آزمون همولیز (Hemolysis Test)

آزمون همولیز یکی از آزمون‌های ارزیابی سازگاری خونی (Hemocompatibility) مواد و تجهیزات پزشکی است. هدف این آزمون بررسی تأثیر یک ماده یا وسیله پزشکی بر گلبول‌های قرمز خون و تعیین میزان تخریب یا پارگی آن‌هاست.

گلبول‌های قرمز وظیفه انتقال اکسیژن را بر عهده دارند. تماس برخی مواد با خون ممکن است باعث تخریب غشای این سلول‌ها و آزاد شدن هموگلوبین به داخل پلاسما شود. این پدیده همولیز نام دارد و در صورت بروز قابل‌توجه، می‌تواند عملکرد طبیعی خون را مختل کند و به اندام‌هایی مانند کلیه‌ها آسیب برساند.

هدف و کاربرد آزمون

این آزمون برای بررسی احتمال تخریب گلبول‌های قرمز در اثر تماس با مواد یا تجهیزات پزشکی انجام می‌شود؛ به‌ویژه محصولاتی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم با خون در تماس هستند.

برخی از محصولات و تجهیزات قابل ارزیابی عبارت‌اند از:

  • کاتترها و لوله‌های پزشکی

  • ست‌های تزریق و انتقال خون

  • کیسه‌های نگهداری خون

  • تجهیزات دیالیز

  • ایمپلنت‌های در تماس با خون

  • دریچه‌های قلبی مصنوعی

  • مواد و پوشش‌های مورد استفاده در تجهیزات خون‌رسانی

  • چسب‌ها و مواد پزشکی که احتمال تماس اجزای آزادشده آن‌ها با جریان خون وجود دارد

اساس علمی آزمون همولیز

در این آزمون، نمونه مورد بررسی در شرایط کنترل‌شده با خون یا عصاره تهیه‌شده از ماده تماس داده می‌شود. اگر ماده خاصیت همولیتیک داشته باشد، غشای گلبول‌های قرمز آسیب می‌بیند و هموگلوبین داخل سلولی به محیط اطراف آزاد می‌شود.

میزان هموگلوبین آزادشده معمولاً با استفاده از روش اسپکتروفتومتری اندازه‌گیری می‌شود. هرچه میزان هموگلوبین آزادشده بیشتر باشد، احتمال تخریب بیشتر گلبول‌های قرمز وجود دارد.

نتیجه آزمون معمولاً به‌صورت درصد همولیز (Hemolysis Percentage) گزارش می‌شود.

روش‌های انجام آزمون

آزمون همولیز به دو روش اصلی انجام می‌شود:

آزمون همولیز مستقیم (Direct Hemolysis)

در این روش، نمونه یا سطح ماده پزشکی مستقیماً در تماس با خون قرار می‌گیرد. هدف بررسی اثر تماس مستقیم سطح ماده با گلبول‌های قرمز و احتمال تخریب آن‌هاست.

این روش برای تجهیزاتی اهمیت دارد که در شرایط استفاده واقعی، مستقیماً با جریان خون تماس دارند.

آزمون همولیز غیرمستقیم (Indirect Hemolysis)

در این روش ابتدا عصاره‌ای از ماده یا وسیله پزشکی تهیه می‌شود. سپس عصاره به خون اضافه می‌شود تا مشخص شود ترکیبات قابل استخراج از ماده می‌توانند موجب تخریب گلبول‌های قرمز شوند یا خیر.

این روش برای ارزیابی اثر ترکیبات آزادشده از مواد پزشکی اهمیت دارد.

در استاندارد ASTM F756 انجام هر دو روش توصیه شده است، مگر اینکه نوع کاربرد یا مدت تماس وسیله پزشکی، حذف یکی از روش‌ها را توجیه کند.

