آزمایشگاه همکار غذا و دارو محصولات آرایشی طبیعی
محصولات آرایشی طبیعی (Natural Cosmetics) به فرآورده هایی گفته می شود که در فرمولاسیون آن ها از مواد اولیه با منشأ طبیعی مانند عصاره های گیاهی، روغن های گیاهی، کره های طبیعی، اسانس ها، موم ها، مواد معدنی و ترکیبات حاصل از منابع طبیعی استفاده شده است.
این محصولات با هدف پاکسازی، مراقبت، نرم کنندگی، مرطوب کنندگی، محافظت و بهبود ظاهر پوست و مو تولید می شوند. از جمله آن ها می توان به کرم های گیاهی، روغن های مراقبت از پوست، شامپوهای طبیعی، صابون های گیاهی، ماسک های صورت، بالم لب، لوسیون ها و محصولات مراقبت از مو اشاره کرد.
با افزایش تقاضا برای محصولات آرایشی با ترکیبات طبیعی و گیاهی، کنترل کیفیت و ارزیابی ایمنی این فرآورده ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. طبیعی بودن مواد اولیه به تنهایی به معنای ایمن بودن محصول نیست؛ زیرا عصاره های گیاهی و اسانس ها نیز ممکن است حاوی ترکیبات حساسیت زا، آلاینده های شیمیایی، فلزات سنگین یا آلودگی های میکروبی باشند.
آزمایش محصولات آرایشی طبیعی شامل مجموعه ای از آزمون های شیمیایی، فیزیکوشیمیایی، میکروبی، پایداری و ارزیابی ایمنی است که متناسب با ترکیبات، نوع محصول، محل مصرف و گروه مصرف کننده انتخاب می شوند.
اهمیت آزمایش محصولات آرایشی طبیعی
محصولات آرایشی طبیعی به دلیل استفاده از عصاره های گیاهی، روغن های طبیعی و ترکیبات زیستی ممکن است از نظر ترکیب شیمیایی و پایداری با محصولات آرایشی متداول تفاوت داشته باشند.
برای مثال، روغن های گیاهی ممکن است در معرض اکسیداسیون قرار بگیرند، عصاره های گیاهی ممکن است ترکیبات موثره متفاوتی داشته باشند و محصولات حاوی آب و مواد گیاهی نیز می توانند مستعد رشد میکروارگانیسم ها باشند.
مهم ترین اهداف آزمایش این محصولات عبارت اند از:
-
بررسی کیفیت و خلوص مواد اولیه طبیعی و گیاهی
-
شناسایی و اندازه گیری ترکیبات موثره گیاهی
-
ارزیابی آلودگی میکروبی و قارچی
-
بررسی فلزات سنگین و آلاینده های شیمیایی
-
اندازه گیری مواد نگهدارنده و کنترل مقدار مصرف آن ها
-
ارزیابی پایداری فیزیکی و شیمیایی فرمولاسیون
-
بررسی احتمال ایجاد حساسیت و تحریک پوستی
-
ارزیابی اثربخشی سیستم نگهدارنده در محصولات حاوی آب
-
بررسی کیفیت روغن ها، عصاره ها و اسانس های مورد استفاده
-
کنترل انطباق محصول با الزامات قانونی و استانداردهای مرتبط
انواع محصولات آرایشی طبیعی قابل آزمایش
محصولات مراقبت از پوست با ترکیبات طبیعی
این گروه شامل فرآورده هایی است که برای پاکسازی، آبرسانی، نرم کنندگی و مراقبت از پوست استفاده می شوند:
-
کرم های مرطوب کننده گیاهی
-
کرم های ضد چروک با ترکیبات طبیعی
-
سرم های گیاهی پوست
-
لوسیون های طبیعی
-
ماسک های گیاهی صورت
-
ژل های آبرسان طبیعی
-
روغن های مراقبت از پوست
-
محصولات حاوی آلوئه ورا، بابونه، گل رز و چای سبز
آزمون های این گروه می توانند شامل تعیین pH، ویسکوزیته، بررسی پایداری، شناسایی مواد موثره، کنترل آلودگی میکروبی و آزمون اثربخشی نگهدارنده باشند.
