آزمون مسواک دستی؛ 7 گروه تست تخصصی مطابق استاندارد ISO 20126:2022

آزمون مسواک دستی (Manual Toothbrush Testing) مجموعه‌ای از ارزیابی‌های فیزیکی، مکانیکی و ایمنی است که برای بررسی کیفیت مسواک‌های دستی و انطباق آن‌ها با الزامات استاندارد انجام می‌شود. تولیدکنندگان و واردکنندگان مسواک برای کنترل کیفیت، بررسی استحکام اتصال الیاف، مقاومت دسته، دوام محصول و تهیه مستندات فنی به این آزمون‌ها نیاز دارند.

مهم‌ترین مرجع بین‌المللی این محصول ISO 20126:2022 با عنوان Dentistry — Manual Toothbrushes — General Requirements and Test Methods است.

این استاندارد حداقل نیروی بیرون‌کشیدن دسته الیاف را ۱۵ نیوتن، مقاومت خستگی دسته را ۷۵ هزار چرخه و حداقل نسبت قابل قبول نوک الیاف فاقد هندسه تیز را برای الیاف مشمول آزمون ۵۰ درصد تعیین می‌کند.

علاوه بر آزمون‌های فیزیکی، ارزیابی زیست‌سازگاری مواد تشکیل‌دهنده مسواک ممکن است مطابق ISO 7405:2025 و مجموعه استانداردهای ISO 10993 و بر اساس ارزیابی ریسک انجام شود.

آزمایشگاه سنجش ساناژن در زمینه خدمات تخصصی ارزیابی کیفیت و ایمنی محصولات سلامت و تجهیزات پزشکی فعالیت دارد. تولیدکنندگان مسواک دستی می‌توانند برای بررسی استانداردها، امکان انجام آزمون، تعداد نمونه و شرایط پذیرش درخواست خود را ثبت کنند.

مسواک دستی چیست؟

مسواک دستی (Manual Toothbrush) ابزاری است که با نیروی دست برای تمیزکردن سطوح دندان‌ها و کمک به حذف پلاک و بقایای مواد غذایی استفاده می‌شود.

این محصول معمولاً از یک دسته، گردن، سر مسواک و مجموعه‌ای از الیاف یا رشته‌های پاک‌کننده تشکیل شده است.

در ساخت مسواک‌های متداول از پلیمرهایی مانند پلی‌پروپیلن در دسته و مواد پلیمری مناسب در الیاف استفاده می‌شود. البته جنس واقعی مواد باید از اطلاعات سازنده مشخص شود.

برخی مسواک‌ها دارای اجزای الاستومری، دسته‌های چوبی یا بامبو و طراحی‌های اختصاصی برای گروه‌های مختلف مصرف‌کننده هستند.

از نظر کنترل کیفیت، ویژگی‌های مهم مسواک شامل استحکام اتصال الیاف، مقاومت دسته در برابر ضربه، مقاومت خستگی، شکل انتهای الیاف و نبود سطوح تیز یا زبر نامطلوب است.

آزمون مسواک دستی به تولیدکننده کمک می‌کند تا این ویژگی‌ها را با روش‌های تعریف‌شده و تکرارپذیر ارزیابی کند.

استاندارد مسواک دستی چیست؟

استاندارد ISO 20126:2022 الزامات عمومی و روش‌های آزمون ویژگی‌های فیزیکی مسواک‌های دستی متداول را مشخص می‌کند.

ویرایش سوم این استاندارد در مارس ۲۰۲۲ منتشر شد و جایگزین نسخه ۲۰۱۲ و اصلاحیه سال ۲۰۱۸ آن شد.

در حال حاضر پیش‌نویس ویرایش جدید با عنوان ISO/DIS 20126 در دست تدوین است؛ بنابراین تا زمان انتشار رسمی نسخه جایگزین، ISO 20126:2022 مرجع منتشرشده فعلی محسوب می‌شود.

چه مسواک‌هایی تحت پوشش ISO 20126 هستند؟

این استاندارد عمدتاً برای مسواک دستی معمولی با الیاف متصل به سر مسواک کاربرد دارد.

دامنه استاندارد شامل همه محصولات بهداشت دهان نمی‌شود؛ از جمله:

  • مسواک برقی
  • مسواک بین‌دندانی
  • مسواک تک‌دسته الیاف (Single-Tuft)
  • برخی مسواک‌های طراحی‌شده برای یک‌بار استفاده
  • مسواک‌هایی که تمام عناصر پاک‌کننده سر آن‌ها از الاستومر ساخته شده‌اند

همچنین الزام گردشدگی انتهای الیاف برای برخی رشته‌های بسیار نازک، الیاف مخروطی، الیاف منشعب یا مواد غیراصطناعی استثنا دارد.

بنابراین پیش از سفارش آزمون باید مشخص شود که محصول در دامنه استاندارد قرار می‌گیرد یا نیازمند روش ارزیابی متفاوتی است.

استانداردهای مرتبط با آزمون مسواک دستی

استاندارد کاربرد
ISO 20126:2022 الزامات و روش‌های آزمون فیزیکی مسواک دستی
ISO 22254:2005 آزمون مقاومت بخش الیاف مسواک در برابر انحراف
ISO 7405:2025 ارزیابی زیست‌سازگاری مواد و تجهیزات دندانپزشکی
ISO 10993-1:2025 چارچوب ارزیابی ایمنی زیستی مبتنی بر ریسک
ISO 10993-5:2009 آزمون سمیت سلولی در شرایط آزمایشگاهی
ISO 10993-10:2021 ارزیابی حساسیت‌زایی پوستی
ISO 10993-23:2021 ارزیابی تحریک‌زایی
ISO 10993-18:2020 مشخصه‌یابی شیمیایی مواد تجهیزات پزشکی
ISO 14971:2019 مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی، در صورت کاربرد

نکته: ISO 20126 آزمون‌های فیزیکی مسواک را پوشش می‌دهد و به‌تنهایی اثبات‌کننده کامل ایمنی زیستی یا عملکرد بالینی محصول نیست.

جدول معیارهای اصلی ISO 20126:2022

تولیدکنندگان معمولاً هنگام جست‌وجوی آزمون مسواک دستی به دنبال حدود عددی استاندارد هستند.

ویژگی معیار ISO 20126:2022
نیروی بیرون‌کشیدن دسته الیاف (Tuft Retention) حداقل 15 N
مقاومت ضربه‌ای دسته (Handle Impact) عدم شکست؛ در صورت شکست، انرژی جذب‌شده حداقل 0.8 J
مقاومت خستگی (Fatigue Resistance) تحمل 75,000 چرخه بدون شکست
مقاومت خستگی پس از مواجهه شیمیایی تحمل آزمون خستگی پس از آماده‌سازی شیمیایی استاندارد
گردشدگی نوک الیاف (End-Rounding) حداقل 50٪ الیاف فاقد هندسه تیز، برای الیاف مشمول
بازرسی فیزیکی سالم، بدون آلودگی قابل مشاهده یا سطوح تیز و زبر نامطلوب
شرایط عمومی آزمون دمای 23 ± 5°C و رطوبت نسبی 50 ± 10٪، مگر در شرایط اختصاصی روش

این معیارها باید همراه با روش آماده‌سازی، تعداد نمونه و قواعد پذیرش استاندارد تفسیر شوند.

7 گروه آزمون مسواک دستی برای کنترل کیفیت

۱. آزمون بررسی ظاهری و ایمنی فیزیکی مسواک (Physical Inspection)

اولین مرحله ارزیابی، بررسی وضعیت فیزیکی مسواک و شناسایی عیوب ظاهری آن است.

طبق بند 4.2 استاندارد ISO 20126:2022، مسواک باید سالم و فاقد آلودگی قابل مشاهده و سطوح تیز یا زبر نامطلوب باشد.

این بررسی مطابق بند 5.3 با مشاهده عادی، بدون بزرگ‌نمایی و با استفاده از بررسی لمسی برای تشخیص سطوح زبر یا تیز انجام می‌شود.

مواردی که در بازرسی مورد توجه قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

  • وجود ترک یا شکستگی در دسته
  • کیفیت سطح سر مسواک
  • لبه‌های تیز و پلیسه‌های پلاستیکی
  • وجود آلودگی قابل مشاهده
  • اتصال مناسب اجزای مسواک
  • عیوب ظاهری ناشی از قالب‌گیری
  • وضعیت کلی الیاف و آرایش دسته‌های الیاف

این آزمون می‌تواند مشکلات فرایند تزریق پلاستیک، تکمیل سطح و مونتاژ را آشکار کند.

اهمیت برای تولیدکننده: مسواکی که از نظر مکانیکی مقاوم باشد، اما دارای لبه تیز یا عیوب سطحی نامطلوب باشد، ممکن است همچنان از نظر ایمنی فیزیکی نامنطبق محسوب شود.

۲. آزمون استحکام اتصال الیاف مسواک (Tuft Retention Test)

یکی از مهم‌ترین آزمون‌های اختصاصی مسواک دستی، بررسی نیروی موردنیاز برای جداکردن دسته الیاف از سر مسواک است.

در بسیاری از مسواک‌های متداول، الیاف در حفره‌های مشخصی از سر مسواک تثبیت می‌شوند.

اگر اتصال الیاف به‌اندازه کافی مقاوم نباشد، امکان جداشدن ناخواسته آن‌ها هنگام استفاده وجود دارد.

طبق ISO 20126:2022، حداقل نیروی بیرون‌کشیدن هر دسته الیاف باید ۱۵ نیوتن باشد.

در این آزمون، سر مسواک در تجهیزات مناسب تثبیت می‌شود. سپس دسته الیاف موردنظر با گیره مخصوص گرفته شده و نیروی کششی در راستای طول الیاف اعمال می‌شود.

دستگاه آزمون می‌تواند نیروسنج دیجیتال یا دستگاه یونیورسال تست با قابلیت اندازه‌گیری نیرو باشد.

نتیجه آزمون معمولاً به‌صورت نیروی لازم برای جداشدن دسته الیاف گزارش می‌شود.

پارامترهای مؤثر بر استحکام اتصال الیاف

  • نوع و قطر الیاف
  • تعداد رشته‌ها در هر دسته
  • روش تثبیت الیاف
  • کیفیت حفره‌های سر مسواک
  • نوع پلیمر سر مسواک
  • تنظیمات دستگاه کاشت الیاف
  • فرایند مونتاژ و تولید

آزمون استحکام الیاف مسواک از آزمون‌های مهم برای کنترل کیفیت بچ‌های تولیدی است.

در مسواک‌های دارای فناوری تثبیت بدون منگنه یا طراحی‌های متفاوت، روش ارزیابی باید با ساختار محصول تطبیق داده شود.

۳. آزمون مقاومت ضربه‌ای دسته مسواک (Handle Impact Strength)

دسته مسواک هنگام استفاده، حمل‌ونقل یا سقوط احتمالی می‌تواند در معرض نیروهای مکانیکی قرار گیرد.

شکست دسته ممکن است باعث ایجاد لبه‌های تیز یا کاهش قابلیت استفاده ایمن از محصول شود.

استاندارد ISO 20126:2022 روش آزمون مقاومت ضربه‌ای دسته را در بند 5.5 تعریف می‌کند.

در این آزمون، دسته تحت ضربه کنترل‌شده و در شرایط تعیین‌شده قرار می‌گیرد.

معیار پذیرش: دسته ترجیحاً نباید بشکند؛ اما اگر شکست رخ دهد، انرژی جذب‌شده در نقطه شکست باید حداقل ۰٫۸ ژول (0.8 J) باشد.

این معیار به ارزیابی رفتار مکانیکی دسته کمک می‌کند.

عوامل مؤثر بر مقاومت ضربه‌ای عبارت‌اند از:

  • جنس پلیمر
  • افزودنی‌ها و ترکیبات تقویت‌کننده
  • ضخامت دیواره دسته
  • طراحی هندسی گردن مسواک
  • شرایط قالب‌گیری
  • وجود نقص یا حفره داخلی در قطعه

بررسی مقاومت ضربه‌ای می‌تواند در مقایسه فرمولاسیون‌های پلیمری و اصلاح طراحی دسته کاربرد داشته باشد.

۴. آزمون مقاومت خستگی مسواک (Fatigue Resistance Test)

در استفاده معمول، دسته و گردن مسواک بارها تحت نیروهای خمشی قرار می‌گیرند.

تکرار این بارگذاری ممکن است موجب ایجاد ترک، تغییر شکل دائمی یا شکست ساختاری شود.

به همین دلیل، استاندارد ISO 20126:2022 آزمون مقاومت خستگی را تعریف می‌کند.

طبق بند 4.5، مسواک باید ۷۵ هزار چرخه آزمون را بدون شکست کامل کند.

در روش استاندارد، بارگذاری تکراری تحت شرایط کنترل‌شده اعمال شده و رفتار نمونه بررسی می‌شود.

این آزمون به تولیدکننده کمک می‌کند تا احتمال ضعف مکانیکی ناشی از طراحی نامناسب گردن، جنس پلیمر یا مشکلات فرایند تولید را شناسایی کند.

توجه: تحمل ۷۵ هزار چرخه آزمایشگاهی به‌تنهایی معادل تضمین یک مدت مصرف بالینی مشخص نیست.

۵. آزمون خستگی پس از مواجهه شیمیایی (Chemical Challenge Fatigue Test)

مسواک در طول استفاده ممکن است با آب، خمیردندان و ترکیبات شیمیایی مرتبط با بهداشت دهان تماس داشته باشد.

بعضی ترکیبات می‌توانند بر رفتار مکانیکی پلیمرها یا اجزای مسواک اثر بگذارند.

در استاندارد ISO 20126:2022 علاوه بر آزمون خستگی معمول، آزمون مقاومت خستگی پس از مواجهه شیمیایی نیز تعریف شده است.

در این ارزیابی، مسواک ابتدا مطابق روش استاندارد در معرض شرایط شیمیایی تعریف‌شده قرار می‌گیرد.

سپس آزمون مقاومت خستگی انجام می‌شود.

معیار پذیرش: نمونه پس از مواجهه شیمیایی باید همچنان الزام مقاومت خستگی استاندارد، یعنی تحمل ۷۵ هزار چرخه بدون شکست را برآورده کند.

این آزمون با آزمون عمومی مقاومت شیمیایی مواد متفاوت است و باید مطابق روش اختصاصی استاندارد انجام شود.

نتایج می‌توانند برای ارزیابی پایداری ساختاری دسته در برابر شرایط شیمیایی مرتبط با استفاده موردنظر مفید باشند.

۶. آزمون گردشدگی نوک الیاف مسواک (Filament End-Rounding Test)

کیفیت انتهای رشته‌های مسواک از موضوعات مهم مرتبط با ایمنی بافت‌های نرم دهان است.

الیافی که انتهای تیز یا هندسه نامناسب دارند، ممکن است خطر آسیب مکانیکی به لثه و سایر بافت‌های نرم را افزایش دهند.

در استاندارد ISO 20126:2022، آزمون گردشدگی انتهای الیاف اضافه شده است.

معیار اصلی: برای الیاف مشمول آزمون، حداقل ۵۰ درصد انتهای رشته‌ها باید فاقد هندسه تیز باشند.

برای ارزیابی، انتهای الیاف طبق روش استاندارد و با تجهیزات بزرگ‌نمایی مناسب بررسی می‌شوند.

در این آزمون موارد زیر اهمیت دارند:

  • شکل هندسی انتهای رشته
  • وجود لبه یا گوشه تیز
  • کیفیت پرداخت انتهای الیاف
  • یکنواختی عملیات گردکردن
  • تفاوت احتمالی دسته‌های مختلف الیاف

استثناهای مهم آزمون گردشدگی

این الزام برای همه انواع الیاف مسواک یکسان نیست.

برای مثال، برخی الیاف با قطر خارجی کمتر از ۰٫۱ میلی‌متر، الیاف مخروطی، منشعب، دارای نوک کروی یا الیاف غیراصطناعی ممکن است از این الزام مستثنا باشند.

در این موارد باید ایمنی استفاده از محصول با روش‌های مناسب دیگر ارزیابی شود.

اهمیت برای تولیدکننده: این آزمون می‌تواند برای کنترل کیفیت فرایند برش و پرداخت نوک الیاف استفاده شود.

۷. آزمون زیست‌سازگاری مسواک دستی (Biocompatibility Testing)

مسواک هنگام استفاده با دندان‌ها، لثه و سایر سطوح داخل دهان تماس پیدا می‌کند.

در نتیجه ترکیب مواد تشکیل‌دهنده دسته، سر مسواک، الیاف، رنگ‌دانه‌ها و افزودنی‌های احتمالی ممکن است از نظر ایمنی زیستی اهمیت داشته باشد.

استاندارد ISO 20126:2022 الزامات کمی اختصاصی برای تمام خطرات زیستی تعیین نمی‌کند و برای ارزیابی این موضوع به استانداردهایی مانند ISO 7405 و ISO 10993-1 اشاره می‌کند.

انتخاب ارزیابی‌ها باید بر اساس ترکیب مواد، مسیر و مدت تماس، شواهد ایمنی موجود و الزامات مقرراتی انجام شود.

آزمون سمیت سلولی مسواک مطابق ISO 10993-5

آزمون سمیت سلولی (Cytotoxicity Test) به بررسی اثرات احتمالی مواد یا عصاره محصول بر سلول‌های کشت‌شده کمک می‌کند.

در مسواک دستی ممکن است پلیمرهای سازنده، رنگ‌ها، افزودنی‌ها یا مواد قابل استخراج بر اساس ارزیابی ریسک مورد توجه قرار گیرند.

یکی از روش‌های متداول، آزمون MTT است که فعالیت متابولیکی سلول‌ها را در شرایط آزمایشگاهی اندازه‌گیری می‌کند.

برای آشنایی با خدمات آزمایشگاهی می‌توانید صفحه آزمون سمیت سلولی MTT در آزمایشگاه سنجش ساناژن را مطالعه کنید.

مواد مصرفی آزمایش MTT و ارتباط با شرکت کیاژن

در مطالعات تحقیق و توسعه مواد مسواک، آزمون‌های سلولی ممکن است برای بررسی اثرات عصاره مواد پلیمری و افزودنی‌ها استفاده شوند.

برای انجام چنین مطالعاتی، انتخاب مواد و تجهیزات مناسب کشت سلول اهمیت دارد.

شرکت کیاژن برخی از ملزومات مورد استفاده در این مطالعات را ارائه می‌کند:

این صفحات برای آشنایی با ملزومات آزمایشگاهی و مطالعات تحقیق و توسعه معرفی شده‌اند.

تهیه کیت MTT به‌تنهایی به معنی انجام آزمون رسمی مطابق ISO 10993-5 نیست. انتخاب روش معتبر، آماده‌سازی عصاره، کنترل‌ها، تعداد تکرارها و تفسیر نتیجه باید مطابق الزامات روش آزمون انجام شود.

آزمون تحریک‌زایی مخاط دهان

ازآنجاکه بخش‌هایی از مسواک ممکن است با مخاط دهان تماس داشته باشند، خطر تحریک‌زایی می‌تواند در برنامه ارزیابی زیستی مطرح شود.

نوع روش باید متناسب با ماهیت تماس و خطرات شناسایی‌شده انتخاب شود.

برای آشنایی با این خدمت به صفحه آزمون تحریک‌زایی مخاط دهان در سنجش ساناژن مراجعه کنید.

آزمون حساسیت‌زایی

برخی ترکیبات شیمیایی، رنگ‌دانه‌ها یا افزودنی‌های مورد استفاده در مواد پلیمری ممکن است از نظر پتانسیل حساسیت‌زایی نیازمند بررسی باشند.

انتخاب آزمون باید بر اساس ارزیابی خطر و اطلاعات موجود درباره مواد تشکیل‌دهنده انجام شود.

آشنایی با آزمون حساسیت‌زایی پوستی GPMT

توجه: همه مسواک‌های دستی الزاماً به انجام تمام آزمون‌های سمیت سلولی، تحریک‌زایی و حساسیت‌زایی نیاز ندارند. همچنین نتایج یک آزمون سلولی به‌تنهایی اثبات‌کننده ایمنی کامل محصول نیست.

آزمون سختی و انعطاف‌پذیری الیاف مسواک مطابق ISO 22254

یکی از موضوعات مورد توجه تولیدکنندگان، بررسی میزان مقاومت بخش الیاف در برابر خم‌شدن است.

این ویژگی ممکن است در مقایسه ساختار الیاف و توسعه محصولات با خصوصیات متفاوت اهمیت داشته باشد.

استاندارد ISO 22254:2005 روشی برای اندازه‌گیری مقاومت بخش الیاف مسواک دستی در برابر انحراف (Resistance to Deflection) معرفی می‌کند.

دامنه این استاندارد عمدتاً برای مسواک‌هایی با آرایش متداول و سطح نسبتاً تخت الیاف مناسب است و ممکن است برای طراحی‌های پیچیده یا متفاوت مناسب نباشد.

نتیجه آزمون باید بر اساس روش و محدوده کاربرد استاندارد تفسیر شود.

نکته مهم این است که مقاومت الیاف در برابر انحراف لزوماً معادل احساس نرمی یا سختی مسواک توسط مصرف‌کننده نیست.

بنابراین ادعاهای تجاری مانند Soft، Medium یا Hard نباید صرفاً با یک عدد آزمایشگاهی و بدون بررسی مستندات پشتیبان تعریف شوند.

آزمون‌های تکمیلی مواد اولیه و کنترل کیفیت مسواک

علاوه بر آزمون‌های اختصاصی ISO 20126، برخی تولیدکنندگان ممکن است برای توسعه محصول یا اثبات ادعاهای خاص به ارزیابی‌های تکمیلی نیاز داشته باشند.

شناسایی پلیمر دسته و الیاف

جنس مواد اولیه می‌تواند بر استحکام، انعطاف‌پذیری، دوام و سایر ویژگی‌های مسواک اثر بگذارد.

در صورت نیاز، آزمون‌های شناسایی پلیمر مانند روش‌های طیف‌سنجی مناسب و بررسی ترکیب مواد می‌توانند برای کنترل کیفیت استفاده شوند.

بررسی مواد قابل استخراج

در برخی محصولات ممکن است شناسایی مواد قابل استخراج از پلیمرها، رنگ‌دانه‌ها یا افزودنی‌های خاص در برنامه ارزیابی ریسک مطرح شود.

استاندارد ISO 10993-18 چارچوب مشخصه‌یابی شیمیایی تجهیزات پزشکی را ارائه می‌کند؛ بااین‌حال کاربرد آن باید متناسب با وضعیت مقرراتی و ماهیت تماس محصول باشد.

بررسی پایداری رنگ و ظاهر

در مسواک‌های دارای دسته رنگی، پوشش‌های تزئینی یا مواد خاص، بررسی تغییرات ظاهر در طول نگهداری می‌تواند به کنترل کیفیت کمک کند.

بررسی بسته‌بندی و شرایط نگهداری

در صورت وجود ادعای مشخص درباره ویژگی‌های حفاظتی بسته‌بندی یا عمر قفسه‌ای، لازم است شواهد متناسب تهیه شود.

این آزمون‌ها، در صورت انجام، باید با روش مناسب و معیارهای پذیرش تعریف‌شده همراه باشند.

آزمون بسته‌بندی و برچسب‌گذاری مسواک دستی

استاندارد ISO 20126:2022 بخش‌هایی را به گزارش آزمون، علامت‌گذاری و بسته‌بندی اختصاص داده است.

بسته‌بندی مسواک باید متناسب با شرایط حمل و نگهداری محصول باشد و باعث ایجاد آلودگی یا آسیب نامطلوب به آن نشود.

در بررسی بسته‌بندی و اطلاعات همراه محصول، موارد زیر می‌توانند مطرح شوند:

  • مشخصات تولیدکننده یا مسئول عرضه محصول
  • نام و مدل مسواک
  • اطلاعات ردیابی محصول
  • وضعیت ظاهری بسته‌بندی
  • آسیب احتمالی سر مسواک و الیاف
  • اطلاعات استفاده و نگهداری
  • ادعاهای عملکردی و ایمنی تولیدکننده

الزامات دقیق برچسب‌گذاری در بازار ایران باید مطابق مقررات ملی قابل اعمال بررسی شود.

ISO 20126 الزام عمومی برای استریل‌بودن تمام مسواک‌های دستی متداول تعیین نمی‌کند.

نمونه‌برداری و معیار پذیرش آزمون مسواک دستی

در استاندارد ISO 20126:2022 برای بسیاری از آزمون‌های فیزیکی، از طرح پذیرش مشخص استفاده می‌شود.

معیار پذیرش عمومی

در مرحله نخست، ۸ مسواک بررسی می‌شوند.

اگر تمام ۸ نمونه قبول شوند، مجموعه نمونه‌ها از معیار مربوط عبور می‌کند.

اگر فقط یک نمونه نامنطبق باشد، ۸ مسواک جدید آزمایش می‌شوند.

اگر در مجموع ۱۶ نمونه، بیش از یک نمونه نامنطبق باشد، مجموعه آزمون ناموفق ارزیابی می‌شود.

معیار پذیرش آزمون نوک الیاف

برای آزمون گردشدگی نوک الیاف، نمونه‌برداری متفاوت است.

در مرحله اول ۳ مسواک انتخاب می‌شوند و رشته‌های مربوط به سه دسته الیاف انتخاب‌شده از هر مسواک مورد بررسی قرار می‌گیرند.

اگر فقط یک مسواک نامنطبق باشد، سه مسواک جدید بررسی می‌شوند.

اگر در مجموع شش مسواک، دو نمونه یا بیشتر نامنطبق باشند، نتیجه مجموعه ناموفق خواهد بود.

این توضیحات خلاصه قواعد پذیرش هستند؛ تعداد دقیق نمونه برای اجرای برنامه آزمایشگاهی باید با روش آزمون و نیاز به تکرارهای احتمالی هماهنگ شود.

تفاوت آزمون مسواک دستی، مسواک برقی و مسواک بین‌دندانی

نوع محصول وضعیت نسبت به ISO 20126
مسواک دستی متداول در دامنه استاندارد
مسواک برقی خارج از دامنه
مسواک بین‌دندانی خارج از دامنه
مسواک تک‌دسته الیاف خارج از دامنه
برخی مسواک‌های یک‌بارمصرف خارج از دامنه
مسواک با تمام عناصر پاک‌کننده الاستومری خارج از دامنه الزامات فیزیکی این استاندارد

برای محصولات خارج از دامنه ISO 20126 باید استاندارد یا روش ارزیابی متناسب با طراحی و کاربرد آن‌ها انتخاب شود.

آزمون مسواک دستی برای دریافت مجوز تولید یا واردات

تولیدکنندگان و واردکنندگان مسواک دستی باید پیش از تهیه برنامه آزمون، وضعیت طبقه‌بندی محصول و مرجع نظارتی مربوط را بررسی کنند.

در ایران، نوع ادعاهای محصول، شکل عرضه و مقررات جاری ممکن است بر مسیر اخذ مجوز و مدارک لازم اثر بگذارند.

بنابراین نباید فرض کرد تمام مسواک‌های دستی الزاماً دارای همان مسیر صدور مجوز تجهیزات پزشکی هستند که برای برخی وسایل درمانی یا تشخیصی تعریف شده است.

مستندات فنی محصول ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  1. مشخصات مواد اولیه و ترکیب الیاف
  2. مشخصات فنی و طراحی دسته
  3. استاندارد مرجع و برنامه آزمون
  4. گزارش آزمون‌های فیزیکی و مکانیکی
  5. نتایج کنترل کیفیت تولید
  6. ارزیابی ریسک و ایمنی مواد، در صورت نیاز
  7. مشخصات بسته‌بندی و اطلاعات برچسب‌گذاری
  8. سوابق بچ تولید و قابلیت ردیابی
  9. شواهد پشتیبان ادعاهای عملکردی
  10. سایر مدارک مورد درخواست مرجع نظارتی

گزارش آزمایشگاهی می‌تواند بخشی از پرونده فنی باشد، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده صدور مجوز نیست.

برای آزمون مسواک دستی چه تعداد نمونه باید ارسال شود؟

تعداد نمونه به نوع آزمون‌ها، برنامه نمونه‌برداری، احتمال تکرار و شرایط پذیرش آزمایشگاه بستگی دارد.

برای بسیاری از آزمون‌های فیزیکی ISO 20126، مرحله نخست با ۸ مسواک انجام می‌شود؛ اما آزمون گردشدگی نوک الیاف دارای طرح نمونه‌برداری متفاوتی است.

در صورت درخواست چند آزمون مخرب، ممکن است تعداد بیشتری نمونه لازم باشد.

برای بررسی اولیه درخواست، اطلاعات زیر را آماده کنید:

  • نام تجاری و مدل مسواک
  • جنس دسته و سر مسواک
  • جنس و قطر الیاف
  • شکل و آرایش دسته‌های الیاف
  • گروه مصرف‌کننده موردنظر
  • اطلاعات مربوط به رنگ‌ها و افزودنی‌ها
  • شماره بچ و تاریخ تولید
  • وضعیت بسته‌بندی
  • استاندارد و آزمون درخواستی
  • گزارش‌های آزمون قبلی، در صورت وجود

تعداد نهایی نمونه و شرایط ارسال پس از بررسی روش آزمون مشخص می‌شود.

خدمات آزمایشگاهی سنجش ساناژن برای تولیدکنندگان مسواک دستی

آزمایشگاه سنجش ساناژن در زمینه ارزیابی کیفیت و ایمنی محصولات سلامت و مواد دندانپزشکی فعالیت می‌کند.

تولیدکنندگان و واردکنندگان مسواک دستی می‌توانند درخواست بررسی آزمون‌های فیزیکی، مکانیکی و زیستی مرتبط با محصول را ثبت کنند.

خدمات زیست‌سازگاری معرفی‌شده در وب‌سایت آزمایشگاه شامل آزمون سمیت سلولی MTT، آزمون‌های تحریک‌زایی و حساسیت‌زایی است.

قابلیت انجام آزمون‌های اختصاصی ISO 20126 از جمله استحکام اتصال الیاف، مقاومت ضربه‌ای دسته، آزمون خستگی و گردشدگی نوک الیاف باید پیش از ثبت سفارش، توسط واحد فنی آزمایشگاه تأیید شود.

برای مطالعات تحقیق و توسعه مرتبط با آزمون‌های سلولی نیز امکان آشنایی با کیت MTT کیاژن و ملزومات کشت سلول وجود دارد.

پرسش‌های متداول درباره آزمون مسواک دستی

استاندارد اصلی آزمون مسواک دستی چیست؟

استاندارد ISO 20126:2022 با عنوان Dentistry — Manual Toothbrushes — General Requirements and Test Methods مرجع اصلی الزامات فیزیکی و روش‌های آزمون مسواک دستی متداول است.

استاندارد ISO 20126 چه آزمون‌هایی دارد؟

این استاندارد بازرسی فیزیکی، استحکام اتصال الیاف، مقاومت ضربه‌ای دسته، مقاومت خستگی، مقاومت خستگی پس از مواجهه شیمیایی و گردشدگی نوک الیاف را پوشش می‌دهد.

حداقل استحکام اتصال الیاف مسواک چقدر است؟

طبق ISO 20126:2022، نیروی بیرون‌کشیدن هر دسته الیاف باید حداقل ۱۵ نیوتن باشد.

مسواک دستی باید چند چرخه آزمون خستگی را تحمل کند؟

مطابق ISO 20126:2022، مسواک باید ۷۵ هزار چرخه آزمون خستگی را بدون شکست کامل کند.

معیار آزمون ضربه دسته مسواک چیست؟

در آزمون مربوط، دسته نباید بشکند؛ اگر شکست رخ دهد، انرژی جذب‌شده در نقطه شکست باید حداقل ۰٫۸ ژول باشد.

چند درصد نوک الیاف مسواک باید گرد باشد؟

برای الیاف مشمول الزام ISO 20126:2022، حداقل ۵۰ درصد انتهای رشته‌ها باید فاقد هندسه تیز باشند. برای برخی الیاف خاص استثناهایی وجود دارد.

استاندارد ISO 22254 چه تفاوتی با ISO 20126 دارد؟

ISO 22254 مقاومت بخش الیاف مسواک در برابر انحراف را اندازه‌گیری می‌کند، درحالی‌که ISO 20126 مجموعه‌ای از الزامات ایمنی فیزیکی و آزمون‌های مختلف مسواک دستی را پوشش می‌دهد.

آیا تست MTT برای تمام مسواک‌ها اجباری است؟

خیر. ضرورت آزمون سمیت سلولی باید بر اساس مواد تشکیل‌دهنده، نوع تماس، اطلاعات ایمنی موجود و الزامات مرجع نظارتی تعیین شود.

آیا کیت MTT کیاژن در بررسی سمیت سلولی کاربرد دارد؟

کیت MTT کیاژن برای سنجش فعالیت متابولیکی مرتبط با زنده‌مانی سلولی معرفی شده است. برای استفاده در یک آزمون انطباق رسمی، مناسب‌بودن روش، اعتبارسنجی و سایر الزامات آزمایشگاهی باید بررسی شوند.

آیا ISO 20126 برای مسواک برقی استفاده می‌شود؟

خیر. مسواک برقی در دامنه ISO 20126:2022 قرار ندارد و باید با استانداردهای مناسب نوع محصول ارزیابی شود.

آیا آزمون میکروبی برای همه مسواک‌ها لازم است؟

نمی‌توان آن را برای تمام محصولات به‌صورت عمومی الزامی دانست. نیاز به کنترل میکروبی آزمایشگاهی به وضعیت محصول، ادعاهای تولیدکننده و الزامات مربوط بستگی دارد.

هزینه آزمون مسواک دستی چقدر است؟

هزینه به نوع و تعداد آزمون‌ها، استاندارد مرجع، تعداد نمونه و شرایط آماده‌سازی بستگی دارد. برای اعلام هزینه، ابتدا باید مشخصات محصول بررسی شود.

برای دریافت مجوز مسواک دستی چه مدارکی لازم است؟

مدارک لازم به طبقه‌بندی و مقررات قابل اعمال بستگی دارند. مشخصات فنی، اطلاعات مواد اولیه، گزارش کنترل کیفیت، برچسب‌گذاری و سایر مستندات ممکن است موردنیاز باشند.

ثبت درخواست آزمون مسواک دستی در آزمایشگاه سنجش ساناژن

اگر تولیدکننده یا واردکننده مسواک دستی هستید و برای کنترل کیفیت، بررسی استاندارد ISO 20126:2022، ارزیابی ایمنی مواد یا تهیه مستندات فنی نیاز به خدمات آزمایشگاهی دارید، می‌توانید درخواست خود را ثبت کنید.

پس از دریافت اطلاعات محصول، امکان انجام آزمون، تعداد نمونه، شرایط پذیرش و هزینه خدمات بررسی می‌شود.

آزمایشگاه سنجش ساناژن

تلفن:۰۲۱۹۱۰۱۰۸۰۹

همراه:۰۹۹۰۰۹۸۹۷۹۵

ایمیل: ssanagene@gmail.com

وب‌سایت: https://sanjeshsanagene.ir/

ثبت درخواست خدمات آزمایشگاهی

تماس با آزمایشگاه سنجش ساناژن

سنجش ساناژن؛ خدمات تخصصی ارزیابی کیفیت، ایمنی و زیست‌سازگاری محصولات سلامت و تجهیزات دندانپزشکی.


منابع رسمی و مطالب مرتبط

  1. ISO 20126:2022 — Manual Toothbrushes — General Requirements and Test Methods
  2. ISO/DIS 20126 — پیش‌نویس ویرایش جدید استاندارد مسواک دستی
  3. ISO 22254:2005 — Resistance of Tufted Portion to Deflection
  4. ISO 7405:2025 — Evaluation of Biocompatibility of Dental Medical Devices
  5. ISO 10993-1:2025 — Biological Evaluation of Medical Devices
  6. ISO 10993-5:2009 — Tests for In Vitro Cytotoxicity
  7. ISO 14971:2019 — Application of Risk Management to Medical Devices
  8. کیت MTT شرکت کیاژن
  9. پلیت کشت سلولی ۹۶ خانه کیاژن
  10. دستورالعمل تهیه PBS در پایگاه دانش کیاژن

فهرست مطالب