مراحل کلی انجام آزمون

  • آماده‌سازی نمونه پزشکی مطابق روش آزمون و شرایط استفاده از محصول

  • تهیه نمونه خون مناسب و استفاده از ضدانعقاد متناسب با روش

  • آماده‌سازی کنترل مثبت و کنترل منفی

  • تماس مستقیم نمونه با خون یا افزودن عصاره نمونه به خون

  • انکوباسیون در شرایط زمانی و دمایی تعیین‌شده در پروتکل

  • جداسازی گلبول‌های قرمز باقی‌مانده با سانتریفیوژ

  • اندازه‌گیری هموگلوبین آزادشده در مایع رویی با روش اسپکتروفتومتری

  • محاسبه درصد همولیز و مقایسه نتایج با کنترل‌ها و معیارهای پذیرش

استانداردهای مرتبط با آزمون همولیز

ISO 10993-4:2017 – Biological evaluation of medical devices – Part 4: Selection of tests for interactions with blood

استاندارد اصلی برای انتخاب آزمون‌های ارزیابی تعامل تجهیزات پزشکی با خون است. این استاندارد مشخص می‌کند با توجه به نوع تماس وسیله با خون، چه آزمون‌هایی برای ارزیابی سازگاری خونی باید در نظر گرفته شوند. آزمون همولیز مستقیم و غیرمستقیم در چارچوب این استاندارد قرار می‌گیرند.

این استاندارد دارای اصلاحیه اول (Amendment 1:2024) نیز هست که نکات تکمیلی درباره انتخاب اجزای نمونه و نوع آزمون متناسب با تماس مستقیم یا غیرمستقیم با خون ارائه می‌کند.

ASTM F756-17(2025) – Standard Practice for Assessment of Hemolytic Properties of Materials

این استاندارد به‌طور اختصاصی به ارزیابی خاصیت همولیتیک مواد مورد استفاده در ساخت تجهیزات پزشکی می‌پردازد. روش‌های آزمون مستقیم و غیرمستقیم، شرایط کلی تماس نمونه با خون و ارزیابی میزان همولیز را پوشش می‌دهد. نسخه جاری درج‌شده از سوی ASTM، نسخه بازتأییدشده در سال ۲۰۲۵ است.

ISO 10993-12:2021 – Sample Preparation and Reference Materials

این استاندارد برای آماده‌سازی نمونه‌ها و انتخاب مواد مرجع در آزمون‌های زیست‌سازگاری کاربرد دارد. در آزمون همولیز، نحوه آماده‌سازی نمونه و تهیه عصاره باید با توجه به ماهیت محصول و شرایط استفاده از آن تعیین شود.

ISO 10993-1 – Biological Evaluation of Medical Devices

این استاندارد چارچوب کلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را در قالب مدیریت ریسک مشخص می‌کند. بر اساس آن، ضرورت انجام آزمون همولیز و سایر آزمون‌های سازگاری خونی با توجه به نوع محصول، محل تماس و مدت تماس با بدن تعیین می‌شود.

تفسیر نتایج آزمون

در آزمون همولیز، هرچه درصد همولیز کمتر باشد، تخریب گلبول‌های قرمز کمتر است. در طبقه‌بندی متداول ASTM F756، نتایج به این صورت تفسیر می‌شوند:

  • غیرهمولیتیک (Non-Hemolytic): همولیز حداکثر ۲ درصد

  • همولیز خفیف (Slightly Hemolytic): همولیز بیشتر از ۲ تا ۵ درصد

  • همولیتیک (Hemolytic): همولیز بیشتر از ۵ درصد

این حدود باید در چارچوب روش آزمون، کنترل‌ها و الزامات اختصاصی محصول تفسیر شوند و به‌تنهایی جایگزین ارزیابی کامل سازگاری خونی نیستند.

اهمیت آزمون همولیز در ارزیابی تجهیزات پزشکی

آزمون همولیز کمک می‌کند مشخص شود مواد سازنده یک وسیله پزشکی تا چه اندازه می‌توانند به گلبول‌های قرمز آسیب وارد کنند. این موضوع برای محصولاتی که با خون تماس دارند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تخریب گلبول‌های قرمز می‌تواند باعث آزاد شدن هموگلوبین و ایجاد پیامدهای نامطلوب در بدن شود.

نکته مهم: آزمون همولیز به‌تنهایی برای اثبات سازگاری کامل یک وسیله پزشکی کافی نیست. بسته به نوع محصول و ارزیابی ریسک، ممکن است آزمون‌های دیگری مانند بررسی انعقاد خون، فعال‌سازی پلاکت‌ها، فعال‌سازی کمپلمان و سایر آزمون‌های سازگاری خونی نیز لازم باشند.

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com