آیا محصولاتی که با پوست تماس دارند به آزمون زیست سازگاری نیاز دارند؟

بله. محصولاتی که در شرایط استفاده مورد نظر با پوست تماس مستقیم دارند، باید از نظر ایمنی زیستی ارزیابی شوند؛ اما این موضوع به معنی الزام انجام تمام آزمون های زیست سازگاری برای همه محصولات پوستی نیست. نوع و تعداد آزمون ها بر اساس ماهیت تماس محصول با پوست، مدت تماس، محل استفاده، وضعیت پوست، ترکیب مواد سازنده و نتایج ارزیابی ریسک تعیین می شود.

برای مثال، گاز استریل، پانسمان، چسب پزشکی، الکترودهای پوستی، لباس های پزشکی، ماسک های دارای تماس پوستی و برخی محصولات مراقبت از زخم ممکن است در گروه محصولات دارای تماس با پوست قرار بگیرند. با این حال، الزامات ارزیابی زیستی یک پانسمان مورد استفاده روی پوست سالم، لزوما با پانسمانی که روی زخم باز قرار می گیرد یکسان نیست.

 

چه عواملی در تعیین آزمون های مورد نیاز مؤثر هستند؟

مهم ترین عامل، نوع تماس محصول با پوست است. در ارزیابی زیستی، باید مشخص شود محصول با پوست سالم تماس دارد یا با پوست آسیب دیده، زخم، سطح مخاطی یا بافت های داخلی ارتباط پیدا می کند. برای نمونه، چسبی که روی پوست سالم استفاده می شود با چسبی که برای بستن زخم طراحی شده است، از نظر نوع مواجهه زیستی شرایط یکسانی ندارد.

مدت تماس نیز اهمیت دارد. تماس کوتاه مدت، تماس طولانی مدت و تماس دائمی یا مکرر می توانند الزامات متفاوتی برای ارزیابی زیستی ایجاد کنند. همچنین باید به موادی مانند رنگ ها، افزودنی ها، چسب ها، نرم کننده ها، مواد باقی مانده از فرایند تولید، مواد ضد عفونی کننده و ترکیبات حاصل از استریل سازی توجه شود.

 

آزمون های اصلی زیست سازگاری برای محصولات دارای تماس پوستی

در بسیاری از محصولات پزشکی که با پوست تماس دارند، سه اثر زیستی از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند:

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

این آزمون برای بررسی اثر مواد و ترکیبات آزاد شده از محصول بر زنده مانی و عملکرد سلول ها انجام می شود. در این ارزیابی، سلول های کشت داده شده در معرض عصاره محصول یا در شرایط تماس مستقیم و غیر مستقیم با نمونه قرار می گیرند. روش هایی مانند MTT و NRU برای ارزیابی پاسخ سلولی قابل استفاده هستند.

استاندارد مرجع این آزمون ISO 10993-5 است. نسخه منتشر شده این استاندارد ISO 10993-5:2009 است که طبق اطلاعات رسمی ISO در سال 2022 بازبینی و تایید شده و همچنان نسخه جاری معرفی شده است.

 

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

برخی مواد شیمیایی موجود در چسب ها، رنگ ها، افزودنی ها، مواد پلیمری و ترکیبات باقی مانده از تولید ممکن است پس از تماس با پوست باعث ایجاد پاسخ ایمنی و حساسیت پوستی شوند. هدف این آزمون، ارزیابی پتانسیل محصول یا مواد تشکیل دهنده آن برای ایجاد حساسیت است.

استاندارد مرتبط، ISO 10993-10:2021 است که به ارزیابی حساسیت زایی پوستی اختصاص دارد. انتخاب روش آزمون باید با توجه به ماهیت نمونه، اطلاعات موجود و الزامات روش معتبر انجام شود.

 

آزمون تحریک زایی (Irritation)

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد واکنش های موضعی مانند قرمزی، تورم و التهاب در محل تماس محصول با پوست انجام می شود. این موضوع به ویژه برای پانسمان ها، چسب های پزشکی، الکترودهای پوستی و محصولاتی که برای مدت طولانی روی پوست باقی می مانند اهمیت دارد.

استاندارد مرجع، ISO 10993-23:2021 است. این استاندارد روش های ارزیابی تحریک زایی را پوشش می دهد و طبق اطلاعات رسمی ISO در سال 2026 بازبینی و تایید شده است؛ بنابراین نسخه 2021 همچنان جاری است. این استاندارد دارای یک اصلاحیه نیز هست.

 

سایر استانداردهای مرتبط با ارزیابی زیستی

در بعضی محصولات، انجام سه آزمون فوق به تنهایی برای نتیجه گیری درباره ایمنی زیستی کافی نیست. در چنین شرایطی، ممکن است ارزیابی های تکمیلی لازم باشد:

  • ISO 10993-1:2025: استاندارد اصلی برای طراحی و انجام ارزیابی زیستی در چارچوب مدیریت ریسک. ویرایش ششم این استاندارد در نوامبر 2025 منتشر شده و جایگزین ویرایش 2018 شده است.
  • ISO 10993-12:2021: راهنمای آماده سازی نمونه و مواد مرجع برای آزمون های زیستی؛ انتخاب روش استخراج و آماده سازی نمونه باید متناسب با محصول و آزمون باشد.

  • ISO 10993-18:2020: برای شناسایی و در صورت نیاز اندازه گیری ترکیبات شیمیایی مواد سازنده محصول و ارزیابی مشخصات شیمیایی آن. این نسخه در سال 2025 بازبینی و تایید شده و دارای یک اصلاحیه است.
  • ISO 10993-17:2023: برای ارزیابی ریسک سم شناسی ترکیبات شناسایی شده، به ویژه زمانی که اطلاعات شیمیایی یا داده های استخراج و مواد آزاد شده برای ارزیابی خطر لازم باشند.
  • ISO 14971:2019: برای مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی؛ ارزیابی زیستی باید در ارتباط با فرایند کلی مدیریت ریسک محصول انجام شود.

 

آیا برای تمام محصولات دارای تماس با پوست باید هر سه آزمون انجام شود؟

خیر. این نکته از نظر علمی و رگولاتوری اهمیت زیادی دارد. برای مثال، ممکن است یک محصول که فقط با پوست سالم تماس کوتاه مدت دارد، با توجه به سوابق ایمنی مواد اولیه، اطلاعات ترکیبات شیمیایی، سابقه مصرف و فرایند تولید، به راهبرد ارزیابی متفاوتی نسبت به یک پانسمان مخصوص زخم نیاز داشته باشد.

در راهنمای FDA منتشر شده در سال 2023 نیز تاکید شده است که فهرست نقاط پایانی زیستی، چک لیست اجباری آزمون ها نیست. برای برخی محصولات دارای تماس با پوست سالم و ساخته شده از مواد متداول، ممکن است بتوان با ارائه اطلاعات و توجیه علمی مناسب، بدون انجام آزمون های جدید، برخی نقاط پایانی زیستی را ارزیابی کرد. در مقابل، استفاده از مواد جدید، تغییر فرایند تولید یا وجود ترکیبات ناشناخته می تواند نیاز به بررسی های تکمیلی ایجاد کند.

همچنین باید توجه داشت که انتشار ISO 10993-1:2025 به معنی پذیرش خودکار این ویرایش توسط تمام مراجع رگولاتوری نیست. برای ارائه پرونده محصول، باید آخرین الزامات مرجع صادر کننده مجوز و نسخه استاندارد مورد پذیرش آن مرجع نیز بررسی شود.

 

نتیجه گیری

محصولات پزشکی دارای تماس با پوست باید از نظر ایمنی زیستی ارزیابی شوند، اما آزمون های مورد نیاز برای هر محصول باید بر اساس نوع تماس، مدت مواجهه، وضعیت پوست، مواد تشکیل دهنده و ارزیابی ریسک تعیین شوند. آزمون های سمیت سلولی، حساسیت زایی و تحریک زایی از مهم ترین ارزیابی های محصولات پوستی هستند و در صورت نیاز، بررسی های شیمیایی و سم شناسی نیز به آن ها اضافه می شود.

سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون های زیست سازگاری بر اساس استانداردهای مرتبط با ISO 10993، امکان ارزیابی ایمنی زیستی محصولات پزشکی دارای تماس با پوست را فراهم می کند. برای تعیین آزمون های مناسب محصول خود، پیش از ارسال نمونه با کارشناسان آزمایشگاه مشورت کنید.

منابع رسمی:

مشاوره و ثبت درخواست آزمون

جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش‌های ارتباط با ما:

📱 پیام‌رسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com