آزمون ماسک پزشکی؛ 7 گروه تست، استاندارد EN 14683:2025 و الزامات مجوز
آزمون ماسک پزشکی (Medical Face Mask Testing) مجموعهای از ارزیابیهای عملکردی، میکروبیولوژیکی، فیزیکی و زیستی است که برای بررسی کیفیت و ایمنی ماسکهای پزشکی و جراحی انجام میشود. تولیدکنندگان و واردکنندگان ماسک سهلایه، ماسک جراحی و ماسک پزشکی یکبارمصرف برای کنترل کیفیت محصول، تهیه پرونده فنی و بررسی الزامات دریافت مجوز به نتایج این آزمونها نیاز دارند.
مهمترین استاندارد اروپایی این محصول EN 14683:2025 با عنوان Medical Face Masks — Requirements and Test Methods است. استاندارد ASTM F2100-26 نیز مرجع فعلی آمریکایی برای الزامات ماسکهای پزشکی یکبارمصرف محسوب میشود.
آزمونهای اصلی ماسک پزشکی شامل کارایی فیلتراسیون باکتریایی (BFE)، اختلاف فشار و تنفسپذیری، مقاومت در برابر پاشش مایعات، پاکیزگی میکروبی (Bioburden) و ارزیابی زیستسازگاری هستند. بسته به استاندارد انتخابشده، آزمونهای دیگری مانند کارایی فیلتراسیون ذرات (PFE)، مقاومت در برابر شعله و بررسی ساختار محصول نیز ممکن است مطرح شوند.
آزمایشگاه سنجش ساناژن در حوزه ارزیابی کیفیت و ایمنی تجهیزات پزشکی فعالیت میکند. تولیدکنندگان ماسک میتوانند برای بررسی استانداردهای مرتبط، امکان انجام آزمون، تعداد نمونه و شرایط پذیرش با این مجموعه ارتباط برقرار کنند.
ماسک پزشکی چیست؟
ماسک پزشکی یا Medical Face Mask محصولی است که برای پوشاندن بینی و دهان طراحی شده و عمدتاً با هدف کاهش انتشار قطرات تنفسی از فرد استفادهکننده و، در انواع مناسب، ایجاد مانع در برابر پاشش مایعات به کار میرود.
ماسکهای پزشکی معمولاً از چند لایه منسوج نبافته (Nonwoven) ساخته میشوند.
در ساختار رایج ماسک سهلایه، از لایههای اسپانباند و یک لایه میانی فیلتراسیون مانند ملتبلون استفاده میشود؛ البته تعداد و جنس واقعی لایهها بر اساس طراحی تولیدکننده متفاوت است.
اجزای متداول یک ماسک پزشکی عبارتاند از:
- لایه خارجی محافظ
- لایه میانی فیلتراسیون
- لایه داخلی در تماس با صورت
- کش یا بند نگهدارنده
- قطعه انعطافپذیر روی بینی
- اتصالات و دوختهای حرارتی یا اولتراسونیک
کیفیت هر یک از این اجزا میتواند بر عملکرد، راحتی استفاده و ایمنی محصول تأثیر بگذارد.
آزمون ماسک پزشکی باید روی محصول نهایی یا نمونههای نماینده تهیهشده از آن، مطابق استاندارد مربوط انجام شود؛ زیرا عملکرد یک لایه فیلتر بهتنهایی الزاماً نشاندهنده عملکرد ماسک کامل نیست.
انواع ماسک پزشکی مطابق EN 14683:2025
استاندارد EN 14683 ماسکهای پزشکی را از نظر کارایی فیلتراسیون باکتریایی و مقاومت در برابر پاشش مایعات به سه گروه تقسیم میکند.
ماسک پزشکی Type I
ماسک Type I دارای حداقل کارایی فیلتراسیون باکتریایی ۹۵ درصد است.
این گروه عمدتاً برای کاهش انتشار عوامل عفونی از بیماران یا سایر افراد به محیط پیرامون تعریف شده است.
ماسک Type I برای استفاده کارکنان درمانی در اتاق عمل یا محیطهای دارای نیازهای مشابه طراحی نشده است.
ماسک جراحی Type II
ماسک Type II دارای حداقل کارایی فیلتراسیون باکتریایی ۹۸ درصد است.
این گروه میتواند در فعالیتهای درمانی متناسب با کاربرد تعریفشده استفاده شود، اما استاندارد الزام اختصاصی مقاومت در برابر پاشش مایعات را برای آن تعیین نمیکند.
ماسک جراحی Type IIR
ماسک Type IIR علاوه بر حداقل کارایی فیلتراسیون باکتریایی ۹۸ درصد، باید مقاومت مشخصی در برابر نفوذ پاشش مایعات داشته باشد.
حرف R نشاندهنده مقاومت در برابر پاشش (Splash Resistance) است.
طبق EN 14683:2025، حداقل فشار آزمون مقاومت در برابر پاشش برای این گروه ۱۶ کیلوپاسکال است.
بنابراین تولیدکنندهای که ماسک خود را با عنوان Type IIR معرفی میکند، باید علاوه بر سایر الزامات، شواهد عملکرد مقاومت در برابر پاشش مایع را نیز ارائه کند.
استانداردهای مرتبط با آزمون ماسک پزشکی
| استاندارد | کاربرد |
|---|---|
| EN 14683:2025 | الزامات و روشهای آزمون ماسک پزشکی |
| ASTM F2100-26 | طبقهبندی و الزامات ماسک پزشکی یکبارمصرف |
| ASTM F2101 | روش ارزیابی کارایی فیلتراسیون باکتریایی |
| ISO 22609:2004 | روش مقاومت در برابر نفوذ خون مصنوعی |
| ISO 11737-1:2018 | تعیین بار میکروبی محصولات |
| ISO 10993-1:2025 | ارزیابی زیستی مبتنی بر مدیریت ریسک |
| ISO 10993-5:2009 | آزمون سمیت سلولی |
| ISO 10993-10:2021 | ارزیابی حساسیتزایی |
| ISO 10993-23:2021 | ارزیابی تحریکزایی |
| ISO 10993-18:2020 | مشخصهیابی شیمیایی مواد تجهیزات پزشکی |
| ISO 13485:2016 | الزامات سیستم مدیریت کیفیت تجهیزات پزشکی |
| ISO 14971:2019 | مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی |
انتخاب این استانداردها به نوع محصول، بازار هدف، ادعاهای سازنده و الزامات مرجع نظارتی وابسته است.
نکته: استانداردهای ماسک پزشکی با استانداردهای ماسک تنفسی N95 و FFP2 تفاوت دارند. ادعای انطباق با EN 14683 بهتنهایی به معنای تأیید ماسک بهعنوان یک وسیله حفاظت تنفسی با آببندی مشخص روی صورت نیست.
7 گروه آزمون ماسک پزشکی برای کنترل کیفیت
۱. آزمون کارایی فیلتراسیون باکتریایی ماسک (BFE Test)
آزمون BFE یا Bacterial Filtration Efficiency از مهمترین آزمونهای اختصاصی ماسک پزشکی است.
هدف این آزمون، بررسی توانایی ماده ماسک در کاهش عبور آئروسلهای حاوی باکتری تحت شرایط آزمایشگاهی تعریفشده است.
در روش پیوست B استاندارد EN 14683:2025، نمونه ماسک در مسیر سامانه آزمون فیلتراسیون قرار میگیرد و کارایی آن در برابر آئروسل چالش باکتریایی اندازهگیری میشود.
در این روش از سامانه جمعآوری مناسب، از جمله ایمپکتور آبشاری ششمرحلهای، استفاده میشود.
نتیجه آزمون بهصورت درصد کارایی فیلتراسیون باکتریایی گزارش میشود.
حداقل BFE موردنیاز:
| نوع ماسک | حداقل BFE |
|---|---|
| Type I | 95٪ |
| Type II | 98٪ |
| Type IIR | 98٪ |
چرا آزمون BFE برای تولیدکنندگان اهمیت دارد؟
کارایی فیلتراسیون میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد؛ از جمله:
- جنس لایه میانی
- ساختار و یکنواختی الیاف
- خصوصیات الکترواستاتیک مدیای فیلتر
- کیفیت اتصال لایهها
- تغییرات مواد اولیه
- شرایط تولید و نگهداری
تغییر در تأمینکننده ملتبلون یا مشخصات فرایند تولید ممکن است باعث تغییر عملکرد فیلتراسیون شود.
به همین دلیل، آزمون BFE میتواند در کنترل کیفیت محصول نهایی و بررسی تغییرات فرمولاسیون یا مواد اولیه اهمیت داشته باشد.
نکته علمی: نتیجه BFE بهتنهایی نشاندهنده میزان حفاظت تنفسی واقعی استفادهکننده در برابر تمام ذرات معلق نیست؛ زیرا نشتی از اطراف ماسک و شرایط استفاده نیز در میزان مواجهه مؤثرند.
۲. آزمون تنفسپذیری ماسک پزشکی (Differential Pressure Test)
آزمون اختلاف فشار برای ارزیابی مقاومت ماسک در برابر عبور هوا انجام میشود.
در این آزمون، اختلاف فشار دو سوی نمونه در شرایط جریان هوای مشخص اندازهگیری میشود.
هرچه مقاومت عبور هوا بالاتر باشد، ممکن است تنفس از میان ماده ماسک دشوارتر شود.
از سوی دیگر، افزایش نفوذپذیری هوا بدون کنترل سایر ویژگیها ممکن است بر عملکرد فیلتراسیون تأثیر بگذارد.
بنابراین تولیدکننده باید بین کارایی فیلتراسیون و تنفسپذیری محصول تعادل مناسبی ایجاد کند.
حدود جدید اختلاف فشار طبق EN 14683:2025
| نوع ماسک | حداکثر اختلاف فشار |
|---|---|
| Type I | 200 Pa |
| Type II | 200 Pa |
| Type IIR | 300 Pa |
یکی از تغییرات مهم ویرایش ۲۰۲۵، استفاده از واحد پاسکال (Pa) برای گزارش اختلاف فشار است.
در نسخه EN 14683:2019+AC:2019، معیارها با واحد Pa/cm² بیان میشدند.
بنابراین مقادیر قدیمی ۴۰ و ۶۰ با واحد Pa/cm² را نباید بدون توجه به روش گزارش و واحد اندازهگیری با مقادیر جدید مقایسه کرد.
اهمیت آزمون: بررسی اختلاف فشار به تولیدکنندگان کمک میکند تا اثر تغییرات در وزن سطحی لایهها، ساختار فیلتر و کیفیت تولید را بر مقاومت عبور هوا ارزیابی کنند.
۳. آزمون مقاومت ماسک در برابر پاشش خون مصنوعی (Splash Resistance Test)
در محیطهای درمانی، ممکن است ماسک در معرض پاشش خون یا دیگر مایعات قرار بگیرد.
برای ماسکهایی که ادعای مقاومت در برابر پاشش دارند، ارزیابی این ویژگی اهمیت دارد.
استاندارد ISO 22609:2004 روش بررسی مقاومت ماسک پزشکی در برابر نفوذ پاشش خون مصنوعی را تعریف میکند.
در این روش، نمونه در شرایط کنترلشده در معرض برخورد حجم مشخصی از خون مصنوعی قرار میگیرد و عبور مایع از لایههای ماسک بررسی میشود.
طبق EN 14683:2025، ماسک Type IIR باید در فشار آزمون حداقل ۱۶ کیلوپاسکال الزامات مقاومت در برابر پاشش را برآورده کند.
این آزمون برای Type I و Type II الزام نشده است.
تفاوت مقاومت پاشش و مقاومت در برابر آئروسل
مقاومت در برابر خون مصنوعی به بررسی نفوذ پاشش مایع مربوط است.
این آزمون، کارایی فیلتراسیون ذرات معلق یا میزان نشتی ماسک روی صورت را اندازهگیری نمیکند.
بنابراین نتیجه موفق آزمون پاشش بهتنهایی به معنای حفاظت کامل در برابر انتقال هوابرد عوامل عفونی نیست.
۴. آزمون پاکیزگی میکروبی و بایوبردن ماسک (Microbial Cleanliness Test)
آزمون پاکیزگی میکروبی برای بررسی جمعیت میکروارگانیسمهای زنده موجود روی ماسک یا در ساختار آن انجام میشود.
این آزمون با عنوان Bioburden Test نیز شناخته میشود.
در تولید ماسک پزشکی، کنترل آلودگی میکروبی میتواند تحت تأثیر شرایط محیط تولید، بهداشت تجهیزات، مواد اولیه و روش بستهبندی باشد.
استاندارد EN 14683:2025 برای تمام گروههای Type I، Type II و Type IIR، حداکثر پاکیزگی میکروبی را تعیین کرده است.
حداکثر مقدار مجاز: 30 CFU/g
CFU/g به تعداد واحدهای تشکیلدهنده کلنی در هر گرم نمونه اشاره دارد.
آزمون با استفاده از روشهای مرتبط با EN ISO 11737-1 و شرایط تعیینشده در استاندارد ماسک انجام میشود.
در روش مرجع معرفیشده در EN 14683:2025، برای بررسی پاکیزگی میکروبی حداقل پنج ماسک از یک بچ در نظر گرفته میشود.
محیطهای کشت در آزمون بایوبردن ماسک
در روش مرجع، محیطهای کشت مناسب برای بررسی میکروارگانیسمهای هوازی و قارچها استفاده میشوند.
از جمله محیطهای ذکرشده در استاندارد عبارتاند از:
- Tryptic Soy Agar (TSA)
- Sabouraud Dextrose Agar (SDA) همراه با افزودنی مناسب
انتخاب محیط، شرایط بازیابی میکروارگانیسمها، کنترل کارایی استخراج و شرایط انکوباسیون باید مطابق روش معتبر انجام شود.
برای آشنایی با ملزومات آزمایشگاهی مورد استفاده در مطالعات میکروبی، میتوان به صفحات محیطهای کشت میکروبی کیاژن و پتریدیش و ملزومات کشت باکتری کیاژن مراجعه کرد.
توجه: معرفی این دستههای محصول به معنای تأیید موجودبودن محیط اختصاصی TSA یا SDA با مشخصات لازم در کیاژن نیست. مواد مصرفی آزمون رسمی باید از نظر مشخصات فنی، کنترل کیفیت و تناسب با روش آزمایش بررسی شوند.
برای آشنایی با خدمات مرتبط آزمایشگاه، صفحه آزمون بایوبردن مطابق ISO 11737-1 در سنجش ساناژن قابل مطالعه است.
آیا ماسک پزشکی باید استریل باشد؟
همه ماسکهای پزشکی الزاماً بهصورت استریل عرضه نمیشوند.
آزمون پاکیزگی میکروبی و آزمون استریلیتی دو مفهوم متفاوت هستند.
اگر تولیدکننده ادعای استریلبودن محصول را داشته باشد، لازم است الزامات مناسب فرایند استریلسازی و بستهبندی استریل نیز بررسی شوند.
موفقیت در آزمون بایوبردن بهتنهایی به معنای اثبات استریلبودن ماسک نیست.
۵. آزمون کارایی فیلتراسیون ذرات ماسک (PFE Test)
آزمون Particle Filtration Efficiency یا PFE برای بررسی توانایی ماده ماسک در کاهش عبور ذرات مشخص تحت شرایط آزمایشگاهی انجام میشود.
این آزمون با BFE تفاوت دارد.
در آزمون BFE، کارایی در برابر آئروسل چالش باکتریایی ارزیابی میشود؛ درحالیکه در آزمون PFE، ذرات آزمون با ویژگیهای تعیینشده در روش مربوط به کار میروند.
استاندارد ASTM F2100-26 کارایی فیلتراسیون ذرات زیرمیکرونی را در طبقهبندی عملکرد ماسک پزشکی لحاظ میکند.
روشهای آزمایشگاهی مرتبط با فیلتراسیون ذرات، مانند روشهای مناسب ASTM، میتوانند بسته به دامنه استاندارد مورد استفاده قرار گیرند.
نکته مهم: PFE یکی از معیارهای عمومی جدول طبقهبندی Type I، Type II و Type IIR در EN 14683:2025 نیست.
بنابراین نباید آزمون PFE را بدون بررسی استاندارد مقصد، بهعنوان یکی از الزامات مستقیم همه انواع ماسک مطابق EN 14683 معرفی کرد.
همچنین داشتن نتیجه مطلوب PFE بهتنهایی به معنی تأیید ماسک بهعنوان N95 یا FFP2 نیست.
۶. آزمون زیستسازگاری ماسک پزشکی مطابق ISO 10993
ماسک پزشکی هنگام استفاده با پوست صورت تماس دارد و همچنین ممکن است مواد یا ذرات آزادشده از آن از طریق هوای تنفسی در معرض استفادهکننده قرار بگیرند.
به همین دلیل، ارزیابی خطرات زیستی مواد تشکیلدهنده آن اهمیت دارد.
استاندارد EN 14683:2025 به ارزیابی زیستسازگاری مطابق مجموعه ISO 10993 اشاره میکند.
انتخاب آزمونهای موردنیاز باید با توجه به جنس لایهها، افزودنیها، مدت تماس، خطرات مواد آزادشونده و اطلاعات موجود انجام شود.
آزمون سمیت سلولی ماسک پزشکی (ISO 10993-5)
آزمون سمیت سلولی برای بررسی اثرات احتمالی مواد یا عصاره ماسک بر سلولهای کشتشده استفاده میشود.
در این ارزیابی، موادی مانند پلیمرهای سازنده لایهها، رنگها، مواد افزودنی و ترکیبات احتمالی آزادشونده ممکن است در برنامه بررسی قرار گیرند.
آزمون MTT یکی از روشهای متداول سنجش زندهمانی سلولی است.
برای آشنایی با خدمات مرتبط میتوانید صفحه آزمون سمیت سلولی MTT در آزمایشگاه سنجش ساناژن را مطالعه کنید.
ارتباط آزمون MTT با محصولات شرکت کیاژن
در مطالعات تحقیق و توسعه مربوط به مواد اولیه ماسک، ممکن است از روشهای سلولی برای بررسی اثرات احتمالی عصاره مواد استفاده شود.
کیت MTT شرکت کیاژن یکی از محصولات معرفیشده برای سنجش فعالیت متابولیکی مرتبط با زندهمانی سلولی است.
همچنین پلیت کشت سلول ۹۶ خانه کیاژن از ملزومات متداول آزمایشهای رنگسنجی سلولی محسوب میشود.
برای آشنایی با یک بافر پرکاربرد در مطالعات کشت سلولی نیز میتوان به پروتکل تهیه PBS در پایگاه دانش کیاژن مراجعه کرد.
نکته: استفاده از یک کیت MTT یا تجهیزات کشت سلول بهتنهایی نشاندهنده انجام آزمون رسمی مطابق ISO 10993-5 نیست. روش آزمایش، شرایط عصارهگیری، کنترلها و اعتبارسنجی باید بهصورت مستقل بررسی شوند.
آزمون تحریکزایی پوستی ماسک (ISO 10993-23)
برخی مواد مورد استفاده در ساخت ماسک ممکن است از نظر پتانسیل تحریک پوست نیازمند بررسی باشند.
در ارزیابی تحریکزایی باید نوع تماس، مدت مواجهه و اطلاعات سمشناختی موجود در نظر گرفته شود.
برای آشنایی با یکی از روشهای مرتبط به صفحه آزمون تحریکزایی پوستی RhE سنجش ساناژن مراجعه کنید.
آزمون حساسیتزایی ماسک (ISO 10993-10)
برخی رنگدانهها، مواد افزودنی یا ترکیبات قابل استخراج ممکن است پتانسیل حساسیتزایی داشته باشند.
ارزیابی این خطر باید با توجه به مواد تشکیلدهنده و شرایط واقعی استفاده انجام شود.
اطلاعات مرتبط در صفحه آزمون حساسیتزایی پوستی GPMT ارائه شده است.
آیا انجام تمام آزمونهای زیستسازگاری برای هر ماسک الزامی است؟
خیر. ارزیابی زیستی لازم است مبتنی بر ریسک و شواهد موجود باشد. ممکن است بعضی خطرات با اطلاعات معتبر مواد اولیه و برخی دیگر با آزمونهای تکمیلی بررسی شوند.
۷. آزمونهای ساختاری، اتصالات، بستهبندی و مقاومت در برابر شعله
علاوه بر ویژگیهای فیلتراسیون، ساختار فیزیکی ماسک و کیفیت اجزای آن نیز اهمیت دارند.
در بررسی ساختار محصول میتوان موارد زیر را ارزیابی کرد:
- یکنواختی لایههای ماسک
- استحکام اتصال کش یا بند
- کیفیت دوخت اولتراسونیک
- استحکام اتصال گیره بینی
- مقاومت در برابر پارگی
- ابعاد و نحوه پوشش بینی و دهان
- وجود ذرات آزادشونده و عیوب ظاهری
- سلامت بستهبندی و اطلاعات برچسب
آزمون استحکام کش ماسک (Ear Loop Tensile Strength) میتواند برای کنترل کیفیت فرایند اتصال کش به بدنه ماسک به کار رود.
بااینحال، نباید یک حد نیروی مشخص را بدون ارجاع به استاندارد قابل اعمال یا مشخصات فنی تأییدشده تولیدکننده برای تمام ماسکها الزامی دانست.
در استاندارد ASTM F2100-26، الزامات مربوط به طراحی، سامانه نگهدارنده، برچسبگذاری و مقاومت در برابر شعله نیز مطرح هستند.
ارزیابی مقاومت در برابر شعله برای محصولات مشمول این استاندارد باید مطابق روش و معیارهای همان ویرایش انجام شود.
ارزیابی بستهبندی
بستهبندی باید متناسب با نوع محصول و شرایط عرضه آن طراحی شود.
اگر ماسک بهصورت استریل ارائه میشود، الزامات سیستم بستهبندی استریل باید جداگانه بررسی شوند.
برای آشنایی با روشهای مرتبط میتوان به صفحه آزمون استحکام دوخت بستهبندی در سنجش ساناژن مراجعه کرد.
تفاوت EN 14683:2025 و ASTM F2100-26 چیست؟
این دو استاندارد هر دو به ماسک پزشکی مربوط هستند؛ اما روش طبقهبندی و مجموعه الزامات آنها کاملاً یکسان نیست.
| ویژگی | EN 14683:2025 | ASTM F2100-26 |
|---|---|---|
| بازار مرجع | اروپا | آمریکا |
| طبقهبندی | Type I، Type II، Type IIR | سطوح عملکردی تعریفشده در استاندارد |
| BFE | دارد | دارد |
| اختلاف فشار | دارد | دارد |
| مقاومت پاشش | برای Type IIR | بر اساس سطح عملکرد |
| PFE زیرمیکرونی | در جدول اصلی طبقهبندی نیست | جزو معیارهای عملکرد |
| بایوبردن | حد مشخص 30 CFU/g | در الزامات کلی و مقررات مربوط بررسی شود |
| مقاومت در برابر شعله | الزام مستقل جدول اصلی نیست | از معیارهای مرتبط |
| زیستسازگاری | دارد | دارد |
| الزامات طراحی و برچسب | دارد | دارد |
توجه: طبقهبندیهای اروپایی و آمریکایی را نباید بدون بررسی تمام معیارها معادل یکدیگر در نظر گرفت.
برای مثال، یک ماسک Type IIR الزاماً بدون آزمون و بررسی تکمیلی در یک سطح خاص ASTM F2100-26 قرار نمیگیرد.
تفاوت ماسک پزشکی، ماسک N95 و FFP2 چیست؟
یکی از اشتباهات رایج در تولید و کنترل کیفیت، یکساندانستن ماسک جراحی و ماسک تنفسی است.
| ویژگی | ماسک پزشکی | ماسک تنفسی N95/FFP2 |
|---|---|---|
| هدف اصلی | کنترل انتشار قطرات و حفاظت متناسب با طراحی | حفاظت تنفسی در برابر ذرات |
| استاندارد مرجع | EN 14683 یا ASTM F2100 | استانداردهای اختصاصی حفاظت تنفسی |
| BFE | معیار مهم | جایگزین آزمونهای اختصاصی تنفسی نیست |
| نشتی اطراف صورت | آببندی کامل الزام نشده | فیت و نشتی اهمیت اساسی دارند |
| آزمونهای فیلتر | مطابق استاندارد ماسک پزشکی | مطابق الزامات حفاظت تنفسی |
| کاربرد | متناسب با ریسک و محیط استفاده | متناسب با خطرات تنفسی و الزامات مربوط |
برای مشاهده نمونههای محصول، صفحات ماسک سهلایه و ملزومات حفاظت فردی در فروشگاه کیاژن در دسترس هستند.
این محصولات صرفاً نمونههایی از کالاهای عرضهشده در فروشگاه هستند و درج آنها به معنی تأیید انطباق با EN 14683 یا استانداردهای ماسک تنفسی نیست.
آزمون ماسک پزشکی برای دریافت مجوز تولید و واردات
تولیدکنندگان و واردکنندگان ماسک پزشکی در ایران باید الزامات جاری مرجع نظارتی ذیصلاح را بررسی کنند.
نوع کاربرد، ادعای پزشکی، وضعیت استریل، طبقهبندی محصول و استاندارد مورد استناد میتوانند بر مدارک موردنیاز تأثیر بگذارند.
برای تهیه پرونده فنی ماسک پزشکی، اطلاعات زیر ممکن است مطرح شوند:
- مشخصات فنی و کاربرد موردنظر محصول
- نوع ماسک و گروه عملکردی مورد ادعا
- اطلاعات مواد اولیه و ساختار لایهها
- گزارش آزمون BFE
- گزارش اختلاف فشار و تنفسپذیری
- آزمون مقاومت پاشش برای محصولاتی که چنین ادعایی دارند
- گزارش پاکیزگی میکروبی
- ارزیابی زیستسازگاری بر اساس ریسک
- اطلاعات کنترل کیفیت تولید
- مشخصات بستهبندی و برچسبگذاری
- مدارک مدیریت ریسک و سیستم کیفیت، در صورت کاربرد
- اطلاعات ردیابی بچ و مستندات پایداری موردنیاز
مهم: دریافت گزارش آزمون بهتنهایی به معنی صدور مجوز یا تضمین پذیرش پرونده نیست. همچنین مرجع نظارتی ممکن است نسخه یا استاندارد خاصی را برای بررسی انطباق درخواست کند.
چه تعداد نمونه برای آزمایش ماسک پزشکی لازم است؟
تعداد نمونه موردنیاز به آزمون انتخابشده و شرایط استاندارد مربوط بستگی دارد.
طبق EN 14683:2025، حداقل تعداد نمونهها برای برخی آزمونها به شرح زیر است:
| آزمون | حداقل نمونه مرجع |
|---|---|
| BFE | ۵ نمونه |
| پاکیزگی میکروبی | ۵ ماسک از یک بچ |
| مقاومت پاشش Type IIR | ۳۲ نمونه آزمون |
| اختلاف فشار | طبق طرح نمونهبرداری پیوست C |
| زیستسازگاری | مطابق برنامه ارزیابی و روش آزمون |
در آزمون پاشش Type IIR، حداقل ۲۹ نمونه از ۳۲ نمونه باید معیار مربوط را برآورده کنند.
نمونههای موردنیاز آزمونهای مختلف الزاماً قابلیت استفاده مجدد ندارند؛ بنابراین تعداد کل ماسکهای لازم برای یک برنامه جامع باید پس از بررسی روشها محاسبه شود.
پیش از ارسال نمونه، تولیدکننده بهتر است اطلاعات زیر را ارائه کند:
- نام تجاری و مدل ماسک
- نوع محصول: Type I، Type II، Type IIR یا طبقهبندی ASTM
- جنس و تعداد لایهها
- مشخصات لایه فیلتراسیون
- نوع اتصال کش یا بند
- ابعاد محصول
- وضعیت استریل یا غیراستریل
- شماره بچ و تاریخ تولید
- شرایط بستهبندی و نگهداری
- استاندارد و آزمونهای درخواستی
- گزارشهای آزمون قبلی، در صورت وجود
خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن برای تولیدکنندگان ماسک پزشکی
آزمایشگاه سنجش ساناژن در زمینه ارزیابی کیفیت، ایمنی و زیستسازگاری تجهیزات پزشکی فعالیت میکند.
تولیدکنندگان ماسک جراحی و پزشکی میتوانند درخواست خود را برای بررسی استاندارد، انتخاب آزمون و امکان اجرای خدمات آزمایشگاهی ارائه کنند.
خدمات مرتبط معرفیشده در سایت سنجش ساناژن شامل آزمون بایوبردن، آزمون سمیت سلولی MTT، تحریکزایی، حساسیتزایی و آزمونهای کنترل کیفیت بستهبندی است.
قابلیت انجام آزمونهای اختصاصی BFE، اختلاف فشار، PFE و مقاومت پاشش باید پیش از ثبت سفارش، از نظر تجهیزات، روش معتبر و دامنه خدمات آزمایشگاه بهصورت جداگانه بررسی و تأیید شود.
برای مطالعات تحقیق و توسعه مرتبط نیز میتوان از اطلاعات کیت MTT کیاژن، محیطهای کشت میکروبی و ملزومات کشت سلول استفاده کرد.
پرسشهای متداول درباره آزمون ماسک پزشکی
استاندارد جدید ماسک پزشکی چیست؟
استاندارد اروپایی EN 14683:2025 و استاندارد آمریکایی ASTM F2100-26 از مراجع فعلی آزمون ماسک پزشکی هستند. انتخاب استاندارد به بازار هدف و الزامات مقرراتی وابسته است.
آزمون BFE ماسک چیست؟
BFE کارایی فیلتراسیون باکتریایی ماده ماسک را در شرایط آزمون استاندارد اندازهگیری میکند. این آزمون یکی از معیارهای اصلی طبقهبندی ماسک پزشکی است.
حداقل BFE ماسک سهلایه چند درصد است؟
این مقدار به گروه عملکردی محصول بستگی دارد. طبق EN 14683:2025، حداقل BFE برای Type I برابر ۹۵ درصد و برای Type II و Type IIR برابر ۹۸ درصد است.
تفاوت ماسک Type II و Type IIR چیست؟
هر دو گروه حداقل BFE برابر ۹۸ درصد دارند؛ اما Type IIR علاوه بر آن باید الزام مقاومت در برابر پاشش مایعات را نیز برآورده کند.
حداکثر اختلاف فشار ماسک پزشکی چقدر است؟
طبق EN 14683:2025، حداکثر اختلاف فشار برای Type I و Type II برابر ۲۰۰ پاسکال و برای Type IIR برابر ۳۰۰ پاسکال است.
حد مجاز بایوبردن ماسک پزشکی چقدر است؟
در EN 14683:2025، حداکثر پاکیزگی میکروبی برای هر سه گروه Type I، Type II و Type IIR برابر ۳۰ CFU/g تعیین شده است.
آیا ماسک پزشکی باید استریل باشد؟
الزام عمومی برای استریلبودن همه ماسکهای پزشکی وجود ندارد. در صورت ادعای استریلبودن، الزامات جداگانه اعتبارسنجی استریلسازی و بستهبندی باید بررسی شوند.
آیا تست MTT برای ماسک پزشکی الزامی است؟
ارزیابی زیستسازگاری ماسک اهمیت دارد، اما الزام به انجام روش مشخص MTT برای همه محصولات را نمیتوان بهصورت کلی اعلام کرد. آزمونهای موردنیاز بر اساس مدیریت ریسک و شواهد ایمنی مواد تعیین میشوند.
آیا تست PFE و BFE یکسان هستند؟
خیر. آزمون BFE کارایی فیلتراسیون در برابر آئروسل چالش باکتریایی و آزمون PFE کارایی در برابر ذرات تعریفشده در روش مربوط را ارزیابی میکند.
آیا ماسک سهلایه همان ماسک N95 است؟
خیر. تعداد لایهها معیار تأیید N95 نیست. ماسکهای تنفسی باید الزامات اختصاصی فیلتراسیون و حفاظت تنفسی را برآورده کنند.
برای تست ماسک پزشکی چند نمونه لازم است؟
تعداد نمونه به نوع آزمون بستگی دارد. برای نمونه، در EN 14683:2025 حداقل پنج نمونه برای آزمون BFE و ۳۲ نمونه برای آزمون پاشش Type IIR مطرح است.
هزینه آزمون ماسک پزشکی چقدر است؟
هزینه به نوع ماسک، استاندارد مرجع، آزمونهای موردنیاز، تعداد نمونه و شرایط آمادهسازی بستگی دارد. برآورد هزینه پس از بررسی درخواست انجام میشود.
چگونه آزمون ماسک پزشکی را در سنجش ساناژن درخواست کنیم؟
تولیدکننده میتواند مشخصات محصول، گروه عملکردی و آزمونهای موردنظر را برای بررسی فنی ارسال کند. امکان اجرای خدمات و شرایط پذیرش پس از بررسی اعلام میشوند.
ثبت درخواست آزمون ماسک پزشکی در سنجش ساناژن
اگر تولیدکننده یا واردکننده ماسک پزشکی هستید و برای بررسی انطباق با EN 14683:2025، کنترل کیفیت، ارزیابی پاکیزگی میکروبی، زیستسازگاری یا تکمیل پرونده فنی به خدمات آزمایشگاهی نیاز دارید، درخواست خود را ثبت کنید.
پس از دریافت اطلاعات محصول، استاندارد مرجع، قابلیت انجام آزمون، تعداد نمونه و شرایط پذیرش بررسی میشود.
راههای ارتباطی آزمایشگاه سنجش ساناژن
تلفن:02191010809
همراه:09900100182
ایمیل: ssanagene@gmail.com
وبسایت: https://sanjeshsanagene.ir/
سنجش ساناژن؛ ارائهدهنده خدمات تخصصی ارزیابی کیفیت، ایمنی و زیستسازگاری تجهیزات پزشکی و محصولات سلامت.
منابع رسمی و استانداردهای مرجع
- EN 14683:2025 — Medical Face Masks — Requirements and Test Methods
- ASTM F2100-26 — Standard Specification for Medical Face Masks
- ISO 22609:2004 — Resistance to Penetration by Synthetic Blood
- ISO 11737-1:2018 — Determination of Bioburden
- ISO 10993-1:2025 — Biological Evaluation of Medical Devices
- ISO 10993-5:2009 — Tests for In Vitro Cytotoxicity
- ISO 14971:2019 — Application of Risk Management to Medical Devices
- مقایسه الزامات EN 14683:2019 و EN 14683:2025 — اداره سلامت ایالت بایرن آلمان
- کیت MTT شرکت کیاژن
- محیطهای کشت میکروبی کیاژن
- پتریدیش و ملزومات کشت باکتری کیاژن
دیدگاه خود را بنویسید