آزمون های زیست سازگاری مورد نیاز چسب میکروپور (Micropore Tape)

الزامات ارزیابی ایمنی برای تولیدکنندگان ملزومات پزشکی

مقدمه

چسب میکروپور یکی از چسب های پزشکی پرکاربرد برای تثبیت پانسمان، گاز استریل، کاتترهای سبک و سایر تجهیزات پزشکی روی پوست است. این محصول معمولا از یک لایه نوار کاغذی یا الیاف سلولزی با ساختار متخلخل و یک لایه چسب حساس به فشار تشکیل می شود. ویژگی هایی مانند عبور نسبی هوا، انعطاف پذیری، قابلیت جدا شدن آسان و امکان استفاده روی پوست، باعث شده است که این محصول در مراکز درمانی، بیمارستان ها و مراقبت های خانگی کاربرد گسترده ای داشته باشد.

با وجود ظاهر ساده این محصول، تماس مستقیم و گاهی طولانی مدت آن با پوست می تواند بیمار را در معرض مواد تشکیل دهنده چسب، افزودنی ها، رنگدانه ها، مواد فرایندی و ترکیبات قابل استخراج از لایه پشتیبان قرار دهد. بنابراین، ارزیابی ایمنی زیستی چسب میکروپور باید بر اساس ترکیب واقعی محصول نهایی، محل تماس، مدت تماس و شرایط استفاده مورد انتظار انجام شود؛ صرفا عنوان تجاری «چسب پزشکی» برای تعیین آزمون های لازم کافی نیست.

چسب میکروپور چیست و چه کاربردی در پزشکی دارد؟

چسب میکروپور (Micropore Tape) نوعی نوار چسب پزشکی با سطح پشتیبان متخلخل است که معمولا از کاغذ پزشکی یا الیاف سلولزی ساخته می شود و در یک سمت آن لایه ای از چسب حساس به فشار قرار دارد. این ساختار به نوار اجازه می دهد تا ضمن ایجاد نیروی چسبندگی مناسب، تا حدی امکان تبادل هوا و بخار آب را در سطح پوست فراهم کند.

چسب میکروپور معمولا برای موارد زیر استفاده می شود:

• تثبیت گاز استریل، پانسمان های سبک و پدهای جاذب روی پوست سالم

• نگهداری لوله ها و تجهیزات پزشکی سبک در محل مورد نظر

• تثبیت پانسمان پس از اقدامات درمانی یا جراحی های سطحی

• ثابت نگه داشتن برخی کاتترها و لوله های پزشکی، در صورت تناسب طراحی و کاربرد محصول

• استفاده در مراقبت های خانگی و مراکز درمانی برای نگهداری پانسمان

چسب میکروپور معمولی برای بستن مستقیم زخم یا چسباندن بافت های داخلی طراحی نشده است. اگر محصول با ادعای استفاده مستقیم روی زخم باز، پوست آسیب دیده یا بافت های داخلی عرضه شود، ارزیابی زیستی آن باید متناسب با نوع تماس واقعی بازنگری شود.

چرا بررسی زیست سازگاری چسب میکروپور اهمیت دارد؟

پوست یک سد دفاعی مهم در برابر عوامل محیطی است؛ با این حال، تماس مکرر یا طولانی مدت با چسب پزشکی می تواند موجب بروز واکنش های ناخواسته شود. این واکنش ها ممکن است ناشی از خود ماده چسبنده، مواد افزودنی، ناخالصی های فرایندی، ترکیبات باقی مانده از تولید یا مواد آزادشونده از محصول باشند.

مهم ترین نگرانی های زیستی در مورد چسب میکروپور عبارت اند از:

• تحریک پوستی: ممکن است به صورت قرمزی، التهاب، خارش یا واکنش موضعی در محل تماس ظاهر شود.

• حساسیت زایی پوستی: برخی ترکیبات چسب یا افزودنی ها ممکن است در افراد مستعد، پاسخ ایمنی حساسیتی ایجاد کنند. این واکنش می تواند پس از تماس های قبلی یا تکراری بروز کند.

• سمیت سلولی: ترکیبات قابل استخراج از محصول ممکن است در شرایط آزمایشگاهی بر زنده مانی یا عملکرد سلول ها اثر نامطلوب داشته باشند.

• آسیب ناشی از جدا کردن چسب: چسبندگی بیش از حد یا طراحی نامناسب می تواند هنگام برداشتن نوار موجب آسیب مکانیکی به پوست شود. این موضوع بیشتر به ارزیابی عملکرد و ایمنی کاربرد مربوط است و با آزمون های زیست سازگاری به تنهایی بررسی نمی شود.

ارزیابی زیست سازگاری به تولیدکننده کمک می کند خطرهای ناشی از تماس محصول با بدن را شناسایی کند، مواد اولیه و فرایند تولید را کنترل نماید و شواهد علمی مناسبی برای پرونده فنی محصول فراهم آورد.

چسب میکروپور در چه دسته ای از ملزومات پزشکی قرار می گیرد؟

چسب میکروپور از نظر کاربرد، یک وسیله پزشکی خارجی با تماس مستقیم با سطح بدن محسوب می شود. در کاربرد معمول، سطح چسبنده آن با پوست سالم تماس دارد و برای نگهداری پانسمان یا تجهیزات سبک استفاده می شود.

در ارزیابی زیستی، مهم ترین موضوع تعیین نوع بافت در تماس با محصول است. اگر چسب فقط روی پوست سالم استفاده شود، در گروه محصولات دارای تماس با پوست سالم (Intact Skin) قرار می گیرد. اما اگر تولیدکننده استفاده از آن را روی زخم باز، پوست آسیب دیده یا محل جراحی باز مجاز بداند، دسته تماس تغییر می کند و ارزیابی زیستی گسترده تری ممکن است لازم شود.

توجه: طبقه بندی زیستی بر اساس نوع تماس با بدن و مدت تماس انجام می شود و با کلاس ریسک رگولاتوری محصول یکسان نیست. کلاس ریسک تجهیزات پزشکی باید جداگانه و بر اساس مقررات بازار هدف و کاربرد مورد ادعا تعیین شود.

طبقه بندی چسب میکروپور بر اساس استاندارد ISO 10993-1

برای تعیین برنامه ارزیابی زیستی چسب میکروپور باید سه عامل اصلی مشخص شود:

• ماهیت تماس: تماس سطحی با پوست سالم

• مدت تماس: مدت زمانی که هر بار چسب روی پوست باقی می ماند و همچنین الگوی استفاده تکراری

• ترکیب و ویژگی های محصول: نوع چسب، لایه پشتیبان، مواد افزودنی، رنگ، مواد فرایندی و هر ماده ای که ممکن است در تماس با پوست قرار گیرد یا از محصول آزاد شود

در دسته بندی متداول مدت تماس، سه گروه زیر مورد استفاده قرار می گیرند:

برای چسب میکروپور، مدت تماس باید بر اساس دستورالعمل مصرف و شرایط واقعی استفاده تعیین شود. برای مثال، اگر محصول برای باقی ماندن روی پوست به مدت چند روز طراحی شده باشد، نباید صرفا به دلیل کوتاه بودن زمان یک نوبت استفاده، آن را در گروه تماس محدود قرار داد. استفاده مکرر یا تعویض متوالی چسب نیز باید در تعیین الگوی مواجهه بررسی شود.

در چارچوب ارزیابی محصولات دارای تماس با پوست سالم، سه اثر زیستی اصلی که باید بررسی و در گزارش ارزیابی ایمنی زیستی تعیین تکلیف شوند عبارت اند از:

• سمیت سلولی (Cytotoxicity)

• حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

• تحریک پوستی (Skin Irritation)

این موارد به معنی الزام خودکار به انجام سه آزمون مستقل در تمام شرایط نیستند؛ داده های موجود، سوابق مواد اولیه، اطلاعات شیمیایی، سابقه مصرف، تغییرات فرایند تولید و توجیه علمی می توانند در تصمیم گیری درباره نیاز به آزمون نقش داشته باشند. با این حال، هر یک از این اثرات باید در ارزیابی ایمنی زیستی پوشش داده شود یا عدم نیاز به بررسی بیشتر آن به صورت مستند توجیه گردد.

چه آزمون های زیست سازگاری برای چسب میکروپور مورد نیاز است؟

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)

آزمون سمیت سلولی یکی از آزمون های اصلی در ارزیابی زیست سازگاری چسب میکروپور است. هدف این آزمون بررسی اثر ترکیبات قابل استخراج از محصول بر زنده مانی و فعالیت سلول ها در شرایط آزمایشگاهی است.

استاندارد مرجع: ISO 10993-5

در این آزمون، عصاره تهیه شده از نمونه محصول در معرض سلول های کشت شده قرار می گیرد و اثر آن بر زنده مانی سلول ها بررسی می شود. یکی از روش های رایج، استفاده از رده سلولی L-929 و روش های سنجش کمی مانند MTT است. انتخاب روش باید با ماهیت نمونه، ویژگی های عصاره و هدف آزمون سازگار باشد.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

در روش های کمی سنجش سمیت سلولی، زنده مانی سلولی برابر یا بیشتر از ۷۰ درصد نسبت به کنترل منفی، معمولا به عنوان معیار عدم بروز اثر سیتوتوکسیک در نظر گرفته می شود. زنده مانی کمتر از ۷۰ درصد نشان دهنده وجود اثر سمیت سلولی در شرایط آزمون است و باید از نظر اعتبار آزمون، تداخل نمونه و ماهیت اثر بررسی شود.

این معیار را نباید بدون توجه به روش آزمون به همه روش های کیفی یا سایر آزمون های زیستی تعمیم داد. همچنین نتیجه قابل قبول در آزمون سمیت سلولی به تنهایی اثبات کننده زیست سازگاری کامل محصول نیست.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• نوع چسب مصرفی، ترکیبات شیمیایی آن و اطلاعات تامین کننده باید مشخص باشد.

• استفاده از چسب های دارای ترکیبات ناشناخته یا تغییرپذیر می تواند تفسیر نتایج را دشوار کند.

