آزمون های زیست سازگاری باند کشی

الزامات ارزیابی ایمنی برای تولیدکنندگان ملزومات پزشکی

مقدمه

باند کشی یکی از محصولات پرکاربرد در حوزه تجهیزات و ملزومات پزشکی است که برای حمایت از اندام ها، ایجاد فشار کنترل شده، تثبیت مفاصل، کاهش تورم و کمک به فرآیند مراقبت و درمان مورد استفاده قرار می گیرد. این محصول به دلیل تماس مستقیم و گاهی طولانی مدت با پوست بدن، باید از نظر ایمنی زیستی، کیفیت مواد اولیه و احتمال ایجاد واکنش های نامطلوب پوستی مورد ارزیابی قرار گیرد.

اگرچه باند کشی در مقایسه با محصولاتی مانند کاتترها، ایمپلنت ها و تجهیزات تزریقی، تماس پیچیده ای با بدن ندارد، اما این موضوع به معنای بی خطر بودن قطعی آن نیست. الیاف نساجی، مواد الاستیک، رنگ ها، مواد تکمیل کننده پارچه، ترکیبات ضد میکروبی، چسب ها و سایر مواد شیمیایی مورد استفاده در فرآیند تولید می توانند در شرایط خاص موجب تحریک پوست، حساسیت تماسی یا اثرات نامطلوب سلولی شوند.

ارزیابی زیست سازگاری باند کشی باید بر اساس کاربرد مورد انتظار، نوع تماس با بدن، مدت تماس، ترکیبات مواد اولیه و فرآیند تولید انجام شود.

هدف از انجام آزمون های زیست سازگاری، شناسایی خطرات احتمالی ناشی از تماس محصول با بدن و فراهم کردن شواهد علمی برای اثبات ایمنی آن در شرایط استفاده مورد انتظار است.

محصول چیست و چه کاربردی در پزشکی دارد؟

باند کشی (Elastic Bandage) نوعی وسیله پزشکی نساجی است که از الیاف با قابلیت کشسانی تولید می شود و می تواند با اعمال فشار مکانیکی کنترل شده، از اندام های بدن حمایت کند.

این محصول معمولاً از ترکیب الیاف پنبه، پلی استر، پلی آمید و الیاف الاستیک مانند الاستین یا لاتکس طبیعی ساخته می شود. ترکیب دقیق مواد اولیه به نوع باند، میزان کشسانی، قدرت بازگشت به حالت اولیه و کاربرد مورد نظر بستگی دارد.

کاربردهای متداول باند کشی در پزشکی

• حمایت از مفاصل و عضلات: برای ایجاد حمایت مکانیکی در نواحی مانند مچ پا، زانو، مچ دست و آرنج.

• کنترل تورم: برای ایجاد فشار خارجی و کمک به مدیریت ادم در اندام ها.

• درمان واریس و مشکلات گردش خون: در برخی محصولات تخصصی برای اعمال فشار درمانی و کمک به بازگشت وریدی.

• ثابت نگه داشتن پانسمان: برای نگهداری گاز استریل، پد و سایر مواد پانسمانی در محل مورد نظر.

• حمایت پس از آسیب های ورزشی: برای کاهش حرکت غیرضروری و حمایت از بافت های نرم.

• مراقبت از زخم: در برخی کاربردها برای تثبیت پانسمان یا اعمال فشار روی پوشش زخم.

توجه به کاربرد مورد نظر محصول اهمیت زیادی دارد. باند کشی که صرفاً برای حمایت از مفاصل و تماس با پوست سالم طراحی شده است، از نظر ارزیابی زیستی با محصولی که برای استفاده روی زخم باز یا پوست آسیب دیده تولید می شود، شرایط یکسانی ندارد.

چرا بررسی زیست سازگاری محصول اهمیت دارد؟

باند کشی ممکن است برای چند ساعت یا حتی چندین روز به طور مستقیم با سطح پوست تماس داشته باشد. در چنین شرایطی، مواد شیمیایی موجود در الیاف یا ترکیبات مورد استفاده در فرآیند تولید می توانند در اثر رطوبت، تعریق، اصطکاک، دمای بدن و تماس مداوم با پوست آزاد شوند.

مهم ترین خطرات احتمالی عبارت اند از:

تحریک پوستی (Skin Irritation):

برخی مواد شیمیایی، رنگ ها، مواد تکمیل کننده نساجی و ترکیبات باقی مانده از فرآیند تولید ممکن است موجب قرمزی، التهاب، خارش یا واکنش های موضعی پوست شوند.

حساسیت پوستی (Skin Sensitization):

برخی ترکیبات مانند لاتکس طبیعی، مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید الاستومرها، رنگ ها و افزودنی های خاص ممکن است در افراد حساس واکنش آلرژیک ایجاد کنند. حساسیت تماسی می تواند پس از مواجهه مجدد با ماده حساسیت زا بروز کند.

سمیت سلولی (Cytotoxicity):

مواد قابل استخراج از باند کشی ممکن است بر زنده مانی و عملکرد سلول های پستانداران تأثیر بگذارند. آزمون سمیت سلولی به شناسایی اثرات نامطلوب مواد قابل آزاد شدن از محصول کمک می کند.

آلودگی میکروبی:

اگر محصول در شرایط نامناسب تولید، نگهداری یا بسته بندی شود، امکان آلودگی آن با میکروارگانیسم ها وجود دارد. این موضوع به ویژه در محصولاتی که برای استفاده روی زخم یا در محیط های درمانی طراحی شده اند اهمیت بیشتری دارد.

باقی مانده مواد شیمیایی:

مواد شیمیایی مورد استفاده در رنگرزی، سفیدگری، تثبیت رنگ، تکمیل پارچه، تولید الیاف الاستیک و استریل سازی می توانند از منابع بالقوه خطر باشند.

بنابراین، انجام ارزیابی زیست سازگاری علاوه بر کمک به حفاظت از مصرف کننده، به تولیدکننده امکان می دهد ریسک های مرتبط با مواد اولیه و فرآیند تولید را شناسایی و کنترل کند.

محصول در چه دسته ای از لوازم پزشکی قرار می گیرد؟

باند کشی در گروه تجهیزات پزشکی غیرتهاجمی (Non-invasive Medical Devices) قرار می گیرد؛ زیرا در کاربرد معمول خود وارد بدن نمی شود و برای ایجاد حمایت مکانیکی یا اعمال فشار خارجی مورد استفاده قرار می گیرد.

از نظر تماس با بدن، این محصول معمولاً در گروه تجهیزات پزشکی با تماس سطحی (Surface-contacting Devices) قرار می گیرد.

با این حال، طبقه بندی دقیق زیستی آن به محل تماس بستگی دارد:

• باند کشی مورد استفاده روی پوست سالم: وسیله با تماس سطحی با پوست سالم (Intact Skin).

• باند کشی مورد استفاده روی پوست آسیب دیده یا زخم: وسیله با تماس سطحی با سطح آسیب دیده یا مختل شده (Breached or Compromised Surface).

• باند کشی مورد استفاده برای تثبیت پانسمان: نوع تماس آن به سطحی که در نهایت با محصول در تماس قرار می گیرد بستگی دارد.

نکته مهم: تماس باند کشی با پوست سالم با تماس آن با زخم باز از نظر ارزیابی زیستی یکسان نیست. در صورت استفاده روی زخم، حتی اگر باند مستقیماً وارد بافت بدن نشود، نوع تماس زیستی محصول تغییر می کند.

از نظر طبقه بندی رگولاتوری نیز کلاس خطر محصول باید بر اساس کاربرد اعلام شده، ادعاهای تولیدکننده و مقررات مرجع صدور مجوز تعیین شود. صرف قرار گرفتن در گروه تجهیزات پزشکی غیرتهاجمی، برای تعیین کلاس خطر کافی نیست.

طبقه بندی محصول بر اساس استاندارد ISO 10993-1

استاندارد ISO 10993-1 چارچوب اصلی ارزیابی زیستی تجهیزات پزشکی را بر اساس نوع تماس محصول با بدن و مدت زمان تماس فراهم می کند.

برای تعیین آزمون های مورد نیاز باند کشی، دو عامل اصلی باید بررسی شوند:

نوع تماس با بدن:

• تماس با پوست سالم

• تماس با پوست آسیب دیده

• تماس با بافت های داخلی یا سایر سطوح بدن در کاربردهای خاص

مدت زمان تماس با بدن:

این طبقه بندی بر اساس مدت مواجهه زیستی محصول در کاربرد مورد انتظار انجام می شود و صرفاً به مدت زمانی که یک قطعه باند در یک نوبت استفاده می شود محدود نیست. در کاربردهای تکرارشونده باید الگوی کلی تماس و مواجهه تجمعی نیز بررسی شود.

طبقه بندی معمول باند کشی:

برای باند کشی معمولی که روی پوست سالم استفاده می شود، ارزیابی زیستی باید با در نظر گرفتن گروه تماس سطحی با پوست سالم انجام شود.

اگر محصول برای تماس با زخم باز طراحی شده باشد، باید به عنوان محصول با تماس سطحی با پوست آسیب دیده ارزیابی شود. در این حالت، دامنه بررسی خطرات زیستی می تواند گسترده تر باشد.

چه آزمون های زیست سازگاری برای محصول الزامی است؟

انتخاب آزمون های زیست سازگاری برای باند کشی باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی انجام شود. به همین دلیل، نمی توان یک فهرست ثابت از آزمون ها را برای تمام انواع باند کشی در نظر گرفت.

برای باند کشی معمولی با تماس مستقیم با پوست سالم، سه اثر زیستی مهم که باید در ارزیابی مورد توجه قرار گیرند عبارت اند از:

• سمیت سلولی (Cytotoxicity)

• تحریک پوستی (Irritation)

• حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization)

این موارد باید در ارزیابی ایمنی زیستی بررسی شوند؛ اما الزاماً به این معنی نیست که هر سه مورد در تمام شرایط باید با آزمون آزمایشگاهی جدید بررسی شوند. اطلاعات مواد اولیه، سابقه ایمنی، داده های موجود و توجیه علمی می توانند در تصمیم گیری نقش داشته باشند.

