آزمون پانسمان اولیه زخم؛ استانداردها، تست‌های زیست‌سازگاری و الزامات دریافت مجوز

آزمون پانسمان اولیه زخم (Primary Wound Dressing Testing) مجموعه‌ای از ارزیابی‌های زیستی، فیزیکی، عملکردی و در صورت لزوم میکروبیولوژیکی است که با هدف بررسی ایمنی، کیفیت و عملکرد پانسمان‌های پزشکی انجام می‌شود. تولیدکنندگان و واردکنندگان پانسمان زخم برای تدوین پرونده فنی محصول، کنترل کیفیت و طی مراحل دریافت مجوز تجهیزات پزشکی ممکن است به گزارش این آزمون‌ها نیاز داشته باشند.

مهم‌ترین استانداردهای مرتبط با این ارزیابی‌ها شامل ISO 10993 برای زیست‌سازگاری، EN 13726 برای ویژگی‌های عملکردی پانسمان، ISO 11737 برای ارزیابی‌های میکروبی و ISO 11607 برای بسته‌بندی تجهیزات پزشکی استریل هستند.

آزمایشگاه سنجش ساناژن خدمات تخصصی آزمون و ارزیابی محصولات حوزه سلامت را ارائه می‌دهد و تولیدکنندگان می‌توانند برای بررسی آزمون‌های موردنیاز پانسمان زخم و ثبت درخواست آزمایشگاهی از خدمات این مجموعه استفاده کنند.

پانسمان اولیه زخم چیست؟

پانسمان اولیه زخم یا Primary Wound Dressing به لایه‌ای از پانسمان گفته می‌شود که مستقیماً با سطح زخم در تماس قرار می‌گیرد. این محصول بسته به طراحی و کاربرد موردنظر می‌تواند برای محافظت از بستر زخم، جذب ترشحات، حفظ محیط مرطوب مناسب یا کاهش آسیب هنگام تعویض پانسمان استفاده شود.

پانسمان‌های اولیه از نظر ساختار و جنس متنوع هستند و ممکن است شامل گاز پزشکی، پانسمان غیرچسبنده، فوم، هیدروژل، هیدروکلوئید، آلژینات و سایر مواد تخصصی مراقبت از زخم باشند.

تفاوت اصلی پانسمان اولیه و ثانویه در محل تماس آن‌ها است؛ پانسمان اولیه مستقیماً با زخم تماس دارد، درحالی‌که پانسمان ثانویه معمولاً برای تثبیت، محافظت یا جذب تکمیلی روی پانسمان اولیه قرار می‌گیرد.

به دلیل تماس مستقیم پانسمان اولیه با بافت آسیب‌دیده، بررسی ایمنی مواد تشکیل‌دهنده، مواد استخراج‌شونده، کیفیت میکروبی و ویژگی‌های عملکردی آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

آزمون‌های موردنیاز پانسمان اولیه زخم کدام‌اند؟

انتخاب آزمون‌های پانسمان اولیه زخم به جنس محصول، نوع بافت در تماس، مدت مواجهه، شرایط استفاده، وضعیت استریل و ادعاهای عملکردی تولیدکننده بستگی دارد.

بر اساس استاندارد ISO 10993-1:2025، ارزیابی زیستی باید در چارچوب مدیریت ریسک انجام شود؛ بنابراین نمی‌توان یک فهرست ثابت از آزمون‌ها را برای تمام انواع پانسمان الزامی دانست.

جدول آزمون‌ها و استانداردهای مرتبط با پانسمان اولیه زخم

آزمون یا ارزیابی استاندارد مرتبط هدف
سمیت سلولی (Cytotoxicity) ISO 10993-5 بررسی اثرات سمی احتمالی مواد و عصاره پانسمان بر سلول‌ها
حساسیت‌زایی پوستی (Sensitization) ISO 10993-10 ارزیابی پتانسیل ایجاد پاسخ حساسیتی
تحریک‌زایی (Irritation) ISO 10993-23 بررسی پتانسیل ایجاد تحریک ناشی از محصول یا مواد آن
سمیت سیستمیک (Systemic Toxicity) ISO 10993-11 ارزیابی خطرات سمیت سیستمیک در صورت شناسایی ریسک مرتبط
مشخصه‌یابی شیمیایی ISO 10993-18 شناسایی و بررسی ترکیبات شیمیایی و مواد قابل استخراج
تعیین بار میکروبی (Bioburden) ISO 11737-1 تعیین جمعیت میکروارگانیسم‌های زنده موجود روی محصول یا در آن
آزمون‌های استریلیتی در اعتبارسنجی ISO 11737-2 پشتیبانی از تعریف و اعتبارسنجی فرایند استریل‌سازی
جذب مایعات و مدیریت ترشحات EN 13726 ارزیابی ظرفیت جذب، نگهداری و مدیریت مایعات
نفوذپذیری بخار آب (MVTR) EN 13726 سنجش انتقال بخار آب در پانسمان‌های مربوط
مقاومت در برابر نفوذ آب EN 13726 ارزیابی آب‌بندی لایه بیرونی در محصولات مناسب
ارزیابی بسته‌بندی استریل ISO 11607-1 و ISO 11607-2 بررسی سیستم سد استریل و اعتبارسنجی فرایند بسته‌بندی

توجه: این جدول، فهرست آزمون‌ها و ارزیابی‌های بالقوه مرتبط است، نه تأیید لزوم انجام همه آزمون‌ها برای هر محصول. تعیین برنامه نهایی باید بر اساس مشخصات پانسمان، ارزیابی ریسک و الزامات مرجع نظارتی انجام شود.

۱. آزمون سمیت سلولی پانسمان زخم مطابق ISO 10993-5

آزمون سمیت سلولی یکی از روش‌های مهم ارزیابی زیست‌سازگاری پانسمان اولیه زخم است. در این آزمون، اثر تماس مستقیم محصول یا عصاره تهیه‌شده از آن بر سلول‌های کشت‌شده در شرایط آزمایشگاهی بررسی می‌شود.

پانسمان‌های زخم ممکن است دارای پلیمرها، چسب‌ها، رنگ‌ها، افزودنی‌ها یا ترکیبات باقی‌مانده از فرایند تولید باشند. ارزیابی سمیت سلولی می‌تواند اطلاعاتی درباره اثرات بالقوه این مواد بر سلول‌ها فراهم کند.

روش‌های مرتبط با استاندارد ISO 10993-5 شامل روش تماس مستقیم، روش عصاره‌گیری و روش‌های انتشار هستند. آزمون MTT نیز یکی از روش‌های کمی متداول برای بررسی زنده‌مانی سلولی است.

نتایج آزمون سمیت سلولی بخشی از مستندات ارزیابی زیستی محصول را تشکیل می‌دهند و به‌تنهایی بیانگر اثبات کامل ایمنی یا اثربخشی پانسمان نیستند.

برای آشنایی با روش و شرایط آزمون، صفحه آزمون سمیت سلولی MTT در سنجش ساناژن را مطالعه کنید.

۲. آزمون حساسیت‌زایی پانسمان زخم مطابق ISO 10993-10

آزمون حساسیت‌زایی برای بررسی پتانسیل مواد تشکیل‌دهنده پانسمان در ایجاد واکنش‌های حساسیتی انجام می‌شود.

برخی ترکیبات به‌کاررفته در مواد اولیه، لایه‌های چسبنده، رنگ‌ها و فرایند تولید ممکن است از نظر حساسیت‌زایی نیازمند بررسی باشند.

استاندارد ISO 10993-10:2021 روش‌ها و ملاحظات ارزیابی حساسیت‌زایی پوستی تجهیزات پزشکی را تشریح می‌کند.

انتخاب روش آزمون از جمله GPMT، Buehler یا سایر رویکردهای پذیرفته‌شده باید بر اساس ویژگی‌های نمونه، راهبرد ارزیابی زیستی و الزامات مربوط انجام شود.

اطلاعات تخصصی بیشتر در صفحه آزمون حساسیت‌زایی پوستی GPMT موجود است.

۳. آزمون تحریک‌زایی پانسمان اولیه زخم مطابق ISO 10993-23

آزمون تحریک‌زایی (Irritation Test) به بررسی پتانسیل محصول یا مواد تشکیل‌دهنده آن برای ایجاد واکنش‌های تحریکی کمک می‌کند.

ازآنجاکه پانسمان اولیه با سطح زخم تماس مستقیم دارد، در برنامه ارزیابی زیستی باید ماهیت تماس با بافت آسیب‌دیده به‌درستی در نظر گرفته شود.

استاندارد ISO 10993-23:2021 روش‌ها و اصول ارزیابی تحریک‌زایی تجهیزات پزشکی را ارائه می‌کند. انتخاب روش مناسب به نوع مواجهه، ویژگی‌های ماده و شواهد موجود وابسته است.

بررسی تحریک‌زایی باید در کنار سایر اطلاعات زیستی و شیمیایی محصول تفسیر شود و نتیجه یک آزمون نباید به‌صورت مستقل به تمامی شرایط بالینی تعمیم داده شود.

جهت آشنایی با روش‌های مرتبط به صفحه آزمون تحریک‌زایی پوستی سنجش ساناژن مراجعه کنید.

۴. آزمون بار میکروبی پانسمان زخم مطابق ISO 11737-1

بار میکروبی یا Bioburden به جمعیت میکروارگانیسم‌های زنده موجود روی محصول یا در آن گفته می‌شود.

در تولید پانسمان‌های پزشکی، بررسی بار میکروبی می‌تواند برای کنترل شرایط تولید، پایش کیفیت میکروبی و پشتیبانی از فرایند استریل‌سازی اهمیت داشته باشد.

استاندارد ISO 11737-1:2018 همراه با اصلاحیه ۲۰۲۱، روش‌های مرتبط با تعیین و مشخصه‌یابی بار میکروبی را پوشش می‌دهد.

برای محصولاتی که به‌صورت استریل عرضه می‌شوند، داده‌های بایوبردن می‌توانند در طراحی، اعتبارسنجی و پایش فرایند استریل‌سازی کاربرد داشته باشند.

برای مشاهده جزئیات خدمات به صفحه آزمون بایوبردن ISO 11737-1 مراجعه کنید.

۵. آزمون استریلیتی و اعتبارسنجی استریل‌سازی پانسمان زخم

در پانسمان‌هایی که با ادعای استریل عرضه می‌شوند، تولیدکننده باید کنترل مناسب فرایند استریل‌سازی و حفظ وضعیت استریل محصول تا زمان استفاده را مستند کند.

بسته به روش استریل‌سازی، استانداردهای زیر ممکن است مطرح باشند:

  • ISO 11135: الزامات فرایند استریل‌سازی با اتیلن اکساید (EO).
  • ISO 11137-1:2025: الزامات توسعه، اعتبارسنجی و کنترل روتین استریل‌سازی پرتویی.
  • ISO 11737-2:2019: آزمون‌های استریلیتی مرتبط با تعریف، اعتبارسنجی و نگهداری فرایند استریل‌سازی.
  • ISO 10993-7: ارزیابی باقی‌مانده‌های اتیلن اکساید، در صورت کاربرد این روش و نیاز به بررسی ریسک مواجهه.

آزمون استریلیتی به‌تنهایی جایگزین اعتبارسنجی فرایند استریل‌سازی نیست. همچنین استاندارد ISO 11737-2 برای آزمون روتین آزادسازی هر بچ محصول استریل طراحی نشده است.

۶. آزمون‌های عملکردی پانسمان زخم مطابق EN 13726:2023

ایمنی زیستی تنها یکی از بخش‌های ارزیابی پانسمان زخم است. محصول باید عملکرد ادعاشده خود را نیز در شرایط مناسب نشان دهد.

استاندارد EN 13726:2023 مجموعه‌ای از روش‌های آزمایشگاهی را برای بررسی برخی ویژگی‌های عملکردی پانسمان ارائه می‌کند.

مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارت‌اند از:

  • ظرفیت جذب مایعات (Absorptive Capacity): میزان مایعی که پانسمان در شرایط تعیین‌شده جذب می‌کند.
  • نگهداری مایع (Fluid Retention): توانایی نگهداری مایع پس از اعمال شرایط آزمون.
  • جذب تحت فشار (Absorbency Under Compression): بررسی عملکرد جذب در حضور فشار.
  • ظرفیت مدیریت مایعات (Fluid Handling Capacity): بررسی عملکرد مرتبط با جذب و انتقال بخار مایع در پانسمان‌های مناسب.
  • نرخ انتقال بخار آب (MVTR): ارزیابی عبور بخار آب از پانسمان.
  • مقاومت در برابر نفوذ آب (Waterproofness): بررسی ویژگی آب‌بندی لایه بیرونی.
  • قابلیت کشسانی (Extensibility): ارزیابی تغییر شکل و ویژگی‌های کشسانی پانسمان.

تمام این روش‌ها برای همه انواع پانسمان مناسب نیستند. انتخاب آزمون باید با توجه به ساختار محصول و ادعای عملکردی تولیدکننده انجام شود.

برای مثال: در یک پانسمان فومی جاذب، ظرفیت جذب و نگهداری ترشحات می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ درحالی‌که در یک پانسمان فیلم شفاف، ویژگی‌های مربوط به انتقال بخار آب و مقاومت در برابر نفوذ مایعات ممکن است در اولویت قرار گیرند.

۷. آزمون بسته‌بندی پانسمان زخم مطابق ISO 11607

برای پانسمان‌هایی که به‌صورت استریل عرضه می‌شوند، سیستم بسته‌بندی باید به حفظ سد استریل تا زمان استفاده کمک کند.

استانداردهای ISO 11607-1 و ISO 11607-2 به الزامات مواد و سیستم‌های بسته‌بندی و اعتبارسنجی فرایندهای شکل‌دهی و درزبندی می‌پردازند.

بسته به نوع بسته‌بندی، آزمون‌های زیر ممکن است در برنامه کنترل کیفیت یا اعتبارسنجی مطرح شوند:

  • آزمون استحکام دوخت بسته‌بندی
  • آزمون نفوذ رنگ در درز بسته‌بندی
  • آزمون نشت حبابی
  • بررسی یکپارچگی سیستم بسته‌بندی
  • پیرسازی تسریع‌شده و بررسی پایداری بسته‌بندی در دوره ماندگاری

انتخاب روش و معیار پذیرش به طراحی سیستم بسته‌بندی و الزامات فنی مربوط وابسته است.

برای آشنایی با یکی از روش‌های مرتبط، صفحه آزمون نشت حبابی بسته‌بندی را مشاهده کنید.

آزمون‌های پانسمان اولیه زخم برای دریافت مجوز تجهیزات پزشکی

تولیدکنندگان و واردکنندگان پانسمان اولیه زخم برای عرضه قانونی محصول در ایران باید الزامات قابل اعمال اداره کل تجهیزات پزشکی و سایر مراجع ذی‌صلاح را بررسی کنند.

نوع محصول، کاربرد موردنظر، طبقه خطر، مواد تشکیل‌دهنده، ادعای استریل بودن و مستندات فنی در تعیین الزامات مؤثر هستند.

گزارش‌های آزمایشگاهی ممکن است بخشی از شواهد موردنیاز پرونده فنی محصول باشند.

مراحل پیشنهادی برای برنامه‌ریزی آزمون‌ها عبارت‌اند از:

  1. شناسایی و طبقه‌بندی محصول: تعیین ماهیت پانسمان، کاربرد، نوع زخم و شرایط تماس با بدن.
  2. بررسی مواد و فرایند تولید: شناسایی مواد اولیه، افزودنی‌ها، فرایندهای شیمیایی، استریل‌سازی و بسته‌بندی.
  3. تدوین ارزیابی ریسک: تعیین خطرات احتمالی و شواهد ایمنی موردنیاز بر اساس ISO 14971 و ISO 10993-1.
  4. انتخاب آزمون‌های مرتبط: بررسی نیاز به آزمون‌های زیستی، عملکردی، میکروبی و بسته‌بندی.
  5. انجام آزمون و تهیه گزارش: اجرای آزمون‌های توافق‌شده و مستندسازی نتایج برای استفاده در پرونده فنی.

نکته مقرراتی: فهرست آزمون‌ها و میزان پذیرش گزارش‌ها در پرونده مجوز ممکن است بر اساس طبقه‌بندی محصول، مدارک موجود و نظر مرجع نظارتی متفاوت باشد. انجام آزمون به‌تنهایی به معنای صدور یا تضمین مجوز نیست.

چه نمونه‌ها و مدارکی برای تست پانسمان زخم باید ارائه شود؟

برای بررسی اولیه امکان انجام آزمون و تعیین تعداد نمونه‌های موردنیاز، بهتر است تولیدکننده اطلاعات زیر را آماده کند:

  • نام تجاری و نوع پانسمان
  • جنس مواد اولیه و ترکیبات تشکیل‌دهنده
  • ابعاد، وزن و ساختار محصول
  • کاربرد موردنظر و نوع زخم
  • مدت تماس پیش‌بینی‌شده
  • وضعیت استریل یا غیراستریل محصول
  • روش استریل‌سازی در صورت کاربرد
  • مشخصات بسته‌بندی و تاریخ انقضای ادعاشده
  • استاندارد یا آزمون درخواستی
  • گزارش‌های قبلی، در صورت وجود

تعداد نمونه، شرایط آماده‌سازی و الزامات ارسال پس از بررسی روش آزمون و مشخصات محصول تعیین می‌شود.

خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن برای تولیدکنندگان پانسمان زخم

آزمایشگاه سنجش ساناژن در حوزه ارزیابی کیفیت و ایمنی محصولات سلامت و تجهیزات پزشکی فعالیت می‌کند.

این مجموعه خدمات تخصصی مرتبط با ارزیابی زیست‌سازگاری، سمیت سلولی، حساسیت‌زایی، تحریک‌زایی، آزمون‌های میکروبی و ارزیابی بسته‌بندی را در حوزه فعالیت خود معرفی کرده است.

تولیدکنندگان پانسمان اولیه زخم، شرکت‌های واردکننده، واحدهای تحقیق و توسعه و مسئولان کنترل کیفیت می‌توانند مشخصات فنی محصول و آزمون‌های موردنظر خود را برای بررسی امکان انجام خدمات و دریافت پیشنهاد آزمایشگاهی ارسال کنند.

تعیین قابلیت اجرا، استاندارد مرجع، تعداد نمونه، زمان انجام و هزینه هر آزمون پس از بررسی درخواست صورت می‌گیرد.

پرسش‌های متداول درباره آزمون پانسمان اولیه زخم

آیا پانسمان اولیه زخم به آزمون زیست‌سازگاری نیاز دارد؟

پانسمان اولیه به دلیل تماس مستقیم با بستر زخم نیازمند ارزیابی ایمنی زیستی متناسب با ریسک است. این ارزیابی ممکن است شامل بررسی سمیت سلولی، حساسیت‌زایی، تحریک‌زایی و سایر اثرات زیستی باشد. ضرورت انجام هر آزمون با توجه به شواهد موجود و مشخصات محصول تعیین می‌شود.

استاندارد اصلی تست پانسمان اولیه زخم چیست؟

یک استاندارد واحد تمام جنبه‌های پانسمان را پوشش نمی‌دهد. ISO 10993-1:2025 چارچوب ارزیابی زیستی و EN 13726:2023 روش‌های بررسی برخی ویژگی‌های عملکردی پانسمان را ارائه می‌کنند. استانداردهای میکروبی و بسته‌بندی نیز بر حسب نوع محصول کاربرد دارند.

آیا تست MTT برای همه پانسمان‌های زخم اجباری است؟

خیر. ارزیابی سمیت سلولی از موضوعات مهم زیست‌سازگاری است، اما الزام به انجام یک روش مشخص مانند MTT برای تمام محصولات را نمی‌توان به‌صورت کلی اعلام کرد. انتخاب آزمون و روش آن باید مبتنی بر ارزیابی ریسک و شواهد موجود باشد.

تفاوت آزمون بایوبردن و استریلیتی چیست؟

بایوبردن تعداد میکروارگانیسم‌های زنده موجود روی محصول یا در آن را ارزیابی می‌کند. آزمون‌های استریلیتی در چارچوب اعتبارسنجی فرایند استریل‌سازی کاربرد متفاوتی دارند و جایگزین یکدیگر نیستند.

آیا تمام پانسمان‌های زخم باید استریل باشند؟

این موضوع به کاربرد موردنظر، طبقه‌بندی محصول، ادعاهای سازنده و الزامات نظارتی بستگی دارد. در محصولاتی که استریل عرضه می‌شوند، کنترل فرایند استریل‌سازی و سیستم بسته‌بندی اهمیت ویژه‌ای دارد.

آیا نتیجه منفی آزمون سمیت سلولی برای دریافت مجوز کافی است؟

خیر. نتیجه یک آزمون تنها بخشی از ارزیابی محصول است. بسته به شرایط ممکن است مستندات تکمیلی مربوط به ایمنی زیستی، عملکرد، کیفیت میکروبی، بسته‌بندی، مدیریت ریسک و سایر الزامات فنی درخواست شوند.

هزینه و مدت انجام آزمون‌های پانسمان اولیه زخم چقدر است؟

هزینه و زمان انجام آزمون‌ها به نوع روش، تعداد نمونه، ابعاد محصول، شرایط آماده‌سازی و دامنه بررسی بستگی دارد. برای دریافت پیشنهاد دقیق، لازم است مشخصات فنی پانسمان و آزمون‌های موردنظر بررسی شوند.

ثبت درخواست آزمون پانسمان اولیه زخم در سنجش ساناژن

اگر تولیدکننده یا واردکننده پانسمان زخم هستید و برای تکمیل پرونده فنی، کنترل کیفیت یا بررسی الزامات دریافت مجوز تجهیزات پزشکی به خدمات آزمایشگاهی نیاز دارید، می‌توانید درخواست خود را برای بررسی تخصصی ارسال کنید.

راه‌های ارتباطی با آزمایشگاه سنجش ساناژن

ثبت درخواست خدمات آزمایشگاهی

تماس با آزمایشگاه سنجش ساناژن

*سنجش ساناژن؛ همراه تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی در ارزیابی کیفیت، ایمنی و عملکرد محصولات سلامت.

فهرست مطالب