برای گاز استریل چه تست های زیست سازگاری لازم است؟
گاز استریل پزشکی (Sterile Medical Gauze) به دلیل تماس مستقیم با زخم، پوست آسیب دیده و در برخی کاربردها با بافت های زیر جلدی، از نظر زیست سازگاری باید بر اساس نوع تماس با بدن، مدت تماس و ترکیبات مواد اولیه ارزیابی شود.
نکته مهم این است که استریل بودن گاز به معنی زیست سازگار بودن آن نیست. فرآیند تولید، مواد اولیه، رنگ، مواد تکمیلی، باقی مانده مواد شیمیایی و روش استریلیزاسیون می توانند بر ایمنی زیستی محصول تأثیر بگذارند.
بنابراین، نمی توان برای تمام انواع گاز استریل یک مجموعه آزمون ثابت در نظر گرفت. ابتدا باید کاربرد مورد نظر و طبقه بندی محصول از نظر تماس با بدن مشخص شود.
طبقه بندی گاز استریل از نظر تماس با بدن
گاز استریل معمولاً برای پانسمان زخم، جذب ترشحات و محافظت از ناحیه آسیب دیده استفاده می شود. بنابراین در ارزیابی زیستی، غالباً در گروه تجهیزات پزشکی دارای تماس با سطح آسیب دیده بدن (Breached or Compromised Surface) قرار می گیرد.
مدت تماس نیز اهمیت دارد:
-
تماس محدود: حداکثر 24 ساعت.
-
تماس طولانی مدت: بیش از 24 ساعت تا 30 روز.
-
تماس دائمی: بیش از 30 روز.
این طبقه بندی باید بر اساس شرایط واقعی و مورد انتظار استفاده از محصول تعیین شود؛ نه صرفاً مدت زمانی که یک قطعه گاز در یک نوبت روی زخم قرار می گیرد.
آزمون های زیست سازگاری مورد نیاز برای گاز استریل
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)
این آزمون برای بررسی اثر مواد آزاد شده از گاز استریل بر سلول های زنده انجام می شود. هدف آن مشخص کردن احتمال آسیب به سلول ها، کاهش زنده مانی سلولی و ایجاد اثرات سمی ناشی از ترکیبات محصول است.
آزمون سمیت سلولی معمولاً با استفاده از روش استخراج (Extract Method) و سلول های استاندارد آزمایشگاهی مانند L-929 انجام می شود. میزان زنده مانی سلول ها پس از مواجهه با عصاره نمونه بررسی می شود.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-5:2009، ارزیابی سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی.
این استاندارد در حال حاضر همچنان نسخه معتبر منتشر شده برای آزمون سمیت سلولی است.
ISO+1
آزمون حساسیت زایی (Sensitization)
این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی و آلرژیک در اثر تماس مواد تشکیل دهنده گاز با بدن انجام می شود.
در تولید گاز استریل، عواملی مانند مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید، مواد سفید کننده، رنگ ها، مواد تکمیلی و ترکیبات ناشی از فرآیند استریلیزاسیون می توانند در ارزیابی احتمال حساسیت زایی اهمیت داشته باشند.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-10:2021، ارزیابی حساسیت زایی پوستی.
این استاندارد روش های ارزیابی پتانسیل ایجاد حساسیت پوستی را مشخص می کند.
Part 10: Tests for skin sensitization
آزمون تحریک و واکنش داخل پوستی (Irritation / Intracutaneous Reactivity)
این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد التهاب، قرمزی، تورم و سایر واکنش های موضعی ناشی از تماس مواد گاز با بافت بدن انجام می شود.
با توجه به اینکه گاز استریل مستقیماً با زخم و سطح آسیب دیده بدن تماس دارد، بررسی احتمال تحریک موضعی اهمیت زیادی دارد.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-23:2021، آزمون های تحریک.
این استاندارد روش های ارزیابی تحریک را در شرایط in vitro و in vivo پوشش می دهد. انتخاب روش باید بر اساس نوع محصول، محل تماس و توجیه علمی انجام شود.
Part 23: Tests for irritation
آزمون سمیت سیستمیک حاد (Acute Systemic Toxicity)
در این آزمون بررسی می شود که آیا ترکیبات قابل استخراج از گاز استریل می توانند پس از ورود به بدن، اثرات سمی عمومی ایجاد کنند یا خیر.
این موضوع به ویژه در محصولاتی که با سطح آسیب دیده بدن تماس دارند اهمیت دارد؛ زیرا برخی مواد آزاد شده از محصول ممکن است از طریق زخم وارد بدن شوند.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-11:2017، ارزیابی سمیت سیستمیک.
با این حال، انجام این آزمون برای هر گاز استریل به صورت خودکار الزامی نیست و ضرورت آن باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی، مدت تماس، ترکیبات شیمیایی و شواهد موجود مشخص شود.
Part 11: Tests for systemic toxicity+1
ارزیابی پیروژنیته ناشی از مواد (Material-Mediated Pyrogenicity)
این ارزیابی برای بررسی احتمال ایجاد واکنش تب زا در اثر مواد آزاد شده از تجهیزات پزشکی انجام می شود.
باید توجه داشت که پیروژنیته ناشی از مواد با آلودگی اندوتوکسینی یا آلودگی میکروبی یکسان نیست. در محصولات پانسمانی، کنترل اندوتوکسین باکتریایی نیز ممکن است با توجه به نوع کاربرد و الزامات رگولاتوری مطرح باشد.
استانداردهای مرتبط با ارزیابی زیستی و پیروژنیته عبارتند از:
-
ISO 10993-1 برای تعیین نیاز به ارزیابی زیستی.
-
ISO 10993-11 برای ارزیابی سمیت سیستمیک و ملاحظات مرتبط با واکنش های عمومی.
-
استانداردهای مرتبط با روش ارزیابی اندوتوکسین، در صورت لزوم.
نکته: آزمون اندوتوکسین باکتریایی (BET) جایگزین ارزیابی پیروژنیته ناشی از مواد نیست و این دو آزمون اهداف متفاوتی دارند.
آزمون های تکمیلی بر اساس نوع گاز استریل
شناسایی و ارزیابی ترکیبات شیمیایی (Chemical Characterization)
در صورتی که ترکیبات شیمیایی گاز، مواد اولیه یا فرآیند تولید احتمال ایجاد خطر زیستی داشته باشند، بررسی ترکیبات قابل استخراج و آزادشونده اهمیت دارد.
این ارزیابی می تواند شامل شناسایی مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید، مواد سفید کننده، افزودنی ها و ترکیبات ناشی از استریلیزاسیون باشد.
استانداردهای مرجع:
-
ISO 10993-18:2020 برای شناسایی و مشخصه یابی شیمیایی مواد تجهیزات پزشکی.
-
ISO 10993-17:2023 به همراه اصلاحیه 2025 برای ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات شیمیایی.
ISO+2
بررسی باقی مانده اتیلن اکساید (EO Residuals)
اگر گاز استریل با روش اتیلن اکساید (EO) استریل شده باشد، بررسی باقی مانده اتیلن اکساید و اتیلن کلروهیدرین اهمیت دارد.
این ترکیبات ممکن است پس از فرآیند استریلیزاسیون در محصول باقی بمانند و موجب بروز اثرات نامطلوب زیستی شوند.
استاندارد مرجع:
– ISO 10993-7:2026، ارزیابی باقی مانده های استریلیزاسیون با اتیلن اکساید.
توجه مهم: نسخه 2026 این استاندارد جایگزین نسخه 2008 به همراه اصلاحیه 2019 شده است. بنابراین در حال حاضر باید نسخه جدید مبنای ارزیابی قرار گیرد.
Part 7: Ethylene oxide sterilization residuals+2
آیا انجام تمام آزمون های زیست سازگاری برای گاز استریل الزامی است؟
خیر. انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی محصول انجام شود.
