برای پانسمان های پزشکی چه تست هایی باید انجام شود؟
پانسمان های پزشکی (Medical Dressings) از جمله تجهیزات پزشکی هستند که به طور مستقیم با پوست، زخم و بافت آسیب دیده تماس دارند. به همین دلیل، ارزیابی زیست سازگاری آنها برای اطمینان از ایمنی بیمار و جلوگیری از بروز واکنش های نامطلوب موضعی و سیستمیک اهمیت زیادی دارد.
انتخاب آزمون های مورد نیاز برای پانسمان پزشکی به عواملی مانند نوع ماده اولیه، ساختار محصول، محل تماس با بدن، مدت تماس، میزان جذب ترشحات، قابلیت جذب یا تجزیه شدن و روش استریلیزاسیون بستگی دارد.
برای مثال، الزامات ارزیابی زیستی یک پانسمان ساده گازی با یک پانسمان آلژینات، هیدروژل، فوم پلی یورتان یا پانسمان حاوی نقره یکسان نیست.
نکته مهم: استریل بودن پانسمان به معنی زیست سازگار بودن آن نیست. همچنین انجام تمام آزمون های ISO 10993 برای همه پانسمان ها الزامی نیست؛ آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی انتخاب شوند.
طبقه بندی پانسمان های پزشکی از نظر تماس با بدن
بر اساس استاندارد ISO 10993-1، پانسمان ها با توجه به نوع تماس با بدن معمولاً در گروه تجهیزات پزشکی دارای تماس با سطح آسیب دیده یا مختل شده بدن (Surface Device – Breached or Compromised Surface) قرار می گیرند.
از نظر مدت تماس نیز سه گروه اصلی وجود دارد:
-
تماس محدود: حداکثر 24 ساعت.
-
تماس طولانی مدت: بیش از 24 ساعت تا 30 روز.
-
تماس دائمی: بیش از 30 روز.
مدت تماس باید بر اساس شرایط استفاده مورد انتظار از محصول و دستورالعمل سازنده تعیین شود. برای پانسمان هایی که به طور مکرر تعویض می شوند، مدت و الگوی تماس متوالی نیز باید در ارزیابی ریسک در نظر گرفته شود.
FDA نیز برای تجهیزات دارای تماس با سطح آسیب دیده بدن، نقاط پایانی زیستی متفاوتی را بر اساس مدت تماس معرفی کرده است؛ این موارد چارچوب ارزیابی هستند و به معنی الزام به انجام تمام آزمون ها نیستند.
آزمون های زیست سازگاری مورد نیاز برای پانسمان های پزشکی
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)
این آزمون برای بررسی اثر ترکیبات آزاد شده از پانسمان بر سلول های زنده انجام می شود.
در این ارزیابی، نمونه پانسمان تحت شرایط مشخص استخراج شده و عصاره حاصل با سلول های استاندارد آزمایشگاهی مانند L-929 مواجه می شود. سپس میزان زنده مانی سلول ها و احتمال آسیب سلولی بررسی می شود.
این آزمون برای بررسی اثرات احتمالی مواد اولیه، افزودنی ها، مواد رنگی، ترکیبات شیمیایی باقی مانده از تولید و مواد آزاد شده از پانسمان اهمیت دارد.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-5:2009، آزمون سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی.
آزمون حساسیت زایی (Sensitization)
این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد واکنش های حساسیتی در اثر تماس پانسمان با پوست و بافت آسیب دیده انجام می شود.
برخی مواد مورد استفاده در پانسمان ها مانند افزودنی های شیمیایی، رنگ ها، چسب ها، مواد نگهدارنده و ترکیبات باقی مانده از فرآیند تولید ممکن است پتانسیل حساسیت زایی داشته باشند.
در پانسمان های حاوی مواد فعال یا ترکیبات جدید، ارزیابی این خطر اهمیت بیشتری پیدا می کند.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-10:2021، ارزیابی حساسیت زایی پوستی.
آزمون تحریک (Irritation)
پانسمان پزشکی ممکن است برای مدت مشخصی به طور مستقیم با زخم یا پوست آسیب دیده تماس داشته باشد. بنابراین احتمال ایجاد واکنش های موضعی مانند قرمزی، التهاب، تورم و تحریک بافت باید بررسی شود.
این آزمون می تواند با روش های مناسب in vitro یا in vivo انجام شود. انتخاب روش به نوع محصول، ویژگی های مواد و امکان استفاده از روش جایگزین معتبر بستگی دارد.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-23:2021، آزمون تحریک.
آزمون سمیت سیستمیک حاد (Acute Systemic Toxicity)
این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد اثرات سمی عمومی در بدن در اثر ورود ترکیبات آزاد شده از پانسمان انجام می شود.
این موضوع به ویژه در پانسمان هایی که با زخم های عمیق، سطح وسیع آسیب دیده یا بافت های دارای جذب بالا تماس دارند، می تواند اهمیت داشته باشد.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-11:2017، ارزیابی سمیت سیستمیک.
