گاز وازلینه (Petrolatum Gauze) یکی از پانسمان های موضعی مورد استفاده در مراقبت از زخم است که از یک لایه گاز پزشکی، معمولا بافته شده از الیاف پنبه ای یا سلولزی، تشکیل شده و با وازلین سفید پزشکی (White Medical Petrolatum) آغشته یا پوشش داده می شود.

وجود لایه وازلین روی سطح گاز باعث کاهش چسبندگی پانسمان به بستر زخم می شود و به همین دلیل، هنگام تعویض پانسمان احتمال آسیب مجدد به بافت، درد و خونریزی کاهش می یابد. این محصول معمولا به صورت استریل عرضه می شود و بسته به کاربرد، در ابعاد و شکل های مختلف تولید می شود.

از آنجا که گاز وازلینه با پوست آسیب دیده و بافت زخم تماس مستقیم دارد، ارزیابی زیست سازگاری آن برای اطمینان از ایمنی محصول و شناسایی خطرات احتمالی ناشی از مواد اولیه، افزودنی ها، فرآیند تولید، بسته بندی و روش استریل سازی اهمیت دارد.

در این مقاله، آزمون های زیستی، شیمیایی و میکروبیولوژیک مرتبط با ارزیابی ایمنی گاز وازلینه و نحوه انتخاب آنها بر اساس استانداردهای مرتبط بررسی می شود.

 

گاز وازلینه چیست و چه کاربردی دارد؟

گاز وازلینه از دو جزء اصلی تشکیل می شود:

• گاز پزشکی (Medical Gauze): لایه پارچه ای محصول که معمولا از پنبه یا الیاف سلولزی ساخته می شود.
• وازلین سفید پزشکی (White Petrolatum): ماده ای با خلوص کنترل شده که سطح گاز را پوشش می دهد و خاصیت غیرچسبنده ایجاد می کند.

در برخی محصولات مشابه ممکن است ترکیبات دیگری مانند Bismuth Tribromophenate نیز وجود داشته باشد. این محصولات از نظر ترکیب شیمیایی با گاز وازلینه ساده تفاوت دارند و وجود چنین افزودنی هایی باید در ارزیابی زیستی و شیمیایی محصول لحاظ شود.

کاربردهای گاز وازلینه

این محصول در شرایط مختلف بالینی استفاده می شود، از جمله:

• پوشاندن زخم های سطحی و آسیب های پوستی
• پانسمان برخی سوختگی های سطحی و با ضخامت نسبی
• مراقبت از محل برداشت یا پیوند پوست
• پوشش زخم های جراحی و اطراف بخیه ها
• محافظت از بافت های حساس در برابر تماس مستقیم با پانسمان ثانویه
• استفاده در اطراف برخی لوله ها و درن ها برای کاهش اصطکاک و چسبندگی

مکانیسم عملکرد

وازلین موجود در ساختار گاز، یک لایه نیمه انسدادی روی سطح زخم ایجاد می کند. این لایه به حفظ رطوبت محیط زخم کمک می کند و مانع خشک شدن و چسبیدن پانسمان به بافت می شود.

ساختار مشبک گاز نیز اجازه می دهد بخشی از ترشحات زخم از آن عبور کرده و توسط پانسمان ثانویه جذب شود. بنابراین، گاز وازلینه به تنهایی برای زخم هایی با ترشح زیاد مناسب نیست و معمولا همراه با یک پانسمان جاذب ثانویه استفاده می شود.

نکته مهم این است که گاز وازلینه ساده به خودی خود خاصیت ضدعفونی کننده یا ضدباکتریایی ندارد. نباید آن را با محصولاتی مانند Xeroform که حاوی Bismuth Tribromophenate هستند، یکسان در نظر گرفت.

 

چرا ارزیابی زیست سازگاری گاز وازلینه اهمیت دارد؟

گاز وازلینه در گروه محصولاتی قرار می گیرد که با پوست آسیب دیده و سطح زخم تماس مستقیم دارند. در چنین شرایطی، مواد تشکیل دهنده محصول ممکن است از طریق تماس موضعی یا آزادسازی ترکیبات شیمیایی بر بافت زنده اثر بگذارند.

منابع احتمالی خطر عبارت اند از:

• ناخالصی های موجود در وازلین و مواد اولیه
• مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید گاز
• ترکیبات حاصل از شستشو، سفیدگری یا تکمیل پارچه
• مواد کمکی مورد استفاده در فرآیند آغشته سازی
• افزودنی های احتمالی محصول
• ترکیبات آزادشده از بسته بندی
• باقی مانده مواد استریل کننده، به ویژه در صورت استفاده از اتیلن اکساید

ارزیابی زیست سازگاری به تولیدکننده کمک می کند تا خطرات احتمالی محصول را شناسایی کند، مناسب بودن مواد اولیه را بررسی نماید، اثر تغییر تأمین کننده یا فرآیند تولید را ارزیابی کند و مستندات علمی لازم را برای پرونده فنی و ارائه به مراجع نظارتی فراهم آورد.

 

طبقه بندی گاز وازلینه بر اساس ISO 10993-1

انتخاب آزمون های زیست سازگاری باید با توجه به نوع تماس محصول با بدن، بافت در تماس و مدت تماس انجام شود.

بر اساس چارچوب طبقه بندی استاندارد ISO 10993-1، گاز وازلینه معمولی در گروه تجهیزات پزشکی با تماس سطحی (Surface Device) قرار می گیرد.

از نظر نوع بافت در تماس، طبقه بندی مناسب برای محصولی که مستقیما روی زخم قرار می گیرد عبارت است از Breached or Compromised Surface یعنی محصول با سطح پوستی آسیب دیده یا مختل شده تماس دارد، نه صرفا پوست سالم و دست نخورده.

طبقه بندی بر اساس مدت تماس

مدت تماس در انتخاب نقاط پایانی زیستی (Biological Endpoints) اهمیت دارد.

گروه تماس	مدت تماس
Limited	حداکثر 24 ساعت
Prolonged	بیشتر از 24 ساعت تا 30 روز
Long-term	بیشتر از 30 روز

در ارزیابی گاز وازلینه باید مدت تماس واقعی با بدن در نظر گرفته شود. برای مثال، اگر پانسمان هر روز تعویض شود، لزوما به این معنی نیست که مدت تماس محصول در طبقه Limited قرار می گیرد. الگوی استفاده، تعداد دفعات تعویض و مجموع مدت درمان باید در ارزیابی لحاظ شوند. همچنین باید توجه داشت که طبقه بندی زیستی بر اساس ISO 10993-1 با طبقه بندی ریسک رگولاتوری تجهیزات پزشکی مانند کلاس I، II یا III یکسان نیست. این دو طبقه بندی اهداف متفاوتی دارند.

 

اصول انتخاب آزمون های زیست سازگاری

استاندارد ISO 10993-1 یک فهرست ثابت از آزمون هایی که باید برای تمام تجهیزات پزشکی انجام شوند ارائه نمی کند. انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک و با در نظر گرفتن ویژگی های محصول انجام شود.

مهم ترین عوامل در این تصمیم گیری عبارت اند از:

• نوع و محل تماس محصول با بدن
• مدت و تکرار تماس
• ترکیب شیمیایی مواد اولیه
• فرآیند تولید و مواد کمکی مصرفی
• روش استریل سازی
• اطلاعات موجود درباره مواد تشکیل دهنده
• نتایج آزمون های قبلی و تجربه استفاده بالینی
• وجود افزودنی ها یا ترکیبات خاص در محصول

بنابراین، انجام تمام آزمون های زیست سازگاری برای هر گاز وازلینه الزامی نیست. تولیدکننده باید با استفاده از اطلاعات موجود و ارزیابی ریسک مشخص کند کدام نقاط پایانی زیستی برای محصول موردنظر اهمیت دارند.

 

آزمون های زیستی in vitro

آزمون های in vitro معمولا از نخستین مراحل ارزیابی زیست سازگاری هستند. این آزمون ها امکان بررسی اثر مواد یا عصاره محصول بر سلول ها و مدل های آزمایشگاهی را فراهم می کنند.

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity)

استاندارد مرجع: ISO 10993-5

آزمون سمیت سلولی برای بررسی اثر مواد تشکیل دهنده یا ترکیبات آزادشده از محصول بر زنده مانی و عملکرد سلول ها انجام می شود.

در گاز وازلینه، هدف اصلی بررسی احتمال آزادسازی ترکیباتی است که می توانند به سلول های در تماس با سطح زخم آسیب برسانند.

روش های متداول ارزیابی سمیت سلولی عبارت اند از:

• MTT
• NRU
• XTT
• Direct Contact
• Agar Diffusion

در بسیاری از موارد، روش عصاره گیری (Extract Method) برای ارزیابی محصولات پزشکی مناسب است. در این روش، عصاره محصول با استفاده از شرایط استخراج مشخص تهیه شده و سپس اثر آن بر سلول های کشت داده شده بررسی می شود.

رده سلولی L-929 یکی از مدل های متداول در آزمون سمیت سلولی است.

معیار تفسیر نتایج

در آزمون های کمی زنده مانی سلولی، کاهش زنده مانی سلول به کمتر از 70 درصد گروه کنترل منفی، معادل کاهش بیش از 30 درصدی زنده مانی سلولی است و به عنوان پاسخ سمیت سلولی در نظر گرفته می شود.

باید توجه داشت که طبقه بندی شدت سمیت به گروه هایی مانند خفیف، متوسط و شدید، یک طبقه بندی عمومی و الزام رسمی ISO 10993-5 برای پذیرش محصول نیست. معیار اصلی تفسیر باید با روش آزمون و الزامات استاندارد مرتبط باشد.

نکته اختصاصی درباره گاز وازلینه

وجود وازلین در ساختار محصول ممکن است بر فرآیند استخراج، تماس عصاره با سلول ها و حتی قرائت آزمون های رنگ سنجی مانند MTT و NRU اثر بگذارد. بنابراین، باید احتمال تداخل ماتریکس محصول با روش آزمون بررسی و در صورت نیاز، کنترل های مناسب برای ارزیابی تداخل در نظر گرفته شود.

 

آزمون های زیستی in vivo

آزمون های in vivo در شرایطی مطرح می شوند که اطلاعات حاصل از آزمون های in vitro، مشخصات شیمیایی و ارزیابی ریسک برای نتیجه گیری کافی نباشند.

آزمون تحریک و التهاب موضعی (Irritation)

استاندارد مرجع: ISO 10993-23

هدف از آزمون تحریک، بررسی توانایی محصول یا ترکیبات آزادشده از آن در ایجاد پاسخ التهابی یا تحریک موضعی در بافت است.

از آنجا که گاز وازلینه مستقیما با سطح زخم تماس دارد، بررسی احتمال تحریک موضعی اهمیت ویژه ای دارد.

روش های مورد استفاده می توانند شامل موارد زیر باشند:

• مدل های بازسازی شده اپیدرم انسانی (Reconstructed Human Epidermis)
• روش های in vitro و ex vivo معتبر
• روش های in vivo

انتخاب روش باید بر اساس ویژگی های محصول و هدف ارزیابی صورت گیرد.

در گاز وازلینه، ناخالصی های وازلین، باقی مانده مواد فرآیندی، ترکیبات حاصل از بسته بندی و افزودنی های احتمالی می توانند از منابع بالقوه تحریک باشند.

معیار پذیرش و تفسیر نتیجه به روش انتخاب شده وابسته است و نباید یک حد عددی واحد را برای تمام روش های تحریک در نظر گرفت.

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

استاندارد مرجع: ISO 10993-10

حساسیت زایی پوستی به توانایی یک ماده در ایجاد پاسخ ایمنی اختصاصی پس از تماس و حساس سازی اولیه گفته می شود.

در گاز وازلینه، این موضوع به ویژه در محصولاتی اهمیت دارد که به صورت مکرر روی زخم یا پوست آسیب دیده استفاده می شوند.

روش های شناخته شده برای ارزیابی حساسیت زایی عبارت اند از:

• Guinea Pig Maximization Test (GPMT)
• Buehler Test
• Local Lymph Node Assay (LLNA)

در ارزیابی این محصول باید به خلوص و کیفیت وازلین، ترکیبات افزودنی، مواد باقی مانده از فرآیند تولید و تغییرات احتمالی در مواد اولیه توجه شود.

نتیجه آزمون باید بر اساس روش انتخاب شده و معیارهای اختصاصی آن تفسیر شود. برای تمام روش های حساسیت زایی نمی توان یک درصد یا حد پذیرش عمومی تعیین کرد.

سمیت سیستمیک حاد (Acute Systemic Toxicity)

استاندارد مرجع: ISO 10993-11

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد اثرات سیستمیک پس از مواجهه با مواد یا عصاره های حاصل از محصول انجام می شود.

در گاز وازلینه، انجام این آزمون باید بر اساس ترکیب شیمیایی محصول، نوع مواد استخراج پذیر، میزان مواجهه و نتایج ارزیابی ریسک تصمیم گیری شود.

در صورت نیاز به آزمون، مواردی مانند وضعیت عمومی حیوان، تغییرات وزن بدن، علائم بالینی، بروز عوارض و مرگ و میر بررسی می شوند. بررسی های تکمیلی نیز در صورت لزوم و بر اساس پروتکل مطالعه انجام می شوند.

برای این آزمون نمی توان یک معیار عددی واحد را بدون توجه به طراحی مطالعه و روش انتخاب شده به عنوان معیار پذیرش تمام محصولات معرفی کرد.

سمیت سیستمیک تحت حاد و تحت مزمن (Subacute and Subchronic Toxicity)

این آزمون ها برای بررسی اثرات مواجهه تکراری یا طولانی مدت با مواد آزادشده از محصول استفاده می شوند.

در گاز وازلینه معمولی که برای مدت محدود استفاده می شود، این آزمون ها معمولا در اولویت اولیه قرار ندارند؛ اما اگر محصول برای مدت طولانی یا به دفعات زیاد استفاده شود، یا مواد شیمیایی نگران کننده ای در ارزیابی شناسایی شوند، ممکن است انجام ارزیابی های تکمیلی ضرورت پیدا کند.

بررسی پیروژنیسیته ناشی از مواد (Material-Mediated Pyrogenicity)

این ارزیابی با هدف بررسی احتمال ایجاد پاسخ تب زا ناشی از مواد و ترکیبات آزادشده از محصول انجام می شود.

باید بین پیروژنیسیته ناشی از مواد و آزمون اندوتوکسین باکتریایی تفاوت قائل شد.

آزمون BET برای شناسایی اندوتوکسین های باکتریایی طراحی شده است و تمام مواد پیروژن را شناسایی نمی کند. بنابراین، منفی بودن آزمون BET به تنهایی به معنی فقدان تمام عوامل تب زا نیست.

ارزیابی اثرات موضعی پس از کاشت (Local Effects after Implantation)

استاندارد مرجع: ISO 10993-6

این استاندارد برای بررسی پاسخ موضعی بافت به مواد و تجهیزات پزشکی کاشتنی به کار می رود.

گاز وازلینه معمولی یک پانسمان سطحی است و در حالت معمول به عنوان وسیله کاشتنی در بدن باقی نمی ماند. بنابراین، انجام آزمون های کاشت برای این محصول به صورت روتین توجیه ندارد.

با این حال، اگر طراحی خاص محصول یا کاربرد موردنظر موجب تماس و باقی ماندن ماده در بافت شود، ضرورت ارزیابی موضعی باید به صورت اختصاصی بررسی شود.

 

مشخصه یابی شیمیایی و ارزیابی سم شناسی

آزمون مواد قابل استخراج و آزادشونده (Extractables and Leachables)

استانداردهای مرجع: ISO 10993-18

یکی از بخش های مهم ارزیابی زیست سازگاری گاز وازلینه، شناسایی ترکیبات شیمیایی موجود در محصول و موادی است که ممکن است در شرایط تماس با بدن از آن آزاد شوند.

منابع احتمالی این ترکیبات عبارت اند از:

• ناخالصی های موجود در وازلین
• مواد باقی مانده از فرآیند تولید و آماده سازی گاز
• مواد افزودنی احتمالی
• ترکیبات ناشی از فرآیند آغشته سازی
• مواد شیمیایی حاصل از بسته بندی
• باقی مانده مواد استریل کننده

برای شناسایی ترکیبات شیمیایی می توان از روش های تحلیلی مختلف استفاده کرد:

روش تحلیلی	کاربرد
GC-MS	شناسایی ترکیبات آلی فرار و نیمه فرار
LC-MS	شناسایی ترکیبات آلی غیرفرار و قطبی
ICP-MS	شناسایی و اندازه گیری عناصر و فلزات
FTIR	بررسی گروه های عاملی و شناسایی مواد
HPLC	جداسازی و اندازه گیری ترکیبات مناسب برای این روش

انتخاب روش به ماهیت مواد، ویژگی های شیمیایی و هدف آزمون بستگی دارد.

نکته مهم این است که شناسایی یک ترکیب شیمیایی به معنی خطرناک بودن آن نیست. برای تصمیم گیری درباره ایمنی، باید هویت ماده، مقدار آزادشده، میزان مواجهه و اطلاعات سم شناسی آن بررسی شود.

ارزیابی ریسک سم شناسی (Toxicological Risk Assessment)

استاندارد مرجع: ISO 10993-17

پس از شناسایی ترکیبات شیمیایی، لازم است خطرات سم شناسی آنها با توجه به میزان مواجهه ارزیابی شود.

