حسگرهای اندازه گیری دمای بدن (Skin Temperature Sensors)
حسگرهای اندازه گیری دمای بدن (Skin Temperature Sensors) تجهیزاتی هستند که برای اندازه گیری دمای سطح پوست و پایش تغییرات حرارتی بدن استفاده می شوند. این حسگرها معمولا به صورت مستقیم روی پوست سالم قرار می گیرند و با استفاده از عناصر حساس به دما، تغییرات حرارتی سطح پوست را به سیگنال الکتریکی تبدیل می کنند. سپس این سیگنال توسط دستگاه پایش بیمار یا سیستم اندازه گیری دما پردازش شده و به صورت عددی نمایش داده می شود.
این تجهیزات در بیمارستان ها، بخش مراقبت های ویژه، اتاق عمل، بخش نوزادان، سیستم های پایش علائم حیاتی و تجهیزات پوشیدنی پزشکی کاربرد دارند.
نکته مهم: دمای اندازه گیری شده توسط حسگر پوستی لزوما معادل دمای مرکزی بدن (Core Body Temperature) نیست. دمای سطح پوست تحت تاثیر عواملی مانند جریان خون محیطی، دمای محیط، تعریق، محل نصب حسگر و شرایط تماس حسگر با پوست قرار می گیرد. بنابراین، نوع کاربرد و ادعای عملکرد سازنده در تعیین الزامات آزمون اهمیت اساسی دارد.
نحوه عملکرد حسگرهای اندازه گیری دمای پوست
در این حسگرها از عناصر حساس به دما استفاده می شود که با تغییر دمای پوست، ویژگی الکتریکی آنها تغییر می کند. مهم ترین فناوری های مورد استفاده عبارت اند از:
-
ترمیستور (Thermistor): یکی از متداول ترین عناصر اندازه گیری دما در تجهیزات پزشکی است که مقاومت الکتریکی آن با تغییر دما تغییر می کند. ترمیستورهای NTC با افزایش دما، کاهش مقاومت الکتریکی دارند.
-
حسگرهای مقاومتی دما (RTD): با استفاده از تغییر مقاومت الکتریکی یک ماده، معمولا فلز، دما را اندازه گیری می کنند.
-
ترموکوپل (Thermocouple): با استفاده از اختلاف ولتاژ ایجاد شده بین دو فلز متفاوت، دما را اندازه گیری می کند.
-
حسگرهای نیمه هادی (Semiconductor Temperature Sensors): با استفاده از تغییر ویژگی های الکتریکی مواد نیمه هادی، دما را تعیین می کنند.
حسگر معمولا با استفاده از چسب پزشکی، پد مخصوص یا ساختار نگهدارنده روی سطح پوست ثابت می شود. در برخی مدل ها، حسگر به کابل اتصال به مانیتور بیمار مجهز است و در مدل های دیگر، اطلاعات به صورت بی سیم منتقل می شوند.
انواع حسگرهای اندازه گیری دمای پوست
حسگر دمای پوستی یکبار مصرف: این نوع حسگر برای استفاده در یک بیمار طراحی شده و معمولا دارای بخش چسبنده برای تثبیت روی پوست است.
حسگر دمای پوستی چندبار مصرف: این حسگرها قابلیت استفاده مجدد دارند و باید الزامات مربوط به تمیز کردن، ضدعفونی کردن و دوام عملکرد را برآورده کنند.
حسگرهای دمای پوست نوزادان: برای پایش دمای سطح پوست نوزادان، به ویژه در انکوباتورها و گرم کننده های تابشی استفاده می شوند. در این کاربرد، دقت اندازه گیری و پایداری اتصال حسگر اهمیت زیادی دارد.
حسگرهای پوشیدنی دمای پوست: در قالب پچ یا تجهیزات پوشیدنی طراحی می شوند و امکان پایش مداوم تغییرات دمای سطح پوست را فراهم می کنند.

استانداردهای مرتبط با حسگرهای اندازه گیری دمای پوست
انتخاب استاندارد به این موضوع بستگی دارد که محصول صرفا یک حسگر دمای پوستی است یا به عنوان بخشی از یک دستگاه پایش علائم حیاتی یا دماسنج پزشکی عرضه می شود.
مهم ترین استانداردهای قابل بررسی عبارت اند از:
ISO 80601-2-56 – Clinical Thermometers
این استاندارد الزامات ایمنی پایه و عملکرد اساسی دماسنج های بالینی الکتریکی را مشخص می کند. در صورتی که محصول با هدف اندازه گیری دمای بدن به عنوان دماسنج بالینی عرضه شود، این استاندارد اهمیت دارد.
نسخه منتشر شده قبلی، ISO 80601-2-56:2017 به همراه اصلاحیه AMD1:2018 است. نکته به روز این است که در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، نسخه سوم با عنوان ISO/FDIS 80601-2-56 در مرحله تصویب نهایی قرار دارد و هنوز نباید آن را استاندارد منتشر شده نهایی تلقی کرد.
ISO+2
IEC 60601-1 – Medical Electrical Equipment
برای بررسی ایمنی پایه و عملکرد اساسی تجهیزات الکتریکی پزشکی کاربرد دارد. اگر حسگر به مانیتور بیمار یا دستگاه الکتریکی پزشکی متصل باشد، الزامات این استاندارد و استانداردهای اختصاصی مرتبط باید بررسی شوند.
IEC 60601-1-2 – Electromagnetic Compatibility
برای ارزیابی سازگاری الکترومغناطیسی تجهیزات الکتریکی پزشکی کاربرد دارد. این موضوع به ویژه برای حسگرهای دارای مدار الکترونیکی، کابل اتصال یا ارتباط بی سیم اهمیت دارد.
