آیا تست زیست سازگاری باید روی محصول استریل نهایی انجام شود؟
در حالت کلی، بله؛ آزمون های زیست سازگاری باید روی محصول نهایی یا نمونه ای انجام شوند که به طور علمی نماینده محصول نهایی باشد. اگر محصول پزشکی به صورت استریل عرضه می شود، اثر فرایند استریل سازی نیز باید در ارزیابی زیستی آن لحاظ شود.
نکته مهم این است که صرفا انجام آزمون روی ماده اولیه یا محصول قبل از استریل سازی، لزوما برای اثبات ایمنی زیستی محصول نهایی کافی نیست. فرایندهای تولید، شستشو، بسته بندی و استریل سازی ممکن است ویژگی های شیمیایی و فیزیکی محصول را تغییر دهند و بر پاسخ زیستی آن اثر بگذارند.
برای مثال، یک محصول پلیمری ممکن است قبل از استریل سازی از نظر سمیت سلولی پاسخ قابل قبول داشته باشد؛ اما پس از استریل سازی با اتیلن اکساید، احتمال باقی ماندن مواد شیمیایی مانند اتیلن اکساید یا اتیلن کلروهیدرین وجود دارد. همچنین روش های پرتودهی یا حرارت ممکن است باعث تغییر ساختار پلیمر، تخریب مواد یا ایجاد ترکیبات جدید شوند.
چرا آزمون روی محصول استریل نهایی اهمیت دارد؟
هدف از ارزیابی زیست سازگاری، بررسی ایمنی محصولی است که در نهایت در اختیار بیمار یا مصرف کننده قرار می گیرد، نه صرفا بررسی مواد اولیه تشکیل دهنده آن.
موارد زیر می توانند بر نتایج آزمون زیست سازگاری اثرگذار باشند:
-
مواد اولیه و ترکیبات شیمیایی استفاده شده در ساخت محصول
-
افزودنی ها، رنگ ها، نرم کننده ها و مواد فرایندی
-
باقی مانده مواد شوینده و مواد کمکی تولید
-
فرایند شستشو و تمیزکاری محصول
-
روش استریل سازی مانند اتیلن اکساید، گاما، پرتو الکترونی یا بخار
-
مواد باقی مانده از فرایند استریل سازی
-
نوع بسته بندی و احتمال انتقال یا آزادسازی ترکیبات شیمیایی از آن
-
تغییرات فیزیکی و شیمیایی محصول پس از استریل سازی
FDA نیز در راهنمای ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی تاکید می کند که ارزیابی باید محصول را در شکل نهایی عرضه شده، شامل استریل سازی در صورت کاربرد، در نظر بگیرد.
بر اساس چه استانداردهایی انجام می شود؟
ارزیابی زیست سازگاری محصول نهایی بر اساس مجموعه استانداردهای ISO 10993 و متناسب با نوع تماس محصول با بدن انجام می شود. استانداردهای مهم در این زمینه عبارت اند از:
ISO 10993-1:2025 – ارزیابی زیستی در چارچوب مدیریت ریسک
این استاندارد، چارچوب اصلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. در این ارزیابی باید مواد سازنده، فرایند تولید، روش استریل سازی، مدت و نوع تماس با بدن و خطرات احتمالی محصول نهایی بررسی شوند. ویرایش ششم این استاندارد در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین ویرایش 2018 شده است.
ISO 10993-12 – آماده سازی نمونه و مواد مرجع
این استاندارد برای آماده سازی نمونه ها و تعیین شرایط استخراج در آزمون های زیست سازگاری کاربرد دارد. نمونه مورد آزمون باید نماینده محصولی باشد که در نهایت استفاده می شود. بنابراین، اگر محصول به صورت استریل عرضه می شود، باید اثر استریل سازی در انتخاب و آماده سازی نمونه لحاظ شود.
