آزمونهای اندوتوکسین (تبزایی)
الزام دریافت تأییدیه برای تجهیزات پزشکی، مواد اولیه، محصولات آرایشی و دارویی
خلاصه آزمون ها
زمینه و هدف: اندوتوکسینها (Endotoxins) لیپوپلیساکاریدهایی هستند که در غشای خارجی باکتریهای گرممنفی وجود دارند و حتی در مقادیر بسیار کم میتوانند موجب بروز تب، التهاب سیستمیک، شوک سپتیک و عوارض شدید در بیماران شوند. به همین دلیل کنترل آلودگی اندوتوکسینی در داروها، فرآوردههای بیولوژیک، تجهیزات پزشکی، ایمپلنتها و محصولات تزریقی از الزامات اساسی ایمنی زیستی محسوب میشود. ارزیابی اندوتوکسین و مواد تبزا بر اساس مراجع معتبر بینالمللی از جمله USP 85 (آزمون LAL)، USP 86 (آزمون Recombinant Factor C)، USP 151 (آزمون Monocyte Activation Test)، EP 2.6.30 و همچنین الزامات مرتبط در ISO 10993-11 انجام میشود. هدف از تست اندوتوکسین شناسایی و اندازهگیری اندوتوکسینهای باکتریایی و سایر عوامل تبزا به منظور تضمین ایمنی محصولات پیش از مصرف انسانی است.
روش انجام: روشهای ارزیابی اندوتوکسین و تبزایی شامل چند رویکرد مکمل هستند که هر یک بر اساس مکانیسم متفاوتی عمل میکنند.
- در USP 85، آزمون LAL (Limulus Amebocyte Lysate) از لیزات سلولهای خونی خرچنگ نعلاسبی استفاده میکند. در حضور اندوتوکسین، آبشار انعقادی فعال شده و واکنش به صورت ژل شدن، تغییر رنگ یا افزایش کدورت اندازهگیری میشود. این آزمون در سه روش ژلکلات، کروموژنیک و توربیدیمتریک انجام میگردد.
- در USP 86، آزمون rFC (Recombinant Factor C) از فاکتور C نوترکیب استفاده میکند که به طور اختصاصی به اندوتوکسین متصل شده و با تولید سیگنال فلورسنت، میزان آلودگی را مشخص مینماید. این روش بدون استفاده از منابع حیوانی انجام میشود.
- در USP 151، آزمون MAT (Monocyte Activation Test) بر پایه فعال شدن مونوسیتهای انسانی طراحی شده است. در صورت وجود مواد تبزا، سلولها سایتوکاینهایی مانند IL-6 یا TNF-α ترشح میکنند که مقدار آنها اندازهگیری میشود. این روش علاوه بر اندوتوکسین، بسیاری از تبزاهای غیراندوتوکسینی را نیز شناسایی میکند.
- مطابق EP 2.6.30، آزمون تبزایی خرگوش (Rabbit Pyrogen Test) نیز میتواند برای بررسی افزایش دمای بدن حیوان پس از تزریق نمونه مورد استفاده قرار گیرد. همچنین استاندارد ISO 10993-11 در ارزیابی سمیت سیستمیک، اثرات احتمالی مواد تبزا و پاسخهای سیستمیک ناشی از آنها را مورد توجه قرار میدهد.
یافتهها و طبقهبندی: نتایج آزمونها معمولاً به صورت واحد EU/mL یا EU/device گزارش میشوند. محصولاتی که میزان اندوتوکسین آنها کمتر از حدود مجاز تعیینشده باشد، از نظر اندوتوکسینی قابل قبول تلقی میشوند. در آزمون MAT نیز عدم افزایش معنیدار سایتوکاینها نشاندهنده فقدان فعالیت تبزایی است.
به طور کلی نتایج در گروههای زیر طبقهبندی میشوند:
- فاقد آلودگی اندوتوکسینی قابل تشخیص
- آلودگی اندوتوکسینی در محدوده مجاز
- آلودگی اندوتوکسینی بالاتر از حد مجاز
- دارای فعالیت تبزایی غیراندوتوکسینی
- دارای پاسخ تبزایی شدید و غیرقابل قبول
یافتهها میتوانند مبنای تصمیمگیری برای تأیید، اصلاح فرایند تولید یا رد محصول باشند.
نتیجهگیری: آزمون های اندوتوکسین و تبزایی نقش حیاتی در تضمین ایمنی فرآوردههای پزشکی و دارویی دارند. استانداردهای USP <85>، USP <86>، USP <151>، EP 2.6.30 و الزامات مرتبط با ISO 10993-11 چارچوب جامعی برای شناسایی اندوتوکسینها و سایر عوامل تبزا فراهم میکنند. استفاده از روشهای نوین نظیر rFC و MAT علاوه بر افزایش دقت و حساسیت، وابستگی به مدلهای حیوانی را کاهش داده است. اجرای صحیح این آزمونها موجب کاهش خطر واکنشهای تبزا، افزایش ایمنی بیماران و تسهیل اخذ مجوزهای قانونی برای محصولات پزشکی و دارویی میشود.
واژگان کلیدی: اندوتوکسین، Endotoxin Test، USP <85>، LAL Test، USP <86>، Recombinant Factor C (rFC)، USP <151>، Monocyte Activation Test (MAT)، EP 2.6.30، Rabbit Pyrogen Test، تبزایی، Pyrogenicity، ISO 10993-11، زیستسازگاری، ایمنی زیستی تجهیزات پزشکی.