برای مثال، بر اساس چارچوب ارزیابی FDA برای تجهیزات دارای تماس محدود با سطح آسیب دیده بدن، سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک، سمیت سیستمیک حاد و پیروژنیته ناشی از مواد از نقاط پایانی قابل بررسی هستند. البته این چارچوب یک چک لیست اجباری برای انجام تمام آزمون ها نیست و امکان استفاده از داده های موجود یا توجیه علمی برای عدم انجام برخی آزمون ها وجود دارد.
FDA+1
همچنین آزمون همولیز (Hemolysis)، آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity) و آزمون سمیت تحت حاد یا مزمن برای هر گاز استریل به صورت روتین ضروری نیستند و تنها در صورت وجود توجیه مبتنی بر نوع تماس، ترکیبات محصول و ارزیابی ریسک مطرح می شوند.
استانداردهای اصلی مورد استفاده
مهم ترین استانداردهای مرتبط با ارزیابی زیست سازگاری گاز استریل عبارتند از:
-
ISO 10993-1:2025: اصول و الزامات ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک.
-
ISO 10993-5:2009: آزمون سمیت سلولی.
-
ISO 10993-10:2021: آزمون حساسیت زایی.
-
ISO 10993-23:2021: آزمون تحریک.
-
ISO 10993-11:2017: آزمون سمیت سیستمیک.
-
ISO 10993-12:2021: آماده سازی نمونه و مواد مرجع.
-
ISO 10993-18:2020: مشخصه یابی شیمیایی.
-
ISO 10993-17:2023 و اصلاحیه 2025: ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات.
-
ISO 10993-7:2026: بررسی باقی مانده اتیلن اکساید.
نکته استانداردی مهم: در تاریخ 18 نوامبر 2026، نسخه ISO 10993-1:2025، ویرایش ششم، منتشر شده و جایگزین ISO 10993-1:2018 شده است. نسخه 2018 از سوی ISO بازنشسته شده است. البته برای پرونده های رگولاتوری باید نسخه مورد پذیرش مرجع ذی صلاح نیز بررسی شود.
ISO+1
نتیجه برای تولیدکنندگان گاز استریل
برای یک گاز استریل معمولی با کاربرد پانسمان زخم، پیشنهاد می شود ارزیابی زیستی با تمرکز بر آزمون های زیر آغاز شود:
-
سمیت سلولی (ISO 10993-5)
-
حساسیت زایی (ISO 10993-10)
-
تحریک (ISO 10993-23)
-
سمیت سیستمیک حاد (ISO 10993-11)، در صورت نیاز بر اساس ارزیابی ریسک
-
پیروژنیته ناشی از مواد، در صورت نیاز بر اساس ارزیابی ریسک
-
بررسی باقی مانده EO (ISO 10993-7:2026)، در صورت استفاده از استریلیزاسیون با اتیلن اکساید
نکته مهم: آزمون های زیست سازگاری باید با در نظر گرفتن محصول نهایی، شامل مواد اولیه، فرآیند تولید، بسته بندی و شرایط استریلیزاسیون انجام شوند. آماده سازی نمونه نیز باید مطابق ISO 10993-12 توجیه شود.
در سنجش ساناژن، انتخاب آزمون های مورد نیاز گاز استریل بر اساس نوع محصول، مدت تماس با زخم، روش استریلیزاسیون و الزامات اداره کل تجهیزات پزشکی انجام می شود تا از انجام آزمون های غیرضروری و تحمیل هزینه اضافی به تولیدکننده جلوگیری شود.
برای تعیین دقیق آزمون های مورد نیاز و دریافت مشاوره تخصصی زیست سازگاری گاز استریل، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
منابع رسمی برای مطالعه بیشتر:
-
FDA Biocompatibility Evaluation Endpoints
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com"گاز استریل پزشکی",
"گاز استریل جراحی",
"گاز پانسمان استریل",
"گاز طبی استریل",
"گاز استریل یکبار مصرف",
"گاز استریل بیمارستانی",
"گاز استریل بافته شده",
"گاز استریل غیر بافته",
"استاندارد تولید گاز استریل",
"تست های زیست سازگاری گاز استریل"
دیدگاه خود را بنویسید