محصولات مراقبت از مو با ترکیبات طبیعی
این محصولات برای پاکسازی، تقویت، نرم کنندگی و مراقبت از مو و پوست سر تولید می شوند:
-
شامپوهای گیاهی
-
نرم کننده های طبیعی مو
-
ماسک های گیاهی مو
-
روغن های طبیعی مو
-
سرم های گیاهی تقویت مو
-
محصولات حاوی عصاره رزماری، گزنه، آلوئه ورا و روغن آرگان
در این محصولات، بررسی pH، ویسکوزیته، پایداری، کیفیت ترکیبات گیاهی، آلودگی میکروبی و میزان مواد نگهدارنده اهمیت دارد.
روغن ها و کره های طبیعی آرایشی
روغن ها و کره های گیاهی از مواد اولیه پرکاربرد در تولید محصولات آرایشی طبیعی هستند.
نمونه های رایج عبارت اند از:
-
روغن آرگان
-
روغن جوجوبا
-
روغن نارگیل
-
روغن بادام شیرین
-
روغن زیتون
-
روغن آووکادو
-
کره شی باتر
-
کره کاکائو
در این محصولات، آزمون های تعیین عدد اسیدی، عدد پراکسید، عدد یدی، عدد صابونی، پروفایل اسیدهای چرب و بررسی اکسیداسیون برای ارزیابی کیفیت و تشخیص فساد روغن اهمیت دارند.
محصولات آرایشی حاوی عصاره های گیاهی
این گروه شامل فرآورده هایی است که در فرمولاسیون آن ها از عصاره های گیاهی به عنوان ترکیبات فعال یا عملکردی استفاده می شود:
-
کرم های حاوی عصاره بابونه
-
محصولات حاوی عصاره چای سبز
-
فرآورده های حاوی عصاره شیرین بیان
-
محصولات حاوی عصاره آلوئه ورا
-
محصولات حاوی عصاره انار
-
فرآورده های حاوی عصاره رزماری
-
محصولات حاوی عصاره کالاندولا
در این گروه، شناسایی ترکیبات شاخص گیاهی، اندازه گیری مواد موثره، بررسی آلودگی های احتمالی و کنترل کیفیت عصاره ها اهمیت ویژه ای دارد.
صابون ها و محصولات پاک کننده طبیعی
این محصولات شامل صابون های گیاهی، شوینده های طبیعی صورت و بدن و فرآورده های پاک کننده حاوی روغن ها و عصاره های گیاهی هستند.
آزمون های مرتبط شامل تعیین pH، مقدار مواد فعال سطحی در صورت وجود، قلیائیت آزاد در صابون، رطوبت، مواد نامحلول، پایداری و بررسی آلودگی میکروبی است.
محصولات آرایشی طبیعی لب و بدن
این گروه شامل بالم لب، کره بدن، اسکراب های طبیعی، روغن های ماساژ و محصولات مراقبتی حاوی مواد طبیعی است.
در این محصولات، بررسی خلوص مواد اولیه، کیفیت روغن ها و موم ها، پایداری، آلودگی میکروبی و ترکیبات شیمیایی ناخواسته اهمیت دارد.
مهم ترین آزمون های محصولات آرایشی طبیعی
آزمون های شناسایی و اندازه گیری ترکیبات موثره گیاهی
در محصولات آرایشی طبیعی، عصاره ها و ترکیبات گیاهی ممکن است نقش اصلی در عملکرد محصول داشته باشند. بنابراین شناسایی و اندازه گیری ترکیبات شاخص یا نشانگر (Marker Compounds) برای کنترل کیفیت مواد اولیه و محصول نهایی اهمیت دارد.
این آزمون ها با توجه به نوع گیاه و ترکیب مورد نظر می توانند با روش های زیر انجام شوند:
-
HPLC: شناسایی و اندازه گیری ترکیباتی مانند پلی فنول ها، فلاونوئیدها، اسیدهای فنولیک و برخی ویتامین ها.
-
GC و GC-MS: بررسی ترکیبات فرار، اسانس ها و پروفایل مواد معطر گیاهی.
-
FTIR: بررسی گروه های عاملی و کمک به شناسایی مواد اولیه و ترکیبات.
