کدام آزمون های ISO 10993 برای محصول پزشکی من ضروری است؟
انتخاب آزمون های زیست سازگاری برای یک محصول پزشکی به نوع تماس محصول با بدن، مدت تماس، ماهیت مواد سازنده، محل استفاده و خطرات احتمالی ناشی از آن بستگی دارد. بنابراین، نمی توان یک فهرست ثابت از آزمون ها را برای تمام تجهیزات پزشکی ضروری دانست.
استانداردهای خانواده ISO 10993 چارچوبی برای ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی فراهم می کنند. هدف این ارزیابی، شناسایی و کنترل خطرات زیستی محصول در شرایط استفاده مورد نظر است؛ نه صرفا انجام تعداد مشخصی آزمایش برای دریافت مجوز.
۱. نوع تماس محصول با بدن
ابتدا باید مشخص شود محصول در کدام گروه قرار می گیرد:
-
محصولات دارای تماس با سطح بدن: مانند پانسمان، گاز پزشکی، چسب زخم، الکترودهای پوستی و ماسک های پزشکی.
-
محصولات دارای تماس با مسیرهای ارتباطی خارجی بدن: مانند کاتترها، لوله های انتقال مایعات و برخی تجهیزات مرتبط با دستگاه تنفسی یا گردش خون.
-
محصولات کاشتنی: مانند ایمپلنت های ارتوپدی، استنت ها و پروتزهای کاشتنی.
محل تماس نیز اهمیت دارد؛ برای مثال تماس با پوست سالم با تماس با مخاط، خون یا بافت داخلی بدن از نظر خطرات زیستی یکسان نیست.
۲. مدت تماس محصول با بدن
مدت و تکرار تماس می تواند نوع ارزیابی زیستی را تغییر دهد. در چارچوب طبقه بندی متداول FDA، مدت تماس به سه گروه تقسیم می شود:
-
تماس محدود: حداکثر ۲۴ ساعت
-
تماس طولانی مدت: بیشتر از ۲۴ ساعت تا ۳۰ روز
-
تماس دائمی: بیشتر از ۳۰ روز
این تقسیم بندی، چارچوب مورد استفاده FDA است و نباید بدون بررسی به عنوان یک الزام مستقل و یکسان برای تمام نظام های رگولاتوری معرفی شود.
۳. آزمون های زیست سازگاری بر اساس نوع خطر
پس از تعیین نوع تماس و مدت مواجهه، نقاط پایانی زیستی (Biological Endpoints) مورد نیاز مشخص می شوند. آزمون های زیر از مهم ترین روش های ارزیابی هستند:
آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)
این آزمون برای بررسی اثر عصاره یا تماس مستقیم محصول با سلول های کشت شده انجام می شود. استاندارد مرجع آن ISO 10993-5 است. آزمون هایی مانند MTT و NRU می توانند برای ارزیابی زنده مانی سلولی استفاده شوند.
آزمون حساسیت زایی (Sensitization)
هدف، بررسی احتمال ایجاد واکنش حساسیتی و ایمنی در اثر تماس با مواد آزاد شده از محصول است. استاندارد مرتبط ISO 10993-10 است.
آزمون تحریک یا واکنش داخل پوستی (Irritation)
این ارزیابی احتمال ایجاد تحریک موضعی در پوست، مخاط یا سایر بافت های مرتبط با محل تماس را بررسی می کند. استاندارد مرتبط ISO 10993-23 است.
آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)
در این ارزیابی، احتمال بروز اثرات سمی در اندام ها و سیستم های مختلف بدن بررسی می شود. بسته به شرایط مواجهه و ارزیابی ریسک، سمیت سیستمیک حاد، تحت حاد، تحت مزمن یا مزمن ممکن است مطرح شود. استاندارد مرتبط ISO 10993-11 است.
آزمون همو سازگاری (Hemocompatibility)
برای محصولاتی که با خون تماس مستقیم یا غیرمستقیم دارند، ارزیابی سازگاری خونی اهمیت دارد. این ارزیابی می تواند شامل بررسی همولیز، ترومبوز، انعقاد، پلاکت ها و سایر اثرات مرتبط با خون باشد. استاندارد مرجع ISO 10993-4 است.
آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity)
این ارزیابی برای بررسی احتمال آسیب به ماده ژنتیکی سلول ها انجام می شود. آزمون هایی مانند Ames، جهش ژنی در سلول های پستانداران و بررسی ناهنجاری های کروموزومی، بسته به راهبرد ارزیابی، قابل بررسی هستند. استاندارد مرتبط ISO 10993-3 است.