تصویر خلاصه آزمون ها
⚠️ الزامات قانونی
انجام آزمونهای اندوتوکسین و تبزایی برای تمامی محصولات تزریقی و تجهیزات پزشکی که با سیستم قلبی-عروقی، سیستم لنفاوی یا مایع مغزی-نخاعی تماس دارند الزامی است. از جمله داروهای تزریقی، واکسنها، محصولات بیولوژیک، ستهای انفوزیون، کاتترهای داخل وریدی، ستهای انتقال خون، دیالایزرها، دریچههای قلبی و ایمپلنتهای عروقی. بدون ارائه گزارش معتبر اندوتوکسین و تبزایی، پروانه ساخت و کد آی آر سی از سوی سازمان غذا و دارو صادر نمیشود.
تست های اندوتوکسین
آزمون LAL
آزمون LAL (USP 85) یک آزمون سنتی است که بر پایه لیزات سلولهای خونی خرچنگ نعل اسبی، تنها اندوتوکسین (لیپوپلی ساکارید باکتریهای گرم منفی) را تشخیص میدهد. حساسیت آن ۰/۰۰۵ واحد اندوتوکسین بر میلیلیتر بوده و در سه روش ژل کلات (کیفی)، کدورت سنجی (کمی) و کروموژنیک (کمی) انجام میشود. محدودیت اصلی آن تداخل با بتا-گلوکان (موجود در قارچ و سلولز) و ایجاد نتایج مثبت کاذب میباشد.
آزمون rFC
آزمون rFC بر اساس USP 86 و EP 2/6/32 یک روش نوین و بدون حیوان است که از پروتئین نوترکیب فاکتور C استفاده میکند و بر خلاف LAL، فاقد فاکتور G بوده و به بتا-گلوکان واکنش نشان نمیدهد. حساسیت آن ۰/۰۰۵ واحد اندوتوکسین بر میلیلیتر بوده و مشکل مثبت کاذب را به طور کامل حل کرده است. این روش برای محصولات حاوی سلولز، قارچ و افزودنیهای گیاهی ارجح میباشد.
آزمون MAT
آزمون MAT بر اساس USP 151 و EP 2/6/30 یک روش ایمنی سلولی است که بر پایه سلولهای خونی انسان یا رده سلولی MONO MAC 6 میباشد و بر خلاف دو روش دیگر، نه تنها اندوتوکسین بلکه تمام تبزاهای غیراندوتوکسینی مانند ویروسها، قارچها و باکتریهای گرم مثبت را نیز تشخیص میدهد. حساسیت آن بین ۰/۰۰۵ تا ۰/۰۵ واحد اندوتوکسین بر میلیلیتر بوده و برای تجهیزات پزشکی و بیومواد مناسبترین گزینه است.
کدام آزمون را برای محصول خود انتخاب کنیم؟
نوع محصول: آب تزریق، آب مقطر
روش پیشنهادی: LAL
دلیل: فقط اندوتوکسین، سریع و کم هزینه
نوع محصول: داروهای تزریقی ساده
روش پیشنهادی: LAL یا rFC
دلیل: خطر فقط اندوتوکسین
نوع محصول: محصولات حاوی بتا-گلوکان (سلولز، قارچ، گیاهی)
روش پیشنهادی: rFC
دلیل: اجتناب از مثبت کاذب
نوع محصول: محصولات بیولوژیک (واکسن، آنتیبادی، سلولتراپی)
روش پیشنهادی: MAT یا rFC
دلیل: تشخیص تبزای غیراندوتوکسینی
نوع محصول: تجهیزات پزشکی (تماس خونی)
روش پیشنهادی: MAT
دلیل: تشخیص همه تبزاها
نوع محصول: محصولات آرایشی معمولی
روش پیشنهادی: LAL
دلیل: فقط اندوتوکسین
نوع محصول: محصولات آرایشی با مواد طبیعی
روش پیشنهادی: rFC یا MAT
دلیل: اجتناب از تداخل
نوع محصول: مواد اولیه با منشاء طبیعی
روش پیشنهادی: rFC
دلیل: احتمال بتا-گلوکان
نوع محصول: محصولات رنگی
روش پیشنهادی: rFC یا MAT
دلیل: تداخل کمتر
تکمیل و ارسال کلیه مدارک و فرمهای مورد نیاز پیش از ارسال نمونه به آزمایشگاه الزامی است. لطفاً مدارک را بهصورت کامل و صحیح ارسال نمایید. در صورت وجود نقص یا مغایرت در اطلاعات، فرآیند پذیرش نمونه، بررسی فنی و شروع آزمون با تأخیر مواجه خواهد شد.
پیش از ارسال نمونه، لطفاً الزامات و شرایط حمل، نگهداری و بستهبندی نمونه را به دقت مطالعه نموده و جهت اطمینان از پذیرش صحیح نمونه، با واحد پذیرش آزمایشگاه هماهنگی لازم را انجام دهید.
جهت دریافت هزینه دقیق و بهروز آزمونها، لطفاً فرم درخواست آزمون را از طریق پیامرسان بله یا ایمیل برای آزمایشگاه ارسال نمایید. درخواست شما توسط کارشناسان فنی بررسی شده و هزینه نهایی بر اساس نوع آزمون، تعداد نمونهها و الزامات مطالعه اعلام خواهد شد.
گزارش نهایی آزمون پس از تکمیل تمامی مراحل آزمایش، بررسی نتایج و تأیید واحد کنترل کیفیت، در کوتاهترین زمان ممکن صادر شده و حداکثر ظرف 10 روز کاری در قالب گزارش رسمی انگلیسی به متقاضی تحویل خواهد شد.