IEC 80601-2-49 – Multifunction Patient Monitoring Equipment
اگر حسگر دمای پوست بخشی از یک مانیتور چند منظوره بیمار باشد، این استاندارد برای الزامات ایمنی پایه و عملکرد اساسی مانیتور قابل بررسی است. نسخه تجمیعی منتشر شده آن IEC 80601-2-49:2018+AMD1:2024 است.
IEC+1
ISO 14971 – Application of Risk Management to Medical Devices
این استاندارد برای مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی استفاده می شود. خطراتی مانند اندازه گیری نادرست دما، جدا شدن حسگر از پوست، گرم شدن بیش از حد سطح حسگر، خطای نمایش دما و آسیب احتمالی ناشی از مواد در تماس با پوست باید در فرایند مدیریت ریسک ارزیابی شوند.
استانداردهای سری ISO 10993 – Biological Evaluation of Medical Devices
از آنجا که سطح حسگر یا لایه چسبنده آن ممکن است با پوست بیمار تماس داشته باشد، ارزیابی زیستی نیز باید بر اساس نوع و مدت تماس انجام شود.
استانداردهای مهم این مجموعه عبارت اند از:
-
ISO 10993-1: ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی در چارچوب مدیریت ریسک.
-
ISO 10993-5: آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity).
-
ISO 10993-10: آزمون های حساسیت زایی (Skin Sensitization).
-
ISO 10993-23: آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation).
برای انتخاب آزمون ها باید کل محصول در وضعیت نهایی عرضه، شامل حسگر، چسب، لایه محافظ و سایر اجزای در تماس با پوست، بررسی شود. صرفا چسبنده بودن حسگر به معنی ضرورت انجام تمام آزمون های فوق نیست.
آزمون های مورد نیاز برای ارزیابی زیست سازگاری
اگر حسگر دمای پوست به طور مستقیم با پوست سالم تماس داشته باشد، در گروه تجهیزات پزشکی دارای تماس سطحی با پوست (Surface-contacting Medical Devices) قرار می گیرد.
با توجه به مدت تماس، جنس مواد و شرایط استفاده، ارزیابی زیستی می تواند شامل موارد زیر باشد:
-
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity): برای بررسی اثرات سمی مواد و اجزای حسگر بر سلول ها.
-
آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation): برای ارزیابی احتمال ایجاد التهاب و تحریک در محل تماس حسگر با پوست.
-
آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization): برای بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی در اثر تماس با مواد سازنده حسگر یا چسب آن.
در این ارزیابی باید به ترکیبات چسب، پلیمرهای پوشش دهنده، مواد عایق، رنگ ها، مواد افزودنی و مواد قابل استخراج از محصول توجه شود.
انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی و اطلاعات موجود درباره مواد سازنده انجام شود؛ بنابراین انجام هر سه آزمون برای تمام حسگرها یک الزام ثابت و بدون استثنا نیست.
سایر آزمون های کنترل کیفیت و عملکرد
علاوه بر آزمون های زیست سازگاری، برای ارزیابی عملکرد حسگرهای دمای پوست، موارد زیر اهمیت دارند:
-
بررسی صحت و دقت اندازه گیری دما در محدوده عملکرد اعلام شده توسط سازنده.
-
بررسی تکرارپذیری و پایداری اندازه گیری.
-
بررسی زمان پاسخ حسگر به تغییرات دما.
-
بررسی عملکرد حسگر در شرایط مختلف محیطی.
-
بررسی پایداری اتصال حسگر به پوست.
-
بررسی عملکرد چسب و احتمال جدا شدن حسگر هنگام استفاده.
-
بررسی ایمنی الکتریکی و سازگاری الکترومغناطیسی، در صورت کاربرد.
این موارد باید با توجه به طراحی محصول، کاربرد مورد نظر و استاندارد اختصاصی قابل اعمال تعیین شوند.
نکته مهم درباره انتخاب استاندارد
برای حسگرهای دمای پوست، نباید به صورت خودکار ISO 80601-2-56 را استاندارد اختصاصی تمام محصولات در نظر گرفت. این استاندارد برای دماسنج های بالینی است و کاربرد آن به ادعای عملکرد و نوع اندازه گیری محصول بستگی دارد. همچنین اگر حسگر صرفا یک قطعه جانبی متصل به مانیتور بیمار باشد، استانداردهای مربوط به مانیتور و الزامات مربوط به حسگر و لوازم جانبی آن باید جداگانه بررسی شوند.
از نظر زیست سازگاری نیز نسخه جدید ISO 10993-1:2025 در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شده و جایگزین نسخه ۲۰۱۸ شده است. همچنین ISO 10993-23:2021 دارای اصلاحیه ۲۰۲۵ است و در سال ۲۰۲۶ مجددا تایید شده است.
ISO+2
نتیجه برای تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی
تولیدکنندگان حسگرهای اندازه گیری دمای پوست باید علاوه بر ارزیابی عملکرد و دقت اندازه گیری، ایمنی مواد در تماس با پوست را نیز مستند کنند. انتخاب آزمون های زیست سازگاری باید بر اساس نوع تماس، مدت استفاده، ترکیبات محصول و ارزیابی ریسک انجام شود.
آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون های زیست سازگاری و سمیت، از تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی در ارزیابی ایمنی زیستی محصولات و انتخاب آزمون های متناسب با الزامات استانداردهای ISO 10993 پشتیبانی می کند.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید