آیا تغییر مواد اولیه محصول پزشکی نیازمند تکرار تست های زیست سازگاری است؟

بله، تغییر مواد اولیه در تجهیزات پزشکی می تواند نیازمند تکرار آزمون های زیست سازگاری باشد؛ اما این موضوع به نوع تغییر، ماهیت ماده جایگزین، میزان تماس محصول با بدن و نتایج ارزیابی ریسک زیستی بستگی دارد.

نکته مهم این است که هرگونه تغییر در مواد اولیه لزوما به معنای تکرار تمام آزمون های زیست سازگاری نیست. در برخی موارد، بررسی مستندات فنی و شیمیایی و انجام ارزیابی ریسک برای اثبات عدم تأثیر تغییر کافی است؛ اما در موارد دیگر، انجام آزمون های جدید یا تکرار بخشی از آزمون های قبلی ضروری خواهد بود.

برای مثال، اگر تولیدکننده یک کاتتر پزشکی تصمیم بگیرد پلیمر مورد استفاده در ساخت محصول را از یک تامین کننده به تامین کننده دیگر تغییر دهد، حتی اگر نام تجاری و نوع پلیمر یکسان باشد، باید بررسی شود که آیا ترکیب شیمیایی، افزودنی ها، ناخالصی ها، مواد قابل استخراج و مواد قابل آزاد شدن از محصول تغییر کرده اند یا خیر.

مبنای اصلی تصمیم گیری، ارزیابی تأثیر تغییر بر ایمنی زیستی محصول نهایی است، نه صرفا یکسان بودن نام مواد اولیه.

استانداردهای مرتبط با تغییر مواد اولیه و تکرار آزمون های زیست سازگاری

استاندارد ISO 10993-1؛ ارزیابی زیستی بر اساس مدیریت ریسک

استاندارد ISO 10993-1 مهم ترین مرجع برای تصمیم گیری درباره نیاز به انجام یا تکرار آزمون های زیست سازگاری است.

بر اساس رویکرد این استاندارد، ارزیابی زیستی باید در چارچوب مدیریت ریسک انجام شود. بنابراین تولیدکننده باید مشخص کند که تغییر مواد اولیه چه تأثیری بر خطرات زیستی محصول دارد.

در این ارزیابی موارد زیر اهمیت دارند:

  • تغییر در ترکیب شیمیایی مواد اولیه

  • تغییر نوع پلیمر یا گرید مواد

  • تغییر در افزودنی ها، رنگدانه ها و نرم کننده ها

  • تغییر تامین کننده مواد اولیه

  • تغییر در فرآیند تولید و شرایط فرآوری

  • تغییر در مواد باقی مانده از فرآیند تولید

  • تغییر در مواد قابل استخراج و قابل آزاد شدن از محصول

  • تغییر در روش استریلیزاسیون

اگر تغییر ایجاد شده بتواند بر مشخصات زیستی محصول تأثیر بگذارد، باید آزمون های مرتبط مجددا بررسی شوند.

نکته نسخه استاندارد: ویرایش جدید ISO 10993-1:2025 منتشر شده و جایگزین ویرایش 2018 است. در پروژه های رگولاتوری باید نسخه مورد پذیرش مرجع قانونی مقصد نیز بررسی شود.

استاندارد ISO 10993-18؛ شناسایی و تعیین مشخصات شیمیایی مواد

استاندارد ISO 10993-18 برای بررسی ترکیبات شیمیایی مواد تشکیل دهنده تجهیزات پزشکی و شناسایی مواد قابل استخراج (Extractables) و قابل آزاد شدن (Leachables) استفاده می شود.

هنگامی که تولیدکننده مواد اولیه محصول را تغییر می دهد، ممکن است ترکیبات شیمیایی جدیدی وارد محصول شوند یا مقدار ترکیبات قبلی تغییر کند.

برای مثال، تغییر گرید یک پلیمر یا تغییر تامین کننده رزین PVC ممکن است باعث تغییر در موارد زیر شود:

  • نوع و مقدار افزودنی های شیمیایی

  • ناخالصی های موجود در ماده اولیه

  • مواد باقی مانده از فرآیند تولید

  • ترکیبات قابل استخراج در شرایط آزمایشگاهی

  • ترکیبات قابل آزاد شدن در شرایط استفاده بالینی

در چنین شرایطی، انجام Characterization شیمیایی می تواند مشخص کند که آیا تغییر ایجاد شده از نظر شیمیایی قابل قبول است یا خیر.

وضعیت نسخه: ISO 10993-18:2020 به همراه اصلاحیه ISO 10993-18:2020/Amd 1:2022 باید در نظر گرفته شود. نسخه 2020 در بازبینی سال 2025 تایید شده و همچنان نسخه جاری اعلام شده است.

 

استاندارد ISO 10993-17؛ ارزیابی ریسک سم شناسی مواد تشکیل دهنده

پس از شناسایی ترکیبات شیمیایی مواد اولیه یا مواد آزاد شده از محصول، باید احتمال ایجاد اثرات سمی ناشی از مواجهه بیمار با این ترکیبات بررسی شود.

استاندارد ISO 10993-17 چارچوب ارزیابی ریسک سم شناسی مواد تشکیل دهنده تجهیزات پزشکی را فراهم می کند.

برای مثال، اگر در اثر تغییر تامین کننده مواد اولیه، ترکیب شیمیایی جدیدی در عصاره محصول شناسایی شود، باید مشخص شود:

  • ماهیت ماده شیمیایی چیست؟

  • چه مقدار از آن در شرایط استفاده از محصول آزاد می شود؟

  • میزان مواجهه بیمار با این ترکیب چقدر است؟

  • آیا مقدار مواجهه از نظر سم شناسی قابل قبول است؟

  • آیا انجام آزمون های زیستی تکمیلی ضرورت دارد؟

بنابراین، در بسیاری از موارد، بررسی شیمیایی و ارزیابی ریسک سم شناسی می تواند مبنای علمی تصمیم گیری درباره نیاز به تکرار آزمون های زیست سازگاری باشد.

استاندارد ISO 14971؛ مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی

استاندارد ISO 14971 چارچوب مدیریت ریسک در تمام مراحل چرخه عمر تجهیزات پزشکی را مشخص می کند.

تغییر مواد اولیه، تامین کننده، فرآیند تولید یا روش استریلیزاسیون باید از نظر ایجاد خطرات جدید یا تغییر در ریسک های قبلی ارزیابی شود.

بر اساس این رویکرد، تولیدکننده باید مستند کند که تغییر انجام شده چه تأثیری بر ایمنی محصول دارد و آیا اقدامات کنترلی موجود همچنان کافی هستند یا خیر.

وضعیت نسخه: ISO 14971:2019 ویرایش سوم است که در بازبینی سال 2025 تایید شده و همچنان نسخه جاری محسوب می شود.

 

استانداردهای آزمون های زیستی در صورت نیاز به ارزیابی مجدد

اگر ارزیابی ریسک نشان دهد که تغییر مواد اولیه ممکن است بر ایمنی زیستی محصول تأثیر بگذارد، باید آزمون های مرتبط با نوع تماس محصول با بدن بررسی شوند.

مهم ترین استانداردهای قابل استفاده عبارت اند از:

  • ISO 10993-5: آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

  • ISO 10993-10: آزمون حساسیت زایی (Skin Sensitization)

  • ISO 10993-23: آزمون تحریک پذیری (Irritation)

  • ISO 10993-11: آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)

  • ISO 10993-4: ارزیابی اثرات متقابل با خون (Hemocompatibility)

  • ISO 10993-3: ارزیابی سمیت ژنتیکی (Genotoxicity)

انتخاب این آزمون ها باید بر اساس خطرات ناشی از تغییر و کاربرد محصول انجام شود. برای مثال، اگر تغییر فقط احتمال آزاد شدن یک ماده حساسیت زای جدید را مطرح کند، ممکن است ارزیابی حساسیت زایی در اولویت قرار گیرد و نیازی به تکرار تمام آزمون های قبلی نباشد.

همچنین باید توجه داشت که این استانداردها روش و چارچوب ارزیابی را مشخص می کنند و به تنهایی الزام نمی کنند که با هر تغییر مواد اولیه، همه آزمون ها تکرار شوند.

در چه شرایطی تغییر مواد اولیه نیازمند تکرار آزمون های زیست سازگاری است؟

برای تصمیم گیری بهتر، می توان تغییرات مواد اولیه را به چند گروه تقسیم کرد.

۱. تغییر نوع ماده اولیه

اگر تولیدکننده نوع ماده اولیه را تغییر دهد، برای مثال پلی اتیلن را با پلی پروپیلن جایگزین کند، احتمال تغییر در ویژگی های شیمیایی، فیزیکی و سطحی محصول وجود دارد.

در این شرایط، ارزیابی زیستی باید مجددا انجام شود و بسته به نتایج بررسی، ممکن است آزمون های جدید سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک پذیری و سایر آزمون های مرتبط ضروری باشند.

۲. تغییر تامین کننده مواد اولیه

حتی اگر نوع پلیمر و نام تجاری ماده اولیه یکسان باشد، تغییر تامین کننده می تواند موجب تغییر در ترکیبات شیمیایی، ناخالصی ها، افزودنی ها یا مواد باقی مانده از فرآیند تولید شود.

برای مثال، اگر یک تولیدکننده تجهیزات پزشکی از دو تامین کننده مختلف برای تهیه گرید یکسان PVC استفاده کند، نباید بدون بررسی مستندات فنی فرض کند که هر دو ماده از نظر زیستی کاملا یکسان هستند.

در این شرایط، مقایسه مشخصات فنی و شیمیایی دو ماده و در صورت لزوم انجام Characterization شیمیایی اهمیت دارد.

۳. تغییر افزودنی ها و مواد شیمیایی

تغییر در نرم کننده ها، پایدارکننده ها، رنگدانه ها، روان کننده ها و سایر افزودنی های مورد استفاده در تولید تجهیزات پزشکی می تواند بر زیست سازگاری محصول تأثیر بگذارد.

برای مثال، تغییر نوع نرم کننده در یک محصول PVC ممکن است موجب تغییر در ترکیبات قابل استخراج و آزاد شدن شود.

در این شرایط، ارزیابی شیمیایی و سم شناسی اهمیت زیادی دارد و ممکن است انجام آزمون های زیستی تکمیلی نیز ضروری باشد.

۴. تغییر گرید ماده اولیه

گاهی تولیدکننده بدون تغییر نام پلیمر، گرید مورد استفاده را تغییر می دهد. برای مثال، از یک گرید پلی یورتان به گرید دیگری از همان پلیمر استفاده می کند.

یکسان بودن نام پلیمر به معنای یکسان بودن مشخصات زیستی نیست. تفاوت در وزن مولکولی، افزودنی ها، ناخالصی ها و ویژگی های سطحی می تواند بر عملکرد زیستی محصول تأثیر بگذارد.

بنابراین باید قابلیت مقایسه دو گرید از نظر شیمیایی و فیزیکی بررسی شود.

۵. تغییر فرآیند تولید یا استریلیزاسیون

تغییر مواد اولیه تنها عامل مؤثر بر زیست سازگاری نیست. تغییر در فرآیند تولید، قالب گیری، اکستروژن، شستشو، بسته بندی و استریلیزاسیون نیز می تواند باعث ایجاد یا باقی ماندن ترکیبات شیمیایی جدید در محصول شود.

برای مثال، تغییر روش استریلیزاسیون از پرتودهی به اتیلن اکساید می تواند نیازمند بررسی مجدد مواد باقی مانده و محصولات حاصل از فرآیند استریلیزاسیون باشد.

در این شرایط، استانداردهای ISO 10993-7 و ISO 10993-18 نیز اهمیت پیدا می کنند.

FDA در راهنمای زیست سازگاری خود در سپتامبر 2023 صراحتا به این موضوع اشاره می کند که تغییر تامین کننده یا مشخصات مواد اولیه می تواند موجب تغییر نوع یا مقدار مواد شیمیایی باقی مانده و ایجاد پاسخ سمی شود. همچنین در برخی شرایط، Characterization مواد اولیه برای اثبات قابلیت مقایسه کافی است، اما تغییر رزین ممکن است ویژگی های فیزیکی یا سطحی محصول نهایی را نیز تغییر دهد.

 

آیا با تغییر مواد اولیه باید تمام آزمون های قبلی تکرار شوند؟

خیر. تصمیم گیری باید بر اساس ارزیابی ریسک و مقایسه محصول قبل و بعد از تغییر انجام شود.

برای مثال، فرض کنید یک شرکت تولیدکننده سرنگ پزشکی، تامین کننده پلی پروپیلن مورد استفاده در تولید سرنگ را تغییر داده است.

اگر تولیدکننده بتواند با مدارک معتبر نشان دهد که:

  • ترکیب شیمیایی مواد اولیه جدید با ماده قبلی قابل مقایسه است.

  • افزودنی ها و ناخالصی های مرتبط تفاوت معناداری ندارند.

  • فرآیند تولید و شرایط فرآوری تغییر نکرده است.

  • ویژگی های سطحی و فیزیکی محصول نهایی تغییر نکرده است.

  • مواد قابل استخراج و آزاد شدن از محصول افزایش یا تغییر نگران کننده ای ندارند.

  • روش استریلیزاسیون و شرایط تماس محصول با بدن ثابت مانده است.

ممکن است بتوان با مستندات علمی و ارزیابی ریسک، عدم نیاز به تکرار آزمون های زیستی قبلی را توجیه کرد.

البته این نتیجه باید مستند و قابل دفاع باشد و صرفا بر اساس گواهی آنالیز مواد اولیه یا اعلام تامین کننده مبنی بر یکسان بودن گرید صادر نشود.

مدارک مورد نیاز برای ارزیابی تغییر مواد اولیه

برای بررسی علمی و رگولاتوری تغییرات، تولیدکننده بهتر است مدارک زیر را تهیه و نگهداری کند:

  • مشخصات فنی ماده اولیه قبلی و جدید

  • گواهی آنالیز (COA)

  • برگه اطلاعات ایمنی مواد (SDS)

  • اطلاعات ترکیب شیمیایی و افزودنی ها

  • اطلاعات مربوط به ناخالصی ها و مواد باقی مانده

  • مقایسه ویژگی های فیزیکی و شیمیایی

  • نتایج آزمون های Characterization در صورت نیاز

  • نتایج ارزیابی ریسک سم شناسی

  • گزارش ارزیابی زیستی محصول

  • مستندات مربوط به اعتبارسنجی فرآیند تولید و استریلیزاسیون

جمع بندی برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی

تغییر مواد اولیه یکی از تغییرات مهم در فرآیند تولید تجهیزات پزشکی است که می تواند بر ایمنی زیستی محصول تأثیر بگذارد.

بر اساس استانداردهای ISO 10993-1، ISO 10993-18، ISO 10993-17 و ISO 14971، تولیدکننده باید پیش از استفاده از ماده اولیه جدید، تأثیر تغییر را بر ویژگی های شیمیایی، فیزیکی و زیستی محصول نهایی بررسی کند.

نتیجه مهم: در صورت اثبات علمی عدم تأثیر تغییر بر ایمنی زیستی محصول، ممکن است نیازی به تکرار آزمون های قبلی نباشد. اما اگر تغییر موجب ایجاد خطر جدید، تغییر در میزان مواجهه یا ایجاد ابهام در ایمنی زیستی شود، انجام آزمون های تکمیلی یا تکرار آزمون های مرتبط ضرورت پیدا می کند.

آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون سمیت سلولی، حساسیت زایی، تحریک پذیری، هموسازگاری و ارزیابی های سم شناسی، به تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی در بررسی زیست سازگاری محصولات و ارزیابی تغییرات مواد اولیه کمک می کند.

برای تعیین آزمون های مورد نیاز پس از تغییر مواد اولیه، می توانید مشخصات ماده قبلی و جدید و نوع محصول پزشکی را در اختیار کارشناسان مجموعه قرار دهید.

منابع رسمی برای مطالعه بیشتر:

  • FDA – Component and Device Documentation Examples

    مشاوره و ثبت درخواست آزمون

    جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

    روش‌های ارتباط با ما:

    📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
    📞 تماس تلفنی: 982191010809+
    📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com

    "تغییر مواد اولیه تجهیزات پزشکی",
    "تغییر مواد سازنده محصول پزشکی",
    "تاثیر تغییر مواد اولیه بر زیست سازگاری",
    "تغییر تامین کننده مواد اولیه پزشکی",
    "ارزیابی مواد اولیه تجهیزات پزشکی",
    "تغییر گرید مواد پلیمری پزشکی",
    "تست مجدد زیست سازگاری تجهیزات پزشکی",
    "ارزیابی ریسک تغییر مواد اولیه",
    "استاندارد تغییر مواد اولیه تجهیزات پزشکی",
    "آزمون های مورد نیاز پس از تغییر مواد اولیه پزشکی"