آزمون سمیت حاد – جلدی

 

الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی

خلاصه آزمون

زمینه و هدف: آزمون سمیت حاد جلدی (Acute Dermal Toxicity) یکی از مطالعات اساسی در ارزیابی ایمنی زیستی مواد، فرآورده‌های دارویی، مواد شیمیایی، محصولات آرایشی و بهداشتی و تجهیزات پزشکی است که امکان تماس مستقیم با پوست را دارند. دستورالعمل OECD 402 به‌عنوان مرجع بین‌المللی ارزیابی سمیت حاد جلدی و استاندارد ISO 10993-11 با عنوان «ارزیابی سمیت سیستمیک» در تجهیزات پزشکی، چارچوبی استاندارد برای بررسی اثرات نامطلوب سیستمیک ناشی از جذب پوستی مواد فراهم می‌کنند. هدف این آزمون تعیین خطرات بالقوه ناشی از یک بار مواجهه پوستی، شناسایی علائم سمیت حاد، برآورد دوز کشنده میانی (LD50) و ارزیابی ایمنی محصول برای استفاده انسانی است. نتایج این مطالعه نقش مهمی در ارزیابی ریسک، توسعه محصول و اخذ الزامات قانونی و رگولاتوری ایفا می‌کند.

روش انجام: مطابق OECD 402 و الزامات ISO 10993-11، آزمون معمولاً بر روی حیوانات آزمایشگاهی سالم، عمدتاً موش صحرایی بالغ، انجام می‌شود. پیش از اعمال ماده آزمون، ناحیه مشخصی از پوست حیوان، معمولاً در ناحیه پشتی بدن، بدون ایجاد آسیب تراشیده می‌شود. ماده مورد آزمایش به شکل مایع، جامد یا نیمه‌جامد روی سطح پوست قرار گرفته و با پانسمان نیمه‌نفوذپذیر پوشانده می‌شود تا تماس مستقیم و یکنواخت با پوست برقرار گردد. سطح تماس معمولاً حدود 10 درصد از سطح بدن حیوان را شامل می‌شود و مدت مواجهه اغلب 24 ساعت است. پس از پایان دوره تماس، باقیمانده ماده از سطح پوست حذف می‌شود و حیوانات حداقل به مدت 14 روز تحت پایش قرار می‌گیرند. در طول این مدت، تمامی علائم بالینی شامل تغییرات رفتاری، وضعیت عمومی، مصرف آب و غذا، وزن بدن، اختلالات عصبی، تنفسی و علائم موضعی پوست ثبت و ارزیابی می‌شود. در پایان مطالعه نیز کالبدگشایی کامل و بررسی ماکروسکوپی اندام‌های اصلی جهت شناسایی آسیب‌های احتمالی انجام می‌گیرد.

یافته‌ها و طبقه‌بندی: نتایج تست سمیت سیستمیک حاد جلدی بر اساس میزان مرگ‌ومیر، شدت علائم بالینی و تغییرات ایجادشده در حیوانات مورد تفسیر قرار می‌گیرد. داده‌های حاصل امکان تعیین یا برآورد LD50 جلدی و طبقه‌بندی ماده بر اساس سیستم GHS را فراهم می‌کنند. موادی که در دوزهای پایین موجب مرگ یا علائم شدید شوند در طبقات خطر بالاتر قرار می‌گیرند، در حالی که موادی با سمیت کمتر در گروه‌های خطر پایین‌تر طبقه‌بندی می‌شوند. علاوه بر شاخص مرگ‌ومیر، بروز علائمی نظیر کاهش وزن، بی‌حالی، لرزش، تشنج، اختلالات تنفسی و آسیب اندام‌های داخلی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در چارچوب ISO 10993-11، تمرکز اصلی بر ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از جذب ماده از طریق پوست و تعیین ارتباط آن با ایمنی کاربرد بالینی محصول است.

نتیجه‌گیری: آزمون سمیت حاد جلدی بر اساس OECD 402 و ISO 10993-11 یکی از ابزارهای کلیدی برای ارزیابی ایمنی مواد و تجهیزات پزشکی در تماس با پوست محسوب می‌شود. این آزمون اطلاعات ارزشمندی درباره جذب پوستی، شدت سمیت سیستمیک و خطرات بالقوه مواجهه حاد فراهم می‌آورد. استفاده از روش‌های استاندارد و شرایط کنترل‌شده موجب افزایش اعتبار نتایج شده و امکان تصمیم‌گیری دقیق در زمینه توسعه محصول، ارزیابی ریسک و اخذ تأییدیه‌های قانونی را فراهم می‌کند. نتایج این مطالعه نقش مهمی در تضمین ایمنی مصرف‌کنندگان و بیماران ایفا می‌نماید.

واژگان کلیدی: سمیت حاد جلدی، OECD 402، ISO 10993-11، Acute Dermal Toxicity، LD50 جلدی، سمیت سیستمیک، جذب پوستی، ارزیابی ایمنی، طبقه‌بندی GHS، زیست‌سازگاری.

آزمون های مشابه

تصویر خلاصه آزمون

تست-سمیت-حاد-پوستی

⚠️ الزامات قانونی

انجام آزمون سمیت حاد جلدی برای اخذ پروانه ساخت تجهیزات پزشکی سطحی (Surface Devices) با تماس پوستی طولانی‌مدت، کد IRC محصولات آرایشی و بهداشتی، تاییدیه سازمان غذا و دارو برای پچ‌های پزشکی، چسب‌ها و بانداژهای بزرگ، و ورود به بازار مواد شیمیایی (طبقه‌بندی GHS) ضروری است

ارزیابی اثرات سمی سیستمیک ناشی از جذب ماده از طریق پوست پس از یک بار تماس ۲۴ ساعته، تعیین LD50 جلدی و طبقه‌بندی خطر (دسته GHS) برای ایمنی محصولات آرایشی، شیمیایی و تجهیزات پزشکی سطحی می‌باشد.

OECD TG 402: مرجع اصلی برای ارزیابی سمیت سیستمیک حاد ناشی از تماس پوستی با مواد شیمیایی است.
ISO 10993-11: مرجع اصلی برای ارزیابی سمیت سیستمیک حاد تجهیزات پزشکی از مسیر جلدی (مخصوص تجهیزات سطحی) می‌باشد.

مواد و تجهیزات نیازمند تست سمیت حاد جلدی:

  • تجهیزات پزشکی سطحی با تماس مستقیم با پوست سالم (چسب پزشکی، بانداژ، پچ، لباس محافظ)
  • تجهیزات با تماس طولانی‌مدت یا تکراری با پوست (بیش از ۲۴ ساعت تماس پیوسته یا تماس مکرر روزانه)
  • محصولات آرایشی و بهداشتی (کرم، لوسیون، ژل، صابون، شامپو) با احتمال جذب سیستمیک
  • مواد شیمیایی صنعتی (حلال‌ها، رنگ‌ها، چسب‌ها، آفت‌کش‌ها) برای طبقه‌بندی GHS و برچسب‌گذاری خطر
  • مواد اولیه پلیمری، نساجی و چرمی که با پوست در تماس هستند
  • محصولات مراقبت زخم (پانسمان‌های بزرگ که ممکن است مواد جذب شونده داشته باشند)

مواد و تجهیزات غیرنیازمند تست سمیت حاد جلدی:

  • تجهیزاتی که تماس پوستی بسیار کوتاه مدت (کمتر از چند دقیقه) و بدون فشار یا اصطکاک دارند
  • موادی که قبلاً مشخص شده از طریق پوست جذب نمی‌شوند (با مستندات علمی معتبر؛ مثلاً وزن مولکولی بیش از ۵۰۰ دالتون و قطبی بودن بالا)
  • تجهیزاتی که فقط با بخش‌های خارجی غیر زنده بدن (مانند ناخن، مو) تماس دارند
  • محصولاتی که قبلاً در آزمون سمیت حاد خوراکی یا استنشاقی با دوز بالا غیرسمی تشخیص داده شده‌اند و جذب پوستی ناچیزی دارند

سمیت حاد سیستمیک جلدی: عوارض سوء ناشی از جذب ماده از طریق پوست و ورود به جریان خون، طی ۷۲ ساعت تا ۱۴ روز پس از یک بار تماس ۲۴ ساعته یا تماس مکرر طی ۲۴ ساعت.

LD50 جلدی: مقدار ماده بر حسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن که موجب مرگ ۵۰ درصد حیوانات پس از تماس پوستی ۲۴ ساعته می‌شود.

روش دوز ثابت (FDP): روش مورد استفاده در OECD TG 402 با دوزهای از پیش تعیین شده (۵۰، ۲۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ و گاهی ۵۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم). نقطه پایانی بروز علائم آشکار سمیت (نه لزوماً مرگ) بوده و برای کاهش رنج حیوانات طراحی شده است.

مسیر جلدی: اعمال مستقیم ماده یا عصاره بر روی حداقل ۱۰ درصد سطح کل بدن حیوان به مدت ۲۴ ساعت.

عصاره: محلولی که از تماس ماده یا تجهیزات پزشکی با حلال مناسب (آب مقطر استریل درجه تزریقی، سرم فیزیولوژی یا روغن گیاهی) در دمای ۳۷ تا ۳۸ درجه سانتی‌گراد به مدت ۷۲ ساعت تهیه می‌شود.

کنترل منفی: گروهی از حیوانات که فقط حلال (Vehicle) خالص را دریافت می‌کنند؛ برای تشخیص اثرات ناشی از حلال.

کنترل شم: گروهی از حیوانات که تحت همان پروسیجر پانسمان و بانداژ قرار می‌گیرند اما هیچ ماده‌ای دریافت نمی‌کنند؛ برای تشخیص اثرات ناشی از استرس پروسیجر.

مطالعه راهنما: مطالعه اولیه با تعداد محدود حیوان (معمولاً یک حیوان در هر مرحله) برای تعیین دوز شروع مناسب مطالعه اصلی؛ هدف جلوگیری از دوزهای کشنده یا بسیار سمی.

طبقه‌بندی GHS: سیستم جهانی هماهنگ که بر اساس LD50 جلدی، مواد را در ۴ دسته خطر (دسته ۱ تا ۴) قرار می‌دهد. دسته ۱ خطرناک‌ترین و دسته ۴ کم خطرترین هستند.

استاندارد مرجع: OECD TG 402 و ISO 10993-11

مسیر تجویز: جلدی – پوشش سطح پوست با ماده یا عصاره به مدت ۲۴ ساعت

گونه جانوری (OECD 402): گونه ترجیحی موش صحرایی (Rat)؛ سایر گونه‌های مجاز: خرگوش، خوکچه هندی با توجیه علمی. سن: ۸ تا ۱۲ هفته، وزن در محدوده ۲۰± درصد میانگین. جنسیت ترجیحی: ماده

گونه جانوری (ISO 10993-11): جوندگان: موش صحرایی یا موش سوری – حداقل ۵ حیوان در گروه آزمون. غیر جوندگان: خرگوش – حداقل ۳ حیوان با توجیه علمی

شرایط پوشش پوست: حداقل ۱۰ درصد سطح بدن حیوان (ناحیه پشت تنه تراشیده شده)

مدت تماس: ۲۴ ساعت (یک بار اعمال روی پوست)

دوره مشاهده: حداقل ۱۴ روز (طبق OECD) یا حداقل ۷۲ ساعت تا ۱۴ روز (طبق ISO)

گزارش نهایی: فقط انگلیسی، قابل ارائه به سازمان غذا و داروی ایران، CFDA، WHO، ECHA و نهادهای اروپایی

زمان صدور گزارش: حداکثر ۲۱ روز کاری پس از دریافت نمونه (شامل ۱۴ روز مشاهده و تهیه گزارش)

مقدار نمونه مورد نیاز: 

  • مواد جامد: حداقل ۱۰ گرم
  • مواد مایع: حداقل ۱۰ میلی‌لیتر (در صورت رقیق‌سازی، حداقل ۳۰ میلی‌لیتر)
  • تجهیزات پزشکی (عصاره‌گیری): حداقل ۳۰ سانتی‌متر مربع سطح تماس یا ۲۰ گرم ماده

شرایط نگهداری حیوانات: دمای ۲۲±۳ درجه سانتی‌گراد، رطوبت ۵۰ تا ۶۰ درصد، چرخه ۱۲ ساعت روشن و ۱۲ ساعت تاریک، دسترسی آزاد به آب و خوراک استاندارد

در آزمون سمیت حاد جلدی، ماده آزمون به مدت ۲۴ ساعت بر روی ناحیه تراشیده شده پوست حیوان (حداقل ۱۰ درصد سطح بدن) اعمال شده و ناحیه با گاز پانسمان و بانداژ غیرقابل نفوذ پوشانده می‌شود تا از لیسیدن ماده توسط حیوان جلوگیری شود. حیوانات به مدت ۱۴ روز از نظر علائم سمیت سیستمیک مانند کاهش وزن، تغییرات رفتاری، لرزش، فلج، تشنج و مرگ مشاهده می‌شوند. در پایان دوره، کالبدگشایی انجام شده و اندام‌های اصلی (کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال) از نظر ضایعات ماکروسکوپی (تغییر رنگ، ندول، نکروز) بررسی می‌گردد. این آزمون در دو مرحله انجام می‌شود: مطالعه راهنما (Sighting Study) برای تعیین دوز شروع مناسب با حداقل تعداد حیوان (معمولاً یک حیوان در هر مرحله) و مطالعه اصلی (Main Study) با ۵ حیوان در هر گروه دوز به همراه یک گروه کنترل مجزا.

تجهیزات اصلی: قفس استاندارد، ماشین اصلاح، بانداژ و گاز غیرقابل نفوذ، نوار چسب طبی، ترازوی دیجیتال و تحلیلی، ست کالبدگشایی، هود لامینار، حمام آب (۳۷ تا ۳۸ درجه)، یخچال و فریزر، دوربین

مواد مصرفی: آب مقطر استریل فاقد پیروژن، سرم فیزیولوژی، روغن ذرت یا زیتون استریل، ماده بیهوشی (کتامین + زایلازین)، فرمالین بافر ۱۰ درصد، خوراک استاندارد جوندگان، بستر قفس، بتادین یا الکل ۷۰ درصد، دستکش استریل، لوله سانتریفیوژ استریل

مواد شیمیایی و آرایشی (OECD 402): مواد مایع معمولاً بدون رقت، مواد جامد پودر شده و خمیر شده با آب یا حلال (نسبت ۰/۵ گرم به ازای هر ۱ میلی‌لیتر). دوزهای ثابت: ۵۰، ۲۰۰، ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ (و گاهی ۵۰۰۰) میلی‌گرم بر کیلوگرم.

تجهیزات پزشکی (ISO 10993-11): عصاره‌گیری با دو نوع حلال:

  • قطبی (آب مقطر یا سرم فیزیولوژی): نسبت سطح به حجم ۶ سانتی‌متر مربع/میلی‌لیتر، دمای ۳۷ تا ۳۸ درجه، ۷۲ ساعت، فیلتر ۰/۴۵ میکرومتر.

  • غیرقطبی (روغن ذرت یا زیتون): نسبت وزن به حجم ۰/۱ گرم/میلی‌لیتر، دمای ۳۷ تا ۳۸ درجه، ۷۲ ساعت، شفاف‌سازی با سانتریفیوژ (۳۰۰۰ دور، ۱۰ دقیقه).

نکات مشترک: pH عصاره بین ۶/۵ تا ۷/۵، ویسکوزیته مناسب برای پخش یکنواخت، ایجاد لایه نازک روی پوست، و در صورت نیاز به رقیق‌سازی، گروه کنترل حلال جداگانه انجام شود.

آماده‌سازی حیوانات: نگهداری به مدت ۵ تا ۷ روز در شرایط استاندارد (دمای ۲۲±۳ درجه، رطوبت ۵۰ تا ۶۰ درصد، چرخه ۱۲ ساعت نور/تاریکی). ۲۴ ساعت پیش از آزمون، ناحیه پشت تنه (حداقل ۱۰ درصد سطح بدن) با ماشین اصلاح بدون ایجاد خراش تراشیده می‌شود.

مطالعه راهنما (فقط OECD 402): برای تعیین دوز شروع مناسب (در صورت نبود اطلاعات، دوز ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم). ماده به یک حیوان اعمال شده، پس از ۲۴ ساعت مشاهده، بر اساس علائم یا مرگ، دوز بعدی پایین‌تر (۲۰۰ یا ۵۰) یا بالاتر (۲۰۰۰) به حیوان جدید داده می‌شود. حداقل ۲۴ ساعت فاصله بین دوزها.

مطالعه اصلی: بر اساس نتایج مطالعه راهنما، ۳ تا ۴ گروه دوز (هر گروه حداقل ۵ حیوان) و یک گروه کنترل منفی (۵ حیوان، فقط حلال). ماده به صورت لایه نازک یکنواخت روی پوست اعمال شده، با گاز و بانداژ غیرقابل نفوذ پوشانده می‌شود. مدت تماس ۲۴ ساعت، سپس ماده شسته می‌شود.

مشاهدات و وزن‌گیری: در ۲۴ ساعت اول مشاهده مکرر (ساعات ۱، ۲، ۴، ۶، ۱۲، ۲۴) و سپس روزانه تا روز ۱۴. ثبت علائم: تغییرات پوست و خز، چشم، تنفس، رفتار (لرزش، تشنج، فلج)، ترشحات، اسهال، مرگ. وزن‌گیری در روزهای ۰، ۱، ۳، ۵، ۷، ۱۰، ۱۴. کاهش وزن بیش از ۲۰ درصد نشانه سمیت شدید و نیاز به آسان‌کشی زودهنگام.

کالبدگشایی (روز ۱۴): آسان‌کشی همه حیوانات، بررسی محل تماس پوست (قرمزی، زخم، نکروز) و اندام‌های اصلی (کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال، غدد فوق کلیوی) از نظر ضایعات. در صورت مشاهده ضایعه، نمونه برای هیستوپاتولوژی ارسال می‌شود.

جدول کلاس‌بندی GHS برای سمیت حاد جلدی (OECD TG 402):

دسته GHS  محدوده LD50 جلدی (میلی‌گرم بر کیلوگرم) برچسب خطر معیار برای محصولات تجاری
1 کمتر از 50 خطرناک ترین (Skull and Crossbones) ممنوعیت تماس پوستی
2 50 تا 200 خطرناک (Skull and Crossbones) نیاز به تجهیزات حفاظتی کامل
3 201 تا 1000 سمی (Exclamation Mark) نیاز به دستکش و لباس محافظ
4 1001 تا 2000 هشدار (Exclamation Mark) احتیاط در تماس طولانی
5 2001 تا 5000 بدون برچهد خطر (اختیاری) کم خطر – در صورت توجیه اقتصادی

منبع: OECD TG 402 و GHS (Globally Harmonized System)

معیارهای پذیرش/رد بر اساس ISO 10993-11 (برای تجهیزات پزشکی):

نتیجه تعداد حیوانات (از 5 حیوان) تفسیر برای محصول پزشکی
پذیرفته (Pass) بدون مرگ و میر، بدون علائم سمیت، کاهش وزن کمتر از 10درصد در همه حیوانات ایمن برای تماس پوستی
مشروط – تکرار با 10 حیوان 1 حیوان مرده یا 1 حیوان با علائم سمیت قابل توجه در صورت تکرار و عدم تکرار علائم، پذیرفته می‌شود
رد شده (Fail) 2 یا بیشتر از 5 حیوان مرده، یا 2 یا بیشتر با علائم سمیت آشکار، یا 3 یا بیشتر با کاهش وزن بیش از 10درصد عدم صلاحیت برای کاربرد پزشکی

غربالگری اولیه سمیت:
دوز شروع: بر اساس داده‌های معتبر یا در صورت نبود اطلاعات، ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم. پروسیجر ترتیبی روی یک حیوان:

  • بدون علائم سمیت ← دوز بعدی ۲۰۰۰

  • علائم آشکار بدون مرگ ← دوز بعدی ۲۰۰

  • مرگ ← دوز بعدی ۵۰
    شرط توقف: یافتن دوز با علائم واضح بدون مرگ، یا مرگ در دوز ۵۰ (در این صورت ماده در دسته ۱ GHS قرار می‌گیرد و ممکن است مطالعه اصلی انجام نشود). نکته اخلاقی: اجتناب از دوزهای کشنده یا ایجادکننده درد شدید.

پیش‌بینی رفتار بیولوژیکی در انسان بر اساس LD50 جلدی:

  • کمتر از ۵۰ (دسته ۱): جذب سریع، شوک سیستمیک، نارسایی کبدی/کلیوی. تماس پوستی حتی کم می‌تواند کشنده باشد. ممنوع در محصولات مصرفی.
  • ۵۰ تا ۲۰۰ (دسته ۲): سمیت شدید، علائم سیستمیک واضح.
  • ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ (دسته ۳): جذب قابل توجه، بی‌حالی، افزایش آنزیم‌های کبدی. تماس طولانی با مقادیر زیاد باعث مسمومیت می‌شود.
  • ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ (دسته ۴): جذب محدود، عوارض بیشتر موضعی. شستشوی سریع کافی است. برای تجهیزات سطحی قابل قبول.
  • بیشتر از ۲۰۰۰ (دسته ۵): جذب بسیار ناچیز، سمیت سیستمیک بعید است. اما ممکن است تحریک یا حساسیت‌زایی داشته باشد (آزمون جداگانه ISO 10993-10).

الزامات قانونی سازمان غذا و دارو (IFDA):

  • الزامی برای: تجهیزات پزشکی سطحی با تماس بیش از ۲۴ ساعت (چسب بزرگ، بانداژ فشاری، لباس محافظ، بریس ارتوپدی)؛ ایمپلنت‌هایی که مسیر کاشت از پوست عبور می‌کند (کاتتر طولانی مدت، پورت قابل کاشت)؛ محصولات آرایشی با جذب سیستمیک (کرم ضدآفتاب شیمیایی، کرم هورمونی، لوسیون با حجم مصرف بیش از ۵۰ میلی‌لیتر در روز).
  • الزامات ISO 10993-11 برای تجهیزات پزشکی: مسیر جلدی منطبق با کاربرد بالینی؛ عصاره‌گیری با حلال قطبی و غیرقطبی؛ تعیین مدت و دفعات تماس توسط سازنده.
  • آزمون‌های مکمل اجباری: ISO 10993-10 (تحریک و حساسیت‌زایی) و ISO 10993-5 (سمیت سلولی).

اعتبار گزارش: ۳ سال در صورت عدم تغییر فرمولاسیون، مواد اولیه، غلظت، حلال یا افزودنی‌ها.

نوع آزمون مسیر تجویز سرعت جذب محدوده LD50 معمول (نسبی) کاربرد اصلی تفاوت کلیدی
سمیت حاد جلدی (OECD TG 402) تماس پوستی (24 ساعت) 2 تا 8 ساعت بالاترین (کمترین سمیت) مواد شیمیایی صنعتی، آفت‌کش‌ها، آرایشی سد پوستی، جذب محدود، نیاز به پوشش 10% سطح بدن
سمیت حاد جلدی (ISO 10993-11) تماس پوستی (مطابق کاربرد بالینی) 2 تا 8 ساعت بالاترین (کمترین سمیت) تجهیزات پزشکی سطحی عصاره‌گیری با دو حلال، مسیر مرتبط بالینی
سمیت حاد خوراکی گوارشی (گاواژ) 30 تا 120 دقیقه 2 تا 5 برابر کمتر از جلدی تجهیزات با احتمال بلع اثر عبور اول کبدی، اسید معده
سمیت حاد تزریقی (IV) داخل وریدی کمتر از 1 دقیقه 10 تا 100 برابر کمتر از جلدی کاتتر عروقی، ایمپلنت دور زدن تمام سدها، جذب کامل
سمیت حاد استنشاقی تنفسی کمتر از 10 دقیقه متغیر (بر حسب ppm) اسپری، آئروسل، گاز آسیب مستقیم ریه، جذب بسیار سریع

تفاوت‌های کلیدی روش جلدی با سایر روش‌های سمیت حاد:

سد پوستی: پوست انسان و حیوانات آزمایشگاهی به عنوان یک سد فیزیکی و شیمیایی قوی عمل می‌کند. لایه شاخی از نفوذ مولکول‌های قطبی و بزرگ (بیش از ۵۰۰ دالتون) جلوگیری می‌کند. بنابراین LD50 جلدی معمولاً ۲ تا ۱۰ برابر بیشتر از LD50 خوراکی و ۱۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از LD50 تزریقی داخل وریدی است.

مدت تماس طولانی (۲۴ ساعت): در روش خوراکی و تزریقی ماده بلافاصله جذب می‌شود، اما در روش جلدی ماده به مدت ۲۴ ساعت روی پوست باقی می‌ماند تا جذب کافی صورت گیرد.

پوشش سطح بدن: بر خلاف سایر روش‌ها که دوز بر حسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن بدن محاسبه می‌شود، در روش جلدی سطح تماس (حداقل ۱۰ درصد سطح بدن) نیز باید کنترل شود.

خطر لیسیدن: حیوان ممکن است ماده را از روی پوست خود بلیسد و ببلعد که منجر به سمیت خوراکی کاذب می‌شود. بنابراین پانسمان غیر قابل نفوذ برای جلوگیری از لیسیدن ضروری است.

تحریک موضعی: حتی اگر ماده جذب سیستمیک نشود، ممکن است باعث تحریک شدید پوستی (قرمزی، ادم، نکروز) شود که به تنهایی برای رد محصول کافی است (این موضوع در OECD TG 404 و ISO 10993-10 پوشش داده می‌شود).

خلاصه محتوای گزارش نهایی آزمون سمیت حاد جلدی به زبان انگلیسی:

  • شناسه گزارش: شماره یکتا، تاریخ صدور، استاندارد مرجع
  • اطلاعات آزمایشگاه: نام و آدرس، شماره مجوز ISO 17025، گواهی GLP (اختیاری)، امضای مسئول فنی و QA
  • اطلاعات مشتری و نمونه: نام مشتری، نام محصول، تاریخ دریافت، شرح نمونه (نوع، رنگ، بو، pH، ویسکوزیته)، شرایط حمل
  • مواد و روش‌ها: مشخصات حیوانات (گونه، نژاد، سن، وزن، جنسیت، تعداد)، شرایط نگهداری (دما، رطوبت، چرخه نور)، آماده‌سازی نمونه (حلال، دوزها، روش اعمال)، برای تجهیزات پزشکی: روش عصاره‌گیری (حلال، نسبت سطح به حجم، دما، زمان)، روش آزمون (مدت تماس ۲۴ ساعت، نوع پانسمان، شستشو)
  • نتایج: جدول علائم بالینی روزانه (پوست، چشم، تنفس، رفتار، تشنج، فلج، مرگ)، جدول تغییرات وزن (روزهای ۰، ۱، ۳، ۵، ۷، ۱۰، ۱۴)، نتایج کالبدگشایی (محل تماس پوست، وزن اندام‌های اصلی، بررسی ماکروسکوپی)، نتایج هیستوپاتولوژی (در صورت ضایعه)
  • محاسبه LD50 و طبقه‌بندی GHS: LD50 تخمینی با فاصله اطمینان ۹۵ درصد، دسته GHS (۱ تا ۵)
  • نتیجه‌گیری و تفسیر: تعداد مرگ و میر، تعداد حیوانات با علائم آشکار، پذیرفته (Pass) یا رد (Fail) بر اساس ISO 10993-11، طبقه‌بندی GHS، توصیه‌های ایمنی برای برچسب‌گذاری
  • امضاها: امضا و مهر مسئول فنی و مسئول تضمین کیفیت
  • پیوست‌ها (در صورت وجود): عکس محل تماس پوست، گزارش هیستوپاتولوژی، گواهی آنالیز مواد اولیه

آیا آزمون سمیت حاد جلدی برای تمام محصولات آرایشی و بهداشتی الزامی است؟
بله، برای محصولات موضعی با احتمال جذب سیستمیک (کرم، لوسیون، شامپو، ضدآفتاب) طبق OECD TG 402 الزامی است. محصولات شستشو شونده با تماس کمتر از ۵ دقیقه و وزن مولکولی بالای ۵۰۰ دالتون ممکن است با ارائه مستندات علمی معافیت موقت بگیرند.

چه تفاوتی بین OECD TG 402 و ISO 10993-11 برای روش جلدی وجود دارد؟
OECD 402 برای مواد شیمیایی خالص (خود ماده، طبقه‌بندی GHS، گونه ترجیحی موش صحرایی). ISO 10993-11 برای تجهیزات پزشکی (عصاره، تأییدیه بالینی، گونه‌های مجاز: موش صحرایی/سوری/خرگوش).

آیا می‌توان از موش سوری (Mouse) در تست سمیت حاد جلدی به جای موش صحرایی (Rat) در OECD TG 402 استفاده کرد؟
خیر، موش صحرایی گونه ترجیحی است. موش سوری به دلیل سطح پوست کوچک و کمبود داده‌های مرجع توصیه نمی‌شود. در ISO 10993-11 موش سوری مجاز است.

مدت تماس 24 ساعته در تست سمیت حاد جلدی در OECD TG 402 بر چه اساسی تعیین شده است و آیا می‌توان آن را تغییر داد؟
برای شبیه‌سازی تماس شغلی یا تصادفی یک شیفت کاری تعیین شده و تغییر آن مجاز نیست مگر با توجیه قوی و تأیید نظارت. در ISO 10993-11 مدت تماس مطابق کاربرد بالینی واقعی تعیین می‌شود.

آیا اگر ماده آزمون باعث تحریک شدید پوستی (خوردگی) شود، آزمون سمیت حاد جلدی همچنان انجام می‌شود؟
خیر. ابتدا آزمون خوردگی/تحریک (OECD 404) انجام می‌شود. اگر ماده خورنده (دسته ۱ GHS) باشد، آزمون سمیت حاد جلدی انجام نمی‌شود و مستقیماً در دسته ۱ قرار می‌گیرد.

آیا برای تجهیزات پزشکی سطحی که قبلاً در اروپا یا آمریکا تأیید شده‌اند، نیاز به تکرار آزمون سمیت حاد جلدی در ایران است؟
بله، مگر اینکه آزمایشگاه خارجی دارای ISO 17025 و GLP معتبر، گزارش ISO 10993-11:2017 با حداکثر ۲ سال سن، و محصول در حمل و نقل تغییر نکرده باشد. امکان بررسی (Verification) گزارش خارجی با هزینه حدود ۳۰ درصد آزمون کامل وجود دارد.

آیا برای محصولاتی که قبلاً در آزمون سمیت حاد خوراکی با دوز بالا (2000 میلی‌گرم بر کیلوگرم) غیرسمی تشخیص داده شده‌اند، باز هم نیاز به آزمون جلدی است؟
بله اگر محصول با پوست تماس دارد (جذب پوستی متفاوت و اثرات موضعی در آزمون خوراکی دیده نمی‌شود). فقط با وزن مولکولی >۵۰۰ دالتون، Log P<۱ و مستندات علمی معافیت ممکن است.

آیا در آزمون سمیت حاد جلدی، استفاده از بی‌حسی یا داروهای ضد درد مجاز است؟
OECD TG 402 توصیه نمی‌کند (تداخل با سمیت، رفلکس‌ها و جریان خون پوست). فقط برای پانسمان حیوانات بی‌قرار، بی‌حسی سبک و کوتاه (ایزوفلوران ۵-۱۰ دقیقه) با گروه کنترل مشابه مجاز است.

چه مدت زمانی برای صدور گزارش آزمون سمیت حاد جلدی لازم است و هزینه آن شامل چه مواردی است؟
حداکثر ۲۱ روز کاری (شامل ۱۴ روز مشاهده). هزینه شامل نگهداری حداقل ۱۵ موش صحرایی، مواد مصرفی، آماده‌سازی، مطالعه راهنما، مشاهدات، کالبدگشایی، محاسبه LD50 و گزارش انگلیسی. حمل نمونه، استریلیته و هیستوپاتولوژی جداگانه. تخفیف ۱۵-۲۵٪ برای آزمون تحریک یا حساسیت همزمان.

آیا برای محصولات وارداتی از چین که دارای گزارش OECD TG 402 از آزمایشگاه چینی هستند، نیاز به تکرار آزمون در ایران است؟
بله، مگر آزمایشگاه چینی دارای ISO 17025 و GLP معتبر، گزارش انگلیسی و آخرین ویرایش باشد. در غیر این صورت تکرار یا بررسی (Verification) با هزینه ۳۰ درصد آزمون کامل توصیه می‌شود.

آیا در روش جلدی، ماده آزمون باید استریل باشد (برای تجهیزات پزشکی)؟
برای تجهیزات پزشکی استریل: بله با گواهی استریلیته. برای تماس با پوست سالم: عاری از میکروب‌های فرصت طلب (سودوموناس، استاف). برای مواد شیمیایی/آرایشی: عاری از میکروب بیماری‌زا.

برای مشاوره رایگان و هماهنگی ارسال نمونه، با کارشناسان ما تماس بگیرید.

 پیام‌رسان بله: 989900100182+

 تماس تلفنی: 982191010809+

  • تست سمیت-حاد-جلدی
  • تست سمیت سیستمیک پوستی
  • تست سمیت سیستمیک پوستی
  • تست سمیت سیستمیک جلدی
  • تست سمیت سیستمیک جلدی
  • تست سمیت پوستی
  • تست سمیت پوستی

تست های سمیت حاد – جلدی

این آزمون بر اساس دستورالعمل‌های OECD 402 و ISO 10993-11 قابل انجام می‌باشد:

بر اساس OECD TG 402

آزمون سمیت حاد جلدی بر اساس دستورالعمل OECD TG 402 برای مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها و محصولات آرایشی-بهداشتی انجام می‌شود. در این روش، ماده آزمون به مدت 24 ساعت بر روی پوست تراشیده شده حیوان (ترجیحاً موش صحرایی) اعمال می‌شود و ناحیه با پانسمان غیر قابل نفوذ پوشانده می‌شود. حیوانات به مدت 14 روز از نظر علائم سمیت سیستمیک (کاهش وزن، تغییرات رفتاری، مرگ) مشاهده می‌گردند. هدف اصلی تعیین LD50 جلدی و طبقه‌بندی GHS (دسته 1 تا 4) برای برچسب‌گذاری خطر مواد می‌باشد. دوزهای ثابت 50، 200، 1000 و 2000 میلی‌گرم بر کیلوگرم استفاده می‌شود و مطالعه راهنما برای تعیین دوز شروع الزامی است.

بر اساس ISO 10993-11

آزمون سمیت حاد جلدی بر اساس استاندارد ISO 10993-11 برای تجهیزات پزشکی سطحی (چسب، پانسمان، پدهای طبی) انجام می‌شود. در این روش، عصاره تهیه شده از تجهیزات پزشکی (با حلال قطبی و غیرقطبی) به مدت متناسب با کاربرد بالینی (معمولاً 24 ساعت) بر روی پوست حیوان (موش صحرایی، موش سوری یا خرگوش) اعمال می‌گردد. دوره مشاهده حداقل 72 ساعت تا 14 روز می‌باشد. هدف اصلی ارزیابی سمیت سیستمیک ناشی از مواد قابل ترشح از تجهیزات پزشکی برای اخذ تاییدیه از سازمان غذا و دارو (IFDA) است. معیار پذیرش: عدم وجود مرگ و علائم سمیت قابل توجه در گروه آزمون نسبت به گروه کنترل.

کدام روش را انتخاب کنیم؟

اگر محصول شما   استاندارد 
چسب، پانسمان، تجهیزات پزشکی  ISO 10993-11
کرم، لوسیون، شامپو، صابون  OECD TG 402
مواد شیمیایی، حلال، رنگ  OECD TG 402

یک قانون ساده:

  • مربوط به بیمارستان و درمان است؟ → ISO 10993-11
  • مربوط به خانه و آرایشی است؟ → OECD TG 402
  • اگر شک دارید، با سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) یا واحد پشتیبانی فنی آزمایشگاه سنجش ساناژن تماس بگیرید.

نکته: در بسیاری از موارد، سازمان غذا و دارو برای محصولات مرزی (مثلاً ژل ضدعفونی که هم پزشکی است هم آرایشی) ممکن است هر دو استاندارد را درخواست کند. همچنین برای تجهیزات پزشکی سطحی با تماس طولانی (بیش از 24 ساعت)، ISO 10993-11 اجباری است و OECD TG 402 جایگزین نمی‌شود.

جدول مقایسه سریع دو روش

ویژگی کلیدی OECD TG 402 ISO 10993-11
نوع محصول مواد شیمیایی، آرایشی، آفت‌کش تجهیزات پزشکی (چسب، پانسمان)
نمونه آزمون خود ماده عصاره (Extract)
تعداد حلال یک حلال دو حلال (قطبی + غیرقطبی)
گونه جانوری موش صحرایی (Rat) موش صحرایی، سوری یا خرگوش
مدت تماس 24 ساعت (ثابت) مطابق کاربرد بالینی
خروجی اصلی LD50 + طبقه‌بندی GHS (دسته 1 تا 4) قبول (Pass) یا رد (Fail)
الزام GLP الزامی اختیاری (توصیه می‌شود)
هدف نهایی برچسب‌گذاری خطر تاییدیه سازمان غذا و دارو