• نمونه آزمون باید نماینده محصول نهایی باشد و فقط لایه کاغذی بدون لایه چسبنده بررسی نشود.

• اگر محصول دارای پوشش، رنگ، چاپ یا مواد افزودنی است، اثر این اجزا باید در انتخاب نمونه و ارزیابی ریسک در نظر گرفته شود.

• در صورت مشاهده سمیت، بررسی ترکیبات قابل استخراج و احتمال وجود ناخالصی های فرایندی می تواند به شناسایی منبع اثر کمک کند.

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization Test)

حساسیت زایی پوستی یکی از مهم ترین نگرانی ها در مورد چسب های پزشکی است؛ زیرا برخی ترکیبات چسب، رزین ها، مواد اصلاح کننده چسبندگی، آنتی اکسیدان ها یا ناخالصی های موجود در مواد اولیه ممکن است در افراد مستعد باعث ایجاد پاسخ حساسیتی شوند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-10

هدف این ارزیابی، بررسی توانایی محصول یا ترکیبات آزادشونده از آن برای ایجاد حساسیت پوستی است. حساسیت زایی با تحریک پوستی تفاوت دارد. تحریک معمولا یک واکنش موضعی و غیرایمنی است، در حالی که حساسیت زایی با پاسخ اختصاصی سیستم ایمنی مرتبط است و ممکن است پس از تماس های قبلی یا تکراری بروز کند.

روش های متداول ارزیابی:

• آزمون GPMT یا آزمون بیشینه سازی در خوکچه هندی

• آزمون Buehler در خوکچه هندی

• روش های جایگزین برون تنی یا برون سلولی مبتنی بر سازوکارهای حساسیت زایی، در صورت اعتبار و تناسب با نمونه

روش های OECD مانند TG 442C، TG 442D و TG 442E اطلاعاتی درباره مراحل کلیدی سازوکار حساسیت زایی فراهم می کنند. با این حال، این روش ها عمدتا برای ارزیابی مواد شیمیایی طراحی شده اند و استفاده از آنها برای عصاره یا محصول نهایی پزشکی باید از نظر اعتبار روش، سازگاری ماتریس نمونه و کفایت شواهد برای نتیجه گیری درباره وسیله پزشکی توجیه شود. استفاده از یک آزمون منفرد به تنهایی لزوما برای نتیجه گیری قطعی درباره عدم حساسیت زایی محصول کافی نیست.

برای حساسیت زایی، یک حد عددی عمومی مانند معیار ۷۰ درصد آزمون سمیت سلولی وجود ندارد. نتیجه بر اساس روش انتخاب شده، پاسخ گروه های آزمون و کنترل ها، معیارهای اعتبار آزمون و قواعد تفسیر همان روش ارزیابی می شود.

در روش های حیوانی، بروز پاسخ حساسیتی در گروه آزمون نسبت به کنترل ها باید طبق معیارهای روش بررسی شود. در روش های جایگزین نیز نتیجه باید با توجه به دامنه کاربرد و محدودیت های روش تفسیر شود.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• اطلاعات ترکیب شیمیایی چسب باید از تامین کننده دریافت و نگهداری شود.

• تغییر تامین کننده چسب یا فرمولاسیون آن می تواند ارزیابی قبلی را تحت تاثیر قرار دهد.

• مواد دارای سابقه ایجاد حساسیت پوستی باید در ارزیابی ریسک به طور ویژه بررسی شوند.

• اگر محصول برای تماس طولانی مدت یا استفاده مکرر طراحی شده است، این موضوع باید در برنامه ارزیابی لحاظ شود.

• ادعای «ضد حساسیت» یا Hypoallergenic به تنهایی مدرک ایمنی زیستی نیست و باید با شواهد قابل دفاع پشتیبانی شود.

آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation Test)

آزمون تحریک پوستی برای بررسی احتمال ایجاد واکنش موضعی مانند قرمزی، التهاب، تورم یا سایر نشانه های تحریک در محل تماس محصول با پوست انجام می شود.

استاندارد مرجع: ISO 10993-23

در چسب میکروپور، لایه چسبنده و ترکیباتی که ممکن است از آن آزاد شوند از مهم ترین بخش های مورد توجه هستند. همچنین مواد فرایندی باقی مانده در محصول و تغییرات ایجاد شده در اثر نگهداری یا استریلیزاسیون احتمالی باید در ارزیابی ریسک لحاظ شوند.

روش های متداول ارزیابی:

• روش های درون تنی تحریک پوستی مطابق استاندارد مربوطه، در مواردی که توجیه علمی و رگولاتوری داشته باشند.

• روش های برون تنی مبتنی بر اپیدرم بازسازی شده انسان (Reconstructed Human Epidermis) در صورت تناسب و اعتبار روش برای نمونه مورد بررسی.

• استفاده از اطلاعات شیمیایی و داده های قبلی برای کاهش یا حذف آزمون های غیرضروری، در صورتی که کفایت شواهد مستند باشد.

روش OECD TG 439 برای بررسی تحریک پوستی مواد شیمیایی با استفاده از مدل اپیدرم بازسازی شده انسان تدوین شده است. این روش می تواند در شرایط مناسب اطلاعات مفیدی فراهم کند، اما معیارهای طبقه بندی مواد شیمیایی در آن نباید بدون بررسی قابلیت کاربرد، مستقیما به عنوان معیار پذیرش یک وسیله پزشکی تلقی شود.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

برای آزمون تحریک پوستی چسب میکروپور، یک عدد ثابت و عمومی که برای همه روش ها و همه انواع نمونه قابل استفاده باشد وجود ندارد. تفسیر باید مطابق روش آزمون، نوع مدل زیستی، کنترل های آزمون و معیارهای استاندارد مربوط انجام شود.

در روش های درون تنی، پاسخ موضعی و امتیازدهی علائم تحریک بر اساس روش تعیین شده ارزیابی می شود. در روش های اپیدرم بازسازی شده نیز زنده مانی بافت و معیارهای اختصاصی روش ملاک تفسیر است. آستانه زنده مانی مورد استفاده در OECD TG 439 را نباید به عنوان حد پذیرش عمومی ISO 10993-23 برای تمام محصولات پزشکی معرفی کرد.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• سطحی که در مصرف واقعی با پوست تماس دارد باید در آزمون نمایندگی شود.

• باقی ماندن چسب روی پوست برای چند ساعت یا چند روز باید در تعیین شرایط ارزیابی لحاظ شود.

• اگر محصول برای پوست حساس یا بیماران با شرایط خاص تبلیغ می شود، ادعاهای مربوطه باید پشتوانه علمی داشته باشند.

• تغییر در فرمولاسیون چسب، افزودنی ها یا شرایط تولید می تواند نیاز به ارزیابی مجدد ایجاد کند.

ارزیابی شناسایی و مشخصه یابی شیمیایی مواد (Chemical Characterization)

در بسیاری از محصولات چسبنده، تنها انجام آزمون های زیستی برای شناسایی منبع خطر کافی نیست. مشخصه یابی شیمیایی می تواند به شناسایی مواد تشکیل دهنده و ترکیبات قابل استخراج از محصول کمک کند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-18

در چسب میکروپور، مواد زیر می توانند در ارزیابی شیمیایی اهمیت داشته باشند:

• ترکیبات پلیمری یا رزینی موجود در لایه چسب

• مواد افزایش دهنده چسبندگی

• پایدارکننده ها و آنتی اکسیدان ها

• رنگدانه ها و مواد چاپی

• مواد کمکی فرایند تولید

• ناخالصی های مواد اولیه

• ترکیبات باقی مانده از فرایند تولید یا استریلیزاسیون، در صورت انجام

مشخصه یابی شیمیایی ممکن است شامل شناسایی و اندازه گیری ترکیبات موجود در مواد سازنده، مواد وارد شده طی فرایند تولید، مواد قابل استخراج (Extractables) و مواد آزادشونده در شرایط استفاده (Leachables) باشد.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

برای این ارزیابی، یک حد عددی ثابت و یکسان برای تمام ترکیبات وجود ندارد. اهمیت هر ترکیب بر اساس هویت شیمیایی، مقدار مواجهه، مسیر تماس، مدت تماس و اطلاعات سم شناسی آن بررسی می شود. در صورت نیاز، نتایج مشخصه یابی شیمیایی در ارزیابی ریسک سم شناسی استفاده می شوند.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• دریافت مشخصات فنی و اطلاعات ترکیب مواد اولیه از تامین کنندگان ضروری است.

• ترکیب چسب باید تا حد امکان از نظر مواد تشکیل دهنده و ناخالصی های شناخته شده مشخص باشد.

• اطلاعات مربوط به جوهر چاپ، رنگ، پوشش و مواد کمکی تولید نباید نادیده گرفته شود.

• در صورت تغییر تامین کننده یا فرمولاسیون، اثر تغییر بر مشخصه یابی شیمیایی باید بررسی شود.

• نتایج شیمیایی باید در کنار داده های زیستی و شرایط استفاده واقعی تفسیر شوند.

ارزیابی ریسک سم شناسی (Toxicological Risk Assessment)

پس از شناسایی ترکیبات شیمیایی، در صورت وجود مواد قابل توجه از نظر سم شناسی، باید بررسی شود که میزان مواجهه بیمار با هر ترکیب چه خطر بالقوه ای ایجاد می کند.

استاندارد مرجع: ISO 10993-17

در این ارزیابی، اطلاعاتی مانند مقدار ماده آزادشونده، مدت و دفعات تماس، مسیر مواجهه، داده های سم شناسی و مقادیر مرجع سلامت در صورت وجود بررسی می شوند.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

معیار پذیرش، یک عدد عمومی برای همه مواد نیست. هر ترکیب بر اساس داده های سم شناسی و میزان مواجهه ارزیابی می شود. در صورت وجود داده کافی، برآورد مواجهه با مقادیر مرجع سم شناسی مقایسه می شود و حاشیه ایمنی یا سایر شاخص های مناسب بررسی می گردد.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• ارائه اطلاعات شیمیایی مواد اولیه به ارزیاب سم شناسی اهمیت زیادی دارد.