در ادامه، آزمون های اصلی و تکمیلی مرتبط با باند کشی بررسی می شوند.

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test)

آزمون سمیت سلولی یکی از مهم ترین آزمون های اولیه برای بررسی ایمنی زیستی باند کشی است.

هدف از این آزمون، بررسی تأثیر مواد قابل استخراج از محصول بر زنده مانی سلول های پستانداران است. برخی ترکیبات شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید، رنگرزی، تکمیل پارچه یا مواد مورد استفاده در ساخت الیاف الاستیک ممکن است باعث آسیب سلولی شوند.

استاندارد مرجع:

ISO 10993-5 – Biological evaluation of medical devices – Tests for in vitro cytotoxicity

روش انجام آزمون:

در این آزمون، نمونه محصول یا عصاره تهیه شده از آن در معرض سلول های کشت شده قرار می گیرد و پس از مدت انکوباسیون مشخص، اثرات احتمالی بر سلول ها ارزیابی می شود.

روش های متداول عبارت اند از:

• روش استخراج عصاره (Extract Method)

• روش تماس مستقیم (Direct Contact)

• روش انتشار از طریق آگار (Agar Diffusion)

برای باند کشی، روش استخراج عصاره معمولاً انتخاب مناسبی برای بررسی مواد قابل آزاد شدن از محصول است. انتخاب روش نهایی باید با توجه به ساختار محصول و ویژگی های مواد سازنده انجام شود.

در بسیاری از آزمایشگاه ها از رده سلولی L-929 برای ارزیابی سمیت سلولی استفاده می شود.

معیار پذیرش آزمون:

بر اساس معیار متداول تفسیر آزمون ISO 10993-5، کاهش زنده مانی سلولی به کمتر از 70 درصد نسبت به کنترل منفی، نشان دهنده اثر سمی سلولی با اهمیت در این آزمون است.

نتیجه قابل قبول در این آزمون به تنهایی به معنی ایمن بودن کامل محصول نیست و باید در کنار سایر داده های زیستی تفسیر شود.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• کیفیت مواد اولیه نساجی باید کنترل شود.

• استفاده از رنگ ها و افزودنی های دارای مشخصات فنی و ایمنی معتبر اهمیت دارد.

• باقی مانده مواد شیمیایی حاصل از رنگرزی و تکمیل پارچه باید کنترل شود.

• در صورت استفاده از لاتکس طبیعی، ترکیبات افزودنی و مواد شیمیایی فرآیند تولید باید مورد توجه قرار گیرند.

• نمونه آزمایشگاهی باید نماینده محصول نهایی و فرآیند واقعی تولید باشد.

آزمون تحریک پوستی (Skin Irritation Test)

باند کشی به طور مستقیم با پوست تماس دارد و در بسیاری از کاربردها برای مدت طولانی روی اندام باقی می ماند. بنابراین، بررسی احتمال ایجاد تحریک پوستی اهمیت زیادی دارد.

تحریک پوستی می تواند به شکل قرمزی، التهاب، تورم، خارش یا سایر واکنش های موضعی ظاهر شود.

مواد شیمیایی باقی مانده در الیاف، رنگ ها، ترکیبات تکمیل کننده پارچه و مواد الاستیک از جمله عوامل بالقوه ایجاد تحریک هستند.

استاندارد مرجع:

ISO 10993-23 – Biological evaluation of medical devices – Tests for irritation

روش های انجام آزمون:

این استاندارد روش های مختلفی را برای ارزیابی تحریک پوستی در نظر می گیرد که انتخاب آنها به ماهیت محصول و ویژگی های مواد سازنده بستگی دارد.

روش های قابل بررسی عبارت اند از:

• آزمون تحریک پوستی درون تنی (In vivo Irritation Test)

• روش های برون تنی مبتنی بر مدل اپیدرم بازسازی شده انسان (Reconstructed Human Epidermis)

• ارزیابی تحریک از طریق عصاره محصول

در روش برون تنی، از مدل های بازسازی شده اپیدرم انسان برای بررسی اثر مواد آزمایشی بر بافت شبه پوست استفاده می شود.

معیار پذیرش آزمون:

معیار پذیرش به روش انتخاب شده وابسته است و یک عدد واحد برای تمام روش های تحریک پوستی وجود ندارد.

در روش های معتبر مبتنی بر اپیدرم بازسازی شده، از جمله روش های مرتبط با OECD TG 439، زنده مانی بافت پس از مواجهه با ماده آزمون بررسی می شود. در این روش، زنده مانی بیشتر از 50 درصد معمولاً با طبقه بندی غیرمحرک در چارچوب روش آزمون سازگار است و زنده مانی 50 درصد یا کمتر، معیار شناسایی تحریک در طبقه بندی مربوط محسوب می شود.

این آستانه را نباید بدون توجه به روش آزمون و اعتبارسنجی آن به سایر روش های ISO 10993-23 تعمیم داد.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• در صورت استفاده از رنگ های شیمیایی، باید احتمال باقی ماندن ترکیبات محرک بررسی شود.

• مواد تکمیل کننده پارچه و مواد نرم کننده باید از نظر ایمنی پوستی ارزیابی شوند.

• تماس طولانی مدت باند با پوست مرطوب و عرق کرده باید در ارزیابی ریسک لحاظ شود.

• فشار مکانیکی و اصطکاک باند با پوست می توانند موجب آسیب فیزیکی شوند و باید جدا از تحریک شیمیایی بررسی شوند.

• در صورت تغییر فرمولاسیون رنگ یا مواد اولیه، ضرورت بازنگری ارزیابی زیستی باید بررسی شود.

آزمون حساسیت زایی پوستی (Skin Sensitization Test)

حساسیت زایی پوستی یکی از مهم ترین موضوعات در ارزیابی ایمنی باند کشی است؛ زیرا این محصول ممکن است به طور مکرر یا طولانی مدت با پوست تماس داشته باشد.

برخی مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع نساجی و تولید محصولات الاستیک می توانند باعث ایجاد حساسیت تماسی شوند.

از جمله مواد و ترکیباتی که باید مورد توجه قرار گیرند:

• لاتکس طبیعی و پروتئین های باقی مانده آن

• مواد شتاب دهنده ولکانیزاسیون در محصولات حاوی لاستیک

• برخی رنگ های نساجی

• مواد نگهدارنده و ضد میکروبی

• مواد تکمیل کننده و نرم کننده پارچه

• ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در تولید الیاف الاستیک

استاندارد مرجع:

ISO 10993-10 – Biological evaluation of medical devices – Tests for skin sensitization

روش های انجام آزمون:

روش های ارزیابی حساسیت زایی می توانند شامل روش های زیر باشند:

• آزمون تحریک و حساسیت زایی در خوکچه هندی (Guinea Pig Maximization Test)

• آزمون پچ در خوکچه هندی (Buehler Test)

• روش های غیرحیوانی و برون تنی در چارچوب راهبردهای معتبر ارزیابی حساسیت زایی

روش های غیرحیوانی می توانند شامل بررسی رویدادهای کلیدی مسیر زیستی حساسیت زایی باشند. انتخاب روش باید بر اساس ویژگی مواد، قابلیت کاربرد روش برای نمونه و الزامات رگولاتوری انجام شود.

معیار پذیرش آزمون:

برای آزمون حساسیت زایی، یک حد عددی عمومی مانند آزمون سمیت سلولی وجود ندارد.

در روش های درون تنی، بروز یا عدم بروز واکنش حساسیتی و شدت واکنش در گروه های آزمایش و کنترل بررسی می شود. در روش های غیرحیوانی نیز نتایج باید مطابق معیارهای اعتبارسنجی و الگوریتم تفسیر روش انتخاب شده ارزیابی شوند.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• در صورت استفاده از لاتکس طبیعی، احتمال وجود پروتئین های حساسیت زای باقی مانده باید بررسی شود.

• استفاده از مواد اولیه با مشخصات شیمیایی و ایمنی مستند اهمیت دارد.

• تغییر نوع رنگ، مواد الاستیک یا مواد تکمیل کننده می تواند بر نتایج حساسیت زایی اثر بگذارد.

• در صورت استفاده از مواد بازیافتی، کنترل ترکیبات شیمیایی باقی مانده اهمیت بیشتری پیدا می کند.

ارزیابی شیمیایی و بررسی مواد قابل استخراج (Chemical Characterization and Extractables)

در کنار آزمون های زیستی، بررسی ترکیبات شیمیایی موجود در باند کشی می تواند اطلاعات مهمی درباره منشأ خطرات احتمالی فراهم کند.

در فرآیند تولید باند کشی ممکن است از مواد مختلفی استفاده شود که بخشی از آنها به صورت باقی مانده در محصول نهایی حضور داشته باشند.

برخی از این ترکیبات عبارت اند از:

• رنگ های نساجی و رنگدانه ها

• مواد نرم کننده

• مواد ضد الکتریسیته ساکن

• مواد ضد میکروبی

• مواد پایدارکننده

• مواد شتاب دهنده فرآیند تولید لاستیک

• ترکیبات باقی مانده از فرآیند سفیدگری و تکمیل پارچه

• مواد حاصل از تجزیه یا تغییر شیمیایی الیاف

استانداردهای مرجع:

• ISO 10993-18 – Chemical characterization of medical device materials within a risk management process

• ISO 10993-17 – Toxicological risk assessment of medical device constituents

در ارزیابی شیمیایی، ابتدا ترکیبات شیمیایی قابل استخراج از محصول شناسایی و در صورت امکان اندازه گیری می شوند. سپس با توجه به میزان مواجهه احتمالی مصرف کننده، خطرات سم شناسی آنها ارزیابی می شود.

روش های تحلیلی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• GC-MS برای شناسایی ترکیبات فرار و نیمه فرار

• HPLC برای بررسی برخی ترکیبات آلی

• ICP-MS برای بررسی عناصر و فلزات

• روش های طیف سنجی و سایر روش های تحلیلی متناسب با ماهیت مواد

معیار پذیرش آزمون:

برای آزمون شناسایی مواد قابل استخراج، یک حد پذیرش عددی ثابت برای تمام ترکیبات وجود ندارد. نتایج باید با استفاده از ارزیابی سم شناسی، میزان مواجهه و اطلاعات ایمنی ترکیبات تفسیر شوند.

نکات مهم برای تولیدکننده:

• فهرست کامل مواد اولیه و افزودنی های مصرفی باید در دسترس باشد.

• اطلاعات فنی رنگ ها و مواد تکمیل کننده باید نگهداری شود.

• در صورت استفاده از لاتکس، نوع لاتکس و ترکیبات مورد استفاده در فرآیند تولید باید مشخص باشد.

• تغییر تأمین کننده مواد اولیه می تواند نیازمند ارزیابی مجدد باشد.

• ارزیابی مواد قابل استخراج باید بر اساس شرایط مناسب و قابل توجیه انجام شود.

آزمون های میکروبی و کنترل آلودگی محصول

آزمون های میکروبی با آزمون های زیست سازگاری تفاوت دارند؛ اما در ارزیابی ایمنی کلی باند کشی، به ویژه در محصولات استریل یا محصولات مورد استفاده برای زخم، اهمیت زیادی دارند.

انتخاب آزمون های میکروبی به وضعیت استریل بودن محصول، کاربرد اعلام شده و شرایط بسته بندی وابسته است.

آزمون بار میکروبی (Bioburden Test)

استاندارد مرجع:

ISO 11737-1 – Determination of a population of microorganisms on products

این آزمون برای تعیین تعداد میکروارگانیسم های زنده موجود روی محصول یا درون آن به کار می رود.

در باند کشی غیر استریل، تعیین بار میکروبی می تواند برای ارزیابی وضعیت بهداشتی محصول و کنترل فرآیند تولید مفید باشد.

معیار پذیرش:

برای تمام انواع باند کشی یک حد عددی ثابت و عمومی برای بار میکروبی وجود ندارد. حدود پذیرش باید با توجه به نوع محصول، کاربرد، الزامات مرجع رگولاتوری و برنامه کنترل کیفیت تولیدکننده تعیین شود.

آزمون استریلیتی (Sterility Test)

استاندارد مرجع:

ISO 11737-2 – Tests of sterility performed in the definition, validation and maintenance of a sterilization process

این آزمون برای بررسی استریلیتی در چارچوب تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرآیند استریل سازی کاربرد دارد.

در صورتی که باند کشی به صورت استریل عرضه شود، باید فرآیند استریل سازی آن به طور مناسب اعتبارسنجی و کنترل شود.

معیار پذیرش:

در آزمون استریلیتی، عدم مشاهده رشد میکروبی در شرایط آزمون، معیار نتیجه منفی از نظر رشد میکروبی است. با این حال، نتیجه آزمون استریلیتی به تنهایی اثبات کننده دستیابی به سطح تضمین استریلیتی (SAL) نیست و جایگزین اعتبارسنجی فرآیند استریل سازی نمی شود.

نکته مهم برای تولیدکننده: باند کشی غیر استریل الزاماً نیازمند انجام آزمون استریلیتی نیست. انجام این آزمون زمانی مطرح است که محصول با ادعای استریل بودن عرضه شود.

آزمون اندوتوکسین باکتریایی (Bacterial Endotoxin Test)

استانداردهای مرتبط:

• ISO 11737-3

• روش های معتبر آزمون اندوتوکسین مانند روش های مبتنی بر LAL

اندوتوکسین ها ترکیباتی هستند که عمدتاً از دیواره خارجی باکتری های گرم منفی منشأ می گیرند و می توانند واکنش های تب زا ایجاد کنند.

برای باند کشی معمولی که صرفاً با پوست سالم تماس دارد، آزمون اندوتوکسین معمولاً جزء آزمون های پایه زیست سازگاری محسوب نمی شود.

اما در کاربردهای خاص، به ویژه محصولاتی که برای تماس با بافت های آسیب دیده یا کاربردهای حساس طراحی شده اند، ضرورت بررسی این خطر باید بر اساس ارزیابی ریسک تعیین شود.

معیار پذیرش:

حد مجاز اندوتوکسین باید بر اساس نوع تماس، مسیر مواجهه و الزامات اختصاصی محصول تعیین شود. حد عمومی و یکسانی برای تمام انواع باند کشی وجود ندارد.

کنترل آلودگی میکروبی در محیط تولید

علاوه بر آزمون محصول نهایی، کنترل شرایط بهداشتی تولید اهمیت زیادی دارد. کیفیت آب مصرفی، وضعیت تجهیزات، محیط تولید، مواد اولیه، کارکنان و شرایط بسته بندی می توانند بر بار میکروبی محصول اثرگذار باشند.

سایر آزمون های زیستی و سم شناسی قابل بررسی برای باند کشی

علاوه بر آزمون های اصلی، بسته به ترکیبات محصول، مدت تماس و نوع کاربرد، ممکن است بررسی اثرات زیستی دیگری نیز ضروری باشد.

آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity)

استاندارد مرجع:

ISO 10993-11 – Tests for systemic toxicity

این آزمون برای بررسی احتمال ایجاد اثرات سمی در اندام ها و سیستم های مختلف بدن در اثر مواجهه با مواد آزاد شده از وسیله پزشکی انجام می شود.

برای باند کشی معمولی با تماس سطحی با پوست سالم، این آزمون عموماً جزو آزمون های پایه نیست؛ زیرا مسیر تماس و میزان مواجهه معمولاً با شرایطی که موجب نگرانی از سمیت سیستمیک می شوند متفاوت است.

با این حال، در صورت شناسایی ترکیبات شیمیایی با قابلیت جذب پوستی یا وجود مواد خطرناک قابل آزاد شدن، بررسی سمیت سیستمیک ممکن است در ارزیابی ریسک ضرورت پیدا کند.

معیار پذیرش:

معیار پذیرش به نوع آزمون، شرایط مواجهه، شاخص های بالینی و آزمایشگاهی و ارزیابی سم شناسی وابسته است و حد عددی واحدی برای تمام محصولات وجود ندارد.

آزمون ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity)

استاندارد مرجع:

ISO 10993-3 – Tests for genotoxicity, carcinogenicity and reproductive toxicity

این آزمون ها برای بررسی احتمال آسیب به ماده ژنتیکی سلول ها و ایجاد تغییرات ژنتیکی انجام می شوند.

در باند کشی معمولی، انجام آزمون ژنوتوکسیسیته به طور معمول در اولویت آزمون های اولیه قرار ندارد؛ اما اگر در ارزیابی شیمیایی محصول ترکیبات دارای نگرانی ژنوتوکسیک شناسایی شوند، بررسی این اثرات می تواند ضروری باشد.

روش های متداول بررسی ژنوتوکسیسیته شامل موارد زیر است:

• آزمون جهش زایی باکتریایی (Ames Test)

• آزمون میکرونوکلئوس (Micronucleus Test)

• آزمون ناهنجاری های کروموزومی (Chromosomal Aberration Test)

معیار پذیرش:

در آزمون های ژنوتوکسیسیته، عدم مشاهده افزایش معنی دار و مرتبط با ماده آزمون در شاخص های ژنتیکی، مطابق معیارهای اختصاصی هر روش، نشان دهنده نتیجه منفی است. تفسیر نهایی باید با توجه به اعتبار آزمون، کنترل های مثبت و منفی و شواهد مکمل انجام شود.

آزمون پیروژنیسیته (Pyrogenicity)

استاندارد مرجع:

ISO 10993-11 – Tests for systemic toxicity

این ارزیابی با هدف بررسی احتمال ایجاد واکنش تب زا در اثر مواد قابل آزاد شدن از محصول انجام می شود.

برای باند کشی معمولی که با پوست سالم تماس دارد، بررسی پیروژنیسیته معمولاً ضرورت ندارد. اما اگر کاربرد محصول یا مسیر مواجهه به گونه ای باشد که مواد تب زا بتوانند وارد گردش خون شوند، باید این خطر ارزیابی شود.

معیار پذیرش:

معیار پذیرش به روش انتخابی و الزامات مربوط به مسیر مواجهه وابسته است.

آزمون هموسازگاری (Hemocompatibility)

استاندارد مرجع:

ISO 10993-4 – Selection of tests for interactions with blood

این آزمون برای بررسی اثرات نامطلوب تجهیزات پزشکی بر خون و اجزای آن استفاده می شود.

باند کشی معمولی با خون در تماس مستقیم قرار نمی گیرد؛ بنابراین آزمون هایی مانند همولیز، انعقاد خون و سایر آزمون های هموسازگاری برای این محصول به طور معمول ضروری نیستند.

اگر محصول به گونه ای طراحی شده باشد که تماس مستقیم یا غیرمستقیم با خون داشته باشد، ضرورت ارزیابی مجدد باید بررسی شود.

آزمون کاشت (Implantation Test)

استاندارد مرجع:

ISO 10993-6 – Tests for local effects after implantation

این آزمون برای بررسی واکنش های موضعی بافت پس از قرارگیری مواد یا وسیله پزشکی در بافت بدن کاربرد دارد.

از آنجا که باند کشی در کاربرد معمول خود در بدن کاشته نمی شود، انجام آزمون کاشت برای این محصول کاربرد ندارد.

جدول جمع بندی آزمون های زیست سازگاری باند کشی

جدول زیر، آزمون های قابل بررسی برای باند کشی را بر اساس کاربرد معمول و شرایط خاص محصول تفکیک می کند.

 

آیا برای محصول انجام همه آزمون ها ضروری است؟

خیر. انجام تمام آزمون های زیست سازگاری برای باند کشی ضروری نیست و انتخاب آزمون ها باید بر اساس ارزیابی ریسک زیستی انجام شود.

برای مثال، باند کشی معمولی که صرفاً روی پوست سالم استفاده می شود، از نظر نوع تماس با محصولی که در تماس مستقیم با خون یا بافت داخلی قرار می گیرد، تفاوت اساسی دارد.

در تعیین آزمون های مورد نیاز باید موارد زیر بررسی شوند:

• نوع مواد اولیه مورد استفاده در تولید باند کشی

• وجود لاتکس طبیعی یا الاستومرهای مصنوعی

• نوع رنگ ها و مواد تکمیل کننده پارچه

• مدت زمان تماس محصول با پوست

• تماس با پوست سالم یا آسیب دیده

• احتمال آزاد شدن مواد شیمیایی از محصول

• سابقه استفاده ایمن از مواد مشابه

• تغییرات ایجاد شده در فرمولاسیون یا فرآیند تولید

• شرایط استریل بودن یا غیر استریل بودن محصول

برای باند کشی معمولی با تماس سطحی با پوست سالم، سمیت سلولی، تحریک پوستی و حساسیت زایی مهم ترین اثرات زیستی برای ارزیابی هستند. سایر آزمون ها باید در صورت وجود نگرانی علمی و سم شناسی بررسی شوند. همچنین استفاده از داده های علمی معتبر، مشخصات مواد اولیه، سوابق آزمون های قبلی و اطلاعات شیمیایی می تواند در برخی موارد نیاز به انجام آزمون های جدید را کاهش دهد.

آزمون های پیشنهادی تکمیلی برای محصول چیست؟

علاوه بر آزمون های اصلی زیست سازگاری، تولیدکنندگان باند کشی می توانند آزمون های تکمیلی زیر را برای افزایش اطمینان از کیفیت و ایمنی محصول در نظر بگیرند.

بررسی مواد حساسیت زای لاتکس (Latex Protein Assessment)

در صورتی که در تولید باند کشی از لاتکس طبیعی استفاده شده باشد، بررسی احتمال وجود پروتئین های لاتکس اهمیت دارد.

این بررسی به ویژه برای محصولاتی که تماس مستقیم و طولانی مدت با پوست دارند، می تواند در ارزیابی خطر حساسیت زایی مفید باشد.

بررسی مواد شیمیایی باقی مانده از فرآیند تولید

بررسی باقی مانده مواد رنگرزی، سفیدگری، نرم کننده ها، مواد تثبیت کننده و سایر افزودنی های نساجی می تواند به شناسایی منابع احتمالی تحریک و حساسیت کمک کند.

آزمون کنترل کیفیت فیزیکی و مکانیکی

اگرچه این آزمون ها جزو آزمون های زیست سازگاری نیستند، اما برای اطمینان از عملکرد صحیح باند کشی اهمیت دارند.

موارد قابل بررسی عبارت اند از:

• میزان کشسانی و قابلیت بازگشت به حالت اولیه

• مقاومت کششی

• مقاومت در برابر پارگی

• یکنواختی بافت

• پایداری ابعادی

• مقاومت در برابر شستشو، در صورت قابل شستشو بودن محصول

• پایداری عملکرد در طول مدت مصرف

بررسی پایداری محصول و بسته بندی

شرایط نگهداری و بسته بندی می تواند بر کیفیت محصول و احتمال آلودگی آن تأثیر بگذارد. در محصولات استریل، حفظ یکپارچگی بسته بندی و اعتبار فرآیند استریل سازی اهمیت ویژه ای دارد.

بررسی باقی مانده مواد استریل کننده

اگر باند کشی با اتیلن اکساید استریل شود، بررسی باقی مانده های اتیلن اکساید و محصولات واکنش آن اهمیت دارد.

استاندارد مرجع:

ISO 10993-7 – Ethylene oxide sterilization residuals

این ارزیابی برای کنترل مواجهه بیمار با باقی مانده های شیمیایی ناشی از فرآیند استریل سازی انجام می شود.

نکات مهم تولیدکنندگان در آماده سازی نمونه محصول برای آزمون

یکی از عوامل مهم در اعتبار نتایج آزمون های زیست سازگاری، آماده سازی صحیح نمونه است. نمونه ارسالی به آزمایشگاه باید نماینده محصول نهایی باشد و شرایط واقعی تولید را منعکس کند.

برای باند کشی رعایت موارد زیر اهمیت دارد:

ارسال محصول نهایی:

نمونه باید از محصول نهایی تولید شده تهیه شود و تا حد امکان شرایط واقعی فرآیند تولید، شستشو، رنگرزی، خشک کردن و بسته بندی را منعکس کند.

توجه به ترکیبات مواد اولیه:

تولیدکننده باید اطلاعات مربوط به ترکیب الیاف، نوع مواد الاستیک، رنگ ها، مواد تکمیل کننده و سایر افزودنی های مورد استفاده را در اختیار آزمایشگاه قرار دهد.

مشخص کردن نوع کاربرد:

باید مشخص شود که باند کشی برای تماس با پوست سالم طراحی شده یا برای استفاده در نواحی آسیب دیده و زخم.

اعلام مدت زمان تماس:

مدت زمان استفاده مورد انتظار و الگوی تعویض یا استفاده مجدد محصول باید مشخص شود.

تعیین وضعیت استریلیتی:

اگر محصول استریل است، روش استریل سازی و شرایط بسته بندی باید به آزمایشگاه اعلام شود. آزمون روی محصول استریل باید در شرایط متناسب با محصول نهایی انجام شود.

عدم تغییر نمونه پیش از آزمون:

نمونه نباید بدون هماهنگی با آزمایشگاه شسته، ضدعفونی یا تحت فرآیند دیگری قرار گیرد؛ زیرا این اقدامات ممکن است ترکیبات قابل استخراج و نتایج آزمون را تغییر دهند.

توجه به تفاوت بین بچ های تولید:

در صورتی که تولیدکننده از چند تأمین کننده مواد اولیه استفاده می کند یا فرمولاسیون های متفاوتی دارد، باید نمایندگی نمونه از محصول مورد ارزیابی به درستی تعیین شود.

ارائه اطلاعات بسته بندی:

در صورت استریل بودن محصول یا وجود بسته بندی اولیه اختصاصی، نمونه باید همراه با بسته بندی نهایی یا شرایط نماینده آن برای آزمون ارسال شود.

هماهنگی با آزمایشگاه پیش از ارسال نمونه:

تعداد نمونه، ابعاد مورد نیاز، نسبت سطح به حجم استخراج، نوع محیط استخراج و شرایط آماده سازی باید پیش از ارسال با آزمایشگاه هماهنگ شوند.

انتخاب شرایط استخراج باید مطابق استانداردهای مربوط به آماده سازی نمونه های تجهیزات پزشکی، از جمله ISO 10993-12، انجام شود.

نتیجه گیری: تولید محصول ایمن نیازمند ارزیابی علمی است

باند کشی به دلیل تماس مستقیم با پوست و احتمال استفاده طولانی مدت، باید از نظر ایمنی زیستی و کیفیت مواد اولیه مورد ارزیابی قرار گیرد.

اگرچه این محصول در گروه تجهیزات پزشکی غیرتهاجمی قرار می گیرد، اما استفاده از الیاف، مواد الاستیک، رنگ ها و ترکیبات شیمیایی مختلف در فرآیند تولید می تواند خطراتی مانند تحریک پوستی، حساسیت زایی و سمیت سلولی ایجاد کند.

برای ارزیابی زیست سازگاری باند کشی، سه اثر زیستی سمیت سلولی، تحریک پوستی و حساسیت زایی از مهم ترین مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. در کنار این موارد، بررسی ترکیبات شیمیایی و کنترل آلودگی میکروبی نیز می تواند نقش مهمی در تکمیل پرونده ایمنی محصول داشته باشد.

تولیدکنندگان باید توجه داشته باشند که ایمنی محصول تنها با انجام چند آزمون آزمایشگاهی اثبات نمی شود؛ بلکه انتخاب مواد اولیه مناسب، کنترل فرآیند تولید، ارزیابی مواد قابل استخراج، کنترل کیفیت و مستندسازی نتایج، همگی در اثبات ایمنی محصول نقش دارند.

بنابراین، توصیه می شود پیش از عرضه باند کشی به بازار، ارزیابی زیستی متناسب با کاربرد واقعی محصول انجام شود تا علاوه بر حفاظت از سلامت مصرف کننده، مدارک علمی لازم برای ارائه به مراجع نظارتی فراهم شود.

خدمات تخصصی سنجش ساناژن در حوزه زیست سازگاری تجهیزات پزشکی

آزمایشگاه سنجش ساناژن با ارائه خدمات تخصصی در زمینه ارزیابی زیست سازگاری و آزمون های سم شناسی تجهیزات پزشکی، آماده همکاری با تولیدکنندگان ملزومات پزشکی و شرکت های فعال در این حوزه است.

خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن شامل موارد زیر است:

• آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity): ارزیابی اثر مواد قابل استخراج از محصول بر زنده مانی سلول های پستانداران.

• آزمون تحریک پوستی (Irritation): بررسی احتمال ایجاد واکنش های التهابی و تحریک پوستی.

• آزمون حساسیت زایی (Sensitization): بررسی احتمال ایجاد واکنش های حساسیتی ناشی از تماس با محصول.

• آزمون های ژنوتوکسیسیته (Genotoxicity): بررسی اثرات احتمالی مواد بر ماده ژنتیکی سلول ها.

• آزمون سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity): ارزیابی اثرات سمی احتمالی مواد قابل آزاد شدن از تجهیزات پزشکی.

• آزمون های میکروبی: بررسی بار میکروبی، استریلیتی و سایر شاخص های میکروبی متناسب با نوع محصول.

• ارزیابی شیمیایی: بررسی ترکیبات قابل استخراج و ارزیابی خطرات سم شناسی مواد تشکیل دهنده تجهیزات پزشکی.

جهت دریافت مشاوره تخصصی درباره انتخاب آزمون های مورد نیاز باند کشی، تعیین الزامات زیست سازگاری و آماده سازی نمونه، با کارشناسان آزمایشگاه سنجش ساناژن تماس بگیرید.

روش های ارتباط با ما