تجهیزات هولتر قلب (Holter Monitoring Devices)

هولتر قلب یک وسیله پزشکی قابل حمل برای ثبت پیوسته فعالیت الکتریکی قلب (ECG) در طول فعالیت های روزمره بیمار است. این دستگاه به پزشک کمک می کند اختلالات ریتم قلب را که ممکن است در نوار قلب معمولی یا معاینه کوتاه مدت مشاهده نشوند، شناسایی و بررسی کند.

هولتر قلب معمولا برای پایش ضربان قلب، تشخیص آریتمی ها، بررسی تپش قلب، سرگیجه و سنکوپ، ارزیابی اثربخشی درمان های ضد آریتمی و بررسی عملکرد ضربان سازها در برخی کاربردهای خاص استفاده می شود.

اجزای اصلی تجهیزات هولتر قلب

دستگاه ثبت کننده (Holter Recorder)

بخش اصلی سیستم است که سیگنال الکتریکی قلب را از طریق الکترودها دریافت و در حافظه داخلی ذخیره می کند. این دستگاه معمولا کوچک و قابل حمل است و بیمار آن را به لباس یا بدن خود متصل می کند.

الکترودهای ثبت ECG (ECG Electrodes)

الکترودها روی پوست قفسه سینه قرار می گیرند و سیگنال الکتریکی قلب را دریافت می کنند. در بسیاری از سیستم ها از الکترودهای چسبی یکبار مصرف استفاده می شود. جنس الکترود، نوع ژل رسانا، چسب و مواد در تماس با پوست می توانند در کیفیت ثبت سیگنال و سازگاری زیستی محصول موثر باشند.

کابل های اتصال (Lead Wires)

کابل ها سیگنال الکتریکی دریافت شده از الکترودها را به دستگاه ثبت کننده منتقل می کنند. طراحی مناسب کابل ها برای کاهش نویز، جلوگیری از قطع اتصال و حفظ کیفیت سیگنال اهمیت دارد.

نرم افزار تحلیل سیگنال (ECG Analysis Software)

پس از ثبت اطلاعات، داده های ECG به نرم افزار منتقل می شوند. نرم افزار می تواند تغییرات ضربان قلب، وقایع آریتمی، ضربان های غیرطبیعی و سایر شاخص های الکتروکاردیوگرافی را تحلیل و گزارش کند. تشخیص نهایی باید با بررسی پزشک انجام شود و نباید صرفا به تحلیل خودکار نرم افزار متکی باشد.

انواع تجهیزات هولتر قلب

هولتر 24 ساعته و 48 ساعته

این دستگاه ها برای ثبت پیوسته فعالیت الکتریکی قلب در یک دوره مشخص استفاده می شوند. مدت پایش به نوع دستگاه، شرایط بیمار و هدف بالینی بستگی دارد.

هولترهای طولانی مدت (Extended Holter Monitoring)

این سیستم ها امکان ثبت ECG برای دوره های طولانی تر را فراهم می کنند و برای شناسایی اختلالاتی که به ندرت رخ می دهند کاربرد دارند.

هولترهای چند کاناله (Multi-channel Holter)

این دستگاه ها از چند مسیر ثبت سیگنال استفاده می کنند و اطلاعات الکتریکی قلب را از لیدهای مختلف دریافت می کنند. تعداد کانال ها و آرایش لیدها بر کیفیت و نوع تحلیل اطلاعات اثر می گذارد.

هولترهای بی سیم و پوشیدنی (Wireless and Wearable ECG Monitors)

در این سیستم ها انتقال داده می تواند به صورت بی سیم انجام شود. برخی مدل ها از پچ های چسبی یا حسگرهای پوشیدنی استفاده می کنند و برای پایش طولانی مدت طراحی شده اند. با این حال، همه دستگاه های پوشیدنی ECG از نظر عملکرد و الزامات استانداردی معادل هولترهای تشخیصی نیستند.

پارامترهای قابل اندازه گیری در هولتر قلب

مهم ترین اطلاعاتی که در این تجهیزات ثبت یا تحلیل می شوند عبارت اند از:

  • تعداد ضربان قلب (Heart Rate)

  • ریتم قلب (Heart Rhythm)

  • آریتمی های قلبی (Cardiac Arrhythmias)

  • ضربان های زودرس دهلیزی و بطنی (PAC و PVC)

  • وقفه های ضربان قلب (Pauses)

  • تغییرات قطعه ST در صورت پشتیبانی دستگاه و کاربرد مورد نظر

  • تغییرات ضربان قلب در طول فعالیت و استراحت

  • مدت و زمان وقوع رخدادهای غیرطبیعی قلبی

استانداردهای مرتبط با تجهیزات هولتر قلب

استانداردهای مورد استفاده برای ارزیابی هولتر قلب به طراحی دستگاه، عملکرد مورد انتظار، نوع الکترودها، مدت تماس با پوست و کاربرد بالینی آن بستگی دارند. مهم ترین استانداردهای مرتبط عبارت اند از:

IEC 60601-2-47 – الزامات اختصاصی ایمنی و عملکرد سیستم های الکتروکاردیوگرافی سرپایی

این استاندارد مهم ترین استاندارد اختصاصی برای سیستم های ثبت الکتروکاردیوگرافی سرپایی، از جمله بسیاری از تجهیزات هولتر قلب است. الزامات مربوط به ایمنی پایه و عملکرد اساسی دستگاه را پوشش می دهد. در سیستم هایی که تحلیل خودکار ECG دارند، الزامات عملکردی مربوط به اندازه گیری و تحلیل سیگنال نیز اهمیت دارد.

نسخه منتشر شده در پایگاه IEC، ویرایش دوم سال 2012 است. در زمان تهیه این متن، این نسخه در صفحه رسمی IEC با تاریخ پایداری 2026 درج شده است؛ بنابراین برای پرونده فنی محصول باید وضعیت پذیرش نسخه مورد نظر در مرجع رگولاتوری مقصد نیز بررسی شود.

IEC

IEC 60601-1 – الزامات عمومی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات الکتریکی پزشکی

این استاندارد الزامات عمومی ایمنی الکتریکی و عملکرد اساسی تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. مواردی مانند حفاظت در برابر خطرات الکتریکی، شرایط مکانیکی و سایر خطرات مرتبط با طراحی دستگاه در چارچوب آن ارزیابی می شوند.

IEC 60601-1-2 – سازگاری الکترومغناطیسی (EMC)

این استاندارد الزامات مربوط به انتشار تداخلات الکترومغناطیسی و مقاومت دستگاه در برابر این تداخلات را تعیین می کند. رعایت این الزامات برای هولتر قلب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تداخل الکترومغناطیسی می تواند باعث ایجاد نویز یا اختلال در ثبت سیگنال ECG شود.

نسخه تلفیقی منتشر شده در IEC شامل IEC 60601-1-2:2014 به همراه اصلاحیه AMD1:2020 است.

IEC+1

ISO 14971 – مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی

این استاندارد چارچوب شناسایی، ارزیابی، کنترل و پایش ریسک های مرتبط با تجهیزات پزشکی را مشخص می کند. در هولتر قلب، خطراتی مانند خطای ثبت سیگنال، قطع اتصال الکترود، خطای نرم افزار، اختلال عملکرد دستگاه و خطرات ناشی از تماس مواد با پوست باید در فرایند مدیریت ریسک بررسی شوند.

ISO 10993-1 – ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی

این استاندارد برای ارزیابی ایمنی زیستی اجزایی کاربرد دارد که در استفاده مورد نظر با بدن تماس مستقیم یا غیرمستقیم دارند. در هولتر قلب، الکترودها، ژل رسانا، چسب ها و پچ های پوستی از اجزایی هستند که باید از نظر نوع و مدت تماس با بدن ارزیابی شوند.

نسخه جدید ISO 10993-1:2025 در نوامبر 2025 منتشر شده و ویرایش ششم این استاندارد است. نسخه ISO 10993-1:2018 در چرخه رسمی ISO به عنوان نسخه قبلی و منسوخ شده ثبت شده است. با این حال، نسخه مورد پذیرش مرجع رگولاتوری مقصد نیز باید بررسی شود.

