تست سمیت سیستمیک حاد پوستی (Acute Dermal Systemic Toxicity Test)

تست سمیت سیستمیک حاد پوستی یکی از آزمون های ارزیابی ایمنی زیستی است که برای بررسی اثرات سمی کوتاه مدت یک ماده پس از تماس و جذب آن از طریق پوست انجام می شود. در این آزمون مشخص می شود که آیا ماده مورد بررسی پس از قرار گرفتن روی پوست و ورود احتمالی به جریان خون می تواند باعث بروز اثرات نامطلوب در اندام ها و سیستم های حیاتی بدن شود یا خیر.

هدف اصلی این آزمون، ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از مواجهه پوستی است؛ بنابراین با آزمون تحریک پوستی و حساسیت زایی پوستی تفاوت دارد. در آزمون سمیت سیستمیک، تمرکز بر اثرات عمومی ماده در بدن است، نه فقط واکنش های موضعی پوست مانند قرمزی، التهاب یا تورم.

اهداف انجام تست سمیت سیستمیک حاد پوستی

این آزمون با اهداف زیر انجام می شود:

  • بررسی احتمال بروز اثرات سمی پس از جذب پوستی ماده

  • ارزیابی تغییرات رفتاری، حرکتی و وضعیت عمومی موجود زنده

  • بررسی تغییرات وزن بدن پس از مواجهه با ماده

  • شناسایی علائم مسمومیت حاد مانند ضعف، بی حالی، اختلال تنفسی و علائم عصبی

  • بررسی احتمال آسیب به اندام های داخلی مانند کبد، کلیه و سیستم عصبی

  • تعیین ارتباط بین مقدار ماده جذب شده از پوست و شدت اثرات سمی

  • کمک به ارزیابی ایمنی مواد شیمیایی، ترکیبات دارویی و برخی مواد مورد استفاده در محصولات پزشکی

چه محصولاتی ممکن است به این آزمون نیاز داشته باشند؟

نیاز به انجام تست سمیت سیستمیک حاد پوستی به نوع محصول، ترکیبات شیمیایی، مدت و سطح تماس با پوست، احتمال جذب پوستی و نتایج ارزیابی ریسک بستگی دارد. این آزمون ممکن است برای گروه های زیر مطرح شود:

  • پمادها، کرم ها و ژل های دارویی موضعی

  • محصولات آرایشی و بهداشتی با احتمال جذب پوستی ترکیبات فعال

  • مواد ضد عفونی کننده و محلول های مورد استفاده روی پوست

  • چسب های پزشکی و چسب های مورد استفاده در پانسمان

  • پانسمان های حاوی مواد فعال یا ترکیبات آزاد شونده

  • مواد پلیمری و افزودنی های شیمیایی مورد استفاده در محصولات پزشکی

  • مواد اولیه شیمیایی و ترکیباتی که احتمال مواجهه پوستی با آنها وجود دارد

  • برخی تجهیزات پزشکی دارای تماس پوستی، در صورت وجود نگرانی مستند درباره سمیت سیستمیک

نکته مهم این است که تماس پوستی به تنهایی به معنی ضرورت انجام این آزمون نیست. برای مثال، در یک پانسمان یا چسب پزشکی ممکن است ارزیابی سمیت سیستمیک از مسیر پوستی با توجه به میزان آزادسازی و جذب مواد توجیه شود؛ اما در بسیاری از موارد، آزمون های سمیت موضعی، تحریک و حساسیت زایی پوستی نیز اهمیت بیشتری دارند.

مراحل انجام تست سمیت سیستمیک حاد پوستی

آماده سازی نمونه

ابتدا نمونه از نظر نوع ماده، ترکیبات تشکیل دهنده، شکل فیزیکی، خلوص و ویژگی های شیمیایی بررسی می شود. در صورت نیاز، آماده سازی نمونه برای تماس پوستی مطابق روش آزمون انجام می گیرد.

در مورد تجهیزات پزشکی، انتخاب نمونه و روش آماده سازی باید با توجه به ماهیت محصول و الزامات ارزیابی زیستی انجام شود. برای مثال، استفاده از عصاره محصول به جای تماس مستقیم با نمونه فقط زمانی مناسب است که روش انتخاب شده و مسیر مواجهه را به درستی بازنمایی کند.

انتخاب مدل آزمایشی

در روش های استاندارد سمیت حاد پوستی، معمولاً از مدل های حیوانی مناسب مانند جوندگان استفاده می شود. انتخاب مدل، تعداد حیوانات و روش اجرای مطالعه باید بر اساس استاندارد مربوط، اهداف آزمون و اصول رفاه حیوانات باشد.

