات شیمیایی آنها می توانند وارد گردش خون شوند اهمیت دارد.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-11:2017، آزمون سمیت سیستمیک.

انجام این آزمون برای همه چسب های پزشکی الزامی نیست و ضرورت آن باید بر اساس نوع تماس، مدت استفاده، ترکیبات محصول و ارزیابی ریسک تعیین شود.

ارزیابی ترکیبات شیمیایی (Chemical Characterization)

در چسب های پزشکی، بررسی ترکیبات شیمیایی اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا برخی مواد مورد استفاده در فرمولاسیون چسب ممکن است پس از تماس با بدن آزاد شوند.

این ارزیابی می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • مونومرهای باقی مانده از فرآیند تولید.

  • مواد آغازگر پلیمریزاسیون (Initiators).

  • مواد پایدارکننده و افزودنی ها.

  • حلال های باقی مانده.

  • مواد نرم کننده و رزین ها.

  • محصولات حاصل از تخریب چسب.

  • ترکیبات قابل استخراج و آزادشونده در شرایط استفاده.

استانداردهای مرجع:

  • ISO 10993-18:2020 برای مشخصه یابی شیمیایی مواد تجهیزات پزشکی.

  • ISO 10993-17:2023 به همراه اصلاحیه 2025 برای ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات شیمیایی.

این ارزیابی به ویژه برای چسب های سیانوآکریلاتی، اکریلاتی و چسب های پلیمری اهمیت دارد.

 

بررسی باقی مانده اتیلن اکساید (EO Residuals)

اگر چسب پزشکی یا اجزای آن با استفاده از اتیلن اکساید استریل شده باشند، باید احتمال باقی ماندن ترکیبات ناشی از استریلیزاسیون بررسی شود.

مهم ترین ترکیبات مورد بررسی عبارتند از:

  • اتیلن اکساید (EO)

  • اتیلن کلروهیدرین (ECH)

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-7:2026.

این نسخه در آوریل 2026 منتشر شده و جایگزین نسخه 2008 به همراه اصلاحیه 2019 شده است.

ارزیابی سمیت ژنتیکی (Genotoxicity)

در برخی چسب های پزشکی، به ویژه چسب های بافتی جراحی و محصولاتی که ترکیبات شیمیایی جدید یا مواد قابل جذب دارند، بررسی احتمال آسیب به DNA و ایجاد تغییرات ژنتیکی ممکن است ضرورت پیدا کند.

این ارزیابی در صورت وجود نگرانی سم شناسی، مواد جدید، ترکیبات قابل استخراج یا شواهدی از خطر ژنوتوکسیک مطرح می شود.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-3:2014، ارزیابی ژنوتوکسیسیته، سرطان زایی و سمیت تولید مثلی.

آزمون های ژنوتوکسیسیته نباید بدون ارزیابی ریسک برای تمام چسب های پزشکی درخواست شوند.

آزمون های تکمیلی برای چسب های بافتی جراحی

چسب های بافتی جراحی به دلیل تماس مستقیم با بافت های بدن، نیازمند بررسی های تخصصی تری هستند. در این محصولات، علاوه بر زیست سازگاری، عملکرد چسبندگی و رفتار مواد پس از استفاده نیز اهمیت دارد.

بررسی تخریب و جذب مواد (Degradation)

در چسب های بافتی قابل جذب، باید رفتار ماده در طول زمان و محصولات حاصل از تخریب آن بررسی شود.

این موضوع به ویژه در چسب های جراحی قابل جذب و چسب هایی که در داخل بدن باقی می مانند اهمیت دارد.

استانداردهای مرتبط:

  • ISO 10993-9: چارچوب ارزیابی تخریب مواد.

  • ISO 10993-13: شناسایی و تعیین کمیت محصولات تخریب پلیمرها.

  • ISO 10993-17: ارزیابی ریسک سم شناسی محصولات تخریب و ترکیبات شیمیایی.

ارزیابی واکنش موضعی بافت (Local Tissue Response)

در چسب هایی که برای اتصال مستقیم بافت های بدن یا استفاده در جراحی های داخلی طراحی شده اند، بررسی واکنش بافتی اهمیت دارد.

این ارزیابی می تواند شامل بررسی التهاب، نکروز، فیبروز و سایر تغییرات بافتی باشد.

استاندارد مرجع:

– ISO 10993-6، ارزیابی اثرات موضعی پس از کاشت.

توجه داشته باشید که این استاندارد برای ارزیابی اثرات موضعی مواد و تجهیزات کاشتنی است و نباید به صورت خودکار برای هر چسب بافتی که صرفاً روی سطح زخم استفاده می شود، تجویز شود.

آزمون های عملکردی چسب های جراحی و پزشکی

علاوه بر آزمون های زیست سازگاری، چسب های پزشکی باید از نظر عملکرد مورد انتظار نیز بررسی شوند. این آزمون ها با توجه به نوع چسب متفاوت هستند.

آزمون قدرت چسبندگی (Adhesion Strength)

برای بررسی میزان نیروی لازم جهت جدا کردن چسب از سطح مورد نظر استفاده می شود.

این آزمون برای چسب های نواری پزشکی، چسب های تثبیت پانسمان و چسب های مورد استفاده برای نگهداری تجهیزات پزشکی اهمیت دارد.

آزمون استحکام اتصال بافت (Tissue Adhesion Strength)

در چسب های بافتی جراحی، میزان استحکام اتصال بین دو سطح بافتی اهمیت زیادی دارد.

استانداردهای ASTM مرتبط عبارتند از:

  • ASTM F2458-05(2024): اندازه گیری استحکام بستن زخم با چسب های بافتی و مواد درزگیر جراحی.

  • ASTM F2255-24: اندازه گیری استحکام چسب های بافتی در آزمون Lap-Shear.

  • ASTM F2256-24: اندازه گیری استحکام چسب های بافتی در آزمون T-Peel.

  • ASTM F2258-24: اندازه گیری استحکام کششی چسب های بافتی.

  • ASTM F2392-24: اندازه گیری استحکام ترکیدگی مواد درزگیر جراحی.

این استانداردها روش های ارزیابی عملکرد مکانیکی را مشخص می کنند و جایگزین آزمون های زیست سازگاری نیستند. همچنین نتایج این آزمون ها به تنهایی اثبات کننده عملکرد بالینی چسب نیستند.

 

استانداردهای اصلی ارزیابی چسب های پزشکی

مهم ترین استانداردهای مورد استفاده در ارزیابی زیستی این محصولات عبارتند از:

  • ISO 10993-1:2025: اصول ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک.

  • ISO 10993-5:2009: آزمون سمیت سلولی.

  • ISO 10993-10:2021: آزمون حساسیت زایی.

  • ISO 10993-11:2017: ارزیابی سمیت سیستمیک.

  • ISO 10993-23:2021 و اصلاحیه 2025: آزمون تحریک.

  • ISO 10993-12:2021: آماده سازی نمونه و مواد مرجع.

  • ISO 10993-18:2020 و اصلاحیه 2022: مشخصه یابی شیمیایی.

  • ISO 10993-17:2023 و اصلاحیه 2025: ارزیابی ریسک سم شناسی.

  • ISO 10993-3:2014: ارزیابی ژنوتوکسیسیته.

  • ISO 10993-6: ارزیابی واکنش موضعی پس از کاشت.

  • ISO 10993-7:2026: بررسی باقی مانده اتیلن اکساید.

  • ISO 10993-9 و ISO 10993-13: ارزیابی تخریب مواد و محصولات تخریب پلیمرها.

نکته استانداردی: ISO 10993-1:2025 ویرایش ششم و جایگزین نسخه 2018 است. همچنین ISO 10993-10:2021 در حال حاضر برای حساسیت زایی استفاده می شود و آزمون تحریک در استاندارد مستقل ISO 10993-23 قرار گرفته است. بنابراین استفاده از نسخه قدیمی ISO 10993-10:2010 برای طراحی برنامه آزمون صحیح نیست.

 

برای هر نوع چسب پزشکی چه آزمون هایی اهمیت بیشتری دارند؟

چسب نواری پزشکی و چسب تثبیت پانسمان:

تمرکز اصلی بر سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی است. آزمون های عملکردی چسبندگی و بررسی باقی مانده مواد شیمیایی نیز با توجه به کاربرد محصول اهمیت دارند.