ضرورت انجام این آزمون باید بر اساس نوع تماس، مدت استفاده، ترکیبات شیمیایی و ارزیابی ریسک تعیین شود.
ارزیابی پیروژنیته ناشی از مواد (Material-Mediated Pyrogenicity)
این ارزیابی برای بررسی احتمال ایجاد واکنش تب زا در اثر مواد آزاد شده از پانسمان انجام می شود.
باید توجه داشت که پیروژنیته ناشی از مواد با آلودگی اندوتوکسینی باکتریایی یکسان نیست. در صورت نیاز به بررسی اندوتوکسین، آزمون BET نیز به عنوان یک ارزیابی جداگانه مطرح می شود.
استانداردهای مرتبط:
-
ISO 10993-1 برای تعیین نیاز به ارزیابی زیستی.
-
ISO 10993-11 برای ارزیابی سمیت سیستمیک و ملاحظات مرتبط.
ارزیابی ترکیبات شیمیایی (Chemical Characterization)
در برخی پانسمان ها، به ویژه محصولات پیشرفته و دارای ترکیبات فعال، بررسی مواد شیمیایی قابل استخراج و آزادشونده ضروری است.
این ارزیابی می تواند شامل شناسایی و اندازه گیری ترکیبات زیر باشد:
-
مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید.
-
مواد افزودنی و پایدارکننده ها.
-
رنگ ها و مواد تکمیلی.
-
ترکیبات آزاد شده از پلیمرها و مواد جاذب.
-
مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند استریلیزاسیون.
-
ترکیبات فعال مانند نقره و سایر عوامل ضدمیکروبی.
استانداردهای مرجع:
-
ISO 10993-18:2020 برای مشخصه یابی شیمیایی.
-
ISO 10993-17:2023 به همراه اصلاحیه 2025 برای ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات شیمیایی.
بررسی باقی مانده اتیلن اکساید (EO Residuals)
اگر پانسمان با استفاده از گاز اتیلن اکساید استریل شده باشد، بررسی باقی مانده مواد شیمیایی ناشی از فرآیند استریلیزاسیون اهمیت دارد.
مهم ترین ترکیبات مورد بررسی عبارتند از:
-
اتیلن اکساید (EO)
-
اتیلن کلروهیدرین (ECH)
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-7:2026
این استاندارد در آوریل 2026 منتشر شده و جایگزین نسخه ISO 10993-7:2008 به همراه اصلاحیه 2019 شده است.
آزمون های تکمیلی برای پانسمان های خاص
برخی پانسمان ها به دلیل ترکیبات و عملکرد ویژه خود ممکن است به ارزیابی های بیشتری نیاز داشته باشند.
پانسمان های حاوی نقره (Silver Dressings):
در این محصولات باید آزادسازی نقره، میزان مواجهه با ترکیبات نقره و احتمال ایجاد اثرات سمی موضعی و سیستمیک بررسی شود. ارزیابی شیمیایی و سم شناسی بر اساس ISO 10993-18 و ISO 10993-17 اهمیت دارد.
پانسمان های آلژینات (Alginate Dressings):
در این محصولات، علاوه بر زیست سازگاری، بررسی ویژگی های جذب مایعات، حفظ ترشحات و رفتار پانسمان در تماس با مایع شبیه ساز زخم اهمیت دارد.
پانسمان های هیدروژل (Hydrogel Dressings):
بررسی ترکیبات قابل استخراج، مواد آزادشونده، سمیت سلولی و ویژگی های انتقال یا آزادسازی مایعات اهمیت دارد.
پانسمان های فومی (Foam Dressings):
علاوه بر ارزیابی زیستی، باید ظرفیت جذب، نگهداری مایعات و انتقال بخار آب بررسی شود.
پانسمان های قابل جذب یا تجزیه پذیر:
در این محصولات، بررسی محصولات تخریب و ترکیبات آزاد شده در طول زمان اهمیت دارد. استانداردهای ISO 10993-9 و بخش های مرتبط با تخریب مواد در سری ISO 10993، از جمله ISO 10993-13 برای پلیمرها، می توانند مورد استفاده قرار گیرند.
آزمون های عملکردی و فیزیکی پانسمان های پزشکی
علاوه بر آزمون های زیست سازگاری، پانسمان های پزشکی باید از نظر عملکرد فیزیکی و قابلیت انجام وظیفه مورد انتظار نیز ارزیابی شوند.
یکی از استانداردهای مهم در این زمینه EN 13726:2023 با عنوان روش های آزمون پانسمان های زخم است.
این استاندارد روش های ارزیابی ویژگی های عملکردی پانسمان را پوشش می دهد، از جمله:
-
ظرفیت جذب مایعات (Absorptive Capacity)
-
قابلیت نگهداری مایعات (Fluid Retention)
-
ظرفیت مدیریت ترشحات زخم (Fluid Handling Capacity)
-
میزان انتقال بخار آب (Moisture Vapour Transmission Rate)
-
مقاومت در برابر نفوذ آب (Waterproofness)
-
قابلیت کشسانی و تغییر شکل (Extensibility)
این آزمون ها بر اساس نوع پانسمان انتخاب می شوند و همه آنها برای تمام انواع پانسمان کاربرد ندارند.
استانداردهای اصلی ارزیابی پانسمان های پزشکی
مهم ترین استانداردهای مورد استفاده در ارزیابی زیستی و عملکردی پانسمان ها عبارتند از:
-
ISO 10993-1:2025: اصول ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک.
-
ISO 10993-5:2009: آزمون سمیت سلولی.
-
ISO 10993-10:2021: آزمون حساسیت زایی.
-
ISO 10993-23:2021 و اصلاحیه 2025: آزمون تحریک.
-
ISO 10993-11:2017: ارزیابی سمیت سیستمیک.
-
ISO 10993-12:2021 و اصلاحیه 2025: آماده سازی نمونه و مواد مرجع.
-
ISO 10993-18:2020 و اصلاحیه 2022: مشخصه یابی شیمیایی.
-
ISO 10993-17:2023 و اصلاحیه 2025: ارزیابی ریسک سم شناسی.
-
ISO 10993-7:2026: بررسی باقی مانده اتیلن اکساید.
-
ISO 10993-9: چارچوب ارزیابی تخریب مواد.
-
ISO 10993-13: شناسایی و تعیین کمیت محصولات تخریب پلیمرها.
-
EN 13726:2023: آزمون های عملکردی پانسمان های زخم.
نکته استانداردی: نسخه ISO 10993-1:2025 ویرایش ششم و جایگزین نسخه 2018 است. همچنین ISO 10993-11:2017 هنوز نسخه منتشر شده استاندارد است، اما در حال بازنگری قرار دارد. برای ISO 10993-23 نیز اصلاحیه 2025 باید در کنار نسخه اصلی لحاظ شود.
آیا تمام پانسمان های پزشکی به همه این آزمون ها نیاز دارند؟
خیر. نوع پانسمان و شرایط استفاده آن تعیین کننده آزمون های مورد نیاز است.
برای مثال، یک پانسمان ساده گازی که برای مدت کوتاهی روی زخم قرار می گیرد، با یک پانسمان پیشرفته حاوی نقره که برای چندین روز روی زخم باقی می ماند، از نظر ارزیابی زیستی شرایط یکسانی ندارد.
در بسیاری از پانسمان های دارای تماس با سطح آسیب دیده بدن و تماس محدود، نقاط پایانی مهم شامل سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک، سمیت سیستمیک حاد و پیروژنیته ناشی از مواد هستند. با افزایش مدت تماس یا وجود ترکیبات جدید، ممکن است ارزیابی های بیشتری مانند سمیت تحت حاد، ژنوتوکسیسیته و بررسی تخریب مواد نیز ضرورت پیدا کنند.
FDA نیز تأکید می کند که ارزیابی زیستی باید بر اساس داده های موجود، آزمون های تکمیلی و توجیه علمی انجام یا عدم نیاز به هر نقطه پایانی را مشخص کند؛ نه اینکه تمام آزمون ها به صورت روتین انجام شوند.
نتیجه برای تولیدکنندگان پانسمان پزشکی
برای تولیدکنندگان پانسمان، پیشنهاد می شود پیش از انتخاب آزمون ها، نوع محصول، مواد اولیه، کاربرد بالینی، مدت تماس با زخم و روش استریلیزاسیون مشخص شود.
ارزیابی اولیه معمولاً با بررسی سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک آغاز می شود و در ادامه بر اساس ارزیابی ریسک، آزمون های سمیت سیستمیک، مشخصه یابی شیمیایی و بررسی باقی مانده مواد استریلیزاسیون در نظر گرفته می شوند.
همچنین باید توجه داشت که گزارش موفقیت در آزمون های زیست سازگاری به تنهایی اثبات کننده عملکرد مناسب پانسمان یا تأیید کامل محصول پزشکی نیست. ارزیابی عملکرد، کنترل میکروبی، استریلیتی و شواهد بالینی متناسب با ادعاهای محصول نیز اهمیت دارند.
در آزمایشگاه سنجش ساناژن، آزمون های زیست سازگاری و سمیت تجهیزات پزشکی بر اساس استانداردهای مرتبط ISO 10993 و متناسب با ماهیت محصول انجام می شوند.
برای انتخاب آزمون های ضروری پانسمان پزشکی، بررسی الزامات زیستی محصول و دریافت مشاوره تخصصی، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
منابع رسمی و تخصصی:
-
FDA – Biocompatibility Evaluation Endpoints
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com"پانسمان پزشکی",
"انواع پانسمان زخم",
"پانسمان نوین زخم",
"پانسمان جاذب زخم",
"پانسمان آلژینات",
"پانسمان هیدروژل",
"پانسمان فوم پزشکی",
"پانسمان ضد باکتری",
"استاندارد پانسمان زخم",
"تست های زیست سازگاری پانسمان پزشکی"
دیدگاه خود را بنویسید