اعمال ماده از طریق پوست

مقدار مشخصی از ماده روی ناحیه تعیین شده از پوست قرار داده می شود. در صورت نیاز، ناحیه تماس برای مدت مشخص پوشانده می شود تا شرایط مواجهه کنترل شود.

مقدار ماده، سطح تماس، مدت مواجهه و شرایط پوستی باید در گزارش آزمون ثبت شوند. انتخاب این شرایط به روش استاندارد و ویژگی های نمونه بستگی دارد.

پایش علائم بالینی و وضعیت عمومی

پس از مواجهه، وضعیت حیوانات در فواصل زمانی تعیین شده بررسی می شود. مواردی مانند تغییر رفتار، فعالیت حرکتی، وضعیت تنفس، واکنش های عصبی، ضعف، بی حالی و سایر علائم احتمالی سمیت ثبت می شوند.

بررسی وزن بدن و وضعیت اندام ها

تغییرات وزن بدن در طول مطالعه بررسی می شود. در صورت وجود علائم مشکوک یا بر اساس طراحی مطالعه، بررسی اندام های داخلی و ارزیابی آسیب های احتمالی با روش های آسیب شناسی نیز انجام می گیرد.

تحلیل و گزارش نتایج

در پایان، یافته ها از نظر وجود یا نبود اثرات سیستمیک، شدت علائم، ارتباط با مقدار ماده و اهمیت زیستی بررسی می شوند. نتیجه آزمون باید همراه با اطلاعات مربوط به نمونه، روش اجرا، شرایط مواجهه و مشاهدات ثبت شده گزارش شود.

استانداردهای مرتبط با تست سمیت سیستمیک حاد پوستی

انتخاب استاندارد به نوع محصول و هدف ارزیابی بستگی دارد. برای مواد شیمیایی، راهنمای OECD 402 روش اختصاصی سمیت حاد پوستی است؛ اما برای تجهیزات پزشکی باید ارزیابی زیستی بر اساس مجموعه استانداردهای ISO 10993 و با توجه به نوع تماس و مسیر مواجهه انجام شود.

استاندارد OECD 402:2017

OECD Test Guideline 402 – Acute Dermal Toxicity

این استاندارد مهم ترین راهنمای اختصاصی برای بررسی سمیت حاد از مسیر پوستی است. در این روش، مقدار مشخصی از ماده شیمیایی از طریق پوست در معرض بدن مدل آزمایشی قرار می گیرد و اثرات سمی آن بررسی می شود.

ویژگی های اصلی این روش عبارت اند از:

  • استفاده از روش مرحله ای با دوزهای ثابت

  • بررسی علائم بالینی و میزان مرگ و میر احتمالی

  • ثبت تغییرات وضعیت عمومی و وزن بدن

  • انجام بررسی های کالبدگشایی در موارد تعیین شده

  • کمک به طبقه بندی خطر سمیت حاد پوستی بر اساس سیستم GHS

این استاندارد برای موادی کاربرد دارد که احتمال مواجهه پوستی با آنها وجود دارد و اطلاعات حاصل از آن می تواند در ارزیابی خطر و طبقه بندی مواد شیمیایی استفاده شود.

استاندارد ISO 10993-11:2017

ISO 10993-11 – Biological Evaluation of Medical Devices – Tests for Systemic Toxicity

این استاندارد مرجع اصلی ارزیابی سمیت سیستمیک تجهیزات پزشکی است و روش ها و الزامات بررسی واکنش های نامطلوب سیستمیک ناشی از مواد تجهیزات پزشکی را تشریح می کند.

در ارزیابی تجهیزات پزشکی دارای تماس پوستی، مسیر مواجهه باید با توجه به احتمال آزادسازی مواد، میزان جذب پوستی و شرایط واقعی استفاده از محصول انتخاب شود. بنابراین ISO 10993-11 به معنای الزام انجام یک آزمون مستقل سمیت حاد پوستی برای تمام تجهیزات پزشکی نیست.

استاندارد ISO 10993-1:2025

این استاندارد چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را بر اساس مدیریت ریسک مشخص می کند. در این چارچوب، نوع تماس با بدن، مدت تماس، ماهیت مواد تشکیل دهنده و پیامدهای احتمالی مواجهه بررسی می شوند.

بر اساس این رویکرد، انجام تست سمیت سیستمیک حاد پوستی باید زمانی انتخاب شود که شواهد علمی و ارزیابی ریسک، ضرورت بررسی این مسیر مواجهه را نشان دهند.

استاندارد ISO 10993-12:2021

این استاندارد به آماده سازی نمونه و مواد مرجع در ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی می پردازد. انتخاب روش استخراج، نسبت سطح نمونه به حجم استخراج کننده، شرایط دما و زمان استخراج از موضوعات مهم آن هستند.

در آزمون هایی که از عصاره تجهیزات پزشکی استفاده می شود، آماده سازی نمونه باید به گونه ای انجام شود که ترکیبات قابل آزاد شدن از محصول به شکل مناسبی ارزیابی شوند.

استاندارد ISO 10993-2:2022

این استاندارد اصول مربوط به رفاه حیوانات در آزمون های زیستی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. رعایت اصول اخلاقی، کاهش تعداد حیوانات مورد استفاده و انتخاب روش های جایگزین معتبر از موضوعات مهم این استاندارد است.

استانداردهای مرتبط دیگر

  • OECD TG 404: برای بررسی تحریک و خوردگی پوستی حاد است و نباید با سمیت سیستمیک حاد پوستی اشتباه گرفته شود.

  • OECD TG 410: برای بررسی سمیت پوستی ناشی از مواجهه تکراری طی 21 یا 28 روز استفاده می شود و مربوط به سمیت حاد نیست.

  • اصول OECD GLP: برای اطمینان از کیفیت، قابلیت ردیابی و مستندسازی مطالعات ایمنی و سم شناسی کاربرد دارند.

تفاوت تست سمیت سیستمیک حاد پوستی با تحریک و حساسیت زایی پوستی

این سه آزمون اهداف متفاوتی دارند و نباید نتایج آنها به جای یکدیگر تفسیر شوند.

تست سمیت سیستمیک حاد پوستی: بررسی اثرات سمی ماده پس از جذب از طریق پوست و ورود احتمالی آن به گردش خون و اندام های داخلی.

تست تحریک پوستی: بررسی واکنش های موضعی پوست مانند قرمزی، تورم و التهاب پس از تماس با ماده.

تست حساسیت زایی پوستی: بررسی احتمال ایجاد پاسخ ایمنی و واکنش آلرژیک پس از مواجهه با ماده.

برای مثال، ممکن است یک چسب پزشکی باعث تحریک موضعی پوست شود، اما جذب سیستمیک قابل توجهی نداشته باشد. در مقابل، یک ماده شیمیایی ممکن است از پوست جذب شود و بدون ایجاد التهاب شدید موضعی، اثرات نامطلوبی بر اندام های داخلی داشته باشد.

چه مواردی در گزارش نهایی آزمون درج می شود؟

گزارش تست سمیت سیستمیک حاد پوستی معمولاً شامل اطلاعات زیر است:

  • مشخصات و شناسه نمونه مورد آزمایش

  • روش آماده سازی و نحوه اعمال نمونه

  • استاندارد و دستورالعمل مورد استفاده

  • مدل آزمایشی و شرایط مواجهه

  • مقدار دوز و مدت تماس پوستی

  • علائم بالینی و تغییرات وزن بدن

  • نتایج بررسی های کالبدگشایی و آسیب شناسی، در صورت انجام

  • تحلیل سمیت سیستمیک و نتیجه گیری نهایی

  • محدودیت های آزمون و تفسیر نتایج

اهمیت انجام تست سمیت سیستمیک حاد پوستی

این آزمون می تواند اطلاعات مهمی درباره خطرات احتمالی مواد پس از تماس پوستی فراهم کند و در ارزیابی ایمنی مواد اولیه، ترکیبات شیمیایی، محصولات موضعی و برخی تجهیزات پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال، انجام این آزمون برای تمام محصولات دارای تماس پوستی ضروری نیست. انتخاب آزمون باید بر اساس نوع محصول، ترکیبات، میزان آزادسازی مواد، احتمال جذب پوستی و الزامات قانونی انجام شود. همچنین در ارزیابی تجهیزات پزشکی، نتایج آزمون باید در کنار سایر داده های زیستی و شیمیایی تفسیر شوند.

نکته برای متقاضیان آزمون: پیش از سفارش تست، لازم است نوع محصول، کاربرد نهایی، مدت تماس با پوست و الزامات مرجع صدور مجوز مشخص شود. همچنین باید بررسی شود که آزمون مورد نظر در دامنه تایید شده آزمایشگاه قرار دارد یا خیر.

 

منابع استانداردی:

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com