آزمون کاشت (Implantation)
برای محصولاتی که در بدن کاشته می شوند، ارزیابی پاسخ موضعی بافت به محصول اهمیت دارد. استاندارد مرتبط ISO 10993-6 است.
۴. آیا انجام تمام آزمون های ISO 10993 الزامی است؟
خیر. انجام تمام آزمون های خانواده ISO 10993 برای هر محصول پزشکی الزام عمومی ندارد. انتخاب آزمون باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی صورت گیرد.
در بسیاری از موارد، اطلاعات موجود درباره ترکیب شیمیایی مواد، سابقه استفاده ایمن، نتایج آزمون های قبلی، فرایند تولید و روش استریلیزاسیون می تواند بخشی از نیاز به آزمون های جدید را برطرف کند. البته این اطلاعات باید از نظر ارتباط با محصول نهایی و شرایط استفاده مورد نظر قابل دفاع باشند.
۵. نقش شناسایی و ارزیابی شیمیایی مواد
در برخی محصولات، پیش از تصمیم گیری درباره انجام آزمون های زیستی، لازم است ترکیبات شیمیایی و مواد قابل استخراج یا آزادشونده بررسی شوند.
استانداردهای مهم در این زمینه عبارت اند از:
-
ISO 10993-18: شناسایی و ارزیابی شیمیایی مواد سازنده تجهیزات پزشکی
-
ISO 10993-17: ارزیابی خطرات سم شناسی مواد تشکیل دهنده و مواد آزادشونده
-
ISO 10993-12: آماده سازی نمونه ها و مواد مرجع برای آزمون های زیستی
این ارزیابی ها می توانند به تعیین آزمون های تکمیلی مورد نیاز کمک کنند و در برخی شرایط، از انجام آزمون های غیرضروری جلوگیری کنند.
۶. آخرین ویرایش استاندارد ISO 10993-1
استاندارد ISO 10993-1:2025، ویرایش ششم، در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شده و جایگزین ویرایش ۲۰۱۸ شده است. این نسخه بر ارزیابی ایمنی زیستی در چارچوب مدیریت ریسک، هماهنگ با اصول ISO 14971، تأکید دارد.
همچنین راهنمای FDA درباره کاربرد ISO 10993-1 در سپتامبر ۲۰۲۳ منتشر شده است. این راهنما تأکید می کند که ارزیابی باید محصول نهایی، مواد سازنده، فرایند تولید و استریلیزاسیون را در نظر بگیرد.
نکته مهم: انتشار یک ویرایش جدید ISO به معنی پذیرش خودکار آن در تمام مراجع رگولاتوری نیست. برای پرونده ثبت یا اخذ مجوز، باید ویرایش مورد پذیرش مرجع مربوطه و الزامات اختصاصی محصول نیز بررسی شود. همچنین فهرست نقاط پایانی زیستی، چک لیست قطعی انجام آزمون نیست؛ FDA نیز صراحتا این موضوع را در راهنمای خود بیان کرده است.
برای تعیین آزمون های ضروری محصول شما
برای انتخاب دقیق آزمون ها، لازم است اطلاعات محصول بررسی شود. تولیدکننده می تواند مشخصات زیر را برای ارزیابی اولیه ارائه کند:
-
نام و کاربرد محصول پزشکی
-
جنس و ترکیب مواد سازنده
-
محل تماس با بدن (پوست، مخاط، خون یا بافت داخلی)
-
مدت تماس و دفعات استفاده
-
یک بار مصرف یا چند بار مصرف بودن
-
روش استریلیزاسیون، در صورت وجود
-
وضعیت جذب یا تخریب محصول در بدن، در صورت مرتبط بودن
در آزمایشگاه سنجش ساناژن، انتخاب آزمون های زیست سازگاری بر اساس مشخصات محصول، استانداردهای مرتبط و ارزیابی ریسک انجام می شود تا از پیشنهاد آزمون های غیرضروری یا حذف ارزیابی های مهم جلوگیری شود.
نتیجه برای تولیدکننده: پیش از سفارش آزمون، ابتدا باید مشخص شود محصول با کدام بافت بدن تماس دارد و این تماس چه مدت ادامه پیدا می کند. سپس بر اساس ارزیابی ریسک، آزمون های لازم انتخاب می شوند؛ نه اینکه صرفا یک بسته ثابت از آزمون ها برای همه محصولات اجرا شود.
منابع رسمی
-
نقاط پایانی ارزیابی زیستی بر اساس مدت تماس در FDA
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید