آزمون تحریک‌زایی – پوستی (جلدی)

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون تحریک‌ زایی پوستی یکی از مهم‌ترین آزمون‌های زیست‌سازگاری است که برای ارزیابی توانایی تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، فرآورده‌های دارویی، محصولات آرایشی و بهداشتی و سایر مواد دارای تماس با پوست در ایجاد واکنش‌های التهابی و تحریکی انجام می‌شود. پوست به عنوان اولین سد دفاعی بدن در برابر عوامل خارجی عمل می‌کند و تماس با برخی ترکیبات شیمیایی یا مواد آزادشونده از محصولات پزشکی ممکن است موجب بروز قرمزی، تورم، التهاب، خشکی، خارش یا سایر واکنش‌های ناخواسته شود. استاندارد ISO 10993-23 الزامات و روش‌های ارزیابی تحریک‌پذیری ناشی از مواد پزشکی را مشخص کرده و آزمون تحریک‌ زایی پوستی را به عنوان یکی از ابزارهای اصلی ارزیابی ایمنی موضعی معرفی می‌کند. هدف از این آزمون تعیین پتانسیل یک محصول در ایجاد پاسخ‌های تحریکی پوست و بررسی میزان ایمنی آن در شرایط استفاده مورد انتظار است. نتایج حاصل نقش مهمی در ارزیابی ریسک بیولوژیکی، توسعه محصولات ایمن و اخذ تأییدیه‌های قانونی دارند.

روش انجام: در تست تحریک‌ زایی پوستی، نمونه مورد ارزیابی یا عصاره تهیه‌شده از محصول مطابق الزامات استاندارد آماده می‌شود. سپس ماده آزمون بر روی ناحیه مشخصی از پوست حیوانات آزمایشگاهی مناسب یا مدل‌های جایگزین معتبر اعمال می‌گردد. در کنار گروه آزمون، گروه کنترل منفی و در صورت نیاز گروه کنترل مثبت نیز برای اعتبارسنجی نتایج مورد استفاده قرار می‌گیرند. محل تماس نمونه معمولاً برای مدت مشخصی تحت شرایط کنترل‌شده باقی می‌ماند. پس از پایان دوره تماس، پوست در زمان‌های تعیین‌شده مورد معاینه قرار می‌گیرد. مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی شامل اریتم (قرمزی پوست) و ادم (تورم) هستند. علاوه بر این، وجود خشکی، پوسته‌ریزی، ترک‌خوردگی، تغییر رنگ، زخم یا سایر علائم آسیب پوستی نیز ثبت می‌شود. شدت هر واکنش بر اساس معیارهای استاندارد امتیازدهی شده و نتایج برای مقایسه با گروه کنترل مورد استفاده قرار می‌گیرد.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست تحریک‌ زایی پوستی نشان می‌دهد که محصولات دارای زیست‌سازگاری مناسب معمولاً واکنش‌های خفیف، موقتی یا فاقد اهمیت بیولوژیکی ایجاد می‌کنند. در این شرایط، پوست پس از تماس با نمونه تغییرات قابل توجهی نشان نداده و علائم مشاهده‌شده در مدت کوتاهی برطرف می‌شوند. در مقابل، مواد دارای خاصیت تحریک‌کنندگی می‌توانند موجب قرمزی قابل توجه، تورم، التهاب، خشکی شدید، پوسته‌ریزی یا سایر آسیب‌های پوستی شوند. شدت این تغییرات به ماهیت شیمیایی محصول، غلظت مواد آزادشونده، مدت تماس و شرایط استفاده بستگی دارد. در فرآیند ارزیابی، میانگین امتیازات مربوط به اریتم و ادم محاسبه شده و با گروه کنترل مقایسه می‌شود. هرچه شدت واکنش‌ها بیشتر باشد، احتمال وجود خاصیت تحریک‌کنندگی محصول افزایش می‌یابد. تفسیر نهایی بر اساس مجموع یافته‌های بالینی و مقایسه با معیارهای پذیرش استاندارد انجام می‌شود.

نتیجه‌گیری: آزمون تحریک‌ زایی پوستی مطابق ISO 10993-23 یکی از روش‌های استاندارد و قابل اعتماد برای ارزیابی ایمنی موضعی محصولات دارای تماس با پوست است. این آزمون با بررسی شدت واکنش‌های التهابی و تحریکی، اطلاعات ارزشمندی درباره پتانسیل ایجاد آسیب پوستی توسط مواد و تجهیزات پزشکی فراهم می‌کند. نتایج حاصل در ارزیابی زیست‌سازگاری، مدیریت ریسک، کنترل کیفیت، توسعه محصولات ایمن‌تر و اخذ مجوزهای قانونی نقش اساسی دارند. اجرای صحیح این آزمون موجب کاهش خطر بروز عوارض پوستی در مصرف‌کنندگان و افزایش اطمینان از ایمنی محصولات پزشکی، دارویی و بهداشتی می‌شود.

واژگان کلیدی: تحریک‌ زایی پوستی، ISO 10993-23، زیست‌سازگاری، اریتم، ادم، التهاب پوستی، واکنش تحریکی، تجهیزات پزشکی، محصولات آرایشی و بهداشتی، ارزیابی ایمنی زیستی، کنترل کیفیت، مدیریت ریسک

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

خلاصه-تست-تحریک زایی-پوستی

⚠️ الزامات قانونی

انجام آزمون تحریک‌پذیری جلدی برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی و محصولات آرایشی بهداشتی الزامی است. این آزمون برای دریافت کد IRC از سازمان غذا و داروی ایران و همچنین برای ورود به بازار داخلی و صادرات به کشورهای هدف ضروری می‌باشد. عدم انجام این آزمون منجر به عدم تاییدیه ایمنی محصول می‌شود.

تست تحریک‌زایی – پوستی

تشخیص توانایی ماده در ایجاد واکنش‌های موضعی مانند قرمزی و تورم بر روی پوست سالم و تعیین شدت تحریک (از غیرتحریک‌کننده تا تحریک‌کننده شدید) است. این آزمون برای اطمینان از ایمنی محصولات تماس‌دهنده با پوست (مانند تجهیزات پزشکی، لوازم آرایشی و بهداشتی) ضروری می‌باشد.

ISO 10993-23: این استاندارد مرجع اصلی برای انجام آزمون تحریک‌پذیری جلدی تجهیزات پزشکی می‌باشد. در این استاندارد، روش‌های ارزیابی واکنش‌های التهابی موضعی پس از تماس با پوست تشریح شده است.

OECD TG 404: این استاندارد مرجع بین‌المللی برای آزمون تحریک‌پذیری پوستی مواد شیمیایی و دارویی می‌باشد و روش‌های حیوانی و جایگزین را پوشش می‌دهد.

مواردی که آزمون تحریک‌ زایی پوستی الزامی است:

  • تماس دهنده با پوست سطح سالم
  • تماس دهنده با پوست سطح آسیب دیده
  • چسب‌های پزشکی
  • پانسمان‌ها
  • دستکش‌های پزشکی
  • محصولات آرایشی بهداشتی
  • مواد اولیه دارویی و شیمیایی

مواردی که آزمون تحریک‌ زایی پوستی الزامی نیست:

  • تماس دهنده سطحی با غشاهای مخاطی که نیازمند آزمون تحریک‌پذیری مخاطی جداگانه است
  • ایمپلنت‌های دائمی که نیازمند آزمون ایمپلنت هستند
  • تماس دهنده کوتاه مدت کمتر از یک دقیقه با پوست سالم

تحریک‌زایی جلدی: ایجاد واکنش التهابی موضعی و برگشت‌پذیر در پوست پس از تماس با ماده آزمون

واکنش اریتمی: قرمزی پوست ناشی از گشاد شدن عروق خونی موضعی

واکنش ادماتوز: تورم پوست ناشی از تجمع مایع در بافت بینابینی

درجه تحریک: شدت واکنش پوستی که براساس مقیاس نمره‌دهی استاندارد تعیین می‌شود

ماده غیرتحریک‌کننده: ماده‌ای که پس از تماس با پوست هیچگونه واکنش اریتمی یا ادماتوز ایجاد نمی‌کند

نمره تحریک اولیه: حاصل جمع نمرات اریتم و ادم در زمان‌های مشخص

روش آزمون: کاربرد موضعی ماده آزمون بر روی پوست سالم و آسیب دیده خرگوش یا مدل‌های جایگزین آزمایشگاهی