• در صورت ناشناخته بودن ترکیبات چسب، انجام ارزیابی سم شناسی قابل اتکا دشوار می شود.

• ارزیابی سم شناسی باید با شرایط واقعی تماس محصول با پوست سازگار باشد.

• نتیجه قابل قبول آزمون های زیستی جایگزین ارزیابی مواد شیمیایی شناسایی شده در موارد لازم نیست.

آزمون های تکمیلی و سایر ارزیابی های زیستی

آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)

آزمون سمیت سیستمیک برای بررسی اثرات نامطلوب احتمالی مواد آزادشونده از وسیله پزشکی بر اندام ها و سیستم های مختلف بدن طراحی شده است.

استاندارد مرجع: ISO 10993-11

برای چسب میکروپور معمولی که فقط روی پوست سالم استفاده می شود، آزمون سمیت سیستمیک به طور معمول جزو آزمون های اولیه و اصلی مورد انتظار نیست. با این حال، اگر مشخصه یابی شیمیایی، وجود مواد قابل استخراج با نگرانی سم شناسی، جذب سیستمیک محتمل یا شرایط استفاده غیرمعمول را نشان دهد، ضرورت ارزیابی بیشتر باید بررسی شود.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

معیار پذیرش به نوع مطالعه، مدت مواجهه، دوز یا مقدار مواجهه، شاخص های بررسی شده و پروتکل آزمون وابسته است. یک حد عددی عمومی برای تمام محصولات چسبنده وجود ندارد.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• برای حذف آزمون سمیت سیستمیک باید دلیل علمی و مستند وجود داشته باشد.

• اگر محصول صرفا برای تماس با پوست سالم طراحی شده و ترکیبات آن سابقه ایمنی مناسبی دارند، ممکن است ارزیابی ریسک و داده های موجود برای تعیین تکلیف این اثر کافی باشند.

• وجود ترکیبات ناشناخته یا مواد قابل استخراج با نگرانی سم شناسی می تواند نیاز به بررسی بیشتر ایجاد کند.

آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity Test)

ژنوتوکسیسیته به توانایی یک ماده برای ایجاد آسیب به ماده ژنتیکی سلول گفته می شود. این اثر می تواند شامل جهش ژنی یا آسیب های ساختاری و عددی کروموزوم ها باشد.

استانداردهای مرجع: ISO 10993-3 و در صورت انتخاب روش های مرتبط، دستورالعمل های OECD مانند TG 471، TG 473 و TG 487.

برای چسب میکروپور معمولی با تماس سطحی با پوست سالم، آزمون ژنوتوکسیسیته به صورت خودکار و مستقل از سایر اطلاعات الزامی نیست. نیاز به این ارزیابی باید بر اساس مشخصه یابی شیمیایی، نوع مواد اولیه، وجود ترکیبات دارای نگرانی ژنوتوکسیک، میزان مواجهه و نتیجه ارزیابی ریسک تعیین شود.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

معیار پذیرش به روش انتخاب شده وابسته است. در آزمون های ژنوتوکسیسیته، نتیجه منفی معتبر به معنی نبود شواهد ژنوتوکسیک در شرایط همان آزمون است و به تنهایی اثبات کننده ایمنی کامل محصول نیست. نتایج مثبت نیز باید از نظر سمیت سلولی، تداخل آزمون و اهمیت سم شناسی بررسی شوند.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• اگر ترکیبات چسب دارای هشدار یا سابقه ژنوتوکسیسیته باشند، باید در ارزیابی ریسک مورد توجه قرار گیرند.

• در صورت شناسایی مواد مشکوک، مشخصه یابی شیمیایی و ارزیابی مواجهه می تواند در تصمیم گیری درباره آزمون ژنوتوکسیسیته نقش داشته باشد.

• انجام آزمون های ژنوتوکسیسیته بدون وجود توجیه علمی و بدون شناخت ترکیبات محصول، لزوما به ارزیابی بهتر منجر نمی شود.

آزمون های میکروبی و کنترل آلودگی

آزمون های میکروبی باید با توجه به وضعیت عرضه محصول، استریل یا غیر استریل بودن آن، کاربرد مورد نظر و ادعاهای درج شده روی بسته بندی انتخاب شوند.

نکته مهم: آزمون های میکروبی با آزمون های زیست سازگاری یکسان نیستند. کنترل آلودگی میکروبی و اعتبارسنجی استریلیزاسیون بخشی از ارزیابی ایمنی و کیفیت محصول هستند، اما جایگزین آزمون سمیت سلولی، حساسیت زایی یا تحریک پوستی نمی شوند.

آزمون بار میکروبی (Bioburden Test)

استاندارد مرجع: ISO 11737-1

این آزمون برای تعیین جمعیت میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول یا درون آن استفاده می شود. در چسب میکروپور، مواد اولیه کاغذی، محیط تولید، بسته بندی و شرایط نگهداری می توانند بر میزان آلودگی میکروبی اثرگذار باشند.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

برای تمام چسب های میکروپور یک حد عددی عمومی و ثابت برای بار میکروبی وجود ندارد. معیار باید با توجه به استریل یا غیر استریل بودن محصول، روش استریلیزاسیون در صورت وجود، الزامات بازار هدف و برنامه کنترل میکروبی تولیدکننده تعیین شود.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• بار میکروبی مواد اولیه و محصول نهایی باید در برنامه کنترل آلودگی بررسی شود.

• در صورت استریل بودن محصول، داده های بار میکروبی می توانند در طراحی و اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون نقش داشته باشند.

• روش نمونه برداری و بازیابی میکروبی باید برای ساختار متخلخل و ویژگی های چسبندگی محصول مناسب باشد.

آزمون استریلیتی (Sterility Test)

استاندارد مرجع: ISO 11737-2

این استاندارد به آزمون های استریلیتی مورد استفاده در تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرایند استریلیزاسیون می پردازد. آزمون استریلیتی به تنهایی جایگزین اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون نیست.

اگر چسب میکروپور به صورت غیر استریل عرضه شود، انجام آزمون استریلیتی به عنوان الزام عمومی برای آن قابل تعمیم نیست. اما اگر محصول با ادعای استریل بودن عرضه شود، تولیدکننده باید فرایند استریلیزاسیون، بسته بندی و حفظ وضعیت استریل محصول را به صورت مستند کنترل و اعتبارسنجی کند.

حد قابل قبول و تفسیر نتیجه:

در آزمون استریلیتی، نتیجه بر اساس روش معتبر و شرایط آزمون تفسیر می شود. در محصولی که ادعای استریل بودن دارد، معیار آزمون استریلیتی عدم مشاهده رشد میکروبی در شرایط آزمون است؛ با این حال، نتیجه منفی یک آزمون استریلیتی به تنهایی تضمین کننده استریلیتی کل بچ تولیدی نیست.

اعتبارسنجی فرایند استریلیزاسیون

اگر چسب میکروپور به صورت استریل تولید و عرضه شود، روش استریلیزاسیون باید متناسب با جنس کاغذ، نوع چسب، بسته بندی و پایداری محصول انتخاب و اعتبارسنجی شود.

استانداردهای مرتبط عبارت اند از:

• ISO 11135 برای استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO)

• ISO 11137 برای استریلیزاسیون با پرتوهای یون ساز

• ISO 14937 برای الزامات عمومی توسعه، اعتبارسنجی و کنترل روتین فرایند استریلیزاسیون، در موارد قابل کاربرد

نکات مهم برای تولیدکننده:

• استریلیزاسیون با اتیلن اکساید ممکن است موجب باقی ماندن اتیلن اکساید و محصولات واکنش آن در محصول شود.

• در صورت استفاده از اتیلن اکساید، ارزیابی باقی مانده ها مطابق ISO 10993-7 باید انجام شود.

• تابش ممکن است موجب تغییر در خواص چسبندگی، انعطاف پذیری یا پایداری مواد شود؛ بنابراین عملکرد محصول پس از استریلیزاسیون باید بررسی شود.

• بسته بندی نهایی باید بتواند وضعیت استریل محصول را تا زمان مصرف حفظ کند.

آزمون اندوتوکسین باکتریایی (Bacterial Endotoxins Test)

آزمون اندوتوکسین باکتریایی برای شناسایی اندوتوکسین های باکتری های گرم منفی در محصول یا عصاره آن استفاده می شود. روش های آزمون در فارماکوپه های معتبر، از جمله USP، تشریح شده اند.

برای چسب میکروپور معمولی که فقط با پوست سالم تماس دارد، آزمون اندوتوکسین به طور معمول آزمون روتین و عمومی مورد نیاز نیست. ضرورت آن باید بر اساس مسیر تماس، کاربرد محصول، وضعیت استریل بودن و الزامات رگولاتوری تعیین شود. استریل بودن محصول به معنی عاری بودن قطعی از اندوتوکسین نیست؛ اما این موضوع نیز به معنی الزام انجام آزمون اندوتوکسین برای تمام چسب های پزشکی نیست.

جدول جمع بندی آزمون های زیست سازگاری و میکروبی چسب میکروپور

توضیح درباره وضعیت آزمون ها: عبارت «اثر زیستی اصلی برای بررسی» به معنی الزام همیشگی انجام آزمون مستقل نیست. تولیدکننده باید هر اثر زیستی مرتبط را در پرونده ارزیابی ایمنی زیستی تعیین تکلیف کند. ممکن است برخی اثرات با استفاده از داده های معتبر موجود، اطلاعات مواد اولیه، مشخصه یابی شیمیایی یا استدلال علمی مستند ارزیابی شوند.

 

آیا برای چسب میکروپور انجام همه آزمون ها ضروری است؟

خیر. انجام تمام آزمون های زیست سازگاری برای هر محصول پزشکی ضروری نیست. برنامه ارزیابی باید متناسب با ماهیت تماس، مدت مواجهه، ترکیب مواد، فرایند تولید و خطرهای بالقوه محصول طراحی شود.

برای چسب میکروپور معمولی که فقط با پوست سالم تماس دارد، سه اثر زیستی سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی از مهم ترین مواردی هستند که باید در ارزیابی ایمنی زیستی بررسی شوند. اما آزمون های سمیت سیستمیک، ژنوتوکسیسیته، اندوتوکسین و سایر آزمون های تکمیلی تنها زمانی باید در برنامه قرار گیرند که شرایط محصول و شواهد موجود انجام آنها را توجیه کند.

برای مثال:

• اگر چسب فقط برای تماس کوتاه مدت با پوست سالم طراحی شده باشد، ممکن است برخی آزمون های تکمیلی با استفاده از اطلاعات معتبر مواد اولیه و ارزیابی ریسک قابل تعیین تکلیف باشند.

• اگر محصول برای تماس طولانی مدت طراحی شده باشد، مدت مواجهه و استفاده مکرر باید در ارزیابی لحاظ شود.

• اگر ترکیبات چسب ناشناخته باشند یا مواد جدیدی در فرمولاسیون استفاده شده باشد، مشخصه یابی شیمیایی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

• اگر محصول برای استفاده روی زخم باز یا پوست آسیب دیده عرضه شود، دسته تماس تغییر می کند و ممکن است آزمون های زیستی بیشتری لازم باشد.

• اگر محصول استریل عرضه شود، اعتبارسنجی استریلیزاسیون و کنترل باقی مانده های ناشی از روش استریلیزاسیون نیز باید بررسی شود.

اصل اساسی این است که تولیدکننده باید بتواند با مستندات علمی نشان دهد چرا یک آزمون انجام شده یا چرا انجام آن ضرورت نداشته است. حذف آزمون بدون ارائه توجیه علمی، با ارزیابی مبتنی بر ریسک تفاوت دارد.

آزمون های پیشنهادی تکمیلی برای چسب میکروپور چیست؟

علاوه بر ارزیابی زیست سازگاری، انجام برخی آزمون های عملکردی و فیزیکی می تواند به اطمینان از کیفیت و ایمنی مصرف چسب میکروپور کمک کند.

آزمون قدرت چسبندگی (Adhesion Test)

این آزمون برای بررسی میزان چسبندگی نوار به سطح مورد نظر انجام می شود. چسبندگی بسیار کم می تواند باعث جدا شدن ناخواسته پانسمان شود و چسبندگی بیش از حد نیز ممکن است هنگام جدا کردن نوار به پوست آسیب وارد کند.

روش آزمون و معیار پذیرش باید بر اساس کاربرد محصول، مشخصات طراحی و استاندارد محصول مرتبط تعیین شود.

آزمون قابلیت جدا شدن از پوست (Removal Performance)

در این ارزیابی، رفتار چسب هنگام جدا شدن از سطح بررسی می شود. باقی ماندن مواد چسبنده روی پوست، پارگی یا آسیب مکانیکی پوست و دشواری جدا کردن نوار از جمله موارد قابل توجه هستند.

آزمون مقاومت در برابر رطوبت

با توجه به کاربرد محصول، بررسی حفظ چسبندگی در شرایط رطوبت و تعریق می تواند مفید باشد. این آزمون باید شرایط واقعی مصرف را تا حد امکان شبیه سازی کند.

آزمون نفوذپذیری بخار آب (Water Vapor Transmission Rate)

ساختار متخلخل چسب میکروپور می تواند بر تبادل بخار آب در سطح تماس اثر بگذارد. بررسی نفوذپذیری بخار آب برای مقایسه محصولات یا کنترل کیفیت طراحی می تواند مفید باشد؛ اما معیار پذیرش باید بر اساس مشخصات فنی محصول و کاربرد مورد نظر تعریف شود.

آزمون پایداری و ماندگاری (Stability and Shelf Life)

در طول نگهداری ممکن است ویژگی های چسبندگی، انعطاف پذیری، مقاومت لایه پشتیبان و کیفیت بسته بندی تغییر کند. بررسی پایداری محصول در شرایط نگهداری تعریف شده، برای اطمینان از حفظ عملکرد تا پایان عمر قفسه ای اهمیت دارد.

ارزیابی عملکرد پس از استریلیزاسیون

اگر محصول استریل عرضه می شود، لازم است تاثیر فرایند استریلیزاسیون بر چسبندگی، ساختار کاغذی، ترکیبات شیمیایی، بسته بندی و زیست سازگاری بررسی شود. صرف تایید فرایند استریلیزاسیون، اثبات کننده حفظ تمام ویژگی های عملکردی محصول نیست.

نکات مهم تولیدکنندگان در آماده سازی نمونه محصول برای آزمون

کیفیت نتایج آزمون های زیست سازگاری تا حد زیادی به انتخاب و آماده سازی صحیح نمونه وابسته است. نمونه ای که به آزمایشگاه ارسال می شود باید نماینده محصولی باشد که در نهایت به بازار عرضه خواهد شد.

نکات ضروری در آماده سازی و ارسال نمونه عبارت اند از:

• ارسال محصول نهایی: نمونه باید تا حد امکان از محصول نهایی تولید شده و آماده عرضه به بازار انتخاب شود.

• حفظ تمام اجزای محصول: لایه کاغذی، لایه چسبنده، پوشش ها، رنگ ها و سایر اجزای مرتبط باید در انتخاب نمونه لحاظ شوند.

• ارائه اطلاعات ترکیب مواد: نوع چسب، جنس لایه پشتیبان، مواد افزودنی و اطلاعات فنی مواد اولیه باید در اختیار آزمایشگاه قرار گیرد.

• تعیین سطح تماس: مشخص شود کدام سطح محصول در استفاده واقعی با پوست تماس مستقیم دارد.

• اعلام مدت و شرایط مصرف: مدت باقی ماندن چسب روی پوست، دفعات تعویض و نوع کاربرد باید مشخص باشد.

• اعلام وضعیت استریلیتی: استریل یا غیر استریل بودن محصول و روش استریلیزاسیون احتمالی باید اعلام شود.

• ارسال نمونه با بسته بندی نهایی: در صورت امکان، نمونه در بسته بندی نهایی و شرایطی که برای عرضه به بازار در نظر گرفته شده است ارسال شود.

• عدم شستشو یا تغییر نمونه: نمونه نباید پیش از آزمون شسته، ضدعفونی یا به روش دیگری تغییر داده شود؛ مگر اینکه چنین عملیاتی بخشی از کاربرد تعریف شده محصول یا روش آزمون باشد.

• توجه به تعداد و ابعاد نمونه: مقدار نمونه مورد نیاز باید پیش از ارسال و بر اساس آزمون های انتخاب شده، ابعاد محصول و روش آماده سازی با آزمایشگاه هماهنگ شود.

آماده سازی عصاره و انتخاب نسبت استخراج باید مطابق استاندارد ISO 10993-12 و متناسب با جنس و ساختار محصول انجام شود. انتخاب حلال، دما، زمان و نسبت سطح یا جرم نمونه به حجم استخراج نباید به صورت دلخواه انجام شود؛ زیرا این عوامل می توانند بر مقدار و نوع ترکیبات استخراج شده و در نتیجه بر تفسیر نتایج اثر بگذارند.

 

نتیجه گیری: تولید محصول ایمن نیازمند ارزیابی علمی است

چسب میکروپور با وجود ساختار ساده و کاربرد گسترده، به دلیل تماس مستقیم با پوست باید از نظر ایمنی زیستی و عملکرد مورد ارزیابی قرار گیرد. در کاربرد معمول این محصول، سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک پوستی مهم ترین اثرات زیستی قابل بررسی هستند. در کنار این موارد، شناخت ترکیبات شیمیایی چسب و ارزیابی ریسک مواد قابل استخراج می تواند نقش مهمی در شناسایی خطرهای احتمالی داشته باشد.

تولیدکنندگان باید توجه داشته باشند که نتیجه قابل قبول در یک آزمون به تنهایی به معنی اثبات زیست سازگاری کامل محصول نیست. ارزیابی نهایی باید بر اساس مجموعه ای از اطلاعات شامل ترکیب مواد، فرایند تولید، مدت و نوع تماس، نتایج آزمون های زیستی، مشخصه یابی شیمیایی و ارزیابی ریسک انجام شود.

همچنین اگر محصول به صورت استریل عرضه می شود، کنترل میکروبی، اعتبارسنجی استریلیزاسیون، سازگاری مواد با روش استریلیزاسیون و حفظ کیفیت بسته بندی باید در برنامه کنترل محصول لحاظ شوند.

نکته درباره مدت تماس: بازه های ۲۴ ساعت و ۳۰ روز که در جدول طبقه بندی متداول مدت تماس ذکر شدند، در چارچوب راهنمای FDA کاربرد دارند. در ارزیابی بر اساس ساختار جدید ISO 10993-1، نحوه مواجهه، استفاده متناوب، دفعات تماس و احتمال تجمع مواد نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ بنابراین تعیین مدت مواجهه نباید صرفا با اتکا به یک دسته بندی زمانی ساده انجام شود.

 

خدمات تخصصی سنجش ساناژن در حوزه زیست سازگاری تجهیزات پزشکی

آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات تخصصی در حوزه ارزیابی زیست سازگاری و سمیت تجهیزات پزشکی، آماده همکاری با تولیدکنندگان ملزومات پزشکی برای انتخاب آزمون های متناسب با نوع محصول و کاربرد مورد نظر است.

خدمات قابل ارائه در این حوزه شامل موارد زیر است:

• آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

• آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation)

• ارزیابی حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

• آزمون های ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity)

• آزمون های سمیت و ارزیابی های تکمیلی بر اساس ماهیت محصول

• آزمون های میکروبی مرتبط با تجهیزات پزشکی

• مشاوره در انتخاب آزمون ها و بررسی الزامات ارزیابی زیست سازگاری

تولیدکنندگان می توانند پیش از ارسال نمونه، برای بررسی نوع محصول، نحوه تماس با بدن، مدت مصرف و انتخاب آزمون های مورد نیاز با کارشناسان سنجش ساناژن مشورت کنند. انتخاب صحیح آزمون ها از انجام بررسی های غیرضروری جلوگیری می کند و به تهیه مستندات علمی و فنی قابل دفاع برای پرونده محصول کمک خواهد کرد.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com