آزمون سمیت تحت مزمن – خوراکی
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون
زمینه و هدف: آزمون سمیت تحتمزمن خوراکی (Subchronic Oral Toxicity Test) یکی از مطالعات کلیدی در ارزیابی ایمنی بلندمدت مواد شیمیایی، دارویی، غذایی، مکملها، مواد زیستی و تجهیزات پزشکی است. دستورالعمل OECD 408 با عنوان «مطالعه سمیت خوراکی با دوز تکراری 90 روزه در جوندگان» و استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «آزمونهای سمیت سیستمیک» چارچوب علمی و رگولاتوری لازم برای بررسی اثرات ناشی از مواجهه مکرر با مواد را فراهم میکنند. هدف از این آزمون، شناسایی اندامهای هدف سمیت، تعیین رابطه دوز-پاسخ، ارزیابی تغییرات بیولوژیک و پاتولوژیک ناشی از مصرف طولانیمدت و تعیین سطوح ایمن مواجهه نظیر NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) است. نتایج این مطالعه نقش مهمی در ارزیابی ریسک، توسعه محصولات ایمن و اخذ مجوزهای قانونی دارد.
روش انجام: مطابق OECD 408، آزمون معمولاً بر روی موش صحرایی نر و ماده سالم انجام میشود. حیوانات به چند گروه شامل گروه کنترل و حداقل سه گروه دریافتکننده دوزهای مختلف ماده آزمون تقسیم میشوند. ماده مورد آزمایش بهصورت روزانه و معمولاً از طریق گاواژ خوراکی یا مخلوط در غذا و آب آشامیدنی به مدت 90 روز متوالی تجویز میشود. دوزها بهگونهای انتخاب میشوند که شامل یک دوز بدون اثر قابلمشاهده، یک دوز متوسط و یک دوز با احتمال ایجاد علائم سمیت باشند. در طول مطالعه، حیوانات بهطور منظم از نظر وضعیت عمومی، رفتار، علائم بالینی، مصرف غذا و آب، وزن بدن و میزان بقا مورد بررسی قرار میگیرند. همچنین در فواصل مشخص نمونههای خون و ادرار برای ارزیابی پارامترهای هماتولوژی، بیوشیمی سرم و آنالیز ادرار جمعآوری میشود. در پایان دوره مواجهه، حیوانات کالبدگشایی شده و اندامهای اصلی شامل کبد، کلیهها، قلب، ریهها، طحال، مغز، غدد فوقکلیوی و اندامهای تولیدمثلی وزنکشی و بررسی میشوند. ارزیابیهای هیستوپاتولوژیک نیز جهت شناسایی آسیبهای بافتی احتمالی انجام میگیرد. در چارچوب ISO 10993-11، این آزمون برای ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از مواد قابل استخراج از تجهیزات پزشکی نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی شامل بررسی جامع تغییرات عملکردی، بیوشیمیایی، هماتولوژیک و پاتولوژیک ناشی از مواجهه مکرر با ماده آزمون است. کاهش یا افزایش غیرطبیعی وزن بدن، تغییرات مصرف غذا، اختلالات خونی، تغییر در عملکرد کبد و کلیه، آسیب اندامها و ضایعات بافتی از مهمترین شاخصهای سمیت محسوب میشوند. بر اساس نتایج بهدستآمده، سطوح NOAEL و در برخی موارد LOAEL (Lowest Observed Adverse Effect Level) تعیین میشود. برخلاف آزمونهای حاد، در این مطالعه طبقهبندی بر اساس مرگومیر انجام نمیشود، بلکه شدت و ماهیت تغییرات زیستی و آسیبهای اندامی معیار اصلی ارزیابی هستند. این دادهها امکان شناسایی اندام هدف سمیت و تعیین حاشیه ایمنی ماده را فراهم میکنند.
نتیجهگیری: آزمون سمیت تحتمزمن خوراکی بر اساس OECD 408 و ISO 10993-11 یکی از مهمترین ابزارهای ارزیابی ایمنی سیستمیک در مواجهههای طولانیمدت محسوب میشود. این مطالعه اطلاعات ارزشمندی درباره اثرات تجمعی مواد، اندامهای هدف، آستانههای ایمنی و خطرات بالقوه ناشی از مصرف مکرر فراهم میکند. نتایج حاصل در تعیین دوزهای ایمن انسانی، ارزیابی ریسک، توسعه محصولات جدید و اخذ تأییدیههای رگولاتوری اهمیت ویژهای دارند. اجرای صحیح این آزمون مطابق استانداردهای بینالمللی موجب افزایش قابلیت اعتماد دادهها و تضمین ایمنی مصرفکنندگان و بیماران خواهد شد.
واژگان کلیدی: سمیت تحتمزمن خوراکی، OECD 408، ISO 10993-11، Repeated Dose Toxicity، NOAEL، LOAEL، سمیت سیستمیک، مطالعه 90 روزه، ارزیابی ریسک، زیستسازگاری، هماتولوژی، هیستوپاتولوژی.
آزمون های مشابه
تصویر خلاصه آزمون
⚠️ الزامات قانونی
این آزمون برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی، کد IRC، تاییدیه سازمان غذا و دارو و ورود به بازار ایران و بازارهای بینالمللی ضروری است . هرگونه وسیله پزشکی که از راه خوراکی با بدن تماس طولانی مدت دارد (بیش از 30 روز) و همچنین مواد شیمیایی، داروهای خوراکی و محصولات آرایشی خوراکی نیاز به ارائه این آزمون دارند.
تست های سمیت تحت مزمن – خوراکی
این آزمون بر اساس دستورالعملهای OECD 408 و ISOO 10993-11 به 2 شکل زیر قابل انجام میباشد:
روش 10993-11
ISO 10993-11 استاندارد اصلی برای ارزیابی سمیت سیستمیک با مواجهه مکرر به روش خوراکی در تجهیزات پزشکی میباشد. در این استاندارد، عصاره نمونه به صورت روزانه و به مدت 90 روز (برای حالت تحت مزمن) از راه خوراکی (معمولاً با گاواژ) به حیوانات آزمایشگاهی (رت یا خرگوش) تجویز میشود و اثرات سمی سیستمیک بر روی اندامهای داخلی از طریق بررسی علائم بالینی، وزن بدن، بیوشیمی خون، هماتولوژی، آنالیز ادرار و آسیبشناسی بافتی ارزیابی میگردد. گزارش نهایی این آزمون فقط به زبان انگلیسی صادر میشود.
روش OECD 408
OECD TG 408 یک دستورالعمل بینالمللی برای ارزیابی سمیت تحت مزمن خوراکی با دوز تکراری (90 روزه) در مواد شیمیایی، محصولات آرایشی و دارویی میباشد. در این آزمون، ماده مورد نظر به صورت روزانه و به مدت 90 روز متوالی از راه خوراکی (با گاواژ، در رژیم غذایی یا آب آشامیدنی) به رت تجویز میشود. در نسخه 2018 این استاندارد، اندازهگیری هورمونهای تیروئید (T4، T3، TSH) و کلسترول، LDL و HDL برای شناسایی اختلالات غدد درونریز الزامی شده است. گزارش نهایی طبق درخواست آزمایشگاه سنجش ساناژن فقط به زبان انگلیسی صادر میگردد.
کدام روش را انتخاب کنیم؟
انتخاب بین ISO 10993-11 و OECD TG 408 برای آزمون سمیت تحت مزمن خوراکی به نوع محصول شما بستگی دارد:
اگر محصول شما تجهیزات پزشکی است: ISO 10993-11
مثال: کاتترهای تغذیهای با ماندگاری طولانی، ایمپلنتهای دندانی، پروتزهای قابل بلع
دلیل: سازمان غذا و داروی ایران و مراجع بینالمللی مانند FDA آمریکا، برای تجهیزات پزشکی فقط ISO 10993-11 را میپذیرند.
اگر محصول شما مواد شیمیایی، آرایشی یا دارویی است: OECD TG 408
مثال: داروهای خوراکی با مصرف طولانی مدت، مکملهای غذایی، مواد شیمیایی صنعتی، سموم دفع آفات، مواد اولیه آرایشی که احتمال بلع دارند (مانند خمیردندان، دهانشویه)
دلیل: این استاندارد مخصوص مواد شیمیایی و آرایشی است و در نسخه ۲۰۱۸ آن، اندازهگیری هورمونهای تیروئید و پروفایل لیپیدی برای شناسایی اختلالات غدد درونریز الزامی شده است.
جدول مقایسه سریع دو روش
| ویژگی | ISO 10993-11 | OECD TG 408 |
|---|---|---|
| حوزه کاربرد | تجهیزات پزشکی | مواد شیمیایی، آرایشی، دارویی |
| مدت آزمون | متناسب با کاربرد بالینی (معمولاً 90 روز) | 90 روز (ثابت) |
| مرجع قانونی در ایران | IFDA – الزامی برای پروانه ساخت تجهیزات پزشکی | IFDA – الزامی برای محصولات آرایشی و بهداشتی |
| GLP | الزامی است | الزامی است |
| ISO 17025 | الزامی است | الزامی است |
تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.