نوع نمونه: عصاره یا ماده مستقیم

مدت تماس: 4 ساعت در روش استاندارد OECD

زمان ارزیابی: 1 ساعت، 24 ساعت، 48 ساعت و 72 ساعت پس از حذف ماده آزمون

زمان گزارش نهایی: 10 تا 15 روز کاری پس از تحویل نمونه

گزارش نهایی: فقط به زبان انگلیسی صادر می‌شود

در آزمون تحریک‌پذیری پوستی، ماده آزمون به مدت مشخص بر روی پوست سالم حیوان آزمایشگاهی اعمال شده و سپس پانسمان می‌گردد. پس از پایان تماس، ماده حذف شده و قرمزی و تورم پوست در فواصل زمانی معین ارزیابی می‌شود. شدت واکنش‌ها نمره‌دهی شده و میانگین نمره تحریک اولیه محاسبه می‌گردد. بر اساس این نمره، ماده در رده‌های غیرتحریک‌کننده تا تحریک‌کننده شدید طبقه‌بندی می‌شود. در رویکردهای جدید، از مدل‌های پوست بازسازی شده انسانی به عنوان جایگزین روش حیوانی استفاده می‌گردد.

تجهیزات اصلی: انکوباتور 37 تا 38 درجه، هود لامینار، ترازوی دقیق، دستگاه pH متر، ابزار جراحی استریل، فریزر 20- تا 80- درجه، حمام آب گرم، دوربین دیجیتال، کالیپر دیجیتال

مواد مصرفی: پانسمان ضد حساسیت، گاز استریل، سرنگ و سوزن، لوله فالکون، نرمال سالین استریل، مواد بیهوشی، محلول ضدعفونی کننده پوست، کنترل مثبت و منفی

مواد جامد: نمونه به ابعاد 2/5 در 2/5 سانتی‌متر مربع برش داده می‌شود. ضخامت نمونه نباید از 0/5 سانتی‌متر تجاوز کند. در صورت نیاز، نمونه قبل از آزمون مرطوب می‌گردد.

مواد مایع: حجم 0/5 میلی‌لیتر از ماده آزمون مستقیماً بر روی پوست اعمال می‌گردد.

مواد نیمه جامد: مانند پمادها و کرم‌ها: مقدار 0/1 گرم از ماده آزمون به ضخامت یکنواخت بر روی پوست گسترده می‌شود.

عصاره‌گیری: در صورت نیاز به آزمون عصاره، نمونه مطابق با استاندارد ISO 10993-12 در محیط کشت یا محلول نرمال سالین عصاره‌گیری می‌گردد.

انتخاب حداقل 3 خرگوش نیوزیلندی سفید با وزن 2 تا 3 کیلوگرم.

آماده سازی ناحیه آزمون: تراشیدن ناحیه پشت حیوان و اطمینان از سالم و دست‌نخورده بودن پوست (دقت شود پوست خراشیده یا آسیب نبیند).

اعمال ماده آزمون: ماده آزمون بر روی پوست حیوان اعمال می‌شود و ناحیه کنترل منفی (بدون ماده) نیز در نظر گرفته می‌شود.

پانسمان: پوشاندن ناحیه با گاز استریل و ثابت کردن با چسب جراحی و سپس بستن بدن حیوان با بانداژ الاستیک.

دوره تماس 4 ساعته: حیوانات به قفس خود بازگردانده شده و تحت نظر قرار می‌گیرند.

حذف پانسمان: پس از 4 ساعت، پانسمان‌ها با دقت برداشته شده و باقیمانده ماده با نرمال سالین استریل شسته می‌شود.

ارزیابی پوستی: ناحیه آزمون در زمان‌های 1 ساعت، 24 ساعت، 48 ساعت و 72 ساعت پس از حذف ماده آزمون بررسی می‌گردد. میزان قرمزی و تورم بر اساس مقیاس استاندارد نمره‌دهی می‌شود.

ثبت نتایج: تمام یافته‌ها توسط دو ناظر مجزا ثبت و عکسبرداری می‌گردد.

نمره‌دهی واکنش اریتم و تشکیل دلمه:

نمره واکنش پوستی
0 بدون اریتم
1 اریتم بسیار خفیف 
2 اریتم واضح
3 اریتم متوسط تا شدید
4 اریتم شدید همراه با تشکیل دلمه

نمره‌دهی واکنش ادم:

نمره واکنش پوستی
0 بدون ادم
1 ادم بسیار خفیف 
2 ادم واضح 
3 ادم متوسط 
4 ادم شدید 

محاسبه نمره تحریک اولیه برای هر حیوان: مجموع نمرات اریتم و ادم در تمام زمان‌های خوانده شده تقسیم بر تعداد زمان‌های خوانده شده.

میانگین نمره تحریک اولیه: میانگین نمرات تحریک اولیه همه حیوانات.

غربالگری اولیه سمیت:

پیش از آزمون اصلی، یک غربالگری اولیه روی یک حیوان به مدت 4 ساعت انجام می‌شود تا مواد با پتانسیل تحریک‌کنندگی بسیار بالا شناسایی شوند. اگر ماده باعث زخم، نکروز یا واکنش شدید شود، آزمون اصلی انجام نمی‌شود و ماده به عنوان تحریک‌کننده شدید طبقه‌بندی می‌گردد. در غیر این صورت، آزمون اصلی با حیوانات جدید آغاز می‌شود.

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:

نتایج این آزمون پیش‌بینی خوبی از واکنش التهابی موضعی پوست در تماس با محصول ارائه می‌دهد:

  • نمره تحریک اولیه صفر: محصول فاقد تحریک‌پذیری است.

  • نمره 0/5 تا 1: ممکن است در افراد حساس تحریک خفیف ایجاد کند.

  • نمره بالاتر از 2: حتی روی پوست سالم التهاب قابل توجه ایجاد کرده و برای کاربرد روی پوست مناسب نیست.

این آزمون برای تماس‌های کوتاه مدت (کمتر از 24 ساعت) بیشترین اعتبار را دارد. برای تماس‌های طولانی‌مدت، آزمون تحریک تجمعی پوستی توصیه می‌شود.

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:

سازمان غذا و داروی ایران ارائه گزارش معتبر آزمون تحریک‌پذیری جلدی را برای کلیه تجهیزات پزشکی با تماس سطحی با پوست و محصولات آرایشی بهداشتی الزامی می‌داند. گزارش باید مطابق با ISO 10993-23 و تحت نظارت ISO 17025 صادر شده باشد. آزمایشگاه انجام‌دهنده باید مجوز رسمی از IFDA داشته باشد.

تفاوت با ISO 10993-10: استاندارد ISO 10993-23 جایگزین بخش تحریک‌پذیری استاندارد ISO 10993-10 شده است. روش‌های ارزیابی در نسخه جدید دقیق‌تر و زمان‌بندی مشخص‌تری دارد.

تفاوت با آزمون حساسیت‌زایی: آزمون تحریک‌پذیری واکنش غیرایمنی و برگشت‌پذیر را ارزیابی می‌کند در حالی که حساسیت‌زایی واکنش ایمنی اختصاصی و ماندگار را می‌سنجد. یک ماده می‌تواند بدون ایجاد حساسیت، تحریک‌کننده باشد و بالعکس.

تفاوت با آزمون تحریک‌پذیری مخاطی: آزمون تحریک‌پذیری جلدی برای پوست طراحی شده است در حالی که آزمون تحریک‌پذیری مخاطی برای چشم، دهان و سایر غشاهای مخاطی کاربرد دارد. نتایج این دو آزمون قابل تعمیم به یکدیگر نیستند.

  • عنوان آزمون و استاندارد مرجع
  • شناسه یکتای گزارش و تاریخ صدور
  • اطلاعات کامل متقاضی و محصول
  • شرح ماده آزمون (نوع، فرم، مقدار، شماره لات)
  • روش آماده‌سازی نمونه و شرایط عصاره‌گیری
  • مشخصات سیستم آزمون (گونه، نژاد، تعداد، وزن، جنسیت)
  • شرایط انجام آزمون (دمای 22 تا 24 درجه سانتی‌گراد، رطوبت 40 تا 60 درصد)
  • نمرات خام هر حیوان در هر زمان
  • میانگین نمره تحریک اولیه محاسبه شده
  • طبقه‌بندی نهایی ماده آزمون
  • عکس‌های رنگی از نواحی آزمون در تمام زمان‌ها
  • امضای مسئول فنی و مدیر کیفیت آزمایشگاه
  • مهر آزمایشگاه

آیا انجام آزمون تحریک‌ پذیری جلدی برای تمام تجهیزات پزشکی اجباری است؟

خیر، فقط تجهیزاتی که با پوست سالم تماس مستقیم و طولانی‌تر از یک دقیقه دارند نیاز به این آزمون دارند. تجهیزات با تماس کوتاه‌تر یا تماس فقط با پوست آسیب دیده نیازمند ارزیابی جداگانه هستند.

آیا می‌توان به جای نمونه اصلی از ماده اولیه خالص تست تحریک‌ زایی پوستی انجام داد؟

خیر، سازمان غذا و دارو الزام به آزمون روی محصول نهایی با همان فرآیند تولید و استریلیزاسیون نهایی دارد. نتایج ماده اولیه قابل استناد برای محصول نهایی نیست.

مدت اعتبار گواهی تست تحریک‌ زایی پوستی چقدر است؟

گواهی برای همان محصول با همان فرمولاسیون و فرآیند تولید تا زمان تغییر در مواد اولیه، فرآیند تولید، بسته‌بندی یا استریلیزاسیون معتبر است. تغییر هر یک از این موارد نیاز به تکرار آزمون دارد.

آیا نتایج تست تحریک‌ زایی پوستی در آزمایشگاه سنجش ساناژن برای صادرات به اروپا و آمریکا معتبر است؟

بله، گزارش نهایی انگلیسی مطابق با ISO 10993-23 و تحت ISO 17025 توسط اکثر کشورها از جمله اتحادیه اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس پذیرفته می‌شود. برای آمریکا نیاز به هماهنگی اضافی با سازمان FDA وجود دارد.

چه مقدار نمونه برای انجام تست تحریک‌ زایی پوستی نیاز است؟

برای آزمون استاندارد، حداقل 12 عدد نمونه آماده به ابعاد 2/5 در 2/5 سانتی‌متر مربع برای مواد جامد یا 10 میلی‌لیتر برای مواد مایع یا 5 گرم برای مواد نیمه جامد مورد نیاز است.

آیا در صورت ناموفق بودن تست تحریک‌ زایی پوستی، امکان تجدید نظر وجود دارد؟

بله، متقاضی می‌تواند با ارائه مستندات فنی مبنی بر تغییر در فرآیند تولید یا فرمولاسیون، درخواست آزمون مجدد نماید. هزینه آزمون مجدد به عهده متقاضی است.

تفاوت بین تحریک‌ پذیری و خوردگی پوستی چیست؟

خوردگی ایجاد آسیب برگشت‌ناپذیر و نکروز بافتی است در حالی که تحریک یک واکنش التهابی برگشت‌پذیر است. استاندارد خوردگی پوستی متفاوت بوده و معمولاً با OECD TG 430 انجام می‌شود.

آیا می‌توان آزمون را روی مدل‌های پوست مصنوعی انجام داد؟

بله، در رویکردهای جایگزین حیوانی از مدل‌های پوست بازسازی شده انسانی مانند EpiDerm و SkinEthic استفاده می‌شود. سازمان غذا و داروی ایران این روش‌ها را به عنوان جایگزین معتبر پذیرفته است.

زمان دقیق دریافت گزارش نهایی تست تحریک‌ زایی پوستی چقدر است؟

معمولاً 10 تا 15 روز کاری پس از تحویل نمونه و تأیید سلامت آن. در صورت نیاز به عصاره‌گیری خاص یا روش‌های جایگزین، این زمان به 20 روز کاری افزایش می‌یابد.

آیا آزمایشگاه سنجش ساناژن در دعاوی حقوقی مرتبط با تاییدیه محصول پشتیبانی می‌کند؟

بله، واحد حقوقی آزمایشگاه آماده ارائه گواهی‌های تکمیلی و مستندات زنجیره انجام آزمون برای مراجع قضایی و نظارتی می‌باشد. همچنین در صورت نیاز، کارشناس فنی در جلسات دفاعیه حضور می‌یابد.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تحریک زایی جلدی
  • تحریک زایی جلدی
  • تست تحریک-زایی-پوستی