این ارزیابی می تواند شامل موارد زیر باشد:

• شناسایی ترکیبات شیمیایی
• تعیین مقدار یا میزان مواجهه با هر ترکیب
• بررسی اطلاعات سم شناسی موجود
• بررسی مسیر و مدت مواجهه
• ارزیابی حاشیه ایمنی و احتمال ایجاد اثرات نامطلوب
• تعیین نیاز به آزمون های تکمیلی در صورت وجود عدم قطعیت

برای گاز وازلینه، صرف استفاده از وازلین پزشکی به معنی بی نیاز بودن از ارزیابی شیمیایی محصول نهایی نیست. کیفیت گاز، مواد فرآیندی، افزودنی ها، بسته بندی و روش استریل سازی نیز باید در نظر گرفته شوند.

هیچ حد عمومی و یکسانی برای مجموع مواد قابل استخراج در تمام محصولات وجود ندارد. تفسیر نتایج باید بر اساس هویت ترکیبات، میزان مواجهه و ارزیابی سم شناسی انجام شود.

 

آزمون های میکروبیولوژیک و ارزیابی استریل سازی

آزمون های میکروبیولوژیک و استریل سازی مستقیما در گروه آزمون های زیست سازگاری ISO 10993 قرار نمی گیرند، اما برای ارزیابی ایمنی و کیفیت گاز وازلینه استریل اهمیت اساسی دارند.

آزمون بار میکروبی (Bioburden)

استاندارد مرجع: ISO 11737-1

بار میکروبی به تعداد میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول یا درون آن پیش از فرآیند استریل سازی گفته می شود.

این آزمون برای شناسایی و اندازه گیری آلودگی میکروبی اولیه محصول و کنترل فرآیند استریل سازی استفاده می شود.

در گاز وازلینه، وجود وازلین می تواند بازیابی میکروارگانیسم ها از سطح محصول را دشوار کند. به همین دلیل، مناسب بودن روش استخراج و بازیابی میکروبی باید بررسی و اعتبارسنجی شود.

برای بار میکروبی یک حد ثابت و عمومی که برای تمام محصولات پزشکی قابل استفاده باشد وجود ندارد. مقدار قابل قبول باید با توجه به روش استریل سازی، طراحی فرآیند و الزامات مربوط تعیین شود.

آزمون استریلیتی (Sterility Test)

استاندارد مرجع: ISO 11737-2

هدف آزمون استریلیتی، بررسی وجود یا عدم وجود میکروارگانیسم های قابل رشد در نمونه تحت شرایط آزمون است.

این آزمون یکی از ابزارهای ارزیابی فرآیند استریل سازی است، اما نتیجه منفی آن به تنهایی اثبات کننده استریلیتی تمام واحدهای تولیدی نیست.

همچنین باید توجه داشت که استاندارد ISO 11737-2 به آزمون های استریلیتی در تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرآیند استریل سازی مربوط است و نباید آن را بدون توجه به الزامات فرآیند، معادل آزمون روتین آزادسازی هر بچ تولیدی در نظر گرفت.

اعتبارسنجی فرآیند استریل سازی (Sterilization Validation)

گاز وازلینه استریل باید با یک فرآیند استریل سازی معتبر تولید شود. روش انتخابی به ویژگی های محصول، مواد تشکیل دهنده، بسته بندی و سازگاری محصول با فرآیند بستگی دارد.

استانداردهای مرتبط با روش های متداول عبارت اند از:

روش استریل سازی	استاندارد مرتبط
اتیلن اکساید (EO)	ISO 11135:2014 و اصلاحیه Amd 1:2018
پرتودهی	ISO 11137-1:2025 و ISO 11137-2:2013
حرارت مرطوب	ISO 17665

سطح اطمینان استریلیتی (Sterility Assurance Level یا SAL) یکی از مفاهیم اصلی در اعتبارسنجی فرآیند استریل سازی است. مقدار (10^{-6}) یکی از سطوح هدف رایج برای تجهیزات پزشکی استریل شده با روش های معتبر است.

این مفهوم به معنی انجام آزمون روی یک میلیون محصول نیست، بلکه بیانگر سطح اطمینان موردنظر در فرآیند استریل سازی است.

آزمون اندوتوکسین باکتریایی (Bacterial Endotoxins Test یا BET)

استاندارد مرجع: ISO 11737-3

اندوتوکسین ها اجزایی از دیواره سلولی باکتری های گرم منفی هستند که می توانند پاسخ های التهابی و تب زا ایجاد کنند.

در محصولات پزشکی که با زخم یا بافت آسیب دیده تماس دارند، بررسی احتمال وجود اندوتوکسین می تواند بر اساس نوع محصول، مسیر و میزان مواجهه و ارزیابی ریسک مطرح شود.

روش های متداول آزمون اندوتوکسین عبارت اند از:

• Gel Clot
• Chromogenic LAL
• Turbidimetric LAL

برای گاز وازلینه باید توجه ویژه ای به فرآیند استخراج و احتمال تداخل وازلین با روش آزمون داشت. بنابراین، کنترل مهار و افزایش واکنش (Inhibition/Enhancement) و بازیابی اندوتوکسین در ماتریکس محصول اهمیت دارد.

همچنین استریل بودن محصول به معنی عاری بودن آن از اندوتوکسین نیست. استریل سازی می تواند میکروارگانیسم های زنده را از بین ببرد، اما لزوما اندوتوکسین های موجود را حذف نمی کند.

حد پذیرش اندوتوکسین باید بر اساس کاربرد محصول، مسیر مواجهه و الزامات مربوط تعیین شود و نمی توان بدون ارزیابی اختصاصی یک حد ثابت را برای همه گازهای وازلینه اعلام کرد.

بررسی باقی مانده اتیلن اکساید و اتیلن کلروهیدرین

استاندارد مرجع: ISO 10993-7

اگر گاز وازلینه با اتیلن اکساید استریل شود، بررسی باقی مانده مواد شیمیایی ناشی از این فرآیند اهمیت دارد.

دو ترکیب اصلی مورد توجه عبارت اند از:

• Ethylene Oxide (EO)
• Ethylene Chlorohydrin (ECH)

این ترکیبات ممکن است پس از استریل سازی در محصول باقی بمانند و در زمان استفاده آزاد شوند.

اندازه گیری آنها معمولا با روش های کروماتوگرافی گازی انجام می شود. میزان قابل قبول باقی مانده ها به طبقه بندی تماس، مدت مواجهه و شرایط استفاده از محصول وابسته است.

فرآیند هوادهی (Aeration) پس از استریل سازی نیز در کاهش باقی مانده اتیلن اکساید نقش دارد.

 

سایر آزمون های قابل بررسی بر اساس ارزیابی ریسک

آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity)

استاندارد مرجع: ISO 10993-3

ژنوتوکسیسیته به توانایی یک ماده در ایجاد آسیب به DNA یا ساختار ژنتیکی سلول گفته می شود.

روش های متداول ارزیابی ژنوتوکسیسیته عبارت اند از:

• Ames Test
• In vitro Mammalian Cell Gene Mutation Test
• In vitro Micronucleus Test

برای گاز وازلینه ساده، انجام آزمون های ژنوتوکسیسیته لزوما در اولویت اولیه تمام محصولات قرار نمی گیرد. با این حال، اگر مشخصه یابی شیمیایی ترکیبات نگران کننده ای را شناسایی کند، یا مدت تماس و شرایط استفاده ارزیابی تکمیلی را توجیه نماید، انجام این آزمون ها باید بررسی شود.

آزمون هموسازگاری (Hemocompatibility)

استاندارد مرجع: ISO 10993-4

این آزمون ها برای بررسی اثر تجهیزات پزشکی بر خون و اجزای آن طراحی شده اند.

از آنجا که گاز وازلینه ممکن است روی زخم هایی استفاده شود که خونریزی دارند، نباید صرف مشاهده خون در محل استفاده را به معنی نیاز قطعی به آزمون های همو سازگاری دانست.

تماس با خون در چارچوب ISO 10993-4 به نوع تماس، مسیر مواجهه و شرایط کاربرد محصول وابسته است. بنابراین، ضرورت انجام این آزمون باید بر اساس کاربرد واقعی و ارزیابی ریسک تعیین شود.

سمیت مزمن و سرطان زایی (Chronic Toxicity and Carcinogenicity)

این ارزیابی ها برای بررسی اثرات احتمالی مواجهه طولانی مدت با مواد و ترکیبات شیمیایی مطرح می شوند.

در گاز وازلینه ساده با کاربرد محدود، این آزمون ها معمولا جزو آزمون های اولیه و روتین نیستند. با این حال، در صورت استفاده طولانی مدت، وجود ترکیبات شیمیایی نگران کننده یا شواهد سم شناسی مرتبط، ضرورت بررسی بیشتر باید ارزیابی شود.

استانداردهای ISO 10993-3 و ISO 10993-11 در چارچوب ارزیابی این نوع اثرات مورد توجه قرار می گیرند.

 

جدول جمع بندی آزمون های مرتبط با گاز وازلینه

جدول زیر یک نمای کلی از آزمون ها و ارزیابی های قابل بررسی برای گاز وازلینه ارائه می کند. ذکر یک آزمون در این جدول به معنی الزام انجام آن برای تمام محصولات نیست؛ ضرورت هر مورد باید در ارزیابی زیستی محصول مشخص شود.

آزمون یا ارزیابی	استاندارد مرتبط	وضعیت در ارزیابی گاز وازلینه
سمیت سلولی	ISO 10993-5	از نقاط پایانی اصلی ارزیابی
تحریک موضعی	ISO 10993-23	از نقاط پایانی اصلی ارزیابی
حساسیت زایی	ISO 10993-10	از نقاط پایانی اصلی ارزیابی
سمیت سیستمیک حاد	ISO 10993-11	وابسته به ارزیابی ریسک
سمیت تحت حاد و تحت مزمن	ISO 10993-11	وابسته به مدت مواجهه و ریسک
مشخصه یابی شیمیایی	ISO 10993-18	متناسب با ترکیب و فرآیند محصول
ارزیابی ریسک سم شناسی	ISO 10993-17	بر اساس نتایج مشخصه یابی و مواجهه
آماده سازی نمونه	ISO 10993-12	متناسب با نوع آزمون
بار میکروبی	ISO 11737-1	مرتبط با کنترل فرآیند استریل سازی
آزمون استریلیتی	ISO 11737-2	مرتبط با اعتبارسنجی و نگهداری فرآیند
اندوتوکسین باکتریایی	ISO 11737-3	وابسته به کاربرد و ارزیابی ریسک
اعتبارسنجی استریل سازی	ISO 11135، ISO 11137 یا ISO 17665	متناسب با روش استریل سازی
باقی مانده EO و ECH	ISO 10993-7	در صورت استفاده از اتیلن اکساید
ژنوتوکسیسیته	ISO 10993-3	در صورت وجود توجیه سم شناسی
همو سازگاری	ISO 10993-4	در صورت وجود تماس مرتبط با خون
سمیت مزمن و سرطان زایی	ISO 10993-3 و ISO 10993-11	در صورت توجیه بر اساس ریسک

اولویت آزمون ها برای تولیدکننده گاز وازلینه

برای یک گاز وازلینه معمولی که فاقد دارو، ماده ضدعفونی کننده یا افزودنی فعال است، می توان ارزیابی را با تمرکز بر چند محور اصلی برنامه ریزی کرد.

ارزیابی زیستی:

• سمیت سلولی
• تحریک موضعی
• حساسیت زایی پوستی
• بررسی سمیت سیستمیک در صورت وجود توجیه بر اساس ارزیابی ریسک

ارزیابی شیمیایی و سم شناسی:

• بررسی مشخصات و کیفیت وازلین پزشکی
• بررسی مواد اولیه گاز و ترکیبات باقی مانده از فرآیند تولید
• شناسایی مواد قابل استخراج و آزادشونده در صورت نیاز
• ارزیابی سم شناسی ترکیبات شناسایی شده

ارزیابی میکروبی و استریل سازی:

• تعیین بار میکروبی
• اعتبارسنجی فرآیند استریل سازی
• بررسی استریلیتی در چارچوب مناسب
• بررسی اندوتوکسین بر اساس کاربرد و ارزیابی ریسک
• بررسی باقی مانده اتیلن اکساید در صورت استفاده از این روش استریل سازی

این اولویت بندی یک برنامه اولیه برای طراحی ارزیابی است و جایگزین ارزیابی زیستی مستند محصول نهایی نمی شود.

نکات مهم برای تولیدکنندگان گاز وازلینه

انتخاب مواد اولیه

وازلین مورد استفاده باید دارای کیفیت و گرید مناسب پزشکی باشد و مشخصات کیفی، خلوص، گواهی آنالیز و اطلاعات تأمین کننده آن قابل ردیابی باشد.

گاز مورد استفاده نیز باید از نظر نوع الیاف، خلوص، مواد تکمیل کننده پارچه، باقی مانده مواد شیمیایی و کیفیت فرآیند تولید بررسی شود.

کنترل فرآیند آغشته سازی

مقدار وازلین، یکنواختی توزیع آن روی گاز و کیفیت محصول نهایی بر عملکرد و ویژگی های زیستی محصول اثرگذار است.

تولیدکننده باید فرآیند آغشته سازی را به گونه ای کنترل کند که محصول از نظر ترکیب و ویژگی های فیزیکی یکنواخت باشد.

ارزیابی محصول نهایی

ارزیابی زیست سازگاری بهتر است بر اساس محصول نهایی و شرایط واقعی عرضه انجام شود. در صورتی که محصول پس از تولید استریل می شود، اثر فرآیند استریل سازی نیز باید در ارزیابی لحاظ شود.

بسته بندی و سازگاری آن

بسته بندی می تواند بر پایداری محصول و احتمال انتقال مواد شیمیایی به آن اثر بگذارد. سازگاری بسته بندی با محصول و حفظ عملکرد سیستم بسته بندی استریل باید مورد توجه قرار گیرد.

استانداردهای ISO 11607-1 و ISO 11607-2 در ارتباط با الزامات سیستم بسته بندی تجهیزات پزشکی استریل شده و اعتبارسنجی فرآیندهای بسته بندی اهمیت دارند.

کنترل تغییرات

هرگونه تغییر در مواد اولیه، تأمین کننده وازلین، نوع گاز، فرآیند تولید، روش آغشته سازی، بسته بندی یا روش استریل سازی می تواند بر ایمنی محصول اثر بگذارد.

بنابراین، تولیدکننده باید اثر تغییرات را بر ارزیابی زیستی و شیمیایی محصول بررسی کند و در صورت نیاز، آزمون های تکمیلی انجام دهد.

آماده سازی نمونه برای انجام آزمون ها

برای ارزیابی دقیق گاز وازلینه، نمونه ارسالی باید تا حد امکان نماینده محصول نهایی باشد.

در زمان برنامه ریزی آزمون ها، اطلاعات زیر باید در اختیار آزمایشگاه قرار گیرد:

• نوع و مشخصات گاز مورد استفاده
• نوع و گرید وازلین
• مشخصات تأمین کنندگان مواد اولیه
• ترکیبات افزودنی احتمالی
• فرآیند شستشو، سفیدگری و آماده سازی گاز
• روش و شرایط آغشته سازی با وازلین
• نوع بسته بندی
• روش استریل سازی
• نوع زخم و محل تماس موردنظر
• مدت تماس هر بار استفاده
• تعداد دفعات تعویض و الگوی کلی استفاده

در صورت امکان، نمونه محصول نهایی پس از استریل سازی و در بسته بندی نهایی برای ارزیابی ارسال شود؛ زیرا این نمونه نماینده بهتری از محصولی است که در نهایت در اختیار مصرف کننده قرار می گیرد.

 

نتیجه گیری

گاز وازلینه به دلیل تماس مستقیم با پوست آسیب دیده و سطح زخم، نیازمند ارزیابی زیست سازگاری متناسب با کاربرد و شرایط واقعی استفاده است.

در ارزیابی این محصول باید علاوه بر سمیت سلولی، تحریک و حساسیت زایی، به ترکیب شیمیایی وازلین، کیفیت گاز، ناخالصی های مواد اولیه، باقی مانده فرآیند تولید، بسته بندی و روش استریل سازی نیز توجه شود.

انجام چند آزمون زیستی به تنهایی برای اثبات ایمنی محصول کافی نیست. ارزیابی علمی و قابل دفاع باید بر اساس شناسایی خطرات، مشخصه یابی شیمیایی در صورت نیاز، ارزیابی مواجهه و انتخاب نقاط پایانی زیستی متناسب با ریسک انجام شود.

در نهایت، تولیدکننده باید بتواند با مستندات معتبر نشان دهد که محصول نهایی در شرایط کاربرد موردنظر، از نظر زیستی و شیمیایی ایمن است.

خدمات آزمایشگاه سنجش ساناژن

آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات آزمون و ارزیابی تجهیزات پزشکی، در زمینه بررسی زیست سازگاری و ایمنی گاز وازلینه و سایر ملزومات پزشکی فعالیت می کند.

زمینه های خدمات قابل ارائه شامل موارد زیر است:

• آزمون سمیت سلولی با روش های MTT و NRU
• ارزیابی تحریک موضعی
• آزمون حساسیت زایی
• آزمون های ژنوتوکسیسیته
• ارزیابی سمیت سیستمیک
• آزمون های همو سازگاری
• تعیین بار میکروبی
• آزمون استریلیتی
• آزمون اندوتوکسین باکتریایی (BET/LAL)
• بررسی باقی مانده های استریل سازی

برای انتخاب آزمون های مناسب، بررسی مستندات محصول و برنامه ریزی ارزیابی زیست سازگاری، می توانید با آزمایشگاه سنجش ساناژن تماس بگیرید.