چسب هولتر قلب و چسب الکترود:

با توجه به تماس طولانی مدت با پوست، ارزیابی سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک اهمیت دارد. همچنین بررسی سازگاری چسب با پوست در مدت استفاده و پس از جدا کردن آن از بدن می تواند در ارزیابی عملکرد محصول مفید باشد.

چسب بستن زخم (Wound Closure Adhesive):

با توجه به تماس با پوست و احتمال تماس با سطح آسیب دیده، سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک باید در ارزیابی زیستی بررسی شوند. در صورت وجود تماس با زخم، طبقه بندی محصول باید متناسب با همین شرایط انجام شود.

چسب بافتی جراحی (Surgical Tissue Adhesive):

این محصولات به دلیل تماس مستقیم با بافت، به ارزیابی زیستی دقیق تری نیاز دارند. سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک، بررسی ترکیبات شیمیایی و در صورت نیاز سمیت سیستمیک، ژنوتوکسیسیته و تخریب مواد مطرح هستند. آزمون های استحکام اتصال بافت نیز برای ارزیابی عملکرد اهمیت دارند.

چسب های پزشکی سیلیکونی و اکریلیک:

علاوه بر آزمون های زیست سازگاری متناسب با محل تماس، بررسی مواد قابل استخراج و آزادشونده و احتمال ایجاد حساسیت پوستی اهمیت دارد.

آیا تمام چسب های پزشکی به همه آزمون ها نیاز دارند؟

خیر. این موضوع یکی از نکات مهم در انتخاب آزمون های زیست سازگاری است.

برای مثال، چسب نواری پزشکی که فقط با پوست سالم تماس دارد، الزاماً به همان مجموعه آزمون هایی نیاز ندارد که برای یک چسب بافتی جراحی قابل جذب استفاده می شود.

بر اساس رویکرد ISO 10993-1، ارزیابی زیستی باید با توجه به نوع تماس، مدت تماس، ترکیبات محصول، فرآیند تولید و خطرات احتمالی انجام شود.

FDA نیز در راهنمای سال 2023 خود تأکید می کند که ارزیابی زیست سازگاری باید بر اساس محصول نهایی و در چارچوب مدیریت ریسک انجام شود. این ارزیابی می تواند از طریق داده های موجود، آزمون های آزمایشگاهی یا توجیه علمی عدم نیاز به یک آزمون خاص انجام شود.

 

نتیجه برای تولیدکنندگان چسب های جراحی و پزشکی

برای انتخاب آزمون های مناسب، ابتدا باید مشخص شود که محصول از چه نوع چسبی ساخته شده و برای چه کاربردی طراحی شده است.

به طور کلی، برای بسیاری از چسب های پزشکی دارای تماس با پوست یا زخم، بررسی موارد زیر اهمیت دارد:

  • سمیت سلولی

  • حساسیت زایی

  • تحریک پوستی

  • مشخصه یابی شیمیایی در صورت نیاز

  • بررسی سمیت سیستمیک در صورت وجود توجیه مبتنی بر ریسک

  • بررسی باقی مانده اتیلن اکساید در محصولات استریل شده با این روش

در چسب های بافتی جراحی نیز باید ارزیابی تخریب مواد، واکنش بافتی، سمیت ژنتیکی و عملکرد چسبندگی بر اساس کاربرد و ویژگی های محصول بررسی شود.

در سنجش ساناژن، انتخاب آزمون های زیست سازگاری چسب های جراحی و پزشکی بر اساس نوع محصول، مواد اولیه، محل تماس با بدن و الزامات استانداردهای ISO 10993 انجام می شود.

برای تعیین آزمون های مورد نیاز چسب پزشکی، بررسی الزامات زیستی محصول و دریافت مشاوره تخصصی، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com

"چسب پزشکی",
"چسب جراحی",
"چسب بافتی جراحی",
"چسب بستن زخم",
"چسب بخیه پزشکی",
"چسب سیانوآکریلات پزشکی",
"چسب تثبیت پانسمان",
"چسب هولتر قلب",
"چسب جراحی قابل جذب",
"تست های زیست سازگاری چسب پزشکی"

فهرست مطالب