ISO 10993-5 – آزمون سمیت سلولی
برای بررسی اثرات سمی مواد آزاد شده از محصول بر سلول ها استفاده می شود. آزمون می تواند با روش عصاره، تماس مستقیم یا تماس غیر مستقیم انجام شود. در صورتی که استریل سازی موجب تغییر ترکیبات قابل استخراج محصول شود، بررسی محصول پس از استریل سازی اهمیت دارد.
ISO 10993-10 – آزمون حساسیت زایی
برای ارزیابی احتمال ایجاد پاسخ حساسیتی و آلرژیک نسبت به مواد تشکیل دهنده محصول به کار می رود.
ISO 10993-23 – آزمون تحریک زایی
برای بررسی احتمال ایجاد واکنش های موضعی مانند قرمزی، تورم و التهاب در محل تماس محصول با بدن استفاده می شود.
ISO 10993-7 – باقی مانده های استریل سازی با اتیلن اکساید
در محصولاتی که با اتیلن اکساید استریل می شوند، این استاندارد برای ارزیابی و کنترل باقی مانده های اتیلن اکساید و اتیلن کلروهیدرین کاربرد دارد. این موضوع اهمیت ویژه ای دارد، زیرا باقی مانده این ترکیبات می تواند بر ایمنی زیستی محصول اثر بگذارد.
آیا می توان آزمون را روی محصول قبل از استریل سازی انجام داد؟
در برخی شرایط، امکان استفاده از نمونه قبل از استریل سازی یا نمونه نماینده وجود دارد؛ اما این موضوع باید با توجیه علمی و مستندات فنی پشتیبانی شود.
برای مثال، اگر آزمون روی قطعه ای از محصول انجام می شود، آن قطعه باید از نظر ترکیب شیمیایی، خواص فیزیکی، ویژگی های سطحی، نسبت مواد تشکیل دهنده و فرایند تولید با محصول نهایی قابل مقایسه باشد. همچنین باید نشان داده شود که تفاوت نمونه آزمون با محصول نهایی، نتیجه ارزیابی زیستی را تحت تاثیر قرار نمی دهد.
راهنمای FDA در بخش V و زیر بخش A با عنوان Use of Medical Device in Final Finished Form or Representative Test Article همین موضوع را توضیح می دهد و توصیه می کند در صورت امکان، محصول در شرایطی آزمون شود که در زمان استفاده در اختیار مصرف کننده قرار می گیرد. اگر استفاده از محصول نهایی ممکن نباشد، نمونه نماینده با فرایند تولید و استریل سازی مشابه می تواند با توجیه مناسب مورد استفاده قرار گیرد.
اگر محصول به صورت غیر استریل عرضه شود چه؟
اگر محصول در زمان عرضه غیر استریل است و قرار است پیش از مصرف توسط مرکز درمانی یا کاربر استریل شود، شرایط استریل سازی توصیه شده توسط تولید کننده نیز باید در ارزیابی زیستی لحاظ شود. در چنین شرایطی، باید اثر روش استریل سازی تعیین شده در دستورالعمل مصرف بر ویژگی های محصول و ایمنی زیستی آن بررسی شود.
نتیجه گیری
برای ارزیابی زیست سازگاری تجهیزات پزشکی، اصل بر استفاده از محصول نهایی یا نمونه نماینده معتبر آن است. اگر محصول به صورت استریل عرضه می شود، نمونه آزمون باید تا حد امکان پس از طی فرایند استریل سازی و در شرایط نماینده محصول نهایی آماده شود. انجام آزمون روی محصول قبل از استریل سازی، بدون بررسی اثر فرایند استریل سازی و ارائه توجیه علمی، برای اثبات ایمنی زیستی محصول نهایی کافی نیست.
سنجش ساناژن خدمات آزمون های زیست سازگاری تجهیزات پزشکی را بر اساس استانداردهای مرتبط با ISO 10993 ارائه می دهد. برای انتخاب آزمون های مناسب و تعیین شرایط آماده سازی و ارسال نمونه، می توانید پیش از انجام آزمون با کارشناسان آزمایشگاه مشورت کنید.
منابع رسمی:
-
تعریف محصول نهایی در راهنمای FDA
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید