آزمون سمیت تحت مزمن – خوراکی

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون سمیت تحت‌مزمن خوراکی (Subchronic Oral Toxicity Test) یکی از مطالعات کلیدی در ارزیابی ایمنی بلندمدت مواد شیمیایی، دارویی، غذایی، مکمل‌ها، مواد زیستی و تجهیزات پزشکی است. دستورالعمل OECD 408 با عنوان «مطالعه سمیت خوراکی با دوز تکراری 90 روزه در جوندگان» و استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «آزمون‌های سمیت سیستمیک» چارچوب علمی و رگولاتوری لازم برای بررسی اثرات ناشی از مواجهه مکرر با مواد را فراهم می‌کنند. هدف از این آزمون، شناسایی اندام‌های هدف سمیت، تعیین رابطه دوز-پاسخ، ارزیابی تغییرات بیولوژیک و پاتولوژیک ناشی از مصرف طولانی‌مدت و تعیین سطوح ایمن مواجهه نظیر NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) است. نتایج این مطالعه نقش مهمی در ارزیابی ریسک، توسعه محصولات ایمن و اخذ مجوزهای قانونی دارد.

روش انجام: مطابق OECD 408، آزمون معمولاً بر روی موش صحرایی نر و ماده سالم انجام می‌شود. حیوانات به چند گروه شامل گروه کنترل و حداقل سه گروه دریافت‌کننده دوزهای مختلف ماده آزمون تقسیم می‌شوند. ماده مورد آزمایش به‌صورت روزانه و معمولاً از طریق گاواژ خوراکی یا مخلوط در غذا و آب آشامیدنی به مدت 90 روز متوالی تجویز می‌شود. دوزها به‌گونه‌ای انتخاب می‌شوند که شامل یک دوز بدون اثر قابل‌مشاهده، یک دوز متوسط و یک دوز با احتمال ایجاد علائم سمیت باشند. در طول مطالعه، حیوانات به‌طور منظم از نظر وضعیت عمومی، رفتار، علائم بالینی، مصرف غذا و آب، وزن بدن و میزان بقا مورد بررسی قرار می‌گیرند. همچنین در فواصل مشخص نمونه‌های خون و ادرار برای ارزیابی پارامترهای هماتولوژی، بیوشیمی سرم و آنالیز ادرار جمع‌آوری می‌شود. در پایان دوره مواجهه، حیوانات کالبدگشایی شده و اندام‌های اصلی شامل کبد، کلیه‌ها، قلب، ریه‌ها، طحال، مغز، غدد فوق‌کلیوی و اندام‌های تولیدمثلی وزن‌کشی و بررسی می‌شوند. ارزیابی‌های هیستوپاتولوژیک نیز جهت شناسایی آسیب‌های بافتی احتمالی انجام می‌گیرد. در چارچوب ISO 10993-11، این آزمون برای ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از مواد قابل استخراج از تجهیزات پزشکی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی شامل بررسی جامع تغییرات عملکردی، بیوشیمیایی، هماتولوژیک و پاتولوژیک ناشی از مواجهه مکرر با ماده آزمون است. کاهش یا افزایش غیرطبیعی وزن بدن، تغییرات مصرف غذا، اختلالات خونی، تغییر در عملکرد کبد و کلیه، آسیب اندام‌ها و ضایعات بافتی از مهم‌ترین شاخص‌های سمیت محسوب می‌شوند. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، سطوح NOAEL و در برخی موارد LOAEL (Lowest Observed Adverse Effect Level) تعیین می‌شود. برخلاف آزمون‌های حاد، در این مطالعه طبقه‌بندی بر اساس مرگ‌ومیر انجام نمی‌شود، بلکه شدت و ماهیت تغییرات زیستی و آسیب‌های اندامی معیار اصلی ارزیابی هستند. این داده‌ها امکان شناسایی اندام هدف سمیت و تعیین حاشیه ایمنی ماده را فراهم می‌کنند.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت تحت‌مزمن خوراکی بر اساس OECD 408 و ISO 10993-11 یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارزیابی ایمنی سیستمیک در مواجهه‌های طولانی‌مدت محسوب می‌شود. این مطالعه اطلاعات ارزشمندی درباره اثرات تجمعی مواد، اندام‌های هدف، آستانه‌های ایمنی و خطرات بالقوه ناشی از مصرف مکرر فراهم می‌کند. نتایج حاصل در تعیین دوزهای ایمن انسانی، ارزیابی ریسک، توسعه محصولات جدید و اخذ تأییدیه‌های رگولاتوری اهمیت ویژه‌ای دارند. اجرای صحیح این آزمون مطابق استانداردهای بین‌المللی موجب افزایش قابلیت اعتماد داده‌ها و تضمین ایمنی مصرف‌کنندگان و بیماران خواهد شد.

واژگان کلیدی: سمیت تحت‌مزمن خوراکی، OECD 408، ISO 10993-11، Repeated Dose Toxicity، NOAEL، LOAEL، سمیت سیستمیک، مطالعه 90 روزه، ارزیابی ریسک، زیست‌سازگاری، هماتولوژی، هیستوپاتولوژی.

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی

⚠️ الزامات قانونی

این آزمون برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی، کد IRC، تاییدیه سازمان غذا و دارو و ورود به بازار ایران و بازارهای بین‌المللی ضروری است . هرگونه وسیله پزشکی که از راه خوراکی با بدن تماس طولانی مدت دارد (بیش از 30 روز) و همچنین مواد شیمیایی، داروهای خوراکی و محصولات آرایشی خوراکی نیاز به ارائه این آزمون دارند.

 تشخیص اثرات سمی سیستمیک ناشی از تجویز روزانه و مکرر ماده از راه خوراکی در بازه‌ای معادل حدود ۱۰ درصد عمر جوندگان است. این آزمون مشخص می‌کند که آیا ماده (دارو، مکمل، ماده شیمیایی، یا عصاره تجهیزات پزشکی خوراکی) می‌تواند باعث آسیب به اندام‌های داخلی (مانند کبد، کلیه، قلب، تیروئید)، اختلالات هورمونی، کاهش وزن، تغییرات خونی و بیوشیمیایی، یا تجمع سمیت شود. هدف نهایی، تعیین دوز بدون اثر مشاهده شده (NOAEL) برای محاسبه حاشیه ایمنی و اخذ تأییدیه سازمان غذا و دارو برای محصولات با مصرف طولانی‌مدت (بیش از ۳۰ روز) می‌باشد.

ISO 10993-11: این استاندارد مرجع اصلی برای انجام آزمون سمیت سیستمیک با مواجهه مکرر به روش خوراکی در تجهیزات پزشکی می‌باشد. روش خوراکی به عنوان یکی از مسیرهای معتبر برای ارزیابی اثرات سمی ناشی از مواجهه مکرر (تحت حاد، تحت مزمن و مزمن) تعریف شده است. مدت زمان آزمون برای حالت تحت مزمن معمولاً ۹۰ روز می‌باشد.

OECD TG 408: این دستورالعمل مرجع اصلی برای ارزیابی سمیت تحت مزمن خوراکی با دوز تکراری (۹۰ روزه) در مواد شیمیایی، محصولات آرایشی و دارویی می‌باشد. ماده آزمون روزانه از راه خوراکی (با گاواژ، در رژیم غذایی یا آب آشامیدنی) به حیوانات (ترجیحاً رت) به مدت ۹۰ روز متوالی تجویز می‌شود. این دستورالعمل در سال ۲۰۱۸ به‌روزرسانی شده و اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید (T4, T3, TSH) و کلسترول، LDL و HDL را به عنوان پارامترهای اضافی برای تشخیص اختلالات غدد درون‌ریز الزامی کرده است.

سایر منابع معتبر: OECD TG 452 برای سمیت مزمن (بیش از ۱۲ ماه) و EPA 870.3100 (آمریکا) نیز روش‌های مشابهی را پوشش می‌دهند.

مواد و تجهیزات نیازمند تست سمیت تحت مزمن خوراکی:

  • تجهیزات پزشکی قابل کاشت خوراکی
  • کاتترهای تغذیه‌ای با ماندگاری طولانی
  • ایمپلنت‌های دندانی
  • داروهای خوراکی با مصرف طولانی مدت
  • مکمل‌های غذایی
  • مواد شیمیایی صنعتی
  • سموم دفع آفات
  • مواد اولیه آرایشی و بهداشتی که احتمال بلع دارند

مواد و تجهیزات غیرنیازمند تست سمیت تحت مزمن خوراکی:

  • تجهیزات با تماس کوتاه مدت (کمتر از ۳۰ روز) از راه خوراکی
  • تجهیزات بدون تماس با دستگاه گوارش

سمیت تحت مزمن خوراکی: اثرات سوء سیستمیک ناشی از مواجهه مکرر روزانه با ماده آزمون از راه خوراکی در مدت زمان ۹۰ روز (معادل تقریباً ۱۰ درصد طول عمر جوندگان).

NOAEL: بالاترین دوز ماده آزمون که هیچ اثر سوء قابل تشخیصی ایجاد نمی‌کند (No-Observed-Adverse-Effect Level).

مواجهه مکرر: تجویز روزانه ماده آزمون در طول دوره مطالعه (۹۰ روز متوالی).

تجمع سمیت: اثرات سوء ناشی از دوزهای مکرر که به دلیل افزایش غلظت ماده آزمون یا متابولیت‌های آن در بافت‌های حساس ایجاد می‌شود.

استاندارد مرجع: OECD TG 408 و ISO 10993-11

گونه جانوری ترجیحی: موش صحرایی (Rat) نژاد اسپراگ داولی یا ویستار (هر دو جنس، جوان و بالغ، وزن اولیه نرها ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم، ماده‌ها ۱۸۰ تا ۲۰۰ گرم)

مدت آزمون: ۹۰ روز (تجویز روزانه یک بار) به اضافه ۱۴ روز دوره بهبودی (Recovery Period) برای گروه‌های انتخابی (در صورت نیاز برای ارزیابی برگشت‌پذیری سمیت)

تعداد حیوانات: حداقل ۱۰ حیوان در هر گروه (۵ نر + ۵ ماده). در صورت در نظر گرفتن گروه بهبودی، ۲۰ حیوان در گروه مربوطه (۱۰ نر + ۱۰ ماده)

تعداد گروه‌ها: حداقل ۳ گروه دوز + ۱ گروه کنترل منفی (و در صورت نیاز گروه کنترل حلال و گروه کنترل شم)

دوره مشاهده: روزانه (از روز ۰ تا روز ۱۰۴ در صورت وجود گروه بهبودی)

وزن‌گیری: هفتگی (روزهای ۰، ۷، ۱۴، ۲۱، ۲۸، ۳۵، ۴۲، ۴۹، ۵۶، ۶۳، ۷۰، ۷۷، ۸۴، ۹۰ و در صورت وجود گروه بهبودی روزهای ۹۷ و ۱۰۴)

مصرف خوراک و آب: هفتگی (اندازه‌گیری مقدار خوراک و آب مصرفی به ازای هر قفس)

هماتولوژی و بیوشیمی بالینی: در میانه دوره (روز ۴۵) و پایان دوره (روز ۹۰) و در صورت وجود گروه بهبودی در روز ۱۰۴ (در استاندارد OECD TG 408 اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید (T4, T3, TSH) و کلسترول، LDL و HDL نیز الزامی است)

کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی: در پایان دوره (روز ۹۰) برای تمام حیوانات و در صورت وجود گروه بهبودی در روز ۱۰۴

لیست اندام‌های مورد بررسی در کالبدگشایی: کبد، کلیه‌ها، طحال، قلب، ریه‌ها، مغز، غدد فوق کلیوی، تیروئید، غدد جنسی (تخمدان/بیضه)، رحم (در ماده‌ها)، پروستات (در نرها)، تیموس، غدد لنفاوی (مزانتریک و منطقه‌ای)، روده باریک و بزرگ، معده، پانکراس، مثانه

گزارش نهایی: فقط انگلیسی، قابل ارائه به سازمان غذا و داروی ایران (IFDA)، CFDA، WHO، ECHA و نهادهای اروپایی

زمان صدور گزارش: حداکثر ۹۰ تا ۱۰۵ روز کاری پس از دریافت نمونه (شامل ۷ روز قرنطینه، ۹۰ روز تجویز، ۱۴ روز بهبودی در صورت نیاز، ۱۰ روز هیستوپاتولوژی، ۱۰ روز تهیه گزارش)

مقدار نمونه مورد نیاز: برای مواد خالص: حداقل ۱۵۰ گرم (برای تهیه دوزهای مختلف برای ۹۰ روز). برای تجهیزات پزشکی (عصاره): حداقل ۵۰۰ سانتی‌متر مربع سطح تماس (برای تهیه عصاره کافی برای ۹۰ روز تجویز)

ماده آزمون یک دوز واحد از راه خوراکی (گاواژ) داده می‌شود. حیوانات به مدت ۱۴ روز از نظر علائم سمیت، کاهش وزن، تغییرات رفتاری، تشنج و مرگ بررسی می‌شوند. در پایان کالبدگشایی شده و اندام‌های اصلی (کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال) از نظر ضایعات ماکروسکوپی ارزیابی می‌گردند. بر اساس مرگ و میر و شدت علائم، LD50 یا کلاس سمیت تعیین می‌شود.

روش OECD 420 (دوز ثابت): دوزهای ثابت ۵، ۵۰، ۳۰۰، ۲۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم. شروع با دوز ۳۰۰. اگر علائم آشکار سمیت دیده شود ← دوز ۵۰. اگر در ۵۰ هم سمیت داشت ← دوز ۵. اگر در ۳۰۰ بدون سمیت بود ← دوز ۲۰۰۰. نقطه پایانی بروز علائم سمیت (نه مرگ).

روش OECD 423 (طبقه سمیت حاد): دوزهای ۵، ۵۰، ۳۰۰، ۲۰۰۰. در هر سطح ۳ حیوان آزمون می‌شوند. اگر ۲ یا ۳ حیوان بمیرند ← دوز پایین‌تر. اگر هیچ حیوانی نمیرد ← دوز بالاتر. اگر فقط ۱ حیوان بمیرد ← ۳ حیوان دیگر به همان دوز اضافه می‌شوند. نقطه پایانی مرگ و میر تا روز ۱۴.

روش OECD 425 (حداکثر دوز بالا و پایین): شروع با یک دوز حدسی (معمولاً ۱۷۵ میلی‌گرم بر کیلوگرم). یک حیوان تزریق شده و ۴۸ ساعت مشاهده می‌شود. اگر بمیرد ← دوز بعدی نصف (ضریب ۰/۵). اگر زنده بماند ← دوز بعدی ۳/۲ برابر. ادامه تا شرط توقف (حداکثر ۱۵ حیوان).

تجهیزات اصلی: دستگاه گاواژ، هموآنالایزر خودکار، بیوشیمی آنالایزر، آنالایزر ادرار، ترازوی دیجیتال، سانتریفیوژ یخچال‌دار، هود لامینار، بافت پروسسور، پارافین امبدینگ، میکروتوم، میکروسکوپ نوری، فریزر، یخچال، قفس استاندارد حیوانات، افتالموسکوپ

مواد مصرفی: محیط کشت سلولی (در صورت نیاز)، سرم فیزیولوژی استریل، روغن ذرت یا زیتون (حامل)، معرف‌های بیوشیمیایی (ALT، AST، ALP، BUN، کراتینین، آلبومین، پروتئین کل، گلوکز، کلسترول، LDL، HDL)، معرف‌های هماتولوژی، فرمالین بافر، الکل‌های درجه‌بندی شده، زایلن، پارافین، هماتوکسیلین و ائوزین، لام و لامل، لوله‌های نمونه‌گیری خلأ دار (EDTA، هپارین)، کیت‌های هورمون تیروئید (T4، T3، TSH)

برای تجهیزات پزشکی طبق ISO 10993-11 و ISO 10993-12، نمونه باید به صورت عصاره تهیه شود. نسبت سطح به حجم مایع استخراج بر اساس نوع نمونه (مسطح یا توده‌ای) رعایت می‌گردد. عصاره‌گیری در دمای مناسب و به مدت کافی انجام می‌شود.

برای مواد شیمیایی و آرایشی طبق OECD TG 408، ماده آزمون به صورت غلظ (neat) یا حل شده یا معلق شده در یک حامل مناسب (مانند آب، روغن، کربوکسی متیل سلولز) تهیه می‌شود. حامل نباید خاصیت سمی داشته باشد یا خواص ماده آزمون را تغییر دهد.

در صورت تجویز از راه غذا یا آب آشامیدنی، غلظت ماده در خوراک محاسبه شده و باید اطمینان حاصل شود که مصرف خوراک تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.

انتخاب و نگهداری حیوانات: رت‌های سالم با وزن و سن یکسان (حداکثر ۸ هفته) انتخاب شده و به قفس‌های استاندارد با شرایط محیطی کنترل شده (دمای ۲۲ تا ۲۴ درجه، رطوبت ۴۰ تا ۶۰ درصد، چرخه ۱۲ ساعت روشنایی و تاریکی) منتقل می‌شوند. دوره آداپتاسیون ۷ تا ۱۴ روز قبل از آزمون در نظر گرفته می‌شود. حیوانات به صورت تصادفی به حداقل ۳ گروه دوز و یک گروه کنترل تقسیم می‌شوند (هر گروه حداقل ۲۰ حیوان شامل ۱۰ نر و ۱۰ ماده).

تعیین دوزها و تجویز: دوزها طوری انتخاب می‌شوند که بالاترین دوز باعث سمیت (با مرگ و میر کم) و پایین‌ترین دوز بدون اثر باشد. ماده آزمون به صورت روزانه از راه گاواژ (یا مخلوط در غذا یا آب) به مدت ۹۰ روز تجویز می‌شود. گروه کنترل فقط حامل (حلال) را دریافت می‌کند. دوزها به صورت هفتگی بر اساس وزن بدن تنظیم می‌شوند.

ثبت علائم و مشاهدات: علائم بالینی (رفتار، پوست، خز، چشم، تنفس، گردش خون، سیستم عصبی، فعالیت حرکتی) روزانه ثبت می‌شود. وزن بدن و مصرف غذا و آب به صورت هفتگی اندازه‌گیری می‌گردد. افتالموسکوپی در ابتدا و انتهای مطالعه در گروه دوز بالا و کنترل انجام می‌شود؛ در صورت مشاهده تغییرات، همه حیوانات بررسی می‌شوند.

خونگیری و آنالیزها: در روز ۳۰ و روز ۹۰ خونگیری انجام شده و هماتولوژی (هماتوکریت، هموگلوبین، شمارش سلول‌های خونی، پلاکت، زمان انعقاد) و بیوشیمی (الکترولیت‌ها، کلسیم، فسفر، گلوکز ناشتا، آنزیم‌های کبدی، BUN، کراتینین، آلبومین، پروتئین کل، بیلیروبین، لیپیدها، هورمون‌ها) بررسی می‌شود. در صورت لزوم آنالیز ادرار نیز انجام می‌گردد.

کالبدگشایی و هیستوپاتولوژی: در پایان روز ۹۰، حیوانات با روش انسانی آسان‌کشی شده و کالبدگشایی کامل انجام می‌شود. اندام‌های اصلی (کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال، مغز، غدد فوق کلیوی، تیروئید، بیضه/تخمدان، پروستات، رحم) خارج و توزین می‌شوند. بافت‌ها در فرمالین بافر ۱۰ درصد تثبیت، در پارافین قالب‌گیری، با میکروتوم برش (۳ تا ۵ میکرومتر) و با هماتوکسیلین و ائوزین (H&E) رنگ‌آمیزی شده و توسط پاتولوژیست مجرب بررسی می‌گردند.

درجه سمیت یافته‌های بالینی و پاتولوژیک
بدون سمیت عدم مشاهده هرگونه تغییر در وزن، رفتار، علائم بالینی، بیوشیمی، هماتولوژی و بافت‌شناسی در پایین‌ترین دوز
سمیت خفیف کاهش خفیف وزن (کمتر از 10 درصد)، تغییرات جزئی در یک یا دو پارامتر بیوشیمیایی در دوز میانی
سمیت متوسط کاهش وزن 10 تا 20 درصد، تغییرات قابل توجه در چند پارامتر بیوشیمی و هماتولوژی، هیستوپاتولوژی خفیف در یک عضو
سمیت شدید کاهش وزن بیش از 20 درصد، تغییرات شدید در اکثر پارامترها، هیستوپاتولوژی بارز در چند عضو، مرگ و میر در دوز بالا

غربالگری اولیه سمیت:
پیش از آزمون اصلی ۹۰ روزه، انجام یک آزمون مقدماتی ۲۸ روزه (بر اساس OECD TG 407 یا ISO 10993-11) توصیه می‌شود. هدف، تعیین محدوده دوز ایمن و شناسایی دوزهای کشنده یا ایجادکننده سمیت شدید است. دوز بالا در مطالعه ۹۰ روزه باید بر اساس نتایج این مطالعه ۲۸ روزه انتخاب شود تا از مرگ و میر بیش از حد جلوگیری گردد.

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در بدن:
نتایج این آزمون می‌تواند رفتار بیولوژیکی محصول را در بدن انسان پیش‌بینی کند. اگر پس از ۹۰ روز تجویز روزانه خوراکی، هیچگونه سمیت سیستمیک، تغییرات بالینی، بیوشیمیایی و پاتولوژیک در دوز پایین مشاهده نشود، دوز NOAEL محاسبه می‌شود. این دوز برای تعیین حاشیه ایمنی مواجهه انسانی و تعیین دوزهای مطالعات مزمن (بیش از ۱۲ ماه) به کار می‌رود. یافته‌هایی مانند تغییرات هورمون‌های تیروئید نشان‌دهنده اختلالات غدد درون‌ریز و نیاز به بررسی بیشتر است.

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو:
سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) طبق دستورالعمل شماره ۵/۸۴ (آئین‌نامه ارزیابی زیست‌سازگاری تجهیزات پزشکی)، ارائه آزمون سمیت سیستمیک تحت مزمن به روش خوراکی را برای تجهیزات پزشکی با تماس خوراکی و ماندگاری بیش از ۳۰ روز اجباری دانسته است. همچنین برای مواد شیمیایی و داروهای خوراکی با مصرف طولانی مدت، ارائه این آزمون بر اساس OECD TG 408 الزامی است. آزمون باید در آزمایشگاه همکار معتمد دارای ISO 17025 و با رعایت GLP انجام شود. گزارش نهایی فقط به زبان انگلیسی به همراه مستندات خام (داده‌های خام، عکس‌های هیستوپاتولوژی، فیلم رفتار حیوانات) به سازمان ارائه می‌گردد.

تفاوت با سمیت تحت حاد خوراکی (۲۸ روزه – OECD TG 407): در سمیت تحت حاد، مدت مواجهه ۲۸ روز است، در حالی که در این آزمون ۹۰ روز می‌باشد. آزمون تحت مزمن اثرات تجمعی، تکامل پس از شیرگیری و رشد تا بزرگسالی را ارزیابی می‌کند.

تفاوت با سمیت مزمن خوراکی (OECD TG 452): در سمیت مزمن، مدت مواجهه ۱۲ ماه یا بیشتر است، در حالی که در این آزمون ۹۰ روز می‌باشد.

تفاوت بین ISO 10993-11 و OECD TG 408: در ISO 10993-11 (برای تجهیزات پزشکی)، نمونه به صورت عصاره تهیه می‌شود و مسیر خوراکی یکی از چندین مسیر مجاز است. در OECD TG 408 (برای مواد شیمیایی و آرایشی)، ماده به صورت غلظ (neat) تجویز می‌شود و مسیر منحصراً خوراکی است. همچنین در نسخه ۲۰۱۸ OECD TG 408، اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید (T4، T3، TSH) و پروفایل لیپیدی (کلسترول، LDL، HDL) به عنوان الزام اضافه شده است.

گزارش نهایی آزمون (به زبان انگلیسی) شامل موارد زیر است:

  • شناسه یکتای گزارش، نام و آدرس آزمایشگاه سنجش ساناژن، نام درخواست‌دهنده و مشخصات محصول، استاندارد مرجع (ISO 10993-11 و/یا OECD TG 408)، تاریخ شروع و پایان آزمون (۹۰ روز)، شماره گواهی ISO 17025
  • شرح کامل روش آزمون: نوع حیوان، نژاد، تعداد، سن در شروع، روش تجویز (گاواژ/غذا/آب)، دوزهای استفاده شده (حداقل ۳ دوز)، حجم تجویز، شرایط محیطی (دما، رطوبت، چرخه نوری)
  • شرح کامل آماده‌سازی نمونه: روش استخراج در ISO 10993-11 یا روش حل/معلق کردن در OECD TG 408، نوع حامل، شرایط نگهداری
  • داده‌های خام وزن‌گیری هفتگی، داده‌های خام مصرف غذا و آب، جدول علائم بالینی روزانه
  • نتایج افتالموسکوپی، نتایج هماتولوژی کامل در روزهای ۳۰ و ۹۰ به همراه محدوده نرمال، نتایج بیوشیمی کامل در روزهای ۳۰ و ۹۰ به همراه محدوده نرمال (شامل T4, T3, TSH، کلسترول، LDL، HDL)، نتایج آنالیز ادرار (در صورت لزوم)
  • وزن اندام‌های اصلی در کالبدگشایی، گزارش آسیب‌شناسی بافتی (هیستوپاتولوژی) تمام اندام‌ها به همراه تصاویر میکروسکوپی با بزرگنمایی‌های مختلف (۴۰ برابر، ۱۰۰ برابر، ۴۰۰ برابر)
  • تعیین NOAEL، تعیین درجه سمیت، امضا و مهر مسئول فنی آزمایشگاه، امضا و مهر پاتولوژیست مجرب، تاریخ صدور، اعتبار گزارش (معمولاً ۲ سال)

آیا می‌توانم نتایج تست سمیت تحت مزمن خوراکی را برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی خوراکی استفاده کنم؟
بله، بر اساس ISO 10993-11 در آزمایشگاه ISO 17025، برای تجهیزات خوراکی با ماندگاری بیش از ۳۰ روز، برای پروانه ساخت و کد IRC قابل استناد است. برای مواد شیمیایی و داروهای خوراکی نیز قابل ارائه می‌باشد.

تفاوت روش گاواژ و تجویز در رژیم غذایی چیست؟ کدام را انتخاب کنم؟
گاواژ: دوز دقیق (میلی‌گرم/کیلوگرم)، مناسب مواد با طعم بد یا سمیت بالا، ولی استرس‌زا. رژیم غذایی: اختلاط با خوراک، دوز وابسته به میزان مصرف، دقت کمتر. گاواژ معمولاً ترجیح داده می‌شود (دقت بالاتر).

مدت زمان تهیه گزارش تست سمیت تحت مزمن خوراکی چقدر است؟
۶۰ تا ۹۰ روز کاری (شامل ۹۰ روز تجویز، حداکثر ۷ روز پیگیری، ۱۴-۲۱ روز آنالیز و گزارش). تسریع تا ۷۵ روز با هزینه اضافی امکان‌پذیر است.

آیا می‌توان از روش جایگزین (آزمایشگاهی) تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی استفاده کرد؟
خیر، هیچ روش جایگزین تأیید شده‌ای برای سمیت سیستمیک تحت مزمن ۹۰ روزه وجود ندارد. روش‌های سلولی فقط سمیت موضعی را می‌سنجند و نمی‌توانند جذب سیستمیک، متابولیسم کبدی و اثرات مزمن بر اندام‌ها را شبیه‌سازی کنند.

در تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی حداقل تعداد حیوانات در هر گروه چقدر است؟
طبق OECD TG 408 و ISO 10993-11، حداقل ۲۰ حیوان (۱۰ نر + ۱۰ ماده) در هر گروه دوز. با احتساب گروه کنترل و حداقل ۳ دوز، مجموعاً حداقل ۸۰ حیوان در هر مطالعه.

حداکثر دوز در آزمون حد (Limit Test) تست سمیت تحت مزمن خوراکی چقدر است؟
۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم در روز برای جوندگان. در صورت عدم مشاهده سمیت در این دوز، آزمون کامل سه دوزی لازم نیست.

آیا تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی برای محصولات آرایشی خوراکی (مثل خمیردندان) الزامی است؟
بله، اگر محصول آرایشی به طور بالقوه بلعیده شود و مصرف روزانه و طولانی مدت داشته باشد، ارائه آزمون سمیت تحت مزمن خوراکی بر اساس OECD TG 408 الزامی است. محصولات آرایشی که تصادفی بلعیده می‌شوند (مثل ریمل) معمولاً نیاز ندارند مگر شواهدی از سمیت سیستمیک باشد.

آیا نتایج تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی برای محصولات مشابه قابل استناد است؟
خیر، فقط برای همان محصول با همان فرمولاسیون، دوز و فرآیند تولید. حتی تغییر جزئی در مواد اولیه، غلظت، حامل، حلالیت یا بسته‌بندی نیاز به تکرار آزمون دارد.

در چه مواردی تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی مردود اعلام می‌شود؟
مرگ و میر بیش از ۱۰ درصد در دوز پایین، کاهش وزن بیش از ۲۰ درصد، تغییرات شدید بیوشیمی (ALT/AST بیش از ۳ برابر، کراتینین بیش از ۱/۵ برابر، BUN بیش از ۲ برابر)، تغییرات شدید هماتولوژی (کمخونی شدید، کاهش پلاکت بیش از ۵۰ درصد)، تغییرات شدید هورمونی (کاهش T4/T3 با افزایش TSH)، یافته‌های هیستوپاتولوژی بارز (نکروز کبدی گسترده، فیبروز کلیوی، آتروفی تیروئید یا بیضه).

آیا اعتراض به نتایج تست سمیت سیستمیک تحت مزمن خوراکی امکان دارد؟
بله، تا ۳۰ روز پس از گزارش، اعتراض کتبی مستند. در صورت تأیید، اصلاحیه رایگان، در غیر این صورت تکرار با ۵۰ درصد تخفیف.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تست سمیت-تحت-مزمن-دهانی
  • سمیت سیستمیک خوراکی
  • تست سمیت خوراکی

تست های سمیت تحت مزمن – خوراکی

این آزمون بر اساس دستورالعمل‌های OECD 408 و  ISOO 10993-11 به 2 شکل زیر قابل انجام می‌باشد:

روش 10993-11

ISO 10993-11 استاندارد اصلی برای ارزیابی سمیت سیستمیک با مواجهه مکرر به روش خوراکی در تجهیزات پزشکی می‌باشد. در این استاندارد، عصاره نمونه به صورت روزانه و به مدت 90 روز (برای حالت تحت مزمن) از راه خوراکی (معمولاً با گاواژ) به حیوانات آزمایشگاهی (رت یا خرگوش) تجویز می‌شود و اثرات سمی سیستمیک بر روی اندام‌های داخلی از طریق بررسی علائم بالینی، وزن بدن، بیوشیمی خون، هماتولوژی، آنالیز ادرار و آسیب‌شناسی بافتی ارزیابی می‌گردد. گزارش نهایی این آزمون فقط به زبان انگلیسی صادر می‌شود.

روش OECD 408

OECD TG 408 یک دستورالعمل بین‌المللی برای ارزیابی سمیت تحت مزمن خوراکی با دوز تکراری (90 روزه) در مواد شیمیایی، محصولات آرایشی و دارویی می‌باشد. در این آزمون، ماده مورد نظر به صورت روزانه و به مدت 90 روز متوالی از راه خوراکی (با گاواژ، در رژیم غذایی یا آب آشامیدنی) به رت تجویز می‌شود. در نسخه 2018 این استاندارد، اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید (T4، T3، TSH) و کلسترول، LDL و HDL برای شناسایی اختلالات غدد درون‌ریز الزامی شده است. گزارش نهایی طبق درخواست آزمایشگاه سنجش ساناژن فقط به زبان انگلیسی صادر می‌گردد.

کدام روش را انتخاب کنیم؟

انتخاب بین ISO 10993-11 و OECD TG 408 برای آزمون سمیت تحت مزمن خوراکی به نوع محصول شما بستگی دارد:

اگر محصول شما تجهیزات پزشکی است: ISO 10993-11
مثال: کاتترهای تغذیه‌ای با ماندگاری طولانی، ایمپلنت‌های دندانی، پروتزهای قابل بلع
دلیل: سازمان غذا و داروی ایران و مراجع بین‌المللی مانند FDA آمریکا، برای تجهیزات پزشکی فقط ISO 10993-11 را می‌پذیرند.

اگر محصول شما مواد شیمیایی، آرایشی یا دارویی است: OECD TG 408
مثال: داروهای خوراکی با مصرف طولانی مدت، مکمل‌های غذایی، مواد شیمیایی صنعتی، سموم دفع آفات، مواد اولیه آرایشی که احتمال بلع دارند (مانند خمیردندان، دهانشویه)
دلیل: این استاندارد مخصوص مواد شیمیایی و آرایشی است و در نسخه ۲۰۱۸ آن، اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید و پروفایل لیپیدی برای شناسایی اختلالات غدد درون‌ریز الزامی شده است.

جدول مقایسه سریع دو روش

ویژگی ISO 10993-11 OECD TG 408
حوزه کاربرد تجهیزات پزشکی مواد شیمیایی، آرایشی، دارویی
مدت آزمون متناسب با کاربرد بالینی (معمولاً 90 روز) 90 روز (ثابت)
مرجع قانونی در ایران IFDA – الزامی برای پروانه ساخت تجهیزات پزشکی IFDA – الزامی برای محصولات آرایشی و بهداشتی
GLP الزامی است الزامی است
ISO 17025 الزامی است الزامی است