-
UV-Vis: اندازه گیری برخی ترکیبات دارای جذب نوری مشخص.
-
TLC و HPTLC: شناسایی کیفی و مقایسه الگوی ترکیبات عصاره های گیاهی.
برای مثال، در عصاره چای سبز می توان ترکیبات کاتچینی، در عصاره شیرین بیان گلیسیریزین و در اسانس های گیاهی اجزای فرار شاخص را بررسی کرد. روش آزمون باید برای همان ماده و ماتریس اعتبارسنجی یا صحه گذاری شده باشد.
آزمون فلزات سنگین و عناصر ناخواسته
مواد اولیه طبیعی ممکن است در اثر شرایط رشد گیاه، خاک، آب، آلودگی محیطی یا فرایند تولید به عناصر ناخواسته آلوده شوند.
مهم ترین عناصر مورد بررسی عبارت اند از:
-
سرب (Lead)
-
کادمیوم (Cadmium)
-
آرسنیک (Arsenic)
-
جیوه (Mercury)
-
نیکل (Nickel)
-
کروم (Chromium)
-
کبالت (Cobalt)
برای اندازه گیری این عناصر می توان از روش های ICP-MS، ICP-OES و AAS استفاده کرد. انتخاب روش به نوع عنصر، غلظت مورد انتظار و ویژگی های نمونه بستگی دارد.
آزمون باقی مانده سموم کشاورزی
عصاره ها و مواد اولیه گیاهی ممکن است حاوی باقی مانده سموم مورد استفاده در کشت و نگهداری گیاه باشند.
این آزمون با هدف شناسایی و اندازه گیری باقی مانده آفت کش ها انجام می شود و روش هایی مانند GC-MS/MS و LC-MS/MS، متناسب با ترکیبات هدف، در آن کاربرد دارند.
نوع سموم مورد بررسی باید بر اساس منبع گیاه، سابقه کشت، نوع ماده اولیه و ارزیابی ریسک تعیین شود.
آزمون حلال های باقی مانده
در فرایند استخراج ترکیبات گیاهی ممکن است از حلال هایی مانند اتانول، متانول، هگزان، اتیل استات یا سایر حلال های آلی استفاده شود.
اگر فرایند استخراج و خالص سازی به درستی کنترل نشود، بخشی از حلال ممکن است در عصاره باقی بماند.
اندازه گیری حلال های باقی مانده با روش هایی مانند Headspace GC و GC-FID یا GC-MS انجام می شود. انتخاب حلال های هدف به روش استخراج و مشخصات ماده اولیه وابسته است.
آزمون آلودگی میکروبی
وجود آب، عصاره های گیاهی و مواد آلی در فرمولاسیون محصولات آرایشی طبیعی می تواند شرایط مناسبی برای رشد میکروارگانیسم ها ایجاد کند.
آزمون های میکروبی متناسب با نوع محصول شامل موارد زیر هستند:
-
شمارش باکتری های هوازی مزوفیل
-
شمارش مخمر و کپک
-
شناسایی باکتری Escherichia coli
-
شناسایی باکتری Staphylococcus aureus
-
شناسایی باکتری Pseudomonas aeruginosa
-
شناسایی قارچ Candida albicans
-
بررسی سایر میکروارگانیسم های مشخص بر اساس ارزیابی ریسک
در محصولات حاوی آب و عصاره های گیاهی، کنترل آلودگی میکروبی اهمیت ویژه ای دارد. در مقابل، برخی محصولات بدون آب مانند روغن های خالص یا فرآورده های دارای فعالیت آبی بسیار پایین ممکن است در گروه محصولات با ریسک میکروبی پایین قرار بگیرند؛ اما این موضوع باید با ارزیابی ریسک مستند شود.
آزمون چالش نگهدارنده (Preservative Efficacy Test)
محصولات آرایشی طبیعی که دارای فاز آبی هستند، برای جلوگیری از رشد میکروارگانیسم ها ممکن است به سیستم نگهدارنده نیاز داشته باشند.
در آزمون چالش نگهدارنده، محصول به صورت کنترل شده با میکروارگانیسم های آزمون تلقیح می شود و کاهش تعداد میکروارگانیسم ها در زمان های مشخص مورد بررسی قرار می گیرد.
این آزمون برای ارزیابی عملکرد سیستم نگهدارنده در فرمولاسیون نهایی استفاده می شود. وجود نگهدارنده با منشأ طبیعی یا استفاده از ترکیباتی مانند اسانس ها به تنهایی اثربخشی کافی سیستم نگهدارنده را اثبات نمی کند.
آزمون ویژگی های فیزیکوشیمیایی
این آزمون ها برای بررسی کیفیت، یکنواختی و عملکرد فرمولاسیون انجام می شوند و با توجه به نوع محصول می توانند شامل موارد زیر باشند:
-
اندازه گیری pH
-
تعیین ویسکوزیته
-
اندازه گیری چگالی
-
بررسی رنگ و بو
-
تعیین رطوبت
-
بررسی میزان مواد جامد
-
ارزیابی یکنواختی ظاهری
-
بررسی پایداری امولسیون
-
تعیین مقدار مواد موثره و نگهدارنده ها
برای مثال، در کرم های گیاهی پایداری امولسیون و ویسکوزیته اهمیت دارد؛ در شامپوهای طبیعی، pH و ویسکوزیته از شاخص های مهم کنترل کیفیت هستند.
آزمون کیفیت روغن های گیاهی و اسانس ها
روغن های گیاهی ممکن است در اثر تماس با اکسیژن، نور، گرما و رطوبت دچار اکسیداسیون و افت کیفیت شوند.
مهم ترین آزمون های کنترل کیفیت روغن ها عبارت اند از:
-
عدد اسیدی (Acid Value)
-
عدد پراکسید (Peroxide Value)
-
عدد یدی (Iodine Value)
-
عدد صابونی (Saponification Value)
-
پروفایل اسیدهای چرب (Fatty Acid Profile)
-
بررسی ترکیبات فرار اسانس ها
-
شناسایی ترکیبات شاخص و بررسی احتمال تقلب
این آزمون ها به تشخیص فساد اکسیداتیو، بررسی اصالت و ارزیابی کیفیت روغن های مورد استفاده در محصولات آرایشی کمک می کنند.
آزمون پایداری محصولات آرایشی طبیعی
پایداری محصولات طبیعی ممکن است تحت تاثیر نور، دما، اکسیژن و شرایط نگهداری قرار بگیرد.
در آزمون های پایداری، تغییرات محصول در طول زمان بررسی می شود؛ از جمله:
-
تغییر رنگ و بو
-
تغییر pH
-
تغییر ویسکوزیته
-
جداشدگی فازهای امولسیون
-
تشکیل رسوب
-
تغییر غلظت ترکیبات موثره
-
تغییر کیفیت روغن ها و اسانس ها
-
تغییر وضعیت میکروبی در صورت نیاز
آزمون های پایداری تسریع شده و شرایط نگهداری واقعی، متناسب با نوع فرمولاسیون و بسته بندی طراحی می شوند.
آزمون تحریک پوستی و حساسیت زایی
طبیعی بودن ترکیبات به معنی نبود احتمال تحریک یا حساسیت نیست. اسانس ها، عصاره های گیاهی و برخی ترکیبات معطر می توانند در افراد حساس واکنش پوستی ایجاد کنند.
ارزیابی ایمنی باید بر اساس ترکیب محصول، غلظت مواد، محل مصرف، دفعات استفاده و گروه مصرف کننده انجام شود.
روش های ارزیابی ممکن است شامل بررسی داده های ایمنی مواد اولیه، ارزیابی سمیت، روش های آزمایشگاهی جایگزین و در شرایط مشخص آزمون های مرتبط با تحریک پوستی باشد. انتخاب روش باید با الزامات قانونی و اصول اخلاقی مربوط سازگار باشد.
استانداردها و مراجع معتبر آزمایش محصولات آرایشی طبیعی
آزمایش محصولات آرایشی طبیعی بر اساس مجموعه ای از استانداردهای اختصاصی محصولات آرایشی، روش های آزمون شیمیایی و میکروبی، دستورالعمل های ارزیابی ایمنی و الزامات قانونی انجام می شود.
نکته مهم این است که استاندارد مستقلی که تمام آزمون های محصولات آرایشی طبیعی را پوشش دهد وجود ندارد. استانداردهای مورد استفاده عمدتاً همان استانداردهای عمومی محصولات آرایشی هستند و بر اساس ترکیبات طبیعی، نوع فرمولاسیون و کاربرد محصول انتخاب می شوند.
استانداردهای مرتبط با تعریف و شاخص طبیعی بودن محصولات
۱. استاندارد ISO 16128-1:2016
Guidelines on Technical Definitions and Criteria for Natural and Organic Cosmetic Ingredients and Products – Part 1: Definitions for Ingredients
این استاندارد تعاریف و دسته بندی مواد اولیه طبیعی، مواد با منشأ طبیعی، مواد آلی و مواد با منشأ آلی را مشخص می کند.
در این استاندارد، مواد اولیه بر اساس منشأ و نحوه تولید و فرآوری آن ها دسته بندی می شوند. برای مثال، روغن های گیاهی، عصاره های طبیعی و برخی مواد حاصل از فرایندهای فیزیکی یا زیستی می توانند در دسته های تعریف شده قرار بگیرند.
نسخه 2016 این استاندارد در سال 2022 بازبینی و تایید شده است. بازنگری نسخه جدید آن در سال 2026 در دست توسعه قرار دارد.
۲. استاندارد ISO 16128-2:2017
Guidelines on Technical Definitions and Criteria for Natural and Organic Cosmetic Ingredients and Products – Part 2: Criteria for Ingredients and Products
این استاندارد روش محاسبه شاخص های زیر را برای مواد اولیه و محصولات آرایشی مشخص می کند:
-
Natural Index
-
Natural Origin Index
-
Organic Index
-
Organic Origin Index
با استفاده از این چارچوب می توان سهم مواد طبیعی و با منشأ طبیعی را در فرمولاسیون محصول محاسبه کرد.
نکته مهم: استانداردهای ISO 16128-1 و ISO 16128-2 به تنهایی ایمنی محصول، کیفیت میکروبی، اثربخشی، سازگاری پوستی یا صحت تمام ادعاهای تبلیغاتی را تایید نمی کنند. این استانداردها چارچوب فنی تعریف و محاسبه شاخص های طبیعی و آلی را ارائه می دهند و معادل گواهی ارگانیک یا مجوز عرضه محصول نیستند.
استانداردهای میکروبی محصولات آرایشی طبیعی
۳. استاندارد ISO 17516:2026
Cosmetics – Microbiology – Microbiological Limits
این استاندارد حدود قابل قبول آلودگی میکروبی محصولات آرایشی نهایی را مشخص می کند.
پارامترهای میکروبی و حدود پذیرش بر اساس گروه محصول و حساسیت مصرف کننده تعیین می شوند. این استاندارد برای کنترل کیفیت میکروبی انواع محصولات آرایشی طبیعی و متداول کاربرد دارد.
نسخه جدید ISO 17516:2026 در نوامبر 2026 منتشر شده و جایگزین نسخه ISO 17516:2014 شده است. بنابراین برای تدوین روش های جدید و ارزیابی انطباق باید نسخه 2026 مدنظر قرار گیرد.
۴. استاندارد ISO 21149:2017
Cosmetics – Microbiology – Enumeration and Detection of Aerobic Mesophilic Bacteria
این استاندارد روش شمارش و شناسایی باکتری های هوازی مزوفیل در محصولات آرایشی را مشخص می کند.
برای بررسی بار میکروبی کرم های گیاهی، شامپوها، لوسیون ها و سایر محصولات آرایشی طبیعی حاوی آب کاربرد دارد.
۵. استاندارد ISO 16212:2017
Cosmetics – Microbiology – Enumeration of Yeast and Mould
این استاندارد برای شمارش مخمرها و کپک ها در محصولات آرایشی استفاده می شود.
در محصولات حاوی عصاره های گیاهی و مواد اولیه طبیعی، کنترل آلودگی قارچی اهمیت ویژه ای دارد.
۶. استاندارد ISO 18416:2015
Cosmetics – Microbiology – Detection of Candida albicans
این استاندارد روش شناسایی قارچ Candida albicans را در محصولات آرایشی مشخص می کند.
۷. استاندارد ISO 21150:2015
Cosmetics – Microbiology – Detection of Escherichia coli
این استاندارد برای شناسایی باکتری Escherichia coli در محصولات آرایشی کاربرد دارد.
۸. استاندارد ISO 22717:2015
Cosmetics – Microbiology – Detection of Pseudomonas aeruginosa
این استاندارد روش شناسایی باکتری Pseudomonas aeruginosa را در محصولات آرایشی مشخص می کند.
۹. استاندارد ISO 22718:2015
Cosmetics – Microbiology – Detection of Staphylococcus aureus
این استاندارد برای شناسایی باکتری Staphylococcus aureus در محصولات آرایشی استفاده می شود.
استانداردهای ISO 18416، ISO 21150، ISO 22717 و ISO 22718 برای کنترل میکروارگانیسم های مشخص در محصولات آرایشی اهمیت دارند.
۱۰. استاندارد ISO 18415:2017
Cosmetics – Microbiology – Detection of Specified and Non-specified Microorganisms
این استاندارد راهنمای شناسایی میکروارگانیسم های مشخص و سایر میکروارگانیسم های هوازی مزوفیل در محصولات آرایشی را ارائه می کند.
۱۱. استاندارد ISO 21148:2017
Cosmetics – Microbiology – General Instructions for Microbiological Examination
این استاندارد دستورالعمل های عمومی انجام آزمون های میکروبی محصولات آرایشی را مشخص می کند و در آماده سازی نمونه، اجرای آزمون و بررسی نتایج مورد استفاده قرار می گیرد.
۱۲. استاندارد ISO 11930:2019 + Amd 1:2022
Cosmetics – Microbiology – Evaluation of the Antimicrobial Protection of a Cosmetic Product
این استاندارد برای ارزیابی عملکرد سیستم نگهدارنده و حفاظت ضد میکروبی محصولات آرایشی کاربرد دارد.
در این استاندارد، آزمون اثربخشی نگهدارنده یا Preservative Efficacy Test و ارزیابی حفاظت میکروبی کلی محصول بر اساس ارزیابی ریسک مورد توجه قرار می گیرد.
این آزمون برای بسیاری از کرم ها، لوسیون ها، شامپوها و محصولات طبیعی حاوی آب اهمیت دارد. البته محصولاتی که بر اساس ارزیابی ریسک، در گروه کم خطر میکروبی قرار می گیرند ممکن است به آزمون چالش نگهدارنده نیاز نداشته باشند.
نسخه 2019 همراه با اصلاحیه 2022 مرجع منتشر شده است و نسخه جدید آن در مرحله تدوین قرار دارد.
۱۳. استاندارد ISO 29621:2017
Cosmetics – Microbiology – Guidelines for the Risk Assessment and Identification of Microbiologically Low-risk Products
این استاندارد راهنمای ارزیابی ریسک میکروبی محصولات آرایشی و شناسایی محصولاتی است که به دلیل ویژگی های فرمولاسیون، ریسک پایین تری از نظر رشد میکروبی دارند.
برای مثال، برخی محصولات بدون آب، محصولات با فعالیت آبی پایین یا فرمولاسیون هایی با شرایط نامساعد برای رشد میکروارگانیسم ها ممکن است در این گروه قرار بگیرند.
این استاندارد به معنی معافیت خودکار تمام محصولات روغنی یا طبیعی از آزمون میکروبی نیست؛ تصمیم باید بر اساس ارزیابی ریسک مستند اتخاذ شود.
استانداردهای آزمون مواد شیمیایی و فلزات سنگین
۱۴. استاندارد ISO 21392:2021
Cosmetics – Analytical Methods – Measurement of Traces of Heavy Metals in Cosmetic Finished Products Using ICP/MS Technique
این استاندارد روش اندازه گیری مقادیر کم فلزات سنگین در محصولات آرایشی نهایی با استفاده از دستگاه ICP-MS را مشخص می کند.
عناصر اصلی تحت پوشش این استاندارد عبارت اند از:
-
سرب
-
کادمیوم
-
آرسنیک
-
جیوه
-
کروم
-
کبالت
-
نیکل
-
آنتیموان
این روش برای بررسی آلودگی های عنصری در محصولات آرایشی طبیعی، به ویژه فرآورده های حاوی مواد معدنی، رنگدانه ها و عصاره های گیاهی، قابل استفاده است. برای عناصر خارج از دامنه اصلی استاندارد، تناسب و اعتبار روش باید جداگانه اثبات شود.
۱۵. استاندارد ISO/TS 22176:2020
Cosmetics – Analytical Methods – Development of a Global Approach for Validation of Quantitative Analytical Methods
این سند فنی برای توسعه و اعتبارسنجی روش های کمی تجزیه و تحلیل محصولات آرایشی کاربرد دارد.
در آزمون هایی مانند اندازه گیری مواد موثره گیاهی، نگهدارنده ها، ترکیبات شیمیایی و آلاینده ها، اعتبارسنجی روش برای اطمینان از صحت و دقت نتایج اهمیت دارد.
استانداردهای پایداری و تولید محصولات آرایشی
۱۶. استاندارد ISO/TR 18811:2018
Cosmetics – Guidelines on the Stability Testing of Cosmetic Products
این گزارش فنی راهنمای طراحی آزمون های پایداری محصولات آرایشی است.
در این چارچوب، شرایط آزمون باید متناسب با فرمولاسیون، نوع بسته بندی، شرایط نگهداری و نحوه مصرف محصول تعیین شود.
این سند یک برنامه ثابت و یکسان برای تمام محصولات تعیین نمی کند؛ بلکه چارچوب علمی انتخاب روش ها و شرایط مناسب آزمون پایداری را ارائه می دهد.
۱۷. استاندارد ISO 22716:2007
Cosmetics – Good Manufacturing Practices (GMP) – Guidelines on Good Manufacturing Practices
این استاندارد الزامات و راهنمای اصول تولید خوب محصولات آرایشی را مشخص می کند.
موضوعات اصلی آن عبارت اند از:
-
کنترل مواد اولیه و مواد بسته بندی
-
شرایط بهداشتی تولید
-
کنترل فرایند ساخت
-
کنترل کیفیت محصول نهایی
-
نگهداری و انبارش
-
مستندسازی و ردیابی محصول
-
مدیریت شکایات و محصولات نامنطبق
این استاندارد یک روش آزمون آزمایشگاهی نیست؛ بلکه چارچوبی برای مدیریت کیفیت تولید محصولات آرایشی محسوب می شود.
الزامات قانونی محصولات آرایشی طبیعی
۱۸. مقررات Regulation (EC) No 1223/2009
این مقررات چارچوب اصلی قانونی عرضه محصولات آرایشی در اتحادیه اروپا را مشخص می کند.
بر اساس این مقررات، پیش از عرضه محصول آرایشی به بازار باید ارزیابی ایمنی آن انجام شود و گزارش ایمنی محصول آرایشی (Cosmetic Product Safety Report یا CPSR) تهیه شود.
این ارزیابی باید مواردی مانند ترکیبات محصول، میزان مواجهه مصرف کننده، محل مصرف، شرایط استفاده و اطلاعات ایمنی مواد اولیه را در نظر بگیرد.
این مقررات برای محصولات طبیعی نیز کاربرد دارد و طبیعی بودن مواد اولیه باعث معافیت محصول از الزامات ایمنی نمی شود.
مراحل انجام آزمایش محصولات آرایشی طبیعی
فرایند آزمایشگاهی این محصولات بر اساس نوع فرمولاسیون و آزمون های درخواستی انجام می شود و معمولاً شامل مراحل زیر است:
-
دریافت و شناسایی نمونه: ثبت نام محصول، نوع فرمولاسیون، ترکیبات اعلام شده، کاربرد و اطلاعات تولید.
-
بررسی مواد اولیه: ارزیابی کیفیت عصاره های گیاهی، روغن ها، اسانس ها، مواد معدنی و سایر ترکیبات طبیعی.
-
تعیین آزمون های مورد نیاز: انتخاب آزمون های شیمیایی، میکروبی، فیزیکوشیمیایی و پایداری بر اساس نوع محصول و الزامات قانونی.
-
آماده سازی نمونه: انجام مراحل آماده سازی متناسب با ماهیت نمونه و روش آزمون.
-
انجام آزمون های شیمیایی: اندازه گیری مواد موثره، فلزات سنگین، باقی مانده سموم، حلال های باقی مانده و سایر ترکیبات هدف.
-
انجام آزمون های میکروبی: بررسی بار میکروبی، مخمر و کپک و شناسایی میکروارگانیسم های مشخص.
-
ارزیابی ویژگی های فیزیکوشیمیایی و پایداری: بررسی pH، ویسکوزیته، ظاهر، رنگ، بو و تغییرات محصول در شرایط نگهداری.
-
تحلیل و گزارش نتایج: مقایسه نتایج با مشخصات فنی، حدود پذیرش و الزامات استانداردهای مرتبط.
انتخاب آزمون های مورد نیاز بر اساس نوع محصول
همه محصولات آرایشی طبیعی به مجموعه آزمون های یکسان نیاز ندارند. آزمون های ضروری بر اساس نوع فرمولاسیون و کاربرد محصول انتخاب می شوند.
-
کرم های گیاهی و لوسیون های طبیعی: آزمون های میکروبی، چالش نگهدارنده، pH، ویسکوزیته، پایداری، فلزات سنگین و شناسایی ترکیبات موثره.
-
شامپوهای گیاهی: آزمون های میکروبی، چالش نگهدارنده، pH، ویسکوزیته، مواد فعال سطحی و پایداری.
-
روغن های طبیعی پوست و مو: عدد اسیدی، عدد پراکسید، پروفایل اسیدهای چرب، بررسی ترکیبات و ارزیابی اکسیداسیون.
-
عصاره های گیاهی آرایشی: شناسایی ترکیبات شاخص، تعیین مقدار مواد موثره، بررسی حلال های باقی مانده، فلزات سنگین و آلودگی میکروبی متناسب با نوع عصاره.
-
صابون های گیاهی: pH، قلیائیت آزاد، رطوبت، مواد نامحلول و آزمون های میکروبی متناسب با محصول.
-
بالم لب و محصولات مراقبتی بدون آب: بررسی کیفیت روغن ها و موم ها، پایداری، آلودگی های شیمیایی و ارزیابی ریسک میکروبی.
اهمیت انتخاب آزمایشگاه همکار غذا و دارو برای محصولات آرایشی طبیعی
کنترل کیفیت محصولات آرایشی طبیعی نیازمند آشنایی با روش های تخصصی آنالیز مواد گیاهی، آزمون های میکروبی محصولات آرایشی و الزامات ارزیابی ایمنی است.
هنگام انتخاب آزمایشگاه باید به موارد زیر توجه شود:
-
وجود آزمون های مورد نیاز در دامنه صلاحیت آزمایشگاه
-
استفاده از روش های معتبر و متناسب با نوع نمونه
-
توانایی شناسایی و اندازه گیری ترکیبات موثره گیاهی
-
امکان بررسی آلودگی های میکروبی و قارچی
-
توانایی اندازه گیری فلزات سنگین و آلاینده های شیمیایی
-
اعتبارسنجی یا صحه گذاری روش های آزمون
-
استفاده از تجهیزات مناسب مانند HPLC، GC-MS و ICP-MS در آزمون های مرتبط
-
ارائه گزارش آزمون قابل استناد و مستند
سنجش ساناژن می تواند نیازهای آزمون و کنترل کیفیت محصولات آرایشی طبیعی را بر اساس نوع محصول، ترکیبات فرمولاسیون و الزامات استانداردی بررسی کند. انجام هر آزمون منوط به قرار داشتن آن در دامنه صلاحیت و امکانات فنی تایید شده آزمایشگاه است.
مشاوره و ثبت درخواست آزمون
جهت مشاوره انتخاب آزمون های مورد نیاز محصول و دریافت اطلاعات درباره نحوه ارسال نمونه، با کارشناسان سنجش ساناژن تماس بگیرید.
روشهای ارتباط با ما:
📱 پیامرسان بله: 989900100182+
📞 تماس تلفنی: 982191010809+
📧 ایمیل: ssanagene@gmail.com
دیدگاه خود را بنویسید