ISO+1

استانداردهای تکمیلی زیست سازگاری

با توجه به نوع مواد و مدت تماس الکترودها و چسب های پوستی، ممکن است ارزیابی های زیر ضرورت پیدا کنند:

  • ISO 10993-5: ارزیابی سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • ISO 10993-10: ارزیابی حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

  • ISO 10993-23: ارزیابی تحریک پوستی (Skin Irritation)

انتخاب این آزمون ها باید بر اساس ماهیت مواد، محل تماس، مدت تماس، سابقه ایمنی مواد و ارزیابی ریسک زیستی انجام شود. انجام همه آزمون ها برای تمام اجزای هولتر الزامی نیست.

IEC 62304 – چرخه عمر نرم افزار تجهیزات پزشکی

در هولترهایی که نرم افزار ثبت، پردازش یا تحلیل ECG دارند، این استاندارد برای فرایندهای چرخه عمر نرم افزار پزشکی مرتبط است. الزامات آن به توسعه، نگهداری و مدیریت نرم افزار مربوط می شود.

IEC 62366-1 – مهندسی قابلیت استفاده تجهیزات پزشکی

این استاندارد در ارزیابی قابلیت استفاده و کاهش خطاهای ناشی از تعامل کاربر با دستگاه کاربرد دارد؛ برای مثال، نصب صحیح الکترودها، اتصال کابل ها، راه اندازی دستگاه و انتقال اطلاعات.

آزمون های زیست سازگاری مورد توجه برای تجهیزات هولتر قلب

از آنجا که الکترودها و پچ های هولتر معمولا برای مدتی روی پوست سالم قرار می گیرند، ارزیابی زیستی آنها باید با توجه به مدت تماس و ترکیب مواد انجام شود.

مهم ترین موارد قابل بررسی عبارت اند از:

  • آزمون سمیت سلولی برای ارزیابی اثر مواد و عصاره آنها بر سلول ها

  • آزمون تحریک پوستی برای بررسی احتمال ایجاد واکنش تحریکی در محل تماس

  • آزمون حساسیت زایی پوستی برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی

  • ارزیابی مواد اولیه، چسب، ژل رسانا و سایر اجزای در تماس با پوست

  • بررسی ریسک ناشی از مواد قابل استخراج و مواد قابل نشت، در صورت مرتبط بودن با ارزیابی زیستی محصول

نکته مهم این است که طبقه بندی زیستی هولتر باید برای هر جزء به صورت جداگانه و بر اساس تماس واقعی آن با بدن انجام شود. برای مثال، دستگاه ثبت کننده که روی لباس یا خارج از بدن قرار می گیرد، از نظر زیست سازگاری با الکترود چسبی که مستقیما با پوست تماس دارد، شرایط یکسانی ندارد.

آزمون های عملکردی و کنترل کیفیت هولتر قلب

علاوه بر آزمون های ایمنی و زیست سازگاری، عملکرد دستگاه نیز باید متناسب با کاربرد مورد نظر ارزیابی شود. موارد مهم شامل کیفیت ثبت سیگنال ECG، دقت اندازه گیری ضربان قلب، تشخیص صحیح رخدادهای قلبی، عملکرد باتری، پایداری حافظه، کیفیت اتصال الکترودها، مقاومت در برابر نویز و عملکرد نرم افزار تحلیل است.

نتیجه گیری

تجهیزات هولتر قلب از جمله تجهیزات پزشکی پایش و ثبت فعالیت الکتریکی قلب هستند که برای ارزیابی عملکرد آنها باید الزامات ایمنی الکتریکی، عملکرد اساسی، سازگاری الکترومغناطیسی، نرم افزار و مدیریت ریسک در نظر گرفته شود. استاندارد IEC 60601-2-47 مهم ترین استاندارد اختصاصی برای سیستم های الکتروکاردیوگرافی سرپایی است. همچنین، الکترودها و پچ های چسبی در تماس با پوست باید بر اساس اصول ISO 10993 ارزیابی زیستی شوند.

برای تولیدکنندگان هولتر قلب، انتخاب آزمون های زیست سازگاری باید بر اساس نوع الکترود، ترکیب مواد، مدت تماس با پوست و ارزیابی ریسک محصول انجام شود. سنجش ساناژن خدمات آزمون های زیست سازگاری و سمیت تجهیزات پزشکی را با توجه به الزامات استانداردهای مرتبط ارائه می کند. برای تعیین آزمون های مورد نیاز محصول و بررسی الزامات پرونده فنی، می توانید با کارشناسان مجموعه تماس بگیرید.

منابع